২. একৰিহারিযত্থেরগাথাৰণ্ণনা

পুরতো পচ্ছতো ৰাতিআদিকা আযস্মতো একৰিহারিযত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো কস্সপদসবলস্স কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা ৰিৰেকৰাসং ৰসি.

সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন একং বুদ্ধন্তরং দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ভগৰতি পরিনিব্বুতে ধম্মাসোকরঞ্ঞো কনিট্ঠভাতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. অসোকমহারাজা কির সত্থু পরিনিব্বানতো দ্ৰিন্নং ৰস্সসতানং উপরি অট্ঠারসমে ৰস্সে সকলজম্বুদীপে একরজ্জাভিসেকং পত্ৰা অত্তনো কনিট্ঠং তিস্সকুমারং ওপরজ্জে ঠপেত্ৰা একেন উপাযেন তং সাসনে অভিপ্পসন্নং অকাসি. সো একদিৰসং মিগৰং গতো অরঞ্ঞে যোনকমহাধম্মরক্খিতত্থেরং হত্থিনাগেন সালসাখং গহেত্ৰা বীজিযমানং নিসিন্নং দিস্ৰা সঞ্জাতপসাদো ‘‘অহো ৰতাহম্পি অযং মহাথেরো ৰিয পব্বজিত্ৰা অরঞ্ঞে ৰিহরেয্য’’ন্তি চিন্তেসি. থেরো তস্স চিত্তাচারং ঞত্ৰা তস্স পস্সন্তস্সেৰ আকাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা অসোকারামে পোক্খরণিযা অভিজ্জমানে উদকে ঠত্ৰা চীৰরঞ্চ উত্তরাসঙ্গঞ্চ আকাসে ওলগ্গেত্ৰা ন্হাযিতুং আরভি. কুমারো থেরস্স আনুভাৰং দিস্ৰা অভিপ্পসন্নো অরঞ্ঞতো নিৰত্তিত্ৰা রাজগেহং গন্ত্ৰা ‘‘পব্বজিস্সামী’’তি রঞ্ঞো আরোচেসি. রাজা তং অনেকপ্পকারং যাচিত্ৰা পব্বজ্জাধিপ্পাযং নিৰত্তেতুং নাসক্খি. সো উপাসকো হুত্ৰা পব্বজ্জাসুখং পত্থেন্তো –

৫৩৭. ‘‘পুরতো পচ্ছতো ৰাপি, অপরো চে ন ৰিজ্জতি;

অতীৰ ফাসু ভৰতি, একস্স ৰসতো ৰনে.

৫৩৮. ‘‘হন্দ একো গমিস্সামি, অরঞ্ঞং বুদ্ধৰণ্ণিতং;

ফাসু একৰিহারিস্স, পহিতত্তস্স ভিক্খুনো.

৫৩৯. ‘‘যোগী-পীতিকরং রম্মং, মত্তকুঞ্জরসেৰিতং;

একো অত্থৰসী খিপ্পং, পৰিসিস্সামি কাননং.

৫৪০. ‘‘সুপুপ্ফিতে সীতৰনে, সীতলে গিরিকন্দরে;

গত্তানি পরিসিঞ্চিত্ৰা, চঙ্কমিস্সামি এককো.

৫৪১. ‘‘একাকিযো অদুতিযো, রমণীযে মহাৰনে;

কদাহং ৰিহরিস্সামি, কতকিচ্চো অনাসৰো.

৫৪২. ‘‘এৰং মে কত্তুকামস্স, অধিপ্পাযো সমিজ্ঝতু;

সাধযিস্সামহংযেৰ, নাঞ্ঞো অঞ্ঞস্স কারকো’’তি. –

ইমা ছ গাথা অভাসি.

তত্থ পুরতো পচ্ছতো ৰাতি অত্তনো পুরতো ৰা পচ্ছতো ৰা, ৰা-সদ্দস্স ৰিকপ্পত্থত্তা পস্সতো ৰা অপরো অঞ্ঞো জনো ন ৰিজ্জতি চে, অতীৰ অতিৰিয ফাসু চিত্তসুখং ভৰতি. একৰিহারীভাৰেন একস্স অসহাযস্স. ৰনে ৰসতোতি চিরপরিচিতেন ৰিৰেকজ্ঝাসযেন আকড্ঢিযমানহদযো সো রত্তিন্দিৰং মহাজনপরিৰুতস্স ৰসতো সঙ্গণিকৰিহারং নিব্বিন্দন্তো ৰিৰেকসুখঞ্চ বহুং মঞ্ঞন্তো ৰদতি.

হন্দাতি ৰোস্সগ্গত্থে নিপাতো, তেন ইদানি করীযমানস্স অরঞ্ঞগমনস্স নিচ্ছিতভাৰমাহ. একো গমিস্সামীতি ‘‘সুঞ্ঞাগারে খো, গহপতি, তথাগতা অভিরমন্তী’’তিআদিৰচনতো (চূল়ৰ. ৩০৬) বুদ্ধেহি ৰণ্ণিতং পসট্ঠং অরঞ্ঞং একো অসহাযো গমিস্সামি ৰাসাধিপ্পাযেন উপগচ্ছামি. যস্মা একৰিহারিস্স ঠানাদীসু অসহাযভাৰেন একৰিহারিস্স নিব্বানং পটিপেসিতচিত্ততায পহিতত্তস্স অধিসীলসিক্খাদিকা তিস্সো সিক্খা সিক্খতো ভিক্খুনো অরঞ্ঞং ফাসু ইট্ঠং সুখাৰহন্তি অত্থো.

যোগী-পীতিকরন্তি যোগীনং ভাৰনায যুত্তপ্পযুত্তানং অপ্পসদ্দাদিভাৰেন ঝানৰিপস্সনাদিপীতিং আৰহনতো যোগী-পীতিকরং. ৰিসভাগারম্মণাভাৰেন পটিসল্লানসারুপ্পতায রম্মং. মত্তকুঞ্জরসেৰিতন্তি মত্তৰরৰারণৰিচরিতং, ইমিনাপি ব্রহারঞ্ঞভাৰেন জনৰিৰেকংযেৰ দস্সেতি. অত্থৰসীতি ইধ অত্থোতি সমণধম্মো অধিপ্পেতো. ‘‘কথং নু খো সো মে ভৰেয্যা’’তি তস্স ৰসং গতো.

সুপুপ্ফিতেতি সুট্ঠু পুপ্ফিতে. সীতৰনেতি ছাযূদকসম্পত্তিযা সীতে ৰনে. উভযেনপি তস্স রমণীযতংযেৰ ৰিভাৰেতি. গিরিকন্দরেতি গিরীনং অব্ভন্তরে কন্দরে. কন্তি হি উদকং, তেন দারিতং নিন্নট্ঠানং কন্দরং নাম. তাদিসে সীতলে গিরিকন্দরে ঘম্মপরিতাপং ৰিনোদেত্ৰা অত্তনো গত্তানি পরিসিঞ্চিত্ৰা ন্হাযিত্ৰা চঙ্কমিস্সামি এককোতি কত্থচি অনাযত্তৰুত্তিতং দস্সেতি.

একাকিযোতি একাকী অসহাযো. অদুতিযোতি তণ্হাসঙ্খাতদুতিযাভাৰেন অদুতিযো. তণ্হা হি পুরিসস্স সব্বদা অৰিজহনট্ঠেন দুতিযা নাম. তেনাহ ভগৰা – ‘‘তণ্হাদুতিযো পুরিসো, দীঘমদ্ধান সংসর’’ন্তি (ইতিৰু. ১৫, ১০৫).

এৰং মে কত্তুকামস্সাতি ‘‘হন্দ একো গমিস্সামী’’তিআদিনা ৰুত্তৰিধিনা অরঞ্ঞং গন্ত্ৰা ভাৰনাভিযোগং কত্তুকামস্স মে. অধিপ্পাযো সমিজ্ঝতূতি ‘‘কদাহং ৰিহরিস্সামি, কতকিচ্চো অনাসৰো’’তি এৰং পৰত্তো মনোরথো ইজ্ঝতু সিদ্ধিং পাপুণাতু. অরহত্তপ্পত্তি চ যস্মা ন আযাচনমত্তেন সিজ্ঝতি, নাপি অঞ্ঞেন সাধেতব্বা, তস্মা আহ ‘‘সাধযিস্সামহংযেৰ, নাঞ্ঞো অঞ্ঞস্স কারকো’’তি.

এৰং উপরাজস্স পব্বজ্জায দল়্হনিচ্ছযতং ঞত্ৰা রাজা অসোকারামগমনীযং মগ্গং অলঙ্কারাপেত্ৰা কুমারং সব্বালঙ্কারৰিভূসিতং মহতিযা সেনায মহচ্চরাজানুভাৰেন ৰিহারং নেসি. কুমারো পধানঘরং গন্ত্ৰা মহাধম্মরক্খিতত্থেরস্স সন্তিকে পব্বজি, অনেকসতা মনুস্সা তং অনুপব্বজিংসু. রঞ্ঞো ভাগিনেয্যো সঙ্ঘমিত্তায সামিকো অগ্গিব্রহ্মাপি তমেৰ অনুপব্বজি. সো পব্বজিত্ৰা হট্ঠতুট্ঠো অত্তনা কাতব্বং পকাসেন্তো –

৫৪৩. ‘‘এস বন্ধামি সন্নাহং, পৰিসিস্সামি কাননং;

ন ততো নিক্খমিস্সামি, অপ্পত্তো আসৰক্খযং.

৫৪৪. ‘‘মালুতে উপৰাযন্তে, সীতে সুরভিগন্ধিকে;

অৰিজ্জং দালযিস্সামি, নিসিন্নো নগমুদ্ধনি.

৫৪৫. ‘‘ৰনে কুসুমসঞ্ছন্নে, পব্ভারে নূন সীতলে;

ৰিমুত্তিসুখেন সুখিতো, রমিস্সামি গিরিব্বজে’’তি. –

তিস্সো গাথা অভাসি.

তত্থ এস বন্ধামি সন্নাহন্তি এসাহং ৰীরিযসঙ্খাতং সন্নাহং বন্ধামি, কাযে চ জীৰিতে চ নিরপেক্খো ৰীরিযসন্নাহেন সন্নয্হামি. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা নাম সূরো পুরিসো পচ্চত্থিকে পচ্চুপট্ঠিতে তং জেতুকামো অঞ্ঞং কিচ্চং পহায কৰচপটিমুচ্চনাদিনা যুদ্ধায সন্নয্হতি, যুদ্ধভূমিঞ্চ গন্ত্ৰা পচ্চত্থিকে অজেত্ৰা ততো ন নিৰত্ততি, এৰমহম্পি কিলেসপচ্চত্থিকে জেতুং আদিত্তম্পি সীসং চেলঞ্চ অজ্ঝুপেক্খিত্ৰা চতুব্বিধসম্মপ্পধানৰীরিযসন্নাহং সন্নয্হামি, কিলেসে অজেত্ৰা কিলেসৰিজযযোগ্গং ৰিৰেকট্ঠানং ন ৰিস্সজ্জেমীতি. তেন ৰুত্তং ‘‘পৰিসিস্সামি কাননং ন ততো নিক্খমিস্সামি, অপ্পত্তো আসৰক্খয’’ন্তি.

‘‘মালুতে উপৰাযন্তে’’তিআদিনা অরঞ্ঞট্ঠানস্স কম্মট্ঠানভাৰনাযোগ্যতং ৰদতি, রমিস্সামি নূন গিরিব্বজেতি যোজনা. পব্বতপরিক্খেপে অভিরমিস্সামি মঞ্ঞেতি অনাগতত্থং পরিকপ্পেন্তো ৰদতি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

এৰং ৰত্ৰা থেরো অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা সমণধম্মং করোন্তো উপজ্ঝাযেন সদ্ধিং কলিঙ্গরট্ঠং অগমাসি. তত্থস্স পাদে চম্মিকাবাধো উপ্পজ্জি, তং দিস্ৰা একো ৰেজ্জো ‘‘সপ্পিং, ভন্তে, পরিযেসথ, তিকিচ্ছিস্সামি ন’’ন্তি আহ. থেরো সপ্পিপরিযেসনং অকত্ৰা ৰিপস্সনায এৰ কম্মং করোতি, রোগো ৰড্ঢতি, ৰেজ্জো থেরস্স তত্থ অপ্পোস্সুক্কতং দিস্ৰা সযমেৰ সপ্পিং পরিযেসিত্ৰা থেরং অরোগং অকাসি. সো অরোগো হুত্ৰা নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৪৪.১-১২) –

‘‘ইমম্হি ভদ্দকে কপ্পে, ব্রহ্মবন্ধু মহাযসো;

কস্সপো নাম গোত্তেন, উপ্পজ্জি ৰদতং ৰরো.

‘‘নিপ্পপঞ্চো নিরালম্বো, আকাসসমমানসো;

সুঞ্ঞতাবহুলো তাদী, অনিমিত্তরতো ৰসী.

‘‘অসঙ্গচিত্তো নিক্লেসো, অসংসট্ঠো কুলে গণে;

মহাকারুণিকো ৰীরো, ৰিনযোপাযকোৰিদো.

‘‘উয্যুত্তো পরকিচ্চেসু, ৰিনযন্তো সদেৰকে;

নিব্বানগমনং মগ্গং, গতিং পঙ্কৰিসোসনং.

‘‘অমতং পরমস্সাদং, জরামচ্চুনিৰারণং;

মহাপরিসমজ্ঝে সো, নিসিন্নো লোকতারকো.

‘‘করৰীকরুতো নাথো, ব্রহ্মঘোসো তথাগতো;

উদ্ধরন্তো মহাদুগ্গা, ৰিপ্পনট্ঠে অনাযকে.

‘‘দেসেন্তো ৰিরজং ধম্মং, দিট্ঠো মে লোকনাযকো;

তস্স ধম্মং সুণিত্ৰান, পব্বজিং অনগারিযং.

‘‘পব্বজিত্ৰা তদাপাহং, চিন্তেন্তো জিনসাসনং;

এককোৰ ৰনে রম্মে, ৰসিং সংসগ্গপীল়িতো.

‘‘সক্কাযৰূপকাসো মে, হেতুভূতো মমাভৰী;

মনসো ৰূপকাসস্স, সংসগ্গভযদস্সিনো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা থেরে তত্থ ৰিহরন্তে রাজা কোটিধনপরিচ্চাগেন ভোজকগিরিৰিহারং নাম কারেত্ৰা থেরং তত্থ ৰাসেসি. সো তত্থ ৰিহরন্তো পরিনিব্বানকালে –

৫৪৬. ‘‘সোহং পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পো, চন্দো পন্নরসো যথা;

সব্বাসৰপরিক্খীণো, নত্থি দানি পুনব্ভৰো’’তি. –

ওসানগাথমাহ. সা উত্তানত্থাৰ. তদেৰ চ থেরস্স অঞ্ঞাব্যাকরণং অহোসীতি.

একৰিহারিযত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.