১১. একাদসমৰগ্গো
১. বেলট্ঠানিকত্থেরগাথাৰণ্ণনা
হিত্ৰা গিহিত্তং অনৰোসিতত্তোতিআদিকা আযস্মতো বেলট্ঠানিকত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো ইতো একতিংসে কপ্পে ৰেস্সভুস্স ভগৰতো কালে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো ব্রাহ্মণসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গন্ত্ৰা ঘরাৰাসং পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা ইসীহি পরিৰুতো ৰিচরন্তো একদিৰসং ৰেস্সভুং ভগৰন্তং দিস্ৰা পীতিসোমনস্সজাতো সত্থু ঞাণসম্পত্তিং নিস্সায পসন্নমানসো ঞাণং উদ্দিস্স পুপ্ফেহি পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা বেলট্ঠানিকোতি লদ্ধনামো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা কোসলরট্ঠে অরঞ্ঞে ৰিহরন্তো অলসো কাযদল়্হিবহুলো ফরুসৰাচো অহোসি, সমণধম্মে চিত্তং ন উপ্পাদেসি. অথ নং ভগৰা ঞাণপরিপাকং ওলোকেত্ৰা –
১০১. ‘‘হিত্ৰা গিহিত্তং অনৰোসিতত্তো, মুখনঙ্গলী ওদরিকো কুসীতো;
মহাৰরাহোৰ নিৰাপপুট্ঠো, পুনপ্পুনং গব্ভমুপেতি মন্দো’’তি. –
ইমায ওভাসগাথায সংৰেজেসি. সো সত্থারং পুরতো নিসিন্নং ৰিয দিস্ৰা তঞ্চ গাথং সুত্ৰা সংৰেগজাতো ঞাণস্স পরিপাকং গতত্তা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৪.৪১-৪৬) –
‘‘কণিকারংৰ জোতন্তং, নিসিন্নং পব্বতন্তরে;
ওভাসেন্তং দিসা সব্বা, ওসধিং ৰিয তারকং.
‘‘তযো মাণৰকা আসুং, সকে সিপ্পে সুসিক্খিতা;
খারিভারং গহেত্ৰান, অন্ৰেন্তি মম পচ্ছতো.
‘‘পুটকে সত্ত পুপ্ফানি, নিক্খিত্তানি তপস্সিনা;
গহেত্ৰা তানি ঞাণম্হি, ৰেস্সভুস্সাভিরোপযিং.
‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিরোপযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, ঞাণপূজাযিদং ফলং.
‘‘একূনতিংসকপ্পম্হি, ৰিপুলাভসনামকো;
সত্তরতনসম্পন্নো, চক্কৰত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা সত্থু ওৰাদং পটিপূজেন্তো ব্যতিরেকমুখেন চ অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তো তমেৰ গাথং পচ্চুদাহাসি.
তত্থ হিত্ৰা গিহিত্তন্তি গহট্ঠভাৰং পরিচ্চজিত্ৰা পব্বজিত্ৰাতি অত্থো. অনৰোসিতত্তোতি অনুরূপং অৰোসিতত্তো, যদত্থং সাসনে পব্বজন্তস্স অনুরূপপরিঞ্ঞাদীনং অতীরিতত্তা অপরিযোসিতভাৰো অকতকরণীযোতি অত্থো. অথ ৰা অনৰোসিতত্তোতি অনুঅৰোসিতসভাৰো, ৰিসুদ্ধীনং মগ্গানঞ্চ অনুপটিপাটিযা ৰসিতব্বৰাসস্স অকতাৰী, দসসু অরিযৰাসেসু অৰুসিতৰাতি অত্থো. মুখসঙ্খাতং নঙ্গলং ইমস্স অত্থীতি মুখনঙ্গলী. নঙ্গলেন ৰিয পথৰিং পরেসু ফরুসৰাচপ্পযোগেন অত্তানং খনন্তোতি অত্থো. ওদরিকোতি উদরে পসুতো উদরপোসনতপ্পরো. কুসীতোতি অলসো, ভাৰনং অননুযুঞ্জন্তো. এৰংভূতস্স নিপ্ফত্তিং দস্সেন্তো আহ ‘‘মহাৰরাহোৰ নিৰাপপুট্ঠো, পুনপ্পুনং গব্ভমুপেতি মন্দো’’তি. তস্সত্থো হেট্ঠা ৰুত্তোযেৰ. এত্থ চ যথা পব্বজিত্ৰা অনৰোসিতাদিসভাৰতায পুনপ্পুনং গব্ভমুপেতি মন্দো, ন এৰং মাদিসো পণ্ডিতো. তব্বিপরীতসভাৰতায পন সম্মাপটিপত্তিযা মত্থকং পাপিতত্তা পরিনিব্বাযতীতি ব্যতিরেকমুখেন অঞ্ঞং ব্যাকাসীতি দট্ঠব্বন্তি.
বেলট্ঠানিকত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. সেতুচ্ছত্থেরগাথাৰণ্ণনা
মানেন ৰঞ্চিতাসেতি আযস্মতো সেতুচ্ছত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো তিস্সস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৰসং তিস্সং ভগৰন্তং দিস্ৰা পসন্নমানসো সুমধুরং পনসফলং অভিসঙ্খতং নাল়িকেরসাল়ৰং অদাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে অঞ্ঞতরস্স মণ্ডলিকরঞ্ঞো পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, সেতুচ্ছোতিস্স নামং অহোসি. সো পিতরি মতে রজ্জে পতিট্ঠিতো উস্সাহসত্তীনং অভাৰেন রাজকিচ্চানি ৰিরাধেন্তো রজ্জং পরহত্থগতং কত্ৰা দুক্খপ্পত্তিযা সংৰেগজাতো জনপদচারিকং চরন্তং ভগৰন্তং দিস্ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা পরিকম্মং করোন্তো তদহেৰ অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৭.১৩-১৭) –
‘‘তিস্সস্স খো ভগৰতো, পুব্বে ফলমদাসহং;
নাল়িকেরঞ্চ পাদাসিং, খজ্জকং অভিসম্মতং.
‘‘বুদ্ধস্স তমহং দত্ৰা, তিস্সস্স তু মহেসিনো;
মোদামহং কামকামী, উপপজ্জিং যমিচ্ছকং.
‘‘দ্ৰেনৰুতে ইতো কপ্পে, যং দানমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, ফলদানস্সিদং ফলং.
‘‘ইতো তেরসকপ্পম্হি, রাজা ইন্দসমো অহু;
সত্তরতনসম্পন্নো, চক্কৰত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা কিলেসে গরহন্তো –
১০২. ‘‘মানেন ৰঞ্চিতাসে, সঙ্খারেসু সংকিলিস্সমানাসে;
লাভালাভেন মথিতা, সমাধিং নাধিগচ্ছন্তী’’তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ মানেন ৰঞ্চিতাসেতি ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনযপ্পৰত্তেন মানেন অত্তুক্কংসনপরৰম্ভনাদিৰসেন কুসলভণ্ডচ্ছেদনেন ৰিপ্পলদ্ধা. সঙ্খারেসু সংকিলিস্সমানাসেতি অজ্ঝত্তিকবাহিরেসু চক্খাদীসু চেৰ রূপাদীসু চ সঙ্খতধম্মেসু সংকিলিস্সমানা, ‘‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’তি তংনিমিত্তং তণ্হাগাহাদিৰসেন সংকিলেসং আপজ্জমানা. লাভালাভেন মথিতাতি পত্তচীৰরাদীনঞ্চেৰ ৰত্থাদীনঞ্চ লাভেন তেসংযেৰ চ অলাভেন তংনিমিত্তং উপ্পন্নেহি অনুনযপটিঘেহি মথিতা মদ্দিতা অভিভূতা. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং অৰসিট্ঠলোকধম্মানম্পেত্থ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সমাধিং নাধিগচ্ছন্তীতি তে এৰরূপা পুগ্গলা সমাধিং সমথৰিপস্সনাৰসেন চিত্তেকগ্গতং কদাচিপি ন ৰিন্দন্তি ন পটিলভন্তি ন পাপুণন্তি সমাধিসংৰত্তনিকানং ধম্মানং অভাৰতো, ইতরেসঞ্চ ভাৰতো. ইধাপি যথা মানাদীহি অভিভূতা অৰিদ্দসুনো সমাধিং নাধিগচ্ছন্তি, ন এৰং ৰিদ্দসুনো. তে পন মাদিসা তেহি অনভিভূতা সমাধিং অধিগচ্ছন্তেৰাতি ব্যতিরেকমুখেন অঞ্ঞাব্যাকরণন্তি ৰেদিতব্বং.
সেতুচ্ছত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. বন্ধুরত্থেরগাথাৰণ্ণনা
নাহং এতেন অত্থিকোতি আযস্মতো বন্ধুরত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো সিদ্ধত্থস্স ভগৰতো কালে অঞ্ঞতরস্স রঞ্ঞো অন্তেপুরে গোপকো হুত্ৰা একদিৰসং ভগৰন্তং সপরিসং রাজঙ্গণেন গচ্ছন্তং দিস্ৰা পসন্নচিত্তো কণৰেরপুপ্ফানি গহেত্ৰা সসঙ্ঘং লোকনাযকং পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং সুগতীসুযেৰ সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সীলৰতীনগরে সেট্ঠিপুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, বন্ধুরোতিস্স নামং অহোসি. সো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো কেনচিদেৰ করণীযেন সাৰত্থিযং গতো উপাসকেহি সদ্ধিং ৰিহারং গতো সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ঞাণস্স পরিপাকত্তা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৭.৭-১২) –
‘‘সিদ্ধত্থো নাম ভগৰা, লোকজেট্ঠো নরাসভো;
পুরক্খতো সাৰকেহি, নগরং পটিপজ্জথ.
‘‘রঞ্ঞো অন্তেপুরে আসিং, গোপকো অভিসম্মতো;
পাসাদে উপৰিট্ঠোহং, অদ্দসং লোকনাযকং.
‘‘কণৰেরং গহেত্ৰান, ভিক্খুসঙ্ঘে সমোকিরিং;
বুদ্ধস্স ৰিসুং কত্ৰান, ততো ভিয্যো সমোকিরিং.
‘‘চতুন্নৰুতিতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিপূজযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘সত্তাসীতিম্হিতো কপ্পে, চতুরাসুং মহিদ্ধিকা;
সত্তরতনসম্পন্না, চক্কৰত্তী মহব্বলা.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা কতঞ্ঞুভাৰে ঠত্ৰা অত্তনো উপকারস্স রঞ্ঞো পচ্চুপকারং কাতুং সীলৰতীনগরং গন্ত্ৰা রঞ্ঞো ধম্মং দেসেন্তো সচ্চানি পকাসেসি. রাজা সচ্চপরিযোসানে সোতাপন্নো হুত্ৰা অত্তনো নগরে সুদস্সনং নাম মহন্তং ৰিহারং কারেত্ৰা থেরস্স নিয্যাতেসি. মহালাভসক্কারো অহোসি. থেরো ৰিহারং সব্বঞ্চ লাভসক্কারং সঙ্ঘস্স নিয্যাতেত্ৰা সযং পুরিমনিযামেনেৰ পিণ্ডায চরিত্ৰা যাপেন্তো কতিপাহং তত্থ ৰসিত্ৰা সাৰত্থিং গন্তুকামো অহোসি. ভিক্খূ, ‘‘ভন্তে, তুম্হে ইধেৰ ৰসথ, সচে পচ্চযেহি ৰেকল্লং, মযং তং পরিপূরেস্সামা’’তি আহংসু. থেরো, ‘‘ন ময্হং, আৰুসো, উল়ারেহি পচ্চযেহি অত্থো অত্থি, ইতরীতরেহি পচ্চযেহি যাপেমি, ধম্মরসেনেৰম্হি তিত্তো’’তি দস্সেন্তো –
১০৩. ‘‘নাহং এতেন অত্থিকো, সুখিতো ধম্মরসেন তপ্পিতো;
পিত্ৰা রসগ্গমুত্তমং, ন চ কাহামি ৰিসেন সন্থৰ’’ন্তি. –
গাথং অভাসি.
তত্থ নাহং এতেন অত্থিকোতি যেন মং তুম্হে তপ্পেতুকামা ‘‘পরিপূরেস্সামা’’তি ৰদথ, এতেন আমিসলাভেন পচ্চযামিসরসেন নাহং অত্থিকো, ময্হং এতেন অত্থো নত্থি, সন্তুট্ঠি পরমং সুখন্তি ইতরীতরেহেৰ পচ্চযেহি যাপেমীতি অত্থো. ইদানি তেন অনত্থিকভাৰে পধানকারণং দস্সেন্তো আহ ‘‘সুখিতো ধম্মরসেন তপ্পিতো’’তি. সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মরসেন চেৰ নৰৰিধলোকুত্তরধম্মরসেন চ তপ্পিতো পীণিতো সুখিতো উত্তমেন সুখেন সুহিতোতি অত্থো. পিত্ৰা রসগ্গমুত্তমন্তি সব্বরসেসু অগ্গং সেট্ঠং ততোযেৰ উত্তমং যথাৰুত্তং ধম্মরসং পিৰিত্ৰা ঠিতো, তেনাহ – ‘‘সব্বরসং ধম্মরসো জিনাতী’’তি (ধ. প. ৩৫৪). ন চ কাহামি ৰিসেন সন্থৰন্তি এৰরূপং রসুত্তমং ধম্মরসং পিৰিত্ৰা ঠিতো ৰিসেন ৰিসসদিসেন ৰিসরসেন সন্থৰং সংসগ্গং ন করিস্সামি, তথাকরণস্স কারণং নত্থীতি অত্থো.
বন্ধুরত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. খিতকত্থেরগাথাৰণ্ণনা
লহুকো ৰত মে কাযোতি আযস্মতো খিতকত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে যক্খসেনাপতি হুত্ৰা নিব্বত্তো একদিৰসং যক্খসমাগমে নিসিন্নো সত্থারং অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসিন্নং দিস্ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. তস্স সত্থা ধম্মং দেসেসি. সো ধম্মং সুত্ৰা উল়ারং পীতিসোমনস্সং পৰেদেন্তো অপ্ফোটেন্তো উট্ঠহিত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তি, খিতকোতিস্স নামং অহোসি. সো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো মহামোগ্গল্লানত্থেরস্স মহিদ্ধিকভাৰং সুত্ৰা ‘‘ইদ্ধিমা ভৰিস্সামী’’তি পুব্বহেতুনা চোদিযমানো পব্বজিত্ৰা ভগৰতো সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা সমথৰিপস্সনাসু কম্মং করোন্তো নচিরস্সেৰ ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৭.১-৬) –
‘‘পদুমো নাম নামেন, দ্ৰিপদিন্দো নরাসভো;
পৰনা অভিনিক্খম্ম, ধম্মং দেসেতি চক্খুমা.
‘‘যক্খানং সমযো আসি, অৰিদূরে মহেসিনো;
যেন কিচ্চেন সম্পত্তা, অজ্ঝাপেক্খিংসু তাৰদে.
‘‘বুদ্ধস্স গিরমঞ্ঞায, অমতস্স চ দেসনং;
পসন্নচিত্তো সুমনো, অপ্ফোটেত্ৰা উপট্ঠহিং.
‘‘সুচিণ্ণস্স ফলং পস্স, উপট্ঠানস্স সত্থুনো;
তিংসকপ্পসহস্সেসু, দুগ্গতিং নুপপজ্জহং.
‘‘ঊনতিংসে কপ্পসতে, সমলঙ্কতনামকো;
সত্তরতনসম্পন্নো, চক্কৰত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা সৰিসেসং ইদ্ধীসু ৰসীভাৰেন অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোন্তো ইদ্ধিপাটিহারিযেন অনুসাসনীপাটিহারিযেন চ সত্তানং অনুগ্গহং করোন্তো ৰিহরতি. সো ভিক্খূহি, ‘‘কথং ত্ৰং, আৰুসো, ইদ্ধি ৰল়ঞ্জেসী’’তি পুট্ঠো তমত্থং আচিক্খন্তো –
১০৪. ‘‘লহুকো ৰত মে কাযো, ফুট্ঠো চ পীতিসুখেন ৰিপুলেন;
তূলমিৰ এরিতং মালুতেন, পিলৰতীৰ মে কাযো’’তি. –
গাথং অভাসি. ‘‘উদানৰসেনা’’তিপি ৰদন্তিযেৰ.
তত্থ লহুকো ৰত মে কাযোতি নীৰরণাদিৰিক্খম্ভনেন চুদ্দসৰিধেন চিত্তপরিদমনেন চতুরিদ্ধিপাদকভাৰনায সুট্ঠু চিণ্ণৰসীভাৰেন চ মে রূপকাযো সল্লহুকো ৰত, যেন দন্ধং মহাভূতপচ্চযম্পি নাম ইমং করজকাযং চিত্তৰসেন পরিণামেমীতি অধিপ্পাযো. ফুট্ঠো চ পীতিসুখেন ৰিপুলেনাতি সব্বত্থকমেৰ ফরন্তেন মহতা উল়ারেন পীতিসহিতেন সুখেন ফুট্ঠো চ মে কাযোতি যোজনা. ইদঞ্চ যথা কাযো লহুকো অহোসি, তং দস্সনত্থং ৰুত্তং. সুখসঞ্ঞোক্কমনেন হি সদ্ধিংযেৰ লহুসঞ্ঞোক্কমনং হোতি. সুখস্স ফরণঞ্চেত্থ তংসমুট্ঠানরূপৰসেন দট্ঠব্বং কথং পন চতুত্থজ্ঝানসমঙ্গিনো পীতিসুখফরণং, সমতিক্কন্তপীতিসুখঞ্হি তন্তি চে? সচ্চমেতং, ইদং পন ন চতুত্থজ্ঝানলক্খণৰসেন ৰুত্তং, অথ খো পুব্বভাগৰসেন. ‘‘পীতিসুখেনা’’তি পন পীতিসহিতসদিসেন সুখেন, উপেক্খা হি ইধ সন্তসভাৰতায ঞাণৰিসেসযোগতো চ সুখন্তি অধিপ্পেতং. তথা হি ৰুত্তং ‘‘সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমতী’’তি (পটি. ম. ১.১০১). পাদকজ্ঝানারম্মণেন রূপকাযারম্মণেন ৰা ইদ্ধিচিত্তেন সহজাতং সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ ওক্কমতি পৰিসতি ফুসতি সম্পাপুণাতীতি অযম্পি তত্থ অত্থো. তথা চাহ অট্ঠকথাযং (পটি. ম. অট্ঠ. ২.৩.১২) – ‘‘সুখসঞ্ঞা নাম উপেক্খাসম্পযুত্তা সঞ্ঞা. উপেক্খা হি সন্তং সুখন্তি ৰুত্তং সাযেৰ সঞ্ঞা নীৰরণেহি চেৰ ৰিতক্কাদিপচ্চনীকেহি চ ৰিমুত্তত্তা লহুসঞ্ঞাতিপি ৰেদিতব্বা. তং ওক্কন্তস্স পনস্স করজকাযোপি তূলপিচু ৰিয সল্লহুকো হোতি. সো এৰং ৰাতক্খিত্ততূলপিচুনো ৰিয সল্লহুকেন দিস্সমানেন কাযেন ব্রহ্মলোকং গচ্ছতী’’তি. তেনাহ ‘‘তূলমিৰ এরিতং মালুতেন, পিলৰতীৰ মে কাযো’’তি. তস্সত্থো – যদাহং ব্রহ্মলোকং অঞ্ঞং ৰা ইদ্ধিযা গন্তুকামো হোমি, তদা মালুতেন ৰাযুনা এরিতং চিত্তং তূলপিচু ৰিয আকাসং লঙ্ঘন্তোযেৰ মে কাযো হোতীতি.
খিতকত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. মলিতৰম্ভত্থেরগাথাৰণ্ণনা
উক্কণ্ঠিতোতি আযস্মতো মলিতৰম্ভত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কির পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে হিমৰন্ততো অৰিদূরে অঞ্ঞতরস্মিং জাতস্সরে সকুণো হুত্ৰা নিব্বত্তি, পদুমুত্তরো ভগৰা তং অনুগ্গণ্হন্তো তত্থ গন্ত্ৰা জাতস্সরতীরে চঙ্কমতি. সকুণো ভগৰন্তং দিস্ৰা পসন্নমানসো সরে কুমুদানি গহেত্ৰা ভগৰন্তং পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কুরুকচ্ছনগরে অঞ্ঞতরস্স ব্রাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, মলিতৰম্ভোতিস্স নামং অহোসি. সো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো পচ্ছাভূমহাথেরং উপসঙ্কমিত্ৰা তস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো ৰিহরতি. তস্স চ অযং সভাৰো, যত্থ ভোজনসপ্পাযো দুল্লভো, ইতরে সুলভা, ততো ন পক্কমতি. যত্থ পন ভোজনসপ্পাযো সুলভো, ইতরে দুল্লভা, তত্থ ন ৰসতি পক্কমতেৰ. এৰং ৰিহরন্তো চ হেতুসম্পন্নতায মহাপুরিসজাতিকতায চ নচিরস্সেৰ ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৬.৫১-৫৭) –
‘‘হিমৰন্তস্সাৰিদূরে, মহাজাতস্সরো অহু;
পদুমুপ্পলসঞ্ছন্নো, পুণ্ডরীকসমোত্থটো.
‘‘কুকুত্থো নাম নামেন, তত্থাসিং সকুণো তদা;
সীলৰা বুদ্ধিসম্পন্নো, পুঞ্ঞাপুঞ্ঞেসু কোৰিদো.
‘‘পদুমুত্তরো লোকৰিদূ, আহুতীনং পটিগ্গহো;
জাতস্সরস্সাৰিদূরে, সঞ্চরিত্থ মহামুনি.
‘‘জলজং কুমুদং ছেত্ৰা, উপনেসিং মহেসিনো;
মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, পটিগ্গহি মহামুনি.
‘‘তঞ্চ দানং দদিত্ৰান, সুক্কমূলেন চোদিতো;
কপ্পানং সতসহস্সং, দুগ্গতিং নুপপজ্জহং.
‘‘সোল়সেতো কপ্পসতে, আসুং ৰরুণনামকা;
অট্ঠ এতে জনাধিপা, চক্কৰত্তী মহব্বলা.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা উদানেন্তো –
১০৫. ‘‘উক্কণ্ঠিতোপি ন ৰসে, রমমানোপি পক্কমে;
ন ত্ৰেৰানত্থসংহিতং, ৰসে ৰাসং ৰিচক্খণো’’তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ উক্কণ্ঠিতোপি ন ৰসেতি যস্মিং আৰাসে ৰসন্তস্স মে ভোজনসপ্পাযালাভেন অধিকুসলেসু ধম্মেসু উক্কণ্ঠা অনভিরতি উপ্পজ্জতি, তত্থ উক্কণ্ঠিতোপি ৰসামিযেৰ ইতরসপ্পাযলাভেন ন পক্কমে ন পক্কমামি. ন ৰসেতি এত্থ ন-কারেনপি পক্কমেতিপদং সম্বন্ধিতব্বং. রমমানোপি পক্কমেতি যস্মিং পন আৰাসে ৰসন্তস্স মে পচ্চযৰেকল্লাভাৰেন নত্থি উক্কণ্ঠা, অঞ্ঞদত্থু অভিরমামি, এৰং অভিরমমানোপি অৰসেসসপ্পাযালাভেন ততো পক্কমে, ন ৰসেয্যং. এৰং পটিপজ্জন্তোৰাহং নচিরস্সেৰ সকত্থং পচ্চুপাদিন্তি. অযঞ্চেত্থ অত্তপটিপত্তিপচ্চৰেক্খণাযং যোজনা. পরস্স ওৰাদদানে পন ৰসেয্য ন পক্কমেয্যাতি ৰিধানৰসেন যোজেতব্বং. ন ত্ৰেৰানত্থসংহিতং, ৰসে ৰাসং ৰিচক্খণোতি যস্মিং আৰাসে পচ্চযা সুলভা, সমণধম্মো ন পারিপূরিং গচ্ছতি, যস্মিঞ্চ আৰাসে পচ্চযা দুল্লভা, সমণধম্মোপি পারিপূরিং ন গচ্ছতি, এৰরূপো আৰাসো ইধ অনত্থসংহিতো নাম অৰড্ঢিসহিতোতি কত্ৰা. এৰরূপং ৰাসং ৰিচক্খণো ৰিঞ্ঞুজাতিকো সকত্থং পরিপূরেতুকামো নত্ৰেৰ ৰসেয্য. যত্থ পন পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো আৰাসো লব্ভতি, সত্তপি সপ্পাযা লব্ভন্তি, তত্থেৰ ৰসেয্যাতি অত্থো.
মলিতৰম্ভত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. সুহেমন্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা
সতলিঙ্গস্স অত্থস্সাতি আযস্মতো সুহেমন্তত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং পুঞ্ঞং উপচিনন্তো ইতো দ্ৰানৰুতে কপ্পে তিস্সস্স ভগৰতো কালে ৰনচরো হুত্ৰা ৰনে ৰসতি, তং অনুগ্গহিতুং ভগৰা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা তস্স আসন্নে ঠানে অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসীদি. সো ভগৰন্তং দিস্ৰা পসন্নচিত্তো সুগন্ধানি পুন্নাগপুপ্ফানি ওচিনিত্ৰা ভগৰন্তং পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং পুঞ্ঞানি কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে পারিযন্তদেসে ৰিভৰসম্পন্নস্স ব্রাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, সুহেমন্তোতিস্স নামং অহোসি. সো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো সঙ্কস্সনগরে মিগদাযে ৰিহরন্তং ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা তেপিটকো হুত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা নচিরস্সেৰ ছল়ভিঞ্ঞো পটিসম্ভিদাপত্তো অহোসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৬.৪৬-৫০) –
‘‘কাননং ৰনমোগয্হ, ৰসামি লুদ্দকো অহং;
পুন্নাগং পুপ্ফিতং দিস্ৰা, বুদ্ধসেট্ঠং অনুস্সরিং.
‘‘তং পুপ্ফং ওচিনিত্ৰান, সুগন্ধং গন্ধিতং সুভং;
থূপং করিত্ৰা পুলিনে, বুদ্ধস্স অভিরোপযিং.
‘‘দ্ৰেনৰুতে ইতো কপ্পে, যং পুপ্ফমভিপূজযিং;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধপূজাযিদং ফলং.
‘‘একম্হি নৰুতে কপ্পে, একো আসিং তমোনুদো;
সত্তরতনসম্পন্নো, চক্কৰত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা এৰং চিন্তেসি – ‘‘মযা খো যং সাৰকেন পত্তব্বং, তং অনুপ্পত্তং, যংনূনাহং ইদানি ভিক্খূনং অনুগ্গহং করেয্য’’ন্তি. এৰং চিন্তেত্ৰা পভিন্নপটিসম্ভিদতায অকিলাসুতায চ অত্তনো সন্তিকং উপগতে ভিক্খূ যথারহং ওৰদন্তো অনুসাসন্তো কঙ্খং ছিন্দন্তো ধম্মং কথেন্তো কম্মট্ঠানং নিগ্গুম্বং নিজ্জটং কত্ৰা আচিক্খন্তো ৰিহরতি. অথেকদিৰসং অত্তনো সন্তিকং উপগতানং ভিক্খূনং ৰিঞ্ঞূনঞ্চ পুগ্গলানং ৰিসেসং আচিক্খন্তো –
১০৬. ‘‘সতলিঙ্গস্স অত্থস্স, সতলক্খণধারিনো;
একঙ্গদস্সী দুম্মেধো, সতদস্সী চ পণ্ডিতো’’তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ সতলিঙ্গস্সাতি লীনমত্থং গমেন্তীতি লিঙ্গানি, অত্থেসু সদ্দস্স পৰত্তিনিমিত্তানি, তানি পন সতং অনেকানি লিঙ্গানি এতস্সাতি সতলিঙ্গো. অনেকত্থো হি ইধ সতসদ্দো, ‘‘সতং সহস্স’’ন্তিআদীসু ৰিয ন সঙ্খ্যাৰিসেসত্থো তস্স সতলিঙ্গস্স. অত্থস্সাতি ঞেয্যস্স, ঞেয্যঞ্হি ঞাণেন অরণীযতো ‘‘অত্থো’’তি ৰুচ্চতি. সো চ একোপি অনেকলিঙ্গো, যথা ‘‘সক্কো পুরিন্দদো মঘৰা’’তি, ‘‘পঞ্ঞা ৰিজ্জা মেধা ঞাণ’’ন্তি চ. যেন লিঙ্গেন পৰত্তিনিমিত্তেন তাৰতিংসাধিপতিম্হি ইন্দসদ্দো পৰত্তো, ন তেন তত্থ সক্কাদিসদ্দা পৰত্তা, অথ খো অঞ্ঞেন. তথা যেন সম্মাদিট্ঠিম্হি পঞ্ঞাসদ্দো পৰত্তো, ন তেন ৰিজ্জাদিসদ্দা. তেন ৰুত্তং ‘‘সতলিঙ্গস্স অত্থস্সা’’তি.
সতলক্খণধারিনোতি অনেকলক্খণৰতো. লক্খীযতি এতেনাতি লক্খণং, পচ্চযভাৰিনো অত্থস্স অত্তনো ফলং পটিচ্চ পচ্চযভাৰো, তেন হি সো অযং ইমস্স কারণন্তি লক্খীযতি. সো চ একস্সেৰ অত্থস্স অনেকপ্পভেদো উপলব্ভতি, তেনাহ ‘‘সতলক্খণধারিনো’’তি. অথ ৰা লক্খীযন্তীতি লক্খণানি, তস্স তস্স অত্থস্স সঙ্খততাদযো পকারৰিসেসা তে পন অত্থতো অৰত্থাৰিসেসা ৰেদিতব্বা. তে চ পন তেসং অনিচ্চতাদিসামঞ্ঞলক্খণং লিঙ্গেন্তি ঞাপেন্তীতি ‘‘লিঙ্গানী’’তি চ ৰুচ্চন্তি. তস্সিমে আকারা, যস্মা একস্সাপি অত্থস্স অনেকে উপলব্ভন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘সতলিঙ্গস্স অত্থস্স, সতলক্খণধারিনো’’তি. তেনাহ আযস্মা ধম্মসেনাপতি – ‘‘সব্বে ধম্মা সব্বাকারেন বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণমুখে আপাথং আগচ্ছন্তী’’তি (মহানি. ১৫৬; চূল়নি. মোঘরাজমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ৮৫; পটি. ম. ৩.৫).
একঙ্গদস্সী দুম্মেধোতি এৰং অনেকলিঙ্গে অনেকলক্খণে অত্থে যো তত্থ একঙ্গদস্সী অপুথুপঞ্ঞতায একলিঙ্গমত্তং একলক্খণমত্তঞ্চ দিস্ৰা অত্তনা দিট্ঠমেৰ ‘‘ইদমেৰ সচ্চ’’ন্তি অভিনিৰিস্স ‘‘মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ইতরং পটিক্খিপতি, হত্থিদস্সনকঅন্ধো ৰিয একঙ্গগাহী দুম্মেধো দুপ্পঞ্ঞো তত্থ ৰিজ্জমানানংযেৰ পকারৰিসেসানং অজাননতো মিচ্ছা অভিনিৰিসনতো চ. সতদস্সী চ পণ্ডিতোতি পণ্ডিতো পন তত্থ ৰিজ্জমানে অনেকেপি পকারে অত্তনো পঞ্ঞাচক্খুনা সব্বসো পস্সতি. যো ৰা তত্থ লব্ভমানে অনেকে পঞ্ঞাচক্খুনা অত্তনাপি পস্সতি, অঞ্ঞেসম্পি দস্সেতি পকাসেতি, সো পণ্ডিতো ৰিচক্খণো অত্থেসু কুসলো নামাতি. এৰং থেরো উক্কংসগতং অত্তনো পটিসম্ভিদাসম্পত্তিং ভিক্খূনং ৰিভাৰেসি.
সুহেমন্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ধম্মসৰত্থেরগাথাৰণ্ণনা
পব্বজিং তুলযিত্ৰানাতি আযস্মতো ধম্মসৰত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কির পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে সুৰচ্ছো নাম ব্রাহ্মণো হুত্ৰা তিণ্ণং ৰেদানং পারগূ ঘরাৰাসে দোসং দিস্ৰা তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অরঞ্ঞাযতনে পব্বতন্তরে অস্সমং কারেত্ৰা বহূহি তাপসেহি সদ্ধিং ৰসি. অথস্স কুসলবীজং রোপেতুকামো পদুমুত্তরো ভগৰা অস্সমসমীপে আকাসে ঠত্ৰা ইদ্ধিপাটিহারিযং দস্সেসি. সো তং দিস্ৰা পসন্নমানসো পূজেতুকামো নাগপুপ্ফানি ওচিনাপেসি. সত্থা, ‘‘অলং ইমস্স তাপসস্স এত্তকং কুসলবীজ’’ন্তি পক্কামি. সো পুপ্ফানি গহেত্ৰা সত্থু গমনমগ্গং ওকিরিত্ৰা চিত্তং পসাদেন্তো অঞ্জলিং পগ্গয্হ অট্ঠাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং সুগতীসুযেৰ সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মগধরট্ঠে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ধম্মসৰোতি লদ্ধনামো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো হেতুসম্পত্তিযা চোদিযমানো ঘরাৰাসে আদীনৰং পব্বজ্জায আনিসংসঞ্চ দিস্ৰা দক্খিণাগিরিস্মিং ৰিহরন্তং ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৬.৩৯-৪৫) –
‘‘সুৰচ্ছো নাম নামেন, ব্রাহ্মণো মন্তপারগূ;
পুরক্খতো সসিস্সেহি, ৰসতে পব্বতন্তরে.
‘‘পদুমুত্তরো নাম জিনো, আহুতীনং পটিগ্গহো;
মমুদ্ধরিতুকামো সো, আগচ্ছি মম সন্তিকং.
‘‘ৰেহাসম্হি চঙ্কমতি, ধূপাযতি জলতে তথা;
হাসং মমং ৰিদিত্ৰান, পক্কামি পাচিনামুখো.
‘‘তঞ্চ অচ্ছরিযং দিস্ৰা, অব্ভুতং লোমহংসনং;
নাগপুপ্ফং গহেত্ৰান, গতমগ্গম্হি ওকিরিং.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং পুপ্ফং ওকিরিং অহং;
তেন চিত্তপ্পসাদেন, দুগ্গতিং নুপপজ্জহং.
‘‘একতিংসে কপ্পসতে, রাজা আসি মহারহো;
সত্তরতনসম্পন্নো, চক্কৰত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা সোমনস্সপ্পত্তো উদানৰসেন –
১০৭. ‘‘পব্বজিং তুলযিত্ৰান, অগারস্মানগারিযং;
তিস্সো ৰিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ পব্বজিং তুলযিত্ৰানাতি ‘‘সম্বাধো ঘরাৰাসো রজাপথো’’তিআদিনা (দী. নি. ১.১৯১; ম. নি. ২.১০; সং. নি. ২.১৫৪) ঘরাৰাসে, ‘‘অপ্পস্সাদা কামা বহুদুক্খা বহুপাযাসা’’তিআদিনা (পাচি. ৪১৭; ম. নি. ১.১৭৭) কামেসু আদীনৰং তপ্পটিপক্খতো নেক্খম্মে চ আনিসংসং তুলভূতায পঞ্ঞায ৰিচারেত্ৰা ৰীমংসিত্ৰাতি অত্থো. সেসং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ. ইদমেৰ চ থেরস্স অঞ্ঞাব্যাকরণং অহোসীতি.
ধম্মসৰত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. ধম্মসৰপিতুত্থেরগাথাৰণ্ণনা
স ৰীসৰস্সসতিকোতি আযস্মতো ধম্মসৰপিতুত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো ভূতগণে নাম পব্বতে ৰিহরন্তং পচ্চেকসম্বুদ্ধং দিস্ৰা পসন্নমানসো তিণসূলপুপ্ফেহি পূজং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং সুগতীসুযেৰ সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মগধরট্ঠে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো দারপরিগ্গহং কত্ৰা ধম্মসৰং নাম পুত্তং লভিত্ৰা তস্মিং পব্বজিতে সযম্পি ৰীসৰস্সসতিকো হুত্ৰা, ‘‘মম পুত্তো তাৰ তরুণো পব্বজি, অথ কস্মা নাহং পব্বজিস্সামী’’তি সঞ্জাতসংৰেগো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা নচিরস্সেৰ অরহত্তং সচ্ছাকাসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৬.৩৫-৩৮) –
‘‘হিমৰন্তস্সাৰিদূরে, ভূতগণো নাম পব্বতো;
ৰসতেকো জিনো তত্থ, সযম্ভূ লোকনিস্সটো.
‘‘তিণসূলং গহেত্ৰান, বুদ্ধস্স অভিরোপযিং;
একূনসতসহস্সং, কপ্পং ন ৰিনিপাতিকো.
‘‘ইতো একাদসে কপ্পে, একোসিং ধরণীরুহো;
সত্তরতনসম্পন্নো, চক্কৰত্তী মহব্বলো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা সঞ্জাতসোমনস্সো উদানেন্তো –
১০৮. ‘‘স ৰীসৰস্সসতিকো, পব্বজিং অনগারিযং;
তিস্সো ৰিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. – গাথং অভাসি;
তত্থ স ৰীসৰস্সসতিকোতি সো ৰীসংৰস্সসতিকো, সো অহং জাতিযা ৰীসাধিকৰস্সসতিকো সমানো. পব্বজিন্তি পব্বজ্জং উপগচ্ছিং. সেসং ৰুত্তনযমেৰ. ইদমেৰ চ ইমস্স থেরস্স অঞ্ঞাব্যাকরণং অহোসি.
ধম্মসৰপিতুত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. সঙ্ঘরক্খিতত্থেরগাথাৰণ্ণনা
ন নূনাযং পরমহিতানুকম্পিনোতি আযস্মতো সঙ্ঘরক্খিতত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? সোপি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো ইতো চতুনৰুতে কপ্পে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৰসং পব্বতপাদে ৰসন্তে সত্ত পচ্চেকসম্বুদ্ধে দিস্ৰা পসন্নমানসো কদম্বপুপ্ফানি গহেত্ৰা পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং পুঞ্ঞানি কত্ৰা সুগতীসুযেৰ সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং ইব্ভকুলে নিব্বত্তি, তস্স সঙ্ঘরক্খিতোতি নামং অহোসি. সো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা অঞ্ঞতরং ভিক্খুং সহাযং কত্ৰা অরঞ্ঞে ৰিহরতি. থেরস্স ৰসনট্ঠানতো অৰিদূরে ৰনগুম্বে একা মিগী ৰিজাযিত্ৰা তরুণং ছাপং রক্খন্তী ছাতজ্ঝত্তাপি পুত্তসিনেহেন দূরে গোচরায ন গচ্ছতি, আসন্নে চ তিণোদকস্স অলাভেন কিলমতি. তং দিস্ৰা থেরো, ‘‘অহো ৰতাযং লোকো তণ্হাবন্ধনবদ্ধো মহাদুক্খং অনুভৰতি, ন তং ছিন্দিতুং সক্কোতী’’তি সংৰেগজাতো তমেৰ অঙ্কুসং কত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.১৬.৩০-৩৪) –
‘‘হিমৰন্তস্সাৰিদূরে, কুক্কুটো নাম পব্বতো;
তম্হি পব্বতপাদম্হি, সত্ত বুদ্ধা ৰসন্তি তে.