৬. সুহেমন্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা

সতলিঙ্গস্স অত্থস্সাতি আযস্মতো সুহেমন্তত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো ইতো দ্ৰানৰুতে কপ্পে তিস্সস্স ভগৰতো কালে ৰনচরো হুত্ৰা ৰনে ৰসতি, তং অনুগ্গহিতুং ভগৰা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা তস্স আসন্নে ঠানে অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসীদি. সো ভগৰন্তং দিস্ৰা পসন্নচিত্তো সুগন্ধানি পুন্নাগপুপ্ফানি ওচিনিত্ৰা ভগৰন্তং পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং পুঞ্ঞানি কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে পারিযন্তদেসে ৰিভৰসম্পন্নস্স ব্রাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, সুহেমন্তোতিস্স নামং অহোসি. সো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো সঙ্কস্সনগরে মিগদাযে ৰিহরন্তং ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা তেপিটকো হুত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা নচিরস্সেৰ ছল়ভিঞ্ঞো পটিসম্ভিদাপত্তো অহোসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৬.৪৬-৫০) –

‘‘কাননং ৰনমোগয্হ, ৰসামি লুদ্দকো অহং;

পুন্নাগং পুপ্ফিতং দিস্ৰা, বুদ্ধসেট্ঠং অনুস্সরিং.

‘‘তং পুপ্ফং ওচিনিত্ৰান, সুগন্ধং গন্ধিতং সুভং;

থূপং করিত্ৰা পুলিনে, বুদ্ধস্স অভিরোপযিং.

‘‘দ্ৰেনৰুতে ইতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিপূজযিং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.

‘‘একম্হি নৰুতে কপ্পে, একো আসিং তমোনুদো;

সত্তরতনসম্পন্নো, চক্কৰত্তী মহব্বলো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা এৰং চিন্তেসি – ‘‘মযা খো যং সাৰকেন পত্তব্বং, তং অনুপ্পত্তং, যংনূনাহং ইদানি ভিক্খূনং অনুগ্গহং করেয্য’’ন্তি. এৰং চিন্তেত্ৰা পভিন্নপটিসম্ভিদতায অকিলাসুতায চ অত্তনো সন্তিকং উপগতে ভিক্খূ যথারহং ওৰদন্তো অনুসাসন্তো কঙ্খং ছিন্দন্তো ধম্মং কথেন্তো কম্মট্ঠানং নিগ্গুম্বং নিজ্জটং কত্ৰা আচিক্খন্তো ৰিহরতি. অথেকদিৰসং অত্তনো সন্তিকং উপগতানং ভিক্খূনং ৰিঞ্ঞূনঞ্চ পুগ্গলানং ৰিসেসং আচিক্খন্তো –

১০৬. ‘‘সতলিঙ্গস্স অত্থস্স, সতলক্খণধারিনো;

একঙ্গদস্সী দুম্মেধো, সতদস্সী চ পণ্ডিতো’’তি. – গাথং অভাসি;

তত্থ সতলিঙ্গস্সাতি লীনমত্থং গমেন্তীতি লিঙ্গানি, অত্থেসু সদ্দস্স পৰত্তিনিমিত্তানি, তানি পন সতং অনেকানি লিঙ্গানি এতস্সাতি সতলিঙ্গো. অনেকত্থো হি ইধ সতসদ্দো, ‘‘সতং সহস্স’’ন্তিআদীসু ৰিয ন সঙ্খ্যাৰিসেসত্থো তস্স সতলিঙ্গস্স. অত্থস্সাতি ঞেয্যস্স, ঞেয্যঞ্হি ঞাণেন অরণীযতো ‘‘অত্থো’’তি ৰুচ্চতি. সো চ একোপি অনেকলিঙ্গো, যথা ‘‘সক্কো পুরিন্দদো মঘৰা’’তি, ‘‘পঞ্ঞা ৰিজ্জা মেধা ঞাণ’’ন্তি চ. যেন লিঙ্গেন পৰত্তিনিমিত্তেন তাৰতিংসাধিপতিম্হি ইন্দসদ্দো পৰত্তো, ন তেন তত্থ সক্কাদিসদ্দা পৰত্তা, অথ খো অঞ্ঞেন. তথা যেন সম্মাদিট্ঠিম্হি পঞ্ঞাসদ্দো পৰত্তো, ন তেন ৰিজ্জাদিসদ্দা. তেন ৰুত্তং ‘‘সতলিঙ্গস্স অত্থস্সা’’তি.

সতলক্খণধারিনোতি অনেকলক্খণৰতো. লক্খীযতি এতেনাতি লক্খণং, পচ্চযভাৰিনো অত্থস্স অত্তনো ফলং পটিচ্চ পচ্চযভাৰো, তেন হি সো অযং ইমস্স কারণন্তি লক্খীযতি. সো চ একস্সেৰ অত্থস্স অনেকপ্পভেদো উপলব্ভতি, তেনাহ ‘‘সতলক্খণধারিনো’’তি. অথ ৰা লক্খীযন্তীতি লক্খণানি, তস্স তস্স অত্থস্স সঙ্খততাদযো পকারৰিসেসা তে পন অত্থতো অৰত্থাৰিসেসা ৰেদিতব্বা. তে চ পন তেসং অনিচ্চতাদিসামঞ্ঞলক্খণং লিঙ্গেন্তি ঞাপেন্তীতি ‘‘লিঙ্গানী’’তি চ ৰুচ্চন্তি. তস্সিমে আকারা, যস্মা একস্সাপি অত্থস্স অনেকে উপলব্ভন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘সতলিঙ্গস্স অত্থস্স, সতলক্খণধারিনো’’তি. তেনাহ আযস্মা ধম্মসেনাপতি – ‘‘সব্বে ধম্মা সব্বাকারেন বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণমুখে আপাথং আগচ্ছন্তী’’তি (মহানি. ১৫৬; চূল়নি. মোঘরাজমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ৮৫; পটি. ম. ৩.৫).

একঙ্গদস্সী দুম্মেধোতি এৰং অনেকলিঙ্গে অনেকলক্খণে অত্থে যো তত্থ একঙ্গদস্সী অপুথুপঞ্ঞতায একলিঙ্গমত্তং একলক্খণমত্তঞ্চ দিস্ৰা অত্তনা দিট্ঠমেৰ ‘‘ইদমেৰ সচ্চ’’ন্তি অভিনিৰিস্স ‘‘মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ইতরং পটিক্খিপতি, হত্থিদস্সনকঅন্ধো ৰিয একঙ্গগাহী দুম্মেধো দুপ্পঞ্ঞো তত্থ ৰিজ্জমানানংযেৰ পকারৰিসেসানং অজাননতো মিচ্ছা অভিনিৰিসনতো চ. সতদস্সী চ পণ্ডিতোতি পণ্ডিতো পন তত্থ ৰিজ্জমানে অনেকেপি পকারে অত্তনো পঞ্ঞাচক্খুনা সব্বসো পস্সতি. যো ৰা তত্থ লব্ভমানে অনেকে পঞ্ঞাচক্খুনা অত্তনাপি পস্সতি, অঞ্ঞেসম্পি দস্সেতি পকাসেতি, সো পণ্ডিতো ৰিচক্খণো অত্থেসু কুসলো নামাতি. এৰং থেরো উক্কংসগতং অত্তনো পটিসম্ভিদাসম্পত্তিং ভিক্খূনং ৰিভাৰেসি.

সুহেমন্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.