৬. সীতৰনিযত্থেরগাথাৰণ্ণনা
যো সীতৰনন্তি আযস্মতো সম্ভূতত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? ইতো কির অট্ঠারসাধিকস্স কপ্পসতস্স মত্থকে অত্থদস্সী নাম সম্বুদ্ধো লোকে উপ্পজ্জিত্ৰা সদেৰকং লোকং সংসারমহোঘতো তারেন্তো একদিৰসং মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং গঙ্গাতীরং উপগচ্ছি. তস্মিং কালে অযং গহপতিকুলে নিব্বত্তো তত্থ ভগৰন্তং পস্সিত্ৰা পসন্নমানসো উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘কিং, ভন্তে, পারং গন্তুকামত্থা’’তি পুচ্ছি. ভগৰা ‘‘গমিস্সামা’’তি অৰোচ. সো তাৰদেৰ নাৰাসঙ্ঘাটং যোজেত্ৰা উপনেসি. সত্থা তং অনুকম্পন্তো সহ ভিক্খুসঙ্ঘেন নাৰং অভিরুহি. সো সযম্পি অভিরুয্হ সুখেনেৰ পরতীরং সম্পাপেত্ৰা ভগৰন্তং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ দুতিযদিৰসে মহাদানং পৰত্তেত্ৰা অনুগন্ত্ৰা পসন্নচিত্তো ৰন্দিত্ৰা নিৰত্তি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরিত্ৰা ইতো তেরসাধিককপ্পসতস্স মত্থকে খত্তিযকুলে নিব্বত্তিত্ৰা রাজা অহোসি চক্কৰত্তী ধম্মিকো ধম্মরাজা. সো সত্তে সুগতিমগ্গে পতিট্ঠাপেত্ৰা ততো চুতো একনৰুতিকপ্পে ৰিপস্সিস্স ভগৰতো সাসনে পব্বজিত্ৰা ধুতধম্মে সমাদায সুসানে ৰসন্তো সমণধম্মং অকাসি. পুন কস্সপস্স ভগৰতো কালেপি তস্স সাসনে তীহি সহাযেহি সদ্ধিং পব্বজিত্ৰা ৰীসতিৰস্সসহস্সানি সমণধম্মং কত্ৰা একং বুদ্ধন্তরং দেৰমনুস্সেসু সংসরিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে রাজগহে ব্রাহ্মণমহাসালস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি. তস্স ‘‘সম্ভূতো’’তি নামং অকংসু. সো ৰযপ্পত্তো ব্রাহ্মণসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গতো. ভূমিজো জেয্যসেনো অভিরাধনোতি তীহি সহাযেহি সদ্ধিং ভগৰতো সন্তিকং গতো ধম্মদেসনং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজি. যে সন্ধায ৰুত্তং –
‘‘ভূমিজো জেয্যসেনো চ, সম্ভূতো অভিরাধনো;
এতে ধম্মং অভিঞ্ঞাসুং, সাসনে ৰরতাদিনো’’তি.
অথ সম্ভূতো ভগৰতো সন্তিকে কাযগতাসতিকম্মট্ঠানং গহেত্ৰা নিবদ্ধং সীতৰনে ৰসতি. তেনেৰাযস্মা ‘‘সীতৰনিযো’’তি পঞ্ঞাযিত্থ. তেন চ সমযেন ৰেস্সৰণো মহারাজা কেনচিদেৰ করণীযেন জম্বুদীপে দক্খিণদিসাভাগং উদ্দিস্স আকাসেন গচ্ছন্তো থেরং অব্ভোকাসে নিসীদিত্ৰা কম্মট্ঠানং মনসিকরোন্তং দিস্ৰা ৰিমানতো ওরুয্হ থেরং ৰন্দিত্ৰা, ‘‘যদা থেরো সমাধিতো ৰুট্ঠহিস্সতি, তদা মম আগমনং আরোচেথ, আরক্খঞ্চস্স করোথা’’তি দ্ৰে যক্খে আণাপেত্ৰা পক্কামি. তে থেরস্স সমীপে ঠত্ৰা মনসিকারং পটিসংহরিত্ৰা নিসিন্নকালে আরোচেসুং. তং সুত্ৰা থেরো ‘‘তুম্হে মম ৰচনেন ৰেস্সৰণমহারাজস্স কথেথ, ভগৰতা অত্তনো সাসনে ঠিতানং সতিআরক্খা নাম ঠপিতা অত্থি, সাযেৰ মাদিসে রক্খতি, ত্ৰং তত্থ অপ্পোস্সুক্কো হোহি, ভগৰতো ওৰাদে ঠিতানং এদিসায আরক্খায করণীযং নত্থী’’তি তে ৰিস্সজ্জেত্ৰা তাৰদেৰ ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা ৰিজ্জাত্তযং সচ্ছাকাসি. ততো ৰেস্সৰণো নিৰত্তমানো থেরস্স সমীপং পত্ৰা মুখাকারসল্লক্খণেনেৰস্স কতকিচ্চভাৰং ঞত্ৰা সাৰত্থিং গন্ত্ৰা ভগৰতো আরোচেত্ৰা সত্থু সম্মুখা থেরং অভিত্থৰন্তো –
‘‘সতিআরক্খসম্পন্নো, ধিতিমা ৰীরিযসমাহিতো;
অনুজাতো সত্থু সম্ভূতো, তেৰিজ্জো মচ্চুপারগূ’’তি. –
ইমায গাথায থেরস্স গুণে ৰণ্ণেসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.২১.১৫-২০) –
‘‘অত্থদস্সী তু ভগৰা, দ্ৰিপদিন্দো নরাসভো;
পুরক্খতো সাৰকেহি, গঙ্গাতীরমুপাগমি.
‘‘সমতিত্তি কাকপেয্যা, গঙ্গা আসি দুরুত্তরা;
উত্তারযিং ভিক্খুসঙ্ঘং, বুদ্ধঞ্চ দ্ৰিপদুত্তমং.
‘‘অট্ঠারসে কপ্পসতে, যং কম্মমকরিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, তরণায ইদং ফলং.
‘‘তেরসেতো কপ্পসতে, পঞ্চ সব্বোভৰা অহুং;
সত্তরতনসম্পন্না, চক্কৰত্তী মহব্বলা.
‘‘পচ্ছিমে চ ভৰে অস্মিং, জাতোহং ব্রাহ্মণে কুলে;
সদ্ধিং তীহি সহাযেহি, পব্বজিং সত্থু সাসনে.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অথাযস্মা সম্ভূতো ভগৰন্তং দস্সনায গচ্ছন্তে ভিক্খূ দিস্ৰা ‘‘আৰুসো, মম ৰচনেন ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দথ, এৰঞ্চ ৰদেথা’’তি ৰত্ৰা ধম্মাধিকরণং অত্তনো সত্থু অৰিহেঠিতভাৰং পকাসেন্তো ‘‘যো সীতৰন’’ন্তি গাথমাহ. তে ভিক্খূ ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা সম্ভূতত্থেরস্স সাসনং সম্পৰেদেন্তা, ‘‘আযস্মা, ভন্তে, সম্ভূতো ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতি, এৰঞ্চ ৰদতী’’তি ৰত্ৰা তং গাথং আরোচেসুং, তং সুত্ৰা ভগৰা ‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৰে, সম্ভূতো ভিক্খু পচ্চপাদি ধম্মস্সানুধম্মং, ন চ মং ধম্মাধিকরণং ৰিহেঠেতি. ৰেস্সৰণেন তস্সত্থো ময্হং আরোচিতা’’তি আহ.
৬. যং পন তে ভিক্খূ সম্ভূতত্থেরেন ৰুত্তং ‘‘যো সীতৰন’’ন্তি গাথং সত্থু নিৰেদেসুং. তত্থ সীতৰনন্তি এৰংনামকং রাজগহসমীপে মহন্তং ভেরৰসুসানৰনং. উপগাতি নিৰাসনৰসেন উপগচ্ছি. এতেন ভগৰতা অনুঞ্ঞাতং পব্বজিতানুরূপং নিৰাসনট্ঠানং দস্সেতি. ভিক্খূতি সংসারভযস্স ইক্খনতো ভিন্নকিলেসতায চ ভিক্খু. একোতি অদুতিযো, এতেন কাযৰিৰেকং দস্সেতি. সন্তুসিতোতি সন্তুট্ঠো. এতেন চতুপচ্চযসন্তোসলক্খণং অরিযৰংসং দস্সেতি. সমাহিতত্তোতি উপচারপ্পনাভেদেন সমাধিনা সমাহিতচিত্তো, এতেন চিত্তৰিৰেকভাৰনামুখেন ভাৰনারামং অরিযৰংসং দস্সেতি. ৰিজিতাৰীতি সাসনে সম্মাপটিপজ্জন্তেন ৰিজেতব্বং কিলেসগণং ৰিজিত্ৰা ঠিতো, এতেন উপধিৰিৰেকং দস্সেতি. ভযহেতূনং কিলেসানং অপগতত্তা অপেতলোমহংসো, এতেন সম্মাপটিপত্তিযা ফলং দস্সেতি. রক্খন্তি রক্খন্তো. কাযগতাসতিন্তি কাযারম্মণং সতিং, কাযগতাসতিকম্মট্ঠানং পরিব্রূহনৰসেন অৰিস্সজ্জেন্তো. ধিতিমাতি ধীরো, সমাহিতত্তং ৰিজিতাৰিভাৰতং ৰা উপাদায পটিপত্তিদস্সনমেতং. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো – সো ভিক্খু ৰিৰেকসুখানুপেক্খায একো সীতৰনং উপাগমি, উপাগতো চ লোলভাৰাভাৰতো সন্তুট্ঠো ধিতিমা কাযগতাসতিকম্মট্ঠানং ভাৰেন্তো তথাধিগতং ঝানং পাদকং কত্ৰা আরদ্ধৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা অধিগতেন অগ্গমগ্গেন সমাহিতো ৰিজিতাৰী চ হুত্ৰা কতকিচ্চতায ভযহেতূনং সব্বসো অপগতত্তা অপেতলোমহংসো জাতোতি.
সীতৰনিযত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.