১৫. অত্তদণ্ডসুত্তৰণ্ণনা
৯৪২. অত্তদণ্ডা ভযং জাতন্তি অত্তদণ্ডসুত্তং. কা উপ্পত্তি? যো সো সম্মাপরিব্বাজনীযসুত্তস্স উপ্পত্তিযং ৰুচ্চমানায সাকিযকোলিযানং উদকং পটিচ্চ কলহো ৰণ্ণিতো, তং ঞত্ৰা ভগৰা ‘‘ঞাতকা কলহং করোন্তি, হন্দ নে ৰারেস্সামী’’তি দ্ৰিন্নং সেনানং মজ্ঝে ঠত্ৰা ইমং সুত্তমভাসি.
তত্থ পঠমগাথাযত্থো – যং লোকস্স দিট্ঠধম্মিকং ৰা সম্পরাযিকং ৰা ভযং জাতং, তং সব্বং অত্তদণ্ডা ভযং জাতং অত্তনো দুচ্চরিতকারণা জাতং, এৰং সন্তেপি জনং পস্সথ মেধগং, ইমং সাকিযাদিজনং পস্সথ অঞ্ঞমঞ্ঞং মেধগং হিংসকং বাধকন্তি. এৰং তং পটিৰিরুদ্ধং ৰিপ্পটিপন্নং জনং পরিভাসিত্ৰা অত্তনো সম্মাপটিপত্তিদস্সনেন তস্স সংৰেগং জনেতুং আহ ‘‘সংৰেগং কিত্তযিস্সামি, যথা সংৰিজিতং মযা’’তি, পুব্বে বোধিসত্তেনেৰ সতাতি অধিপ্পাযো.
৯৪৩. ইদানি যথানেন সংৰিজিতং, তং পকারং দস্সেন্তো ‘‘ফন্দমান’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ফন্দমানন্তি তণ্হাদীহি কম্পমানং. অপ্পোদকেতি অপ্পউদকে. অঞ্ঞমঞ্ঞেহি ব্যারুদ্ধে দিস্ৰাতি নানাসত্তে চ অঞ্ঞমঞ্ঞেহি সদ্ধিং ৰিরুদ্ধে দিস্ৰা. মং ভযমাৰিসীতি মং ভযং পৰিট্ঠং.
৯৪৪. সমন্তমসারো লোকোতি নিরযং আদিং কত্ৰা সমন্ততো লোকো অসারো নিচ্চসারাদিরহিতো. দিসা সব্বা সমেরিতাতি সব্বা দিসা অনিচ্চতায কম্পিতা. ইচ্ছং ভৰনমত্তনোতি অত্তনো তাণং ইচ্ছন্তো. নাদ্দসাসিং অনোসিতন্তি কিঞ্চি ঠানং জরাদীহি অনজ্ঝাৰুত্থং নাদ্দক্খিং.
৯৪৫. ওসানেত্ৰেৰ ব্যারুদ্ধে, দিস্ৰা মে অরতী অহূতি যোব্বঞ্ঞাদীনং ওসানে এৰ অন্তগমকে এৰ ৰিনাসকে এৰ জরাদীহি ব্যারুদ্ধে আহতচিত্তে সত্তে দিস্ৰা অরতি মে অহোসি. অথেত্থ সল্লন্তি অথ এতেসু সত্তেসু রাগাদিসল্লং. হদযনিস্সিতন্তি চিত্তনিস্সিতং.
৯৪৬. ‘‘কথংআনুভাৰং সল্ল’’ন্তি চে – যেন সল্লেন ওতিণ্ণোতি গাথা. তত্থ দিসা সব্বা ৰিধাৰতীতি সব্বা দুচ্চরিতদিসাপি পুরত্থিমাদিদিসাৰিদিসাপি ধাৰতি. তমেৰ সল্লমব্বুয্হ, ন ধাৰতি ন সীদতীতি তমেৰ সল্লং উদ্ধরিত্ৰা তা চ দিসা ন ধাৰতি, চতুরোঘে চ ন সীদতীতি.
৯৪৭. এৰংমহানুভাৰেন সল্লেন ওতিণ্ণেস্ৰপি চ সত্তেসু – তত্থ সিক্খানুগীযন্তি, যানি লোকে গধিতানীতি গাথা. তস্সত্থো – যে লোকে পঞ্চ কামগুণা পটিলাভায গিজ্ঝন্তীতি কত্ৰা ‘‘গধিতানী’’তি ৰুচ্চন্তি, চিরকালাসেৰিতত্তা ৰা ‘‘গধিতানী’’তি ৰুচ্চন্তি, তত্থ তং নিমিত্তং হত্থিসিক্খাদিকা অনেকা সিক্খা কথীযন্তি উগ্গয্হন্তি ৰা. পস্সথ যাৰ পমত্তো ৰাযং লোকো, যতো পণ্ডিতো কুলপুত্তো তেসু ৰা গধিতেসু তাসু ৰা সিক্খাসু অধিমুত্তো ন সিযা, অঞ্ঞদত্থু অনিচ্চাদিদস্সনেন নিব্বিজ্ঝ সব্বসো কামে অত্তনো নিব্বানমেৰ সিক্খেতি.
৯৪৮. ইদানি যথা নিব্বানায সিক্খিতব্বং, তং দস্সেন্তো ‘‘সচ্চো সিযা’’তিআদিমাহ. তত্থ সচ্চোতি ৰাচাসচ্চেন ঞাণসচ্চেন মগ্গসচ্চেন চ সমন্নাগতো. রিত্তপেসুণোতি পহীনপেসুণো. ৰেৰিচ্ছন্তি মচ্ছরিযং.
৯৪৯. নিদ্দং তন্দিং সহে থীনন্তি পচলাযিকঞ্চ কাযালসিযঞ্চ চিত্তালসিযঞ্চাতি ইমে তযো ধম্মে অভিভৰেয্য. নিব্বানমনসোতি নিব্বাননিন্নচিত্তো.
৯৫০-৫১. সাহসাতি রত্তস্স রাগচরিযাদিভেদা সাহসকরণা. পুরাণং নাভিনন্দেয্যাতি অতীতরূপাদিং নাভিনন্দেয্য. নৰেতি পচ্চুপ্পন্নে. হিয্যমানেতি ৰিনস্সমানে. আকাসং ন সিতো সিযাতি তণ্হানিস্সিতো ন ভৰেয্য. তণ্হা হি রূপাদীনং আকাসনতো ‘‘আকাসো’’তি ৰুচ্চতি.
৯৫২. ‘‘কিংকারণা আকাসং ন সিতো সিযা’’তি চে – ‘‘গেধং ব্রূমী’’তি গাথা. তস্সত্থো – অহঞ্হি ইমং আকাসসঙ্খাতং তণ্হং রূপাদীসু গিজ্ঝনতো গেধং ব্রূমি ‘‘গেধো’’তি ৰদামি. কিঞ্চ ভিয্যো – অৰহননট্ঠেন ‘‘ওঘো’’তি চ আজৰনট্ঠেন ‘‘আজৰ’’ন্তি চ ‘‘ইদং ময্হং, ইদং ময্হ’’ন্তি জপ্পকারণতো ‘‘জপ্পন’’ন্তি চ দুম্মুঞ্চনট্ঠেন ‘‘আরম্মণ’’ন্তি চ কম্পকরণেন ‘‘পকম্পন’’ন্তি চ ব্রূমি, এসা চ লোকস্স পলিবোধট্ঠেন দুরতিক্কমনীযট্ঠেন চ কামপঙ্কো দুরচ্চযোতি. ‘‘আকাসং ন সিতো সিযা’’তি এৰং ৰুত্তে ৰা ‘‘কিমেতং আকাস’’ন্তি চে? গেধং ব্রূমীতি. এৰম্পি তস্সা গাথায সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. তত্থ পদযোজনা – আকাসন্তি গেধং ব্রূমীতি. তথা য্ৰাযং মহোঘোতি ৰুচ্চতি. তং ব্রূমি, আজৰং ব্রূমি, জপ্পনং ব্রূমি, পকম্পনং ব্রূমি, য্ৰাযং সদেৰকে লোকে কামপঙ্কো দুরচ্চযো, তং ব্রূমীতি.
৯৫৩. এৰমেতং গেধাদিপরিযাযং আকাসং অনিস্সিতো – সচ্চা অৰোক্কম্মাতি গাথা. তস্সত্থো – পুব্বে ৰুত্তা তিৰিধাপি সচ্চা অৰোক্কম্ম মোনেয্যপ্পত্তিযা মুনীতি সঙ্খ্যং গতো নিব্বানত্থলে তিট্ঠতি ব্রাহ্মণো, স ৰে এৰরূপো সব্বানি আযতনানি নিস্সজ্জিত্ৰা ‘‘সন্তো’’তি ৰুচ্চতীতি.
৯৫৪. কিঞ্চ ভিয্যো – স ৰে ৰিদ্ৰাতি গাথা. তত্থ ঞত্ৰা ধম্মন্তি অনিচ্চাদিনযেন সঙ্খতধম্মং ঞত্ৰা. সম্মা সো লোকে ইরিযানোতি অসম্মাইরিযনকরানং কিলেসানং পহানা সম্মা সো লোকে ইরিযমানো.
৯৫৫. এৰং অপিহেন্তো চ – যোধ কামেতি গাথা. তত্থ সঙ্গন্তি সত্তৰিধং সঙ্গঞ্চ যো অচ্চতরি নাজ্ঝেতীতি নাভিজ্ঝাযতি.
৯৫৬. তস্মা তুম্হেসুপি যো এৰরূপো হোতুমিচ্ছতি, তং ৰদামি – যং পুব্বেতি গাথা. তত্থ যং পুব্বেতি অতীতে সঙ্খারে আরব্ভ উপ্পজ্জনধম্মং কিলেসজাতং অতীতকম্মঞ্চ. পচ্ছা তে মাহু কিঞ্চনন্তি অনাগতেপি সঙ্খারে আরব্ভ উপ্পজ্জনধম্মং রাগাদিকিঞ্চনং মাহু. মজ্ঝে চে নো গহেস্সসীতি পচ্চুপ্পন্নে রূপাদিধম্মেপি ন গহেস্সসি চে.
৯৫৭. এৰং ‘‘উপসন্তো চরিস্সসী’’তি অরহত্তপ্পত্তিং দস্সেত্ৰা ইদানি অরহতো থুতিৰসেন ইতো পরা গাথাযো অভাসি. তত্থ সব্বসোতি গাথায মমাযিতন্তি মমত্তকরণং, ‘‘মম ইদ’’ন্তি গহিতং ৰা ৰত্থু. অসতা চ ন সোচতীতি অৰিজ্জমানকারণা অসন্তকারণা ন সোচতি. ন জীযতীতি জানিম্পি ন গচ্ছতি.
৯৫৮-৯. কিঞ্চ ভিয্যো – যস্স নত্থীতি গাথা. তত্থ কিঞ্চনন্তি কিঞ্চি রূপাদিধম্মজাতং. কিঞ্চ ভিয্যো – অনিট্ঠুরীতি গাথা. তত্থ অনিট্ঠুরীতি অনিস্সুকী. ‘‘অনিদ্ধুরী’’তিপি কেচি পঠন্তি. সব্বধী সমোতি সব্বত্থ সমো, উপেক্খকোতি অধিপ্পাযো. কিং ৰুত্তং হোতি? যো সো ‘‘নত্থি মে’’তি ন সোচতি, তমহং অৰিকম্পিনং পুগ্গলং পুট্ঠো সমানো অনিট্ঠুরী অননুগিদ্ধো অনেজো সব্বধি সমোতি ইমং তস্মিং পুগ্গলে চতুব্বিধমানিসংসং ব্রূমীতি.
৯৬০. কিঞ্চ ভিয্যো – অনেজস্সাতি গাথা. তত্থ নিসঙ্খতীতি পুঞ্ঞাভিসঙ্খারাদীসু যো কোচি সঙ্খারো. সো হি যস্মা নিসঙ্খরিযতি নিসঙ্খরোতি ৰা, তস্মা ‘‘নিসঙ্খতী’’তি ৰুচ্চতি. ৰিযারম্ভাতি ৰিৰিধা পুঞ্ঞাভিসঙ্খারাদিকা আরম্ভা. খেমং পস্সতি সব্বধীতি সব্বত্থ অভযমেৰ পস্সতি.
৯৬১. এৰং পস্সন্তো ন সমেসূতি গাথা. তত্থ ন ৰদতেতি ‘‘সদিসোহমস্মী’’তিআদিনা মানৰসেন সমেসুপি অত্তানং ন ৰদতি ওমেসুপি উস্সেসুপি. নাদেতি ন নিরস্সতীতি রূপাদীসু কঞ্চি ধম্মং ন গণ্হাতি; ন নিস্সজ্জতি. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৰ. এৰং অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি, দেসনাপরিযোসানে পঞ্চসতা সাকিযকুমারা চ কোলিযকুমারা চ এহিভিক্খুপব্বজ্জায পব্বজিতা, তে গহেত্ৰা ভগৰা মহাৰনং পাৰিসীতি.
পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায অত্তদণ্ডসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.