৪. সুযামনত্থেরগাথাৰণ্ণনা
কামচ্ছন্দো চ ব্যাপাদোতি আযস্মতো সুযামনত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো ইতো একনৰুতে কপ্পে ৰিপস্সিস্স ভগৰতো কালে ধঞ্ঞৰতীনগরে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো ব্রাহ্মণসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং পত্ৰা ব্রাহ্মণমন্তে ৰাচেতি. তেন চ সমযেন ৰিপস্সী ভগৰা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং ধঞ্ঞৰতীনগরং পিণ্ডায পৰিট্ঠো হোতি. তং দিস্ৰা ব্রাহ্মণো পসন্নচিত্তো অত্তনো গেহং নেত্ৰা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা তস্সূপরি পুপ্ফসন্থারং সন্থরিত্ৰা অদাসি, সত্থরি তত্থ নিসিন্নে পণীতেন আহারেন সন্তপ্পেসি, ভুত্তাৰিঞ্চ পুপ্ফগন্ধেন পূজেসি. সত্থা অনুমোদনং ৰত্ৰা পক্কামি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং পুঞ্ঞানি কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰেসালিযং অঞ্ঞতরস্স ব্রাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, সুযামনোতিস্স নামং অহোসি. সো ৰযপ্পত্তো তিণ্ণং ৰেদানং পারগূ পরমনিস্সমযুত্তো হুত্ৰা গেহৰাসীনং কামূপভোগং জিগুচ্ছিত্ৰা ঝাননিন্নো ভগৰতো ৰেসালিগমনে পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা খুরগ্গেযেৰ অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৩.৬৫-৭৪) –
‘‘নগরে ধঞ্ঞৰতিযা, অহোসিং ব্রাহ্মণো তদা;
লক্খণে ইতিহাসে চ, সনিঘণ্ডুসকেটুভে.
‘‘পদকো ৰেয্যাকরণো, নিমিত্তকোৰিদো অহং;
মন্তে চ সিস্সে ৰাচেসিং, তিণ্ণং ৰেদান পারগূ.
‘‘পঞ্চ উপ্পলহত্থানি, পিট্ঠিযং ঠপিতানি মে;
আহুতিং যিট্ঠুকামোহং, পিতুমাতুসমাগমে.
‘‘তদা ৰিপস্সী ভগৰা, ভিক্খুসঙ্ঘপুরক্খতো;
ওভাসেন্তো দিসা সব্বা, আগচ্ছতি নরাসভো.
‘‘আসনং পঞ্ঞপেত্ৰান, নিমন্তেত্ৰা মহামুনিং;
সন্থরিত্ৰান তং পুপ্ফং, অভিনেসিং সকং ঘরং.
‘‘যং মে অত্থি সকে গেহে, আমিসং পচ্চুপট্ঠিতং;
তাহং বুদ্ধস্স পাদাসিং, পসন্নো সেহি পাণিভি.
‘‘ভুত্তাৰিং কালমঞ্ঞায পুপ্ফহত্থমদাসহং;
অনুমোদিত্ৰান সব্বঞ্ঞূ, পক্কামি উত্তরামুখো.
‘‘একনৰুতিতো কপ্পে, যং পুপ্ফমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, পুপ্ফদানস্সিদং ফলং.
‘‘অনন্তরং ইতো কপ্পে, রাজাহুং ৰরদস্সনো;
সত্তরতনসম্পন্নো, চক্কৰত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা নীৰরণপ্পহানকিত্তনমুখেন অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তো –
৭৪. ‘‘কামচ্ছন্দো চ ব্যাপাদো, থিনমিদ্ধঞ্চ ভিক্খুনো;
উদ্ধচ্চং ৰিচিকিচ্ছা চ, সব্বসোৰ ন ৰিজ্জতী’’তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ কামচ্ছন্দোতি কামেসু ছন্দো, কামো চ সো ছন্দো চাতিপি কামচ্ছন্দো, কামরাগো. ইধ পন সব্বোপি রাগো কামচ্ছন্দো অগ্গমগ্গৰজ্ঝস্সাপি অধিপ্পেতত্তা, তেনাহ ‘‘সব্বসোৰ ন ৰিজ্জতী’’তি. সব্বেপি হি তেভূমকধম্মা কামনীযট্ঠেন কামা, তত্থ পৰত্তো রাগো কামচ্ছন্দো, তেনাহ ভগৰা – ‘‘আরুপ্পে কামচ্ছন্দনীৰরণং পটিচ্চ থিনমিদ্ধনীৰরণং উদ্ধচ্চনীৰরণং অৰিজ্জানীৰরণং উপ্পজ্জতী’’তি (পট্ঠা. ৩.৮.৮) ব্যাপজ্জতি চিত্তং পূতিভাৰং গচ্ছতি এতেনাতি ব্যাপাদো, ‘‘অনত্থং মে অচরী’’তিআদিনযপ্পৰত্তো (ধ. স. ১০৬৬; ৰিভ. ৯০৯) আঘাতো. থিনং চিত্তস্স অকল্যতা অনুস্সাহসংহননং, মিদ্ধং কাযস্স অকল্যতা অসত্তিৰিঘাতো, তদুভযম্পি থিনঞ্চ মিদ্ধঞ্চ থিনমিদ্ধং, কিচ্চাহারপটিপক্খানং একতায একং কত্ৰা ৰুত্তং. উদ্ধতভাৰো উদ্ধচ্চং, যেন ধম্মেন চিত্তং উদ্ধতং হোতি অৰূপসন্তং, সো চেতসো ৰিক্খেপো উদ্ধচ্চং. উদ্ধচ্চগ্গহণেনেৰ চেত্থ কিচ্চাহারপটিপক্খানং সমানতায কুক্কুচ্চম্পি গহিতমেৰাতি দট্ঠব্বং. তং পচ্ছানুতাপলক্খণং. যো হি কতাকতকুসলাকুসলূপনিস্সযো ৰিপ্পটিসারো, তং কুক্কুচ্চং. ৰিচিকিচ্ছাতি, ‘‘এৰং নু খো ন নু খো’’তি সংসযং আপজ্জতি, ধম্মসভাৰং ৰা ৰিচিনন্তো কিচ্ছতি কিলমতি এতাযাতি ৰিচিকিচ্ছা, বুদ্ধাদিৰত্থুকো সংসযো. সব্বসোতি অনৰসেসতো. ন ৰিজ্জতীতি নত্থি, মগ্গেন সমুচ্ছিন্নত্তা ন উপলব্ভতি. ইদঞ্চ পদদ্ৰযং পচ্চেকং যোজেতব্বং অযঞ্হেত্থ যোজনা – যস্স ভিক্খুনো তেন তেন অরিযমগ্গেন সমুচ্ছিন্নত্তা কামচ্ছন্দো চ ব্যাপাদো চ থিনমিদ্ধঞ্চ উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চঞ্চ ৰিচিকিচ্ছা চ সব্বসোৰ ন ৰিজ্জতি, তস্স ন কিঞ্চি করণীযং, কতস্স ৰা পতিচযোতি অঞ্ঞাপদেসেন অঞ্ঞং ব্যাকরোতি. পঞ্চসু হি নীৰরণেসু মগ্গেন সমুচ্ছিন্নেসু তদেকট্ঠতায সব্বেপি কিলেসা সমুচ্ছিন্নাযেৰ হোন্তি. তেনাহ – ‘‘সব্বেতে ভগৰন্তো পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে’’তি (দী. নি. ২.১৪৬).
সুযামনত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.