৪. সানুত্থেরগাথাৰণ্ণনা

মতং ৰা অম্ম রোদন্তীতি আযস্মতো সানুত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সোপি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো ইতো চতুনৰুতে কপ্পে সিদ্ধত্থস্স ভগৰতো হত্থপাদধোৰনমুখৰিক্খালনানং অত্থায উদকং উপনেসি. সত্থা হি ভোজনকালে হত্থপাদে ধোৰিতুকামো অহোসি. সো সত্থু আকারং সল্লক্খেত্ৰা উদকং উপনেসি. ভগৰা হত্থপাদে ধোৰিত্ৰা ভুঞ্জিত্ৰা মুখং ৰিক্খালেতুকামো অহোসি. সো তম্পি ঞত্ৰা মুখোদকং উপনেসি. সত্থা মুখং ৰিক্খালেত্ৰা মুখধোৰনকিচ্চং নিট্ঠাপেসি. এৰং ভগৰা অনুকম্পং উপাদায তেন করীযমানং ৰেয্যাৰচ্চং সাদিযি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং পুঞ্ঞানি কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং অঞ্ঞতরস্স উপাসকস্স গেহে পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্মিং গব্ভগতেযেৰ পিতা পৰাসং গতো, উপাসিকা দসমাসচ্চযেন পুত্তং ৰিজাযিত্ৰা সানূতিস্স নামং অকাসি. তস্মিং অনুক্কমেন ৰড্ঢন্তে সত্তৰস্সিকংযেৰ নং ভিক্খূনং সন্তিকে পব্বাজেসি, ‘‘এৰমযং অনন্তরাযো ৰড্ঢিত্ৰা অচ্চন্তসুখভাগী ভৰিস্সতী’’তি. ‘‘সো সানুসামণেরো’’তি পঞ্ঞাতো পঞ্ঞৰা ৰত্তসম্পন্নো বহুস্সুতো ধম্মকথিকো সত্তেসু মেত্তজ্ঝাসযো হুত্ৰা দেৰমনুস্সানং পিযো অহোসি মনাপোতি সব্বং সানুসুত্তে আগতনযেন ৰেদিতব্বং.

তস্স অতীতজাতিযং মাতা যক্খযোনিযং নিব্বত্তি. তং যক্খা ‘‘সানুত্থেরস্স অযং মাতা’’তি গরুচিত্তিকারবহুলা হুত্ৰা মানেন্তি. এৰং গচ্ছন্তে কালে পুথুজ্জনভাৰস্স আদীনৰং ৰিভাৰেন্তং ৰিয একদিৰসং সানুস্স যোনিসো মনসিকারাভাৰা অযোনিসো উম্মুজ্জন্তস্স ৰিব্ভমিতুকামতাচিত্তং উপ্পজ্জি. তং তস্স যক্খিনিমাতা ঞত্ৰা মনুস্সমাতুযা আরোচেসি – ‘‘তৰ পুত্তো, সানু, ‘ৰিব্ভমিস্সামী’তি চিত্তং উপ্পাদেসি, তস্মা ত্ৰং –

‘‘সানুং পবুদ্ধং ৰজ্জাসি, যক্খানং ৰচনং ইদং;

মাকাসি পাপকং কম্মং, আৰি ৰা যদি ৰা রহো.

‘‘সচে ত্ৰং পাপকং কম্মং, করিস্সসি করোসি ৰা;

ন তে দুক্খা পমুত্যত্থি, উপ্পচ্চাপি পলাযতো’’তি. (সং. নি. ১.২৩৯; ধ. প. অট্ঠ. ২.৩২৫ সানুসামণেরৰত্থু) –

এৰং ভণাহী’’তি. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা যক্খিনিমাতা তত্থেৰন্তরধাযি. মনুস্সমাতা পন তং সুত্ৰা পরিদেৰসোকসমাপন্না চেতোদুক্খসমপ্পিতা অহোসি. অথ সানুসামণেরো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায মাতু সন্তিকং উপগতো মাতরং রোদমানং দিস্ৰা ‘‘অম্ম, কিং নিস্সায রোদসী’’তি ৰত্ৰা ‘‘তং নিস্সাযা’’তি চ ৰুত্তো মাতু ‘‘মতং ৰা, অম্ম, রোদন্তি, যো ৰা জীৰং ন দিস্সতী’’তি গাথং অভাসি.

৪৪. তস্সত্থো – ‘‘অম্ম, রোদন্তা নাম ঞাতকা মিত্তা ৰা অত্তনো ঞাতকং মিত্তং ৰা মতং উদ্দিস্স রোদন্তি পরলোকং গতত্তা, যো ৰা ঞাতকো মিত্তো ৰা জীৰং জীৰন্তো দেসন্তরং পক্কন্ততায চ ন দিস্সতি, তং ৰা উদ্দিস্স রোদন্তি, উভযম্পেতং মযি ন ৰিজ্জতি, এৰং সন্তে জীৰন্তং ধরমানং মং পুরতো ঠিতং পস্সন্তী; কস্মা, অম্ম, রোদসি?মং উদ্দিস্স তৰ রোদনস্স কারণমেৰ নত্থী’’তি.

তং সুত্ৰা তস্স মাতা ‘‘মরণঞ্হেতং, ভিক্খৰে, যো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্ততী’’তি (ম. নি. ৩.৬৩) সুত্তপদানুসারেন উপ্পব্বজনং অরিযস্স ৰিনযে মরণন্তি দস্সেন্তী –

‘‘মতং ৰা পুত্ত রোদন্তি, যো ৰা জীৰং ন দিস্সতি;

যো চ কামে চজিত্ৰান, পুনরাগচ্ছতে ইধ.

‘‘তং ৰাপি পুত্ত রোদন্তি, পুন জীৰং মতো হি সো;

কুক্কুল়া উব্ভতো তাত, কুক্কুল়ং পতিতুমিচ্ছসী’’তি. (সং. নি. ১.২৩৯; ধ. প. অট্ঠ. ২.সানুসামণেরৰত্থু) –

গাথাদ্ৰযং অভাসি.

তত্থ কামে চজিত্ৰানাতি নেক্খম্মজ্ঝাসযেন ৰত্থুকামে পহায, তঞ্চ কিলেসকামস্স তদঙ্গপ্পহানৰসেন ৰেদিতব্বং. পব্বজ্জা হেত্থ কামপরিচ্চাগো অধিপ্পেতো. পুনরাগচ্ছতে ইধাতি ইধ গেহে পুনদেৰ আগচ্ছতি, হীনাযাৰত্তনং সন্ধায ৰদতি. তং ৰাপীতি যো পব্বজিত্ৰা ৰিব্ভমতি, তং ৰাপি পুগ্গলং মতং ৰিযমাদিসিযো রোদন্তি. কস্মাতি চে? পুন জীৰং মতো হি সোতি ৰিব্ভমনতো পচ্ছা যো জীৰন্তো, সো গুণমরণেন অত্থতো মতোযেৰ. ইদানিস্স সৰিসেসসংৰেগং জনেতুং ‘‘কুক্কুল়া’’তিআদি ৰুত্তং. তস্সত্থো – ‘‘অহোরত্তং আদিত্তং ৰিয হুত্ৰা ডহনট্ঠেন কুক্কুল়নিরযসদিসত্তা কুক্কুল়া গিহিভাৰা অনুকম্পন্তিযা মযা উব্ভতো উদ্ধতো, তাত সানু, কুক্কুল়ং পতিতুং ইচ্ছসি পতিতুকামোসী’’তি.

তং সুত্ৰা সানুসামণেরো সংৰেগজাতো হুত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.২১.২৫-২৯) –

‘‘ভুঞ্জন্তং সমণং দিস্ৰা, ৰিপ্পসন্নমনাৰিলং;

ঘটেনোদকমাদায, সিদ্ধত্থস্স অদাসহং.

‘‘নিম্মলো হোমহং অজ্জ, ৰিমলো খীণসংসযো;

ভৰে নিব্বত্তমানস্স, ফলং নিব্বত্ততে সুভং.

‘‘চতুন্নৰুতিতো কপ্পে, উদকং যমদাসহং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, দকদানস্সিদং ফলং.

‘‘একসট্ঠিম্হিতো কপ্পে, একোৰ ৰিমলো অহু;

সত্তরতনসম্পন্নো, চক্কৰত্তী মহব্বলো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা থেরো ইমিস্সা গাথায ৰসেন ‘‘ময্হং ৰিপস্সনারম্ভো অরহত্তপ্পত্তি চ জাতা’’তি উদানৰসেন তমেৰ গাথং পচ্চুদাহাসি.

সানুত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.