১. সুভূতিত্থেরগাথাৰণ্ণনা
ইদানি ছন্না মে কুটিকাতিআদিনযপ্পৰত্তানং থেরগাথানং অত্থৰণ্ণনা হোতি. সা পনাযং অত্থৰণ্ণনা যস্মা তাসং তাসং গাথানং অট্ঠুপ্পত্তিং পকাসেত্ৰা ৰুচ্চমানা পাকটা হোতি সুৰিঞ্ঞেয্যা চ. তস্মা তত্থ তত্থ অট্ঠুপ্পত্তিং পকাসেত্ৰা অত্থৰণ্ণনং করিস্সামাতি.
তত্থ ছন্না মে কুটিকাতিগাথায কা উপ্পত্তি? ৰুচ্চতে – ইতো কির কপ্পসতসহস্সমত্থকে অনুপ্পন্নেযেৰ পদুমুত্তরে ভগৰতি লোকনাথে হংসৰতীনামকে নগরে অঞ্ঞতরস্স ব্রাহ্মণমহাসালস্স একো পুত্তো উপ্পজ্জি. তস্স ‘‘নন্দমাণৰো’’তি নামং অকংসু. সো ৰযপ্পত্তো তযো ৰেদে উগ্গণ্হিত্ৰা তত্থ সারং অপস্সন্তো অত্তনো পরিৰারভূতেহি চতুচত্তালীসায মাণৰকসহস্সেহি সদ্ধিং পব্বতপাদে ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অট্ঠ সমাপত্তিযো পঞ্চ চ অভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেসি. অন্তেৰাসিকানম্পি কম্মট্ঠানং আচিক্খি. তেপি ন চিরেনেৰ ঝানলাভিনো অহেসুং.
তেন চ সমযেন পদুমুত্তরো ভগৰা লোকে উপ্পজ্জিত্ৰা হংসৰতীনগরং উপনিস্সায ৰিহরন্তো একদিৰসং পচ্চূসসমযে লোকং ৰোলোকেন্তো নন্দতাপসস্স অন্তেৰাসিকজটিলানং অরহত্তূপনিস্সযং নন্দতাপসস্স চ দ্ৰীহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স সাৰকট্ঠানন্তরস্স পত্থনং দিস্ৰা পাতোৰ সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা পুব্বণ্হসমযে পত্তচীৰরমাদায অঞ্ঞং কঞ্চি অনামন্তেত্ৰা সীহো ৰিয একচরো নন্দতাপসস্স অন্তেৰাসিকেসু ফলাফলত্থায গতেসু ‘‘বুদ্ধভাৰং মে জানাতূ’’তি পস্সন্তস্সেৰ নন্দতাপসস্স আকাসতো ওতরিত্ৰা পথৰিযং পতিট্ঠাসি. নন্দতাপসো বুদ্ধানুভাৰঞ্চেৰ লক্খণপারিপূরিঞ্চ দিস্ৰা লক্খণমন্তে সম্মসিত্ৰা ‘‘ইমেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো নাম অগারং অজ্ঝাৰসন্তো রাজা হোতি চক্কৰত্তী, পব্বজন্তো লোকে ৰিৰটচ্ছদো সব্বঞ্ঞূ বুদ্ধো হোতি. অযং পুরিসাজানীযো নিস্সংসযং বুদ্ধোতি ঞত্ৰা পচ্চুগ্গমনং কত্ৰা, পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা, আসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা, অদাসি. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. নন্দতাপসোপি অত্তনো অনুচ্ছৰিকং আসনং গহেত্ৰা একমন্তং নিসীদি.
তস্মিং সমযে চতুচত্তালীসসহস্সজটিলা পণীতপণীতানি ওজৰন্তানি ফলাফলানি গহেত্ৰা আচরিযস্স সন্তিকং সম্পত্তা বুদ্ধানঞ্চেৰ আচরিযস্স চ নিসিন্নাসনং ওলোকেন্তা আহংসু – ‘‘আচরিয, মযং ‘ইমস্মিং লোকে তুম্হেহি মহন্ততরো নত্থী’তি ৰিচরাম, অযং পন পুরিসো তুম্হেহি মহন্ততরো মঞ্ঞে’’তি. নন্দতাপসো, ‘‘তাতা, কিং ৰদেথ, সাসপেন সদ্ধিং অট্ঠসট্ঠিসতসহস্সযোজনুব্বেধং সিনেরুং উপমেতুং ইচ্ছথ, সব্বঞ্ঞুবুদ্ধেন সদ্ধিং মা মং উপমিত্থা’’তি আহ. অথ তে তাপসা ‘‘সচে অযং ওরকো অভৰিস্স, ন অম্হাকং আচরিযো এৰং উপমং আহরেয্য, যাৰ মহা ৰতাযং পুরিসাজানীযো’’তি পাদেসু নিপতিত্ৰা সিরসা ৰন্দিংসু. অথ তে আচরিযো আহ – ‘‘তাতা, অম্হাকং বুদ্ধানং অনুচ্ছৰিকো দেয্যধম্মো নত্থি, ভগৰা চ ভিক্খাচারৰেলাযং ইধাগতো, তস্মা মযং যথাবলং দেয্যধম্মং দস্সাম, তুম্হে যং যং পণীতং ফলাফলং আনীতং, তং তং আহরথা’’তি ৰত্ৰা আহরাপেত্ৰা হত্থে ধোৰিত্ৰা সযং তথাগতস্স পত্তে পতিট্ঠাপেসি. সত্থারা ফলাফলে পটিগ্গহিতমত্তে দেৰতা দিব্বোজং পক্খিপিংসু. তাপসো উদকম্পি সযমেৰ পরিস্সাৰেত্ৰা অদাসি. ততো ভোজনকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৰা নিসিন্নে সত্থরি সব্বে অন্তেৰাসিকে পক্কোসিত্ৰা সত্থু সন্তিকে সারণীযং কথং কথেন্তো নিসীদি. সত্থা ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘো আগচ্ছতূ’’তি চিন্তেসি. ভিক্খূ সত্থু চিত্তং ঞত্ৰা সতসহস্সমত্তা খীণাসৰা আগন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু.
নন্দতাপসো অন্তেৰাসিকে আমন্তেসি – ‘‘তাতা, বুদ্ধানং নিসিন্নাসনম্পি নীচং, সমণসতসহস্সস্সপি আসনং নত্থি, তুম্হেহি অজ্জ উল়ারং ভগৰতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ সক্কারং কাতুং ৰট্টতি, পব্বতপাদতো ৰণ্ণগন্ধসম্পন্নানি পুপ্ফানি আহরথা’’তি. অচিন্তেয্যত্তা ইদ্ধিৰিসযস্স মুহুত্তেনেৰ ৰণ্ণগন্ধসম্পন্নানি পুপ্ফানি আহরিত্ৰা বুদ্ধানং যোজনপ্পমাণং পুপ্ফাসনং পঞ্ঞাপেসুং. অগ্গসাৰকানং তিগাৰুতং, সেসভিক্খূনং অড্ঢযোজনিকাদিভেদং, সঙ্ঘনৰকস্স উসভমত্তং অহোসি. এৰং পঞ্ঞত্তেসু আসনেসু নন্দতাপসো তথাগতস্স পুরতো অঞ্জলিং পগ্গয্হ ঠিতো, ‘‘ভন্তে, ময্হং দীঘরত্তং হিতায সুখায ইমং পুপ্ফাসনং অভিরুহথা’’তি আহ. নিসীদি ভগৰা পুপ্ফাসনে. এৰং নিসিন্নে সত্থরি সত্থু আকারং ঞত্ৰা ভিক্খূ অত্তনো অত্তনো পত্তাসনে নিসীদিংসু. নন্দতাপসো মহন্তং পুপ্ফছত্তং গহেত্ৰা তথাগতস্স মত্থকে ধারেন্তো অট্ঠাসি. সত্থা ‘‘তাপসানং অযং সক্কারো মহপ্ফলো হোতূ’’তি নিরোধসমাপত্তিং সমাপজ্জি. সত্থু সমাপন্নভাৰং ঞত্ৰা ভিক্খূপি সমাপজ্জিংসু. তথাগতে সত্তাহং নিরোধং সমাপজ্জিত্ৰা নিসিন্নে অন্তেৰাসিকা ভিক্খাচারকালে সম্পত্তে ৰনমূলফলাফলং পরিভুঞ্জিত্ৰা সেসকালে বুদ্ধানং অঞ্জলিং পগ্গয্হ তিট্ঠন্তি. নন্দতাপসো পন ভিক্খাচারম্পি অগন্ত্ৰা পুপ্ফছত্তং ধারেন্তো সত্তাহং পীতিসুখেনেৰ ৰীতিনামেতি.
সত্থা নিরোধতো ৰুট্ঠায অরণৰিহারিঅঙ্গেন দক্খিণেয্যঙ্গেন চাতি দ্ৰীহি অঙ্গেহি সমন্নাগতং একং সাৰকং ‘‘ইসিগণস্স পুপ্ফাসনানুমোদনং করোহী’’তি আণাপেসি. সো চক্কৰত্তিরঞ্ঞো সন্তিকা পটিলদ্ধমহালাভো মহাযোধো ৰিয তুট্ঠমানসো অত্তনো ৰিসযে ঠত্ৰা তেপিটকং বুদ্ধৰচনং সম্মসিত্ৰা অনুমোদনং অকাসি. তস্স দেসনাৰসানে সত্থা সযং ধম্মং দেসেসি. দেসনাপরিযোসানে সব্বে চতুচত্তালীসসহস্সতাপসা অরহত্তং পাপুণিংসু. সত্থা ‘‘এথ, ভিক্খৰো’’তি হত্থং পসারেসি. তেসং তাৰদেৰ কেসমস্সু অন্তরধাযি. অট্ঠ পরিক্খারা কাযে পটিমুক্কাৰ অহেসুং সট্ঠিৰস্সত্থেরা ৰিয সত্থারং পরিৰারযিংসু. নন্দতাপসো পন ৰিক্খিত্তচিত্ততায ৰিসেসং নাধিগচ্ছি. তস্স কির অরণৰিহারিত্থেরস্স সন্তিকে ধম্মং সোতুং আরদ্ধকালতো পট্ঠায ‘‘অহো ৰতাহম্পি অনাগতে উপ্পজ্জনকবুদ্ধস্স সাসনে ইমিনা সাৰকেন লদ্ধধুরং লভেয্য’’ন্তি চিত্তং উদপাদি. সো তেন পরিৰিতক্কেন মগ্গফলপটিৰেধং কাতুং নাসক্খি. তথাগতং পন ৰন্দিত্ৰা সম্মুখে ঠত্ৰা আহ – ‘‘ভন্তে, যেন ভিক্খুনা ইসিগণস্স পুপ্ফাসনানুমোদনা কতা, কো নামাযং তুম্হাকং সাসনে’’তি. ‘‘অরণৰিহারিঅঙ্গে দক্খিণেয্যঅঙ্গে চ এতদগ্গং পত্তো এসো ভিক্খূ’’তি. ‘‘ভন্তে, য্ৰাযং মযা সত্তাহং পুপ্ফছত্তং ধারেন্তেন সক্কারো কতো, তেন অধিকারেন ন অঞ্ঞং সম্পত্তিং পত্থেমি, অনাগতে পন একস্স বুদ্ধস্স সাসনে অযং থেরো ৰিয দ্ৰীহঙ্গেহি সমন্নাগতো সাৰকো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনমকাসি.
সত্থা ‘‘সমিজ্ঝিস্সতি নু, খো ইমস্স তাপসস্স পত্থনা’’তি অনাগতংসঞাণং পেসেত্ৰা ওলোকেন্তো কপ্পসতসহস্সং অতিক্কমিত্ৰা সমিজ্ঝনকভাৰং দিস্ৰা নন্দতাপসং আহ – ‘‘ন তে অযং পত্থনা মোঘা ভৰিস্সতি, অনাগতে কপ্পসতসহস্সং অতিক্কমিত্ৰা গোতমো নাম বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, তস্স সন্তিকে সমিজ্ঝিস্সতী’’তি ৰত্ৰা ধম্মকথং কথেত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো আকাসং পক্খন্দি. নন্দতাপসো যাৰ চক্খুপথসমতিক্কমা সত্থারং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ উদ্দিস্স অঞ্জলিং পগ্গয্হ অট্ঠাসি. সো অপরভাগে কালেন কালং সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মং সুণি. অপরিহীনজ্ঝানোৰ কালঙ্কত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তো. ততো পন চুতো অপরানিপি পঞ্চ জাতিসতানি পব্বজিত্ৰা আরঞ্ঞকো অহোসি. কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালেপি পব্বজিত্ৰা আরঞ্ঞকো হুত্ৰা গতপচ্চাগতৰত্তং পূরেসি. এতং কির ৰত্তং অপরিপূরেত্ৰা মহাসাৰকভাৰং পাপুণন্তা নাম নত্থি. গতপচ্চাগতৰত্তং পন আগমট্ঠকথাসু ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. সো ৰীসতিৰস্সসহস্সানি গতপচ্চাগতৰত্তং পূরেত্ৰা কালঙ্কত্ৰা কামাৰচরদেৰলোকে তাৰতিংসভৰনে নিব্বত্তি. ৰুত্তঞ্হেতং অপদানে (অপ. থের ১.৩.১৫১) –
‘‘হিমৰন্তস্সাৰিদূরে, নিসভো নাম পব্বতো;
অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতা.
‘‘কোসিযো নাম নামেন, জটিলো উগ্গতাপনো;
একাকিযো অদুতিযো, ৰসামি নিসভে তদা.
‘‘ফলং মূলঞ্চ পণ্ণঞ্চ, ন ভুঞ্জামি অহং তদা;
পৰত্তংৰ সুপাতাহং, উপজীৰামি তাৰদে.
‘‘নাহং কোপেমি আজীৰং, চজমানোপি জীৰিতং;
আরাধেমি সকং চিত্তং, ৰিৰজ্জেমি অনেসনং.
‘‘রাগূপসংহিতং চিত্তং, যদা উপ্পজ্জতে মম;
সযংৰ পচ্চৰেক্খামি, একগ্গো তং দমেমহং.
‘‘রজ্জসে রজ্জনীযে চ, দুস্সনীযে চ দুস্সসে;
মুয্হসে মোহনীযে চ, নিক্খমস্সু ৰনা তুৰং.
‘‘ৰিসুদ্ধানং অযং ৰাসো, নিম্মলানং তপস্সিনং;
মা খো ৰিসুদ্ধং দূসেসি, নিক্খমস্সু ৰনা তুৰং.
‘‘অগারিকো ভৰিত্ৰান, যদা পুত্তং লভিস্সসি;
উভোপি মা ৰিরাধেসি, নিক্খমস্সু ৰনা তুৰং.
‘‘ছৰালাতং যথা কট্ঠং, ন ক্ৰচি কিচ্চকারকং;
নেৰ গামে অরঞ্ঞে ৰা, ন হি তং কট্ঠসম্মতং.
‘‘ছৰালাতূপমো ত্ৰং সি, ন গিহী নাপি সঞ্ঞতো;
উভতো মুত্তকো অজ্জ, নিক্খমস্সু ৰনা তুৰং.
‘‘সিযা নু খো তৰ এতং, কো পজানাতি তে ইদং;
সদ্ধাধুরং ৰহিসি মে, কোসজ্জবহুলায চ.
‘‘জিগুচ্ছিস্সন্তি তং ৰিঞ্ঞূ, অসুচিং নাগরিকো যথা;
আকড্ঢিত্ৰান ইসযো, চোদযিস্সন্তি তং সদা.
‘‘তং ৰিঞ্ঞূ পৰদিস্সন্তি, সমতিক্কন্তসাসনং;
সংৰাসং অলভন্তো হি, কথং জীৰিহিসি তুৰং.
‘‘তিধাপভিন্নং মাতঙ্গং, কুঞ্জরং সট্ঠিহাযনং;
বলী নাগো উপগন্ত্ৰা, যূথা নীহরতে গজং.
‘‘যূথা ৰিনিস্সটো সন্তো, সুখং সাতং ন ৰিন্দতি;
দুক্খিতো ৰিমনো হোতি, পজ্ঝাযন্তো পৰেধতি.
‘‘তথেৰ জটিলা তম্পি, নীহরিস্সন্তি দুম্মতিং;
তেহি ত্ৰং নিস্সটো সন্তো, সুখং সাতং ন লচ্ছসি.
‘‘দিৰা ৰা যদি ৰা রত্তিং, সোকসল্লসমপ্পিতো;
দয্হতি পরিল়াহেন, গজো যূথাৰ নিস্সটো.
‘‘জাতরূপং যথা কূটং, নেৰ ঝাযতি কত্থচি;
তথা সীলৰীহিনো ত্ৰং, ন ঝাযিস্সসি কত্থচি.
‘‘অগারং ৰসমানোপি, কথং জীৰিহিসি তুৰং;
মত্তিকং পেত্তিকঞ্চাপি, নত্থি তে নিহিতং ধনং.
‘‘সযং কম্মং করিত্ৰান, গত্তে সেদং পমোচযং;
এৰং জীৰিহিসি গেহে, সাধু তে তং ন রুচ্চতি.
‘‘এৰাহং তত্থ ৰারেমি, সংকিলেসগতং মনং;
নানাধম্মকথং কত্ৰা, পাপা চিত্তং নিৰারযিং.
‘‘এৰং মে ৰিহরন্তস্স, অপ্পমাদৰিহারিনো;
তিংসৰস্সসহস্সানি, ৰিপিনে মে অতিক্কমুং.
‘‘অপ্পমাদরতং দিস্ৰা, উত্তমত্থং গৰেসকং;
পদুমুত্তরসম্বুদ্ধো, আগচ্ছি মম সন্তিকং.
‘‘তিম্বরূসকৰণ্ণাভো, অপ্পমেয্যো অনূপমো;
রূপেনাসদিসো বুদ্ধো, আকাসে চঙ্কমী তদা.
‘‘সুফুল্লো সালরাজাৰ, ৰিজ্জূৰব্ভঘনন্তরে;
ঞাণেনাসদিসো বুদ্ধো, আকাসে চঙ্কমী তদা.
‘‘সীহরাজাৰসম্ভীতো, গজরাজাৰ দপ্পিতো;
লাসীতো ব্যগ্ঘরাজাৰ, আকাসে চঙ্কমী তদা.
‘‘সিঙ্ঘীনিক্খসৰণ্ণাভো, খদিরঙ্গারসন্নিভো;
মণি যথা জোতিরসো, আকাসে চঙ্কমী তদা.
‘‘ৰিসুদ্ধকেলাসনিভো, পুণ্ণমাযেৰ চন্দিমা;
মজ্ঝন্হিকেৰ সূরিযো, আকাসে চঙ্কমী তদা.
‘‘দিস্ৰা নভে চঙ্কমন্তং, এৰং চিন্তেসহং তদা;
দেৰো নু খো অযং সত্তো, উদাহু মনুজো অযং.
‘‘ন মে সুতো ৰা দিট্ঠো ৰা, মহিযা এদিসো নরো;
অপি মন্তপদং অত্থি, অযং সত্থা ভৰিস্সতি.
‘‘এৰাহং চিন্তযিত্ৰান, সকং চিত্তং পসাদযিং;
নানাপুপ্ফঞ্চ গন্ধঞ্চ, সন্নিপাতেসহং তদা.
‘‘পুপ্ফাসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা, সাধুচিত্তং মনোরমং;
নরসারথিনং অগ্গং, ইদং ৰচনমব্রৰিং.
‘‘ইদং মে আসনং ৰীর, পঞ্ঞত্তং তৰনুচ্ছৰং;
হাসযন্তো মমং চিত্তং, নিসীদ কুসুমাসনে.
‘‘নিসীদি তত্থ ভগৰা, অসম্ভীতোৰ কেসরী;
সত্তরত্তিন্দিৰং বুদ্ধো, পৰরে কুসুমাসনে.
‘‘নমস্সমানো অট্ঠাসিং, সত্তরত্তিন্দিৰং অহং;
ৰুট্ঠহিত্ৰা সমাধিম্হা, সত্থা লোকে অনুত্তরো;
মম কম্মং পকিত্তেন্তো, ইদং ৰচনমব্রৰি.
‘‘ভাৰেহি বুদ্ধানুস্সতিং, ভাৰনানমনুত্তরং;
ইমং সতিং ভাৰযিত্ৰা, পূরযিস্সসি মানসং.
‘‘তিংসকপ্পসহস্সানি, দেৰলোকে রমিস্সসি;
অসীতিক্খত্তুং দেৰিন্দো, দেৰরজ্জং করিস্সসি;
সহস্সক্খত্তুং চক্কৰত্তী, রাজা রট্ঠে ভৰিস্সসি.
‘‘পদেসরজ্জং ৰিপুলং, গণনাতো অসঙ্খিযং;
অনুভোস্সসি তং সব্বং, বুদ্ধানুস্সতিযা ফলং.
‘‘ভৰাভৰে সংসরন্তো, মহাভোগং লভিস্সসি;
ভোগে তে ঊনতা নত্থি, বুদ্ধানুস্সতিযা ফলং.
‘‘কপ্পসতসহস্সম্হি, ওক্কাককুলসম্ভৰো;
গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৰিস্সতি.
‘‘অসীতিকোটিং ছড্ডেত্ৰা, দাসে কম্মকরে বহূ;
গোতমস্স ভগৰতো, সাসনে পব্বজিস্সসি.
‘‘আরাধযিত্ৰা সম্বুদ্ধং, গোতমং সক্যপুঙ্গৰং;
সুভূতি নাম নামেন, হেস্সসি সত্থু সাৰকো.
‘‘ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৰা, দক্খিণেয্যগুণম্হি তং;
তথারণৰিহারে চ, দ্ৰীসু অগ্গে ঠপেস্সসি.
‘‘ইদং ৰত্ৰান সম্বুদ্ধো, জলজুত্তমনামকো;
নভং অব্ভুগ্গমী ৰীরো, হংসরাজাৰ অম্বরে.
‘‘সাসিতো লোকনাথেন, নমস্সিত্ৰা তথাগতং;
সদা ভাৰেমি মুদিতো, বুদ্ধানুস্সতিমুত্তমং.
‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৰা মানুসং দেহং, তাৰতিংসং অগচ্ছহং.
‘‘অসীতিক্খত্তুং দেৰিন্দো, দেৰরজ্জমকারযিং;
সহস্সক্খত্তুং রাজা চ, চক্কৰত্তী অহোসহং.
‘‘পদেসরজ্জং ৰিপুলং, গণনাতো অসঙ্খিযং;
অনুভোমি সুসম্পত্তিং, বুদ্ধানুস্সতিযা ফলং.
‘‘ভৰাভৰে সংসরন্তো, মহাভোগং লভামহং;
ভোগে মে ঊনতা নত্থি, বুদ্ধানুস্সতিযা ফলং.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং কম্মমকরিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, বুদ্ধানুস্সতিযা ফলং.
‘‘পটিসম্ভিদা চতস্সো, ৰিমোক্খাপি চ অট্ঠিমে;
ছল়ভিঞ্ঞা সচ্ছিকতা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. –
ইত্থং সুদং আযস্মা সুভূতিত্থেরো ইমা গাথাযো অভাসিত্থাতি.
এৰং পন সো তাৰতিংসভৰনে অপরাপরং উপ্পজ্জনৰসেন দিব্বসম্পত্তিং অনুভৰিত্ৰা ততো চুতো মনুস্সলোকে অনেকসতক্খত্তুং চক্কৰত্তিরাজা চ পদেসরাজা চ হুত্ৰা উল়ারং মনুস্সসম্পত্তিং অনুভৰিত্ৰা অথ অম্হাকং ভগৰতো কালে সাৰত্থিযং সুমনসেট্ঠিস্স গেহে অনাথপিণ্ডিকস্স কনিট্ঠো হুত্ৰা নিব্বত্তি ‘‘সুভূতী’’তিস্স নামং অহোসি.
তেন চ সমযেন অম্হাকং ভগৰা লোকে উপ্পজ্জিত্ৰা পৰত্তৰরধম্মচক্কো অনুপুব্বেন রাজগহং গন্ত্ৰা তত্থ ৰেল়ুৰনপটিগ্গহণাদিনা লোকানুগ্গহং করোন্তো রাজগহং উপনিস্সায সীতৰনে ৰিহরতি. তদা অনাথপিণ্ডিকো সেট্ঠি সাৰত্থিযং উট্ঠানকভণ্ডং গহেত্ৰা অত্তনো সহাযস্স রাজগহসেট্ঠিনো ঘরং গতো বুদ্ধুপ্পাদং সুত্ৰা সত্থারং সীতৰনে ৰিহরন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা পঠমদস্সনেনেৰ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায সত্থারং সাৰত্থিং আগমনত্থায যাচিত্ৰা ততো পঞ্চচত্তালীসযোজনে মগ্গে যোজনে যোজনে সতসহস্সপরিচ্চাগেন ৰিহারে পতিট্ঠাপেত্ৰা সাৰত্থিযং রাজমানেন অট্ঠকরীসপ্পমাণং জেতস্স রাজকুমারস্স উয্যানভূমিং কোটিসন্থারেন কিণিত্ৰা তত্থ ভগৰতো ৰিহারং কারেত্ৰা অদাসি. ৰিহারপরিগ্গহণদিৰসে অযং সুভূতিকুটুম্বিকো অনাথপিণ্ডিকসেট্ঠিনা সদ্ধিং গন্ত্ৰা ধম্মং সুণন্তো সদ্ধং পটিলভিত্ৰা পব্বজি. সো উপসম্পজ্জিত্ৰা দ্ৰে মাতিকা পগুণা কত্ৰা কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৰা অরঞ্ঞে সমণধম্মং করোন্তো মেত্তাঝানপাদকং ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. সো ধম্মং দেসেন্তো যস্মা সত্থারা দেসিতনিযামেন অনোদিস্সকং কত্ৰা ধম্মং দেসেতি. তস্মা অরণৰিহারীনং অগ্গো নাম জাতো. পিণ্ডায চরন্তো ঘরে ঘরে মেত্তাঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায ভিক্খং পটিগ্গণ্হাতি ‘‘এৰং দাযকানং মহপ্ফলং ভৰিস্সতী’’তি. তস্মা দক্খিণেয্যানং অগ্গো নাম জাতো. তেনাহ ভগৰা – ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং ভিক্খূনং অরণৰিহারীনং যদিদং সুভূতি, দক্খিণেয্যানং যদিদং সুভূতী’’তি (অ. নি. ১.১৯৮, ২০১). এৰমযং মহাথেরো অরহত্তে পতিট্ঠায অত্তনা পূরিতপারমীনং ফলস্স মত্থকং পত্ৰা লোকে অভিঞ্ঞাতো অভিলক্খিতো হুত্ৰা বহুজনহিতায জনপদচারিকং চরন্তো অনুপুব্বেন রাজগহং অগমাসি.
রাজা বিম্বিসারো থেরস্স আগমনং সুত্ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘ইধেৰ, ভন্তে, ৰসথা’’তি ৰত্ৰা ‘‘নিৰাসনট্ঠানং করিস্সামী’’তি পক্কন্তো ৰিস্সরি. থেরো সেনাসনং অলভন্তো অব্ভোকাসে ৰীতিনামেসি. থেরস্স আনুভাৰেন দেৰো ন ৰস্সতি. মনুস্সা অৰুট্ঠিতায উপদ্দুতা রঞ্ঞো নিৰেসনদ্ৰারে উক্কুট্ঠিমকংসু. রাজা ‘‘কেন নু খো কারণেন দেৰো ন ৰস্সতী’’তি ৰীমংসন্তো ‘‘থেরস্স অব্ভোকাসৰাসেন মঞ্ঞে ন ৰস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা তস্স পণ্ণকুটিং কারাপেত্ৰা ‘‘ইমিস্সা, ভন্তে, পণ্ণকুটিযা ৰসথা’’তি ৰত্ৰা ৰন্দিত্ৰা পক্কামি. থেরো কুটিকং পৰিসিত্ৰা তিণসন্থারকে পল্লঙ্কেন নিসীদি. তদা পন দেৰো থোকং থোকং ফুসাযতি, ন সম্মা ধারং অনুপ্পৰেচ্ছতি. অথ থেরো লোকস্স অৰুট্ঠিকভযং ৰিসমিতুকামো অত্তনো অজ্ঝত্তিকবাহিরৰত্থুকস্স পরিস্সযস্স অভাৰং পৰেদেন্তো –
১. ‘‘ছন্না মে কুটিকা সুখা নিৰাতা, ৰস্স দেৰ যথাসুখং;
চিত্তং মে সুসমাহিতং ৰিমুত্তং, আতাপী ৰিহরামি ৰস্স দেৰা’’তি. –
গাথমাহ.
তত্থ ছন্ন-সদ্দো তাৰ ‘‘ছন্না সা কুমারিকা ইমস্স কুমারকস্স’’ (পারা. ২৯৬) ‘‘নচ্ছন্নং নপ্পতিরূপ’’ন্তিআদীসু (পারা. ৩৮৩) পতিরূপে আগতো. ‘‘ছন্নং ত্ৰেৰ, ফগ্গুণ, ফস্সাযতনান’’ন্তিআদীসু ৰচনৰিসিট্ঠে সঙ্খ্যাৰিসেসে. ‘‘ছন্নমতিৰস্সতি, ৰিৰটং নাতিৰস্সতী’’তিআদীসু (উদা. ৪৫; চূল়ৰ. ৩৮৫) গহণে. ‘‘ক্যাহং তে নচ্ছন্নোপি করিস্সামী’’তিআদীসু নিৰাসনপারুপনে ‘‘আযস্মা ছন্নো অনাচারং আচরতী’’তিআদীসু (পারা. ৪২৪) পঞ্ঞত্তিযং. ‘‘সব্বচ্ছন্নং সব্বপরিচ্ছন্নং (পাচি. ৫২, ৫৪), ছন্না কুটি আহিতো গিনী’’তি (সু. নি. ১৮) চ আদীসু তিণাদীহি ছাদনে. ইধাপি তিণাদীহি ছাদনেযেৰ দট্ঠব্বো, তস্মা তিণেন ৰা পণ্ণেন ৰা ছন্না যথা ন ৰস্সতি ৰস্সোদকপতনং ন হোতি ন ওৰস্সতি, এৰং সম্মদেৰ ছাদিতাতি অত্থো.
মে-সদ্দো ‘‘কিচ্ছেন মে অধিগতং, হলং দানি পকাসিতু’’ন্তিআদীসু (মহাৰ. ৮; দী. নি. ২.৬৫; ম. নি. ১.২৮১; ২.৩৩৭; সং. নি. ১.১৭২) করণে আগতো, মযাতি অত্থো. ‘‘তস্স মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতূ’’তিআদীসু (সং. নি. ৩.১৮২; অ. নি. ৪.২৫৭) সম্পদানে, ময্হন্তি অত্থো. ‘‘পুব্বেৰ মে, ভিক্খৰে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৰ সতো’’আদীসু (ম. নি. ১.২০৬; সং. নি. ৪.১৪) সামিঅত্থে আগতো. ইধাপি সামিঅত্থে এৰ দট্ঠব্বো, মমাতি অত্থো. কিঞ্চাপি খীণাসৰানং মমাযিতব্বং নাম কিঞ্চি নত্থি লোকধম্মেহি অনুপলিত্তভাৰতো, লোকসমঞ্ঞাৰসেন পন তেসম্পি ‘‘অহং মমা’’তি ৰোহারমত্তং হোতি. তেনাহ ভগৰা – ‘‘কিন্তি মে সাৰকা ধম্মদাযাদা ভৰেয্যুং, নো আমিসদাযাদা’’তি (ম. নি. ১.২৯).
কুটিকাতি পন মাতুকুচ্ছিপি করজকাযোপি তিণাদিচ্ছদনো পতিস্সযোপি ৰুচ্চতি. তথা হি –
‘‘মাতরং কুটিকং ব্রূসি, ভরিযং ব্রূসি কুলাৰকং;
পুত্তে সন্তানকে ব্রূসি, তণ্হা মে ব্রূসি বন্ধন’’ন্তি. (সং. নি. ১.১৯) –
আদীসু মাতুকুচ্ছি ‘‘কুটিকা’’তি ৰুত্তা.
‘‘অট্ঠিকঙ্কলকুটিকে, মংসন্হারুপসিব্বিতে;
ধিরত্থু পূরে দুগ্গন্ধে, পরগত্তে মমাযসী’’তি. (থেরগা. ১১৫৩) –
আদীসু কেসাদিসমূহভূতো করজকাযো. ‘‘কস্সপস্স ভগৰতো ভগিনি কুটি ওৰস্সতি’’ (ম. নি. ২.২৯১) ‘‘কুটি নাম উল্লিত্তা ৰা হোতি অৰলিত্তা ৰা’’তিআদীসু (পারা. ৩৪৯) তিণছদনপতিস্সযো. ইধাপি সো এৰ ৰেদিতব্বো পণ্ণসালায অধিপ্পেতত্তা. কুটি এৰ হি কুটিকা, অপাকটকুটি ‘‘কুটিকা’’তি ৰুত্তা.
সুখ-সদ্দো পন ‘‘ৰিপিট্ঠিকত্ৰান সুখং দুখঞ্চ, পুব্বেৰ চ সোমনস্সদোমনস্স’’ন্তিআদীসু (সু. নি. ৬৭) সুখৰেদনাযং আগতো. ‘‘সুখো বুদ্ধানমুপ্পাদো, সুখা সদ্ধম্মদেসনা’’তিআদীসু (ধ. প. ১৯৪) সুখমূলে. ‘‘সুখস্সেতং, ভিক্খৰে, অধিৰচনং যদিদং পুঞ্ঞানী’’তিআদীসু (অ. নি. ৭.৬২; ইতিৰু. ২২) সুখহেতুম্হি. ‘‘যস্মা চ, খো, মহালি, রূপং সুখং সুখানুপতিতং সুখাৰক্কন্ত’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ৩.৬০) সুখারম্মণে, ‘‘দিট্ঠধম্মসুখৰিহারা এতে, চুন্দ, অরিযস্স ৰিনযে’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৮২) অব্যাপজ্জে. ‘‘নিব্বানং পরমং সুখ’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ২.২১৫; ধ. প. ২০৩-২০৪) নিব্বানে. ‘‘যাৰঞ্চিদং, ভিক্খৰে, ন সুকরং অক্খানেন পাপুণিতুং যাৰ সুখা সগ্গা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.২২৫) সুখপ্পচ্চযট্ঠানে. ‘‘সোৰগ্গিকং সুখৰিপাকং সগ্গসংৰত্তনিক’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.১৬৩; সং. নি. ১.১৩০) ইট্ঠে, পিযমনাপেতি অত্থো. ইধাপি ইট্ঠে সুখপ্পচ্চযে ৰা দট্ঠব্বো. সা হি কুটি অন্তো বহি চ মনাপভাৰেন সম্পাদিতা নিৰাসনফাসুতায ‘‘সুখা’’তি ৰুত্তা. তথা নাতিসীতনাতিউণ্হতায উতুসুখসম্পত্তিযোগেন কাযিকচেতসিকসুখস্স পচ্চযভাৰতো.
নিৰাতাতি অৰাতা, ফুসিতগ্গল়পিহিতৰাতপানত্তা ৰাতপরিস্সযরহিতাতি অত্থো. ইদং তস্সা কুটিকা সুখভাৰৰিভাৰনং. সৰাতে হি সেনাসনে উতুসপ্পাযো ন লব্ভতি, নিৰাতে সো লব্ভতীতি. ৰস্সাতি পৰস্স সম্মা ধারং অনুপ্পৰেচ্ছ. দেৰাতি অযং দেৰ-সদ্দো ‘‘ইমানি তে, দেৰ, চতুরাসীতি নগরসহস্সানি কুসৰতীরাজধানিপ্পমুখানি, এত্থ, দেৰ, ছন্দং জনেহি জীৰিতে অপেক্খ’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.২৬৬) সম্মুতিদেৰে খত্তিযে আগতো. ‘‘চাতুমহারাজিকা দেৰা ৰণ্ণৰন্তো সুখবহুলা’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩৩৭) উপপত্তিদেৰেসু. ‘‘তস্স দেৰাতিদেৰস্স, সাসনং সব্বদস্সিনো’’তিআদীসু ৰিসুদ্ধিদেৰেসু. ৰিসুদ্ধিদেৰানঞ্হি ভগৰতো অতিদেৰভাৰে ৰুত্তে ইতরেসং ৰুত্তো এৰ হোতি. ‘‘ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৪৮৬; সং. নি. ১.১১০; ইতিৰু. ২৭) আকাসে. ‘‘দেৰো চ কালেন কালং ন সম্মা ধারং অনুপ্পৰেচ্ছতী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৭০) মেঘে পজ্জুন্নে ৰা. ইধাপি মেঘে পজ্জুন্নে ৰা দট্ঠব্বো. ৰস্সাতি হি তে আণাপেন্তো থেরো আলপতি. যথাসুখন্তি যথারুচিং. তৰ ৰস্সনেন ময্হং বাহিরো পরিস্সযো নত্থি, তস্মা যথাকামং ৰস্সাতি ৰস্সূপজীৰিসত্তে অনুগ্গণ্হন্তো ৰদতি.
ইদানি অব্ভন্তরে পরিস্সযাভাৰং দস্সেন্তো ‘‘চিত্ত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ চিত্তং মে সুসমাহিতন্তি মম চিত্তং সুট্ঠু অতিৰিয সম্মা সম্মদেৰ একগ্গভাৰেন আরম্মণে ঠপিতং. তঞ্চ খো ন নীৰরণাদিৰিক্খম্ভনমত্তেন; অপি চ খো ৰিমুত্তং ওরম্ভাগিযউদ্ধংভাগিযসঙ্গহেহি সব্বসংযোজনেহি সব্বকিলেসধম্মতো চ ৰিসেসেন ৰিমুত্তং, সমুচ্ছেদপ্পহানৰসেন পটিপস্সদ্ধিপ্পহানৰসেন তে পজহিত্ৰা ঠিতন্তি অত্থো. আতাপীতি ৰীরিযৰা. ফলসমাপত্তিঅত্থং ৰিপস্সনারম্ভৰসেন দিট্ঠধম্মসুখৰিহারত্থঞ্চ আরদ্ধৰীরিযো হুত্ৰা ৰিহরামি, দিব্বৰিহারাদীহি অত্তভাৰং পৰত্তেমি, ন পন কিলেসপ্পহানত্থং, পহাতব্বস্সেৰ অভাৰতোতি অধিপ্পাযো. ‘‘যথা পন বাহিরপরিস্সযাভাৰেন, দেৰ, মযা ত্ৰং ৰস্সনে নিযোজিতো, এৰং অব্ভন্তরপরিস্সযাভাৰেনপী’’তি দস্সেন্তো পুনপি ‘‘ৰস্স, দেৰা’’তি আহ.
অপরো নযো ছন্নাতি ছাদিতা পিহিতা. কুটিকাতি অত্তভাৰো. সো হি ‘‘অনেকাৰযৰস্স সমুদাযস্স অৰিজ্জানীৰরণস্স, ভিক্খৰে, পুগ্গলস্স তণ্হাসংযুত্তস্স অযঞ্চেৰ কাযো সমুদাগতো, বহিদ্ধা চ নামরূপ’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ২.১৯) কাযোতি আগতো. ‘‘সিঞ্চ, ভিক্খু, ইমং নাৰং, সিত্তা তে লহুমেস্সতী’’তিআদীসু (ধ. প. ৬৬) নাৰাতি আগতো. ‘‘গহকারক দিট্ঠোসি, গহকূটং ৰিসঙ্খত’’ন্তি (ধ. প. ১৫৪) চ আদীসু গহন্তি আগতো. ‘‘সত্তো গুহাযং বহুনাভিছন্নো, তিট্ঠং নরো মোহনস্মিং পগাল়্হো’’তিআদীসু (সু. নি. ৭৭৮) গুহাতি আগতো. ‘‘নেলঙ্গো সেতপচ্ছাদো, একারো ৰত্ততী রথো’’তিআদীসু (উদা. ৬৫) রথোতি আগতো. ‘‘পুন গেহং ন কাহসী’’তিআদীসু (ধ. প. ১৫৪) গেহন্তি আগতো. ‘‘ৰিৰটা কুটি নিব্বুতো গিনী’’তিআদীসু (সু. নি. ১৯) কুটীতি আগতো. তস্মা ইধাপি সো ‘‘কুটিকা’’তি ৰুত্তো. অত্তভাৰো হি কট্ঠাদীনি পটিচ্চ লব্ভমানা গেহনামিকা কুটিকা ৰিয অট্ঠিআদিসঞ্ঞিতে পথৰীধাতুআদিকে ফস্সাদিকে চ পটিচ্চ লব্ভমানো ‘‘কুটিকা’’তি ৰুত্তো, চিত্তমক্কটস্স নিৰাসভাৰতো চ. যথাহ –
‘‘অট্ঠিকঙ্কলকুটিৰেসা, মক্কটাৰসথো ইতি;
মক্কটো পঞ্চদ্ৰারায, কুটিকায পসক্কিয;
দ্ৰারেনানুপরিযাতি, ঘট্টযন্তো পুনপ্পুন’’ন্তি চ.
সা পনেসা অত্তভাৰকুটিকা থেরস্স তিণ্ণং ছন্নং অট্ঠন্নঞ্চ অসংৰরদ্ৰারানং ৰসেন সমতি ৰিজ্ঝনকস্স রাগাদিঅৰস্সুতস্স পঞ্ঞায সংৰুতত্তা সম্মদেৰ পিহিতত্তা ‘‘ছন্না’’তি ৰুত্তা. তেনাহ ভগৰা – ‘‘সোতানং সংৰরং ব্রূমি, পঞ্ঞাযেতে পিধীযরে’’তি (সু. নি. ১০৪১). ৰুত্তনযেন ছন্নত্তা এৰ কিলেসদুক্খাভাৰতো নিরামিসসুখসমঙ্গিতায চ সুখা সুখপ্পত্তা, ততো এৰ চ নিৰাতা নিহতমানমদথম্ভসারম্ভতায নিৰাতৰুত্তিকা. অযঞ্চ নযো ‘‘ময্হং ন সংকিলেসধম্মানং সংৰরণমত্তেন সিদ্ধো, অথ খো অগ্গমগ্গসমাধিনা সুট্ঠু সমাহিতচিত্ততায চেৰ অগ্গমগ্গপঞ্ঞায সব্বসংযোজনেহি ৰিপ্পমুত্তচিত্ততায চা’’তি দস্সেন্তো আহ ‘‘চিত্তং মে সুসমাহিতং ৰিমুত্ত’’ন্তি. এৰংভূতো চ ‘‘ইদানাহং কতকরণীযো’’তি ন অপ্পোস্সুক্কো হোমি, অথ খো আতাপী ৰিহরামি, সদেৰকস্স লোকস্স হিতসুখূপসংহারে উস্সাহজাতো ভিক্খাচারকালেপি অনুঘরং ব্রহ্মৰিহারেনেৰ ৰিহরামি. তস্মা ত্ৰম্পি, দেৰ, পজ্জুন্ন ময্হং পিযং কাতুকামতাযপি ৰস্সূপজীৰীনং সত্তানং অনুকম্পাযপি ৰস্স সম্মা ধারং অনুপ্পৰেচ্ছাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
এত্থ চ থেরো ‘‘ছন্না মে কুটিকা সুখা নিৰাতা’’তি ইমিনা লোকিযলোকুত্তরভেদং অত্তনো অধিসীলসিক্খং দস্সেতি. ‘‘চিত্তং মে সুসমাহিত’’ন্তি ইমিনা অধিচিত্তসিক্খং. ‘‘ৰিমুত্ত’’ন্তি ইমিনা অধিপঞ্ঞাসিক্খং. ‘‘আতাপী ৰিহরামী’’তি ইমিনা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং. অথ ৰা ‘‘ছন্না মে কুটিকা সুখা নিৰাতা’’তি ইমিনা অনিমিত্তৰিহারং দস্সেতি কিলেসৰস্সপিধানমুখেন নিচ্চাদিনিমিত্তুগ্ঘাটনদীপনতো. ‘‘চিত্তং মে সুসমাহিত’’ন্তি ইমিনা অপ্পণিহিতৰিহারং. ‘‘ৰিমুত্ত’’ন্তি ইমিনা সুঞ্ঞতৰিহারং. ‘‘আতাপী ৰিহরামী’’তি ইমিনা তেসং তিণ্ণং ৰিহারানং অধিগমূপাযং. পঠমেন ৰা দোসপ্পহানং, দুতিযেন রাগপ্পহানং, ততিযেন মোহপ্পহানং. তথা দুতিযেন পঠমদুতিযেহি ৰা ধম্মৰিহারসম্পত্তিযো দস্সেতি. ততিযেন ৰিমুত্তিসম্পত্তিযো. ‘‘আতাপী ৰিহরামী’’তি ইমিনা পরহিতপটিপত্তিযং অতন্দিতভাৰং দস্সেতীতি দট্ঠব্বং.
এৰং ‘‘যথানামা’’তি গাথায ৰুত্তানং ধম্মৰিহারাদীনং ইমায গাথায দস্সিতত্তা তত্থ অদস্সিতেসু নামগোত্তেসু নামং দস্সেতুং ‘‘ইত্থং সুদ’’ন্তিআদি ৰুত্তং. যে হি থেরা নামমত্তেন পাকটা, তে নামেন, যে গোত্তমত্তেন পাকটা, তে গোত্তেন, যে উভযথা পাকটা, তে উভযেনপি দস্সিস্স’’ন্তি. অযং পন থেরো নামেন অভিলক্খিতো, ন তথা গোত্তেনাতি ‘‘ইত্থং সুদং আযস্মা সুভূতী’’তি ৰুত্তং. তত্থ ইত্থন্তি ইদং পকারং, ইমিনা আকারেনাতি অত্থো. সুদন্তি সু ইদং, সন্ধিৰসেন ইকারলোপো. সূতি চ নিপাতমত্তং, ইদং গাথন্তি যোজনা. আযস্মাতি পিযৰচনমেতং গরুগারৰসপ্পতিস্সৰচনমেতং. সুভূতীতি নামকিত্তনং. সো হি সরীরসম্পত্তিযাপি দস্সনীযো পাসাদিকো, গুণসম্পত্তিযাপি. ইতি সুন্দরায সরীরাৰযৰৰিভূতিযা সীলসম্পত্তিযাদিৰিভূতিযা চ সমন্নাগতত্তা সুভূতীতি পঞ্ঞাযিত্থ সীলসারাদিথিরগুণযোগতো থেরো. অভাসিত্থাতি কথেসি. কস্মা পনেতে মহাথেরা অত্তনো গুণে পকাসেন্তীতি? ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা অনধিগতপুব্বং পরমগম্ভীরং অতিৰিয সন্তং পণীতং অত্তনা অধিগতং লোকুত্তরধম্মং পচ্চৰেক্খিত্ৰা পীতিৰেগসমুস্সাহিতউদানৰসেন সাসনস্স নিয্যানিকভাৰৰিভাৰনৰসেন চ পরমপ্পিচ্ছা অরিযা অত্তনো গুণে পকাসেন্তি, যথা তং লোকনাথো বোধনেয্যঅজ্ঝাসযৰসেন ‘‘দসবলসমন্নাগতো, ভিক্খৰে, তথাগতো চতুৰেসারজ্জৰিসারদো’’তিআদিনা অত্তনো গুণে পকাসেতি, এৰমযং থেরস্স অঞ্ঞাব্যাকরণগাথা হোতীতি.
পরমত্থদীপনিযা থেরগাথাসংৰণ্ণনায
সুভূতিত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.