৫. সূচিলোমসুত্তৰণ্ণনা

এৰং মে সুতন্তি সূচিলোমসুত্তং. কা উপ্পত্তি? অত্থৰণ্ণনানযেনেৰস্স উপ্পত্তি আৰি ভৰিস্সতি. অত্থৰণ্ণনাযঞ্চ ‘‘এৰং মে সুত’’ন্তিআদি ৰুত্তত্থমেৰ. গযাযং ৰিহরতি টঙ্কিতমঞ্চে সূচিলোমস্স যক্খস্স ভৰনেতি এত্থ পন কা গযা, কো টঙ্কিতমঞ্চো, কস্মা চ ভগৰা তস্স যক্খস্স ভৰনে ৰিহরতীতি? ৰুচ্চতে – গযাতি গামোপি তিত্থম্পি ৰুচ্চতি, তদুভযম্পি ইধ ৰট্টতি. গযাগামস্স হি অৰিদূরে দেসে ৰিহরন্তোপি ‘‘গযাযং ৰিহরতী’’তি ৰুচ্চতি, তস্স চ গামস্স সমীপে অৰিদূরে দ্ৰারসন্তিকে সো টঙ্কিতমঞ্চো. গযাতিত্থে ৰিহরন্তোপি ‘‘গযাযং ৰিহরতী’’তি ৰুচ্চতি, গযাতিত্থে চ সো টঙ্কিতমঞ্চো. টঙ্কিতমঞ্চোতি চতুন্নং পাসাণানং উপরি ৰিত্থতং পাসাণং আরোপেত্ৰা কতো পাসাণমঞ্চো. তং নিস্সায যক্খস্স ভৰনং আল়ৰকস্স ভৰনং ৰিয. যস্মা ৰা পন ভগৰা তং দিৰসং পচ্চূসসমযে মহাকরুণাসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেন্তো সূচিলোমস্স চ খরলোমস্স চাতি দ্ৰিন্নম্পি যক্খানং সোতাপত্তিফলূপনিস্সযং অদ্দস, তস্মা পত্তচীৰরং আদায অন্তোঅরুণেযেৰ নানাদিসাহি সন্নিপতিতস্স জনস্স খেল়সিঙ্ঘাণিকাদিনানপ্পকারাসুচিনিস্সন্দকিলিন্নভূমিভাগম্পি তং তিত্থপ্পদেসং আগন্ত্ৰা তস্মিং টঙ্কিতমঞ্চে নিসীদি সূচিলোমস্স যক্খস্স ভৰনে. তেন ৰুত্তং ‘‘একং সমযং ভগৰা গযাযং ৰিহরতি টঙ্কিতমঞ্চে সূচিলোমস্স যক্খস্স ভৰনে’’তি.

তেন খো পন সমযেনাতি যং সমযং ভগৰা তত্থ ৰিহরতি, তেন সমযেন. খরো চ যক্খো সূচিলোমো চ যক্খো ভগৰতো অৰিদূরে অতিক্কমন্তীতি. কে তে যক্খা, কস্মা চ অতিক্কমন্তীতি? ৰুচ্চতে – তেসু তাৰ একো অতীতে সঙ্ঘস্স তেলং অনাপুচ্ছা গহেত্ৰা অত্তনো সরীরং মক্খেসি. সো তেন কম্মেন নিরযে পচ্চিত্ৰা গযাপোক্খরণিতীরে যক্খযোনিযং নিব্বত্তো. তস্সেৰ চস্স কম্মস্স ৰিপাকাৰসেসেন ৰিরূপানি অঙ্গপচ্চঙ্গানি অহেসুং, ইট্ঠকচ্ছদনসদিসঞ্চ খরসম্ফস্সং চম্মং. সো কির যদা পরং ভিংসাপেতুকামো হোতি, তদা ছদনিট্ঠকসদিসানি চম্মকপালানি উক্খিপিত্ৰা ভিংসাপেতি. এৰং সো খরসম্ফস্সত্তা খরো যক্খোত্ৰেৰ নামং লভি.

ইতরো কস্সপস্স ভগৰতো কালে উপাসকো হুত্ৰা মাসস্স অট্ঠ দিৰসে ৰিহারং গন্ত্ৰা ধম্মং সুণাতি. সো একদিৰসং ধম্মস্সৰনে ঘোসিতে সঙ্ঘারামদ্ৰারে অত্তনো খেত্তং কেলাযন্তো উগ্ঘোসনং সুত্ৰা ‘‘সচে ন্হাযামি, চিরং ভৰিস্সতী’’তি কিলিট্ঠগত্তোৰ উপোসথাগারং পৰিসিত্ৰা মহগ্ঘে ভুম্মত্থরণে অনাদরেন নিপজ্জিত্ৰা সুপি. ভিক্খু এৰাযং, ন উপাসকোতি সংযুত্তভাণকা. সো তেন চ অঞ্ঞেন কম্মেন চ নিরযে পচ্চিত্ৰা গযাপোক্খরণিযা তীরে যক্খযোনিযং নিব্বত্তো. সো তস্স কম্মস্স ৰিপাকাৰসেসেন দুদ্দসিকো অহোসি, সরীরে চস্স সূচিসদিসানি লোমানি অহেসুং. সো হি ভিংসাপেতব্বকে সত্তে সূচীহি ৰিজ্ঝন্তো ৰিয ভিংসাপেতি. এৰং সো সূচিসদিসলোমত্তা সূচিলোমো যক্খোত্ৰেৰ নামং লভি. তে অত্তনো গোচরত্থায ভৰনতো নিক্খমিত্ৰা মুহুত্তং গন্ত্ৰা গতমগ্গেনেৰ নিৰত্তিত্ৰা ইতরং দিসাভাগং গচ্ছন্তা ভগৰতো অৰিদূরে অতিক্কমন্তি.

অথ খো খরোতি কস্মা তে এৰমাহংসু? খরো সমণকপ্পং দিস্ৰা আহ. সূচিলোমো পন ‘‘যো ভাযতি ন সো সমণো, সমণপটিরূপকত্তা পন সমণকো হোতী’’তি এৰংলদ্ধিকো. তস্মা তাদিসং ভগৰন্তং মঞ্ঞমানো ‘‘নেসো সমণো, সমণকো এসো’’তি সহসাৰ ৰত্ৰাপি পুন ৰীমংসিতুকামো আহ – ‘‘যাৰাহং জানামী’’তি. ‘‘অথ খো’’তি এৰং ৰত্ৰা ততো. সূচিলোমো যক্খোতি ইতো পভুতি যাৰ অপিচ খো তে সম্ফস্সো পাপকোতি, তাৰ উত্তানত্থমেৰ কেৰলঞ্চেত্থ ভগৰতো কাযন্তি অত্তনো কাযং ভগৰতো উপনামেসীতি এৰং সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো.

ততো অভাযন্তং ভগৰন্তং দিস্ৰা ‘‘পঞ্হং তং সমণা’’তিআদিমাহ. কিং কারণা? সো হি চিন্তেসি – ‘‘ইমিনাপি নাম মে এৰং খরেন অমনুস্সসম্ফস্সেন মনুস্সো সমানো অযং ন ভাযতি, হন্দাহং এতং বুদ্ধৰিসযে পঞ্হং পুচ্ছামি, অদ্ধা অযং তত্থ ন সম্পাযিস্সতি, ততো নং এৰং ৰিহেঠেস্সামী’’তি. ভগৰা তং সুত্ৰা ‘‘ন খ্ৰাহং তং আৰুসো’’তিআদিমাহ. তং সব্বং আল়ৰকসুত্তে ৰুত্তনযেনেৰ সব্বাকারেহি ৰেদিতব্বং.

২৭৩. অথ খো সূচিলোমো যক্খো ভগৰন্তং গাথায অজ্ঝভাসি ‘‘রাগো চ দোসো চা’’তি. তত্থ রাগদোসা ৰুত্তনযা এৰ. কুতোনিদানাতি কিংনিদানা কিংহেতুকা. কুতোতি পচ্চত্তৰচনস্স তো-আদেসো ৰেদিতব্বো, সমাসে চস্স লোপাভাৰো. অথ ৰা নিদানাতি জাতা উপ্পন্নাতি অত্থো, তস্মা কুতোনিদানা, কুতোজাতা, কুতোউপ্পন্নাতি ৰুত্তং হোতি. অরতী রতী লোমহংসো কুতোজাতি যাযং ‘‘পন্তেসু ৰা সেনাসনেসু অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেসু ৰা অধিকুসলেসু ধম্মেসু অরতি অরতিতা অনভিরতি অনভিরমণা উক্কণ্ঠিতা পরিতস্সিতা’’তি (ৰিভ. ৮৫৬) এৰং ৰিভত্তা অরতি, যা চ পঞ্চসু কামগুণেসু রতি, যো চ লোমহংসসমুট্ঠাপনতো ‘‘লোমহংসো’’ত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গতো চিত্তুত্রাসো. ইমে তযো ধম্মা কুতোজা কুতোজাতাতি পুচ্ছতি. কুতো সমুট্ঠাযাতি কুতো উপ্পজ্জিত্ৰা. মনোতি কুসলচিত্তং, ৰিতক্কাতি উরগসুত্তে ৰুত্তা নৰ কামৰিতক্কাদযো. কুমারকা ধঙ্কমিৰোস্সজন্তীতি যথা গামদারকা কীল়ন্তা কাকং সুত্তেন পাদে বন্ধিত্ৰা ওস্সজন্তি খিপন্তি, এৰং কুসলমনং অকুসলৰিতক্কা কুতো সমুট্ঠায ওস্সজন্তীতি পুচ্ছতি.

২৭৪. অথস্স ভগৰা তে পঞ্হে ৰিস্সজ্জেন্তো ‘‘রাগো চা’’তি দুতিযগাথমভাসি. তত্থ ইতোতি অত্তভাৰং সন্ধাযাহ. অত্তভাৰনিদানা হি রাগদোসা. অরতিরতিলোমহংসা চ অত্তভাৰতো জাতা, কামৰিতক্কাদিঅকুসলৰিতক্কা চ অত্তভাৰতোযেৰ সমুট্ঠায কুসলমনো ওস্সজন্তি, তেন তদঞ্ঞং পকতিআদিকারণং পটিক্খিপন্তো আহ – ‘‘ইতোনিদানা ইতোজা ইতো সমুট্ঠাযা’’তি. সদ্দসিদ্ধি চেত্থ পুরিমগাথায ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা.

২৭৫-৬. এৰং তে পঞ্হে ৰিস্সজ্জেত্ৰা ইদানি য্ৰাযং ‘‘ইতোনিদানা’’তিআদীসু ‘‘অত্তভাৰনিদানা অত্তভাৰতো জাতা অত্তভাৰতো সমুট্ঠাযা’’তি অত্থো ৰুত্তো, তং সাধেন্তো আহ – ‘‘স্নেহজা অত্তসম্ভূতা’’তি. এতে হি সব্বেপি রাগাদযো ৰিতক্কপরিযোসানা তণ্হাস্নেহেন জাতা, তথা জাযন্তা চ পঞ্চুপাদানক্খন্ধভেদে অত্তভাৰপরিযাযে অত্তনি সম্ভূতা. তেনাহ – ‘‘স্নেহজা অত্তসম্ভূতা’’তি. ইদানি তদত্থজোতিকং উপমং করোতি ‘‘নিগ্রোধস্সেৰ খন্ধজা’’তি. তত্থ খন্ধেসু জাতা খন্ধজা, পারোহানমেতং অধিৰচনং. কিং ৰুত্তং হোতি? যথা নিগ্রোধস্স খন্ধজা নাম পারোহা আপোরসসিনেহে সতি জাযন্তি, জাযন্তা চ তস্মিংযেৰ নিগ্রোধে তেসু তেসু সাখপ্পভেদেসু সম্ভৰন্তি, এৰমেতেপি রাগাদযো অজ্ঝত্ততণ্হাস্নেহে সতি জাযন্তি, জাযন্তা চ তস্মিংযেৰ অত্তভাৰে তেসু তেসু চক্খাদিভেদেসু দ্ৰারারম্মণৰত্থূসু সম্ভৰন্তি. তস্মা ৰেদিতব্বমেতং ‘‘অত্তভাৰনিদানা অত্তভাৰজা অত্তভাৰসমুট্ঠানা চ এতে’’তি.

অৰসেসদিযড্ঢগাথায পন অযং সব্বসঙ্গাহিকা অত্থৰণ্ণনা – এৰং অত্তসম্ভূতা চ এতে পুথূ ৰিসত্তা কামেসু. রাগোপি হি পঞ্চকামগুণিকাদিৰসেন, দোসোপি আঘাতৰত্থাদিৰসেন, অরতিআদযোপি তস্স তস্সেৰ ভেদস্স ৰসেনাতি সব্বথা সব্বেপিমে কিলেসা পুথূ অনেকপ্পকারা হুত্ৰা ৰত্থুদ্ৰারারম্মণাদিৰসেন তেসু তেসু ৰত্থুকামেসু তথা তথা ৰিসত্তা লগ্গা লগ্গিতা সংসিব্বিত্ৰা ঠিতা. কিমিৰ? মালুৰাৰ ৰিততা ৰনে, যথা ৰনে ৰিততা মালুৰা তেসু তেসু রুক্খস্স সাখপসাখাদিভেদেসু ৰিসত্তা হোতি লগ্গা লগ্গিতা সংসিব্বিত্ৰা ঠিতা, এৰং পুথুপ্পভেদেসু ৰত্থুকামেসু ৰিসত্তং কিলেসগণং যে নং পজানন্তি যতোনিদানং, তে নং ৰিনোদেন্তি সুণোহি যক্খ.

তত্থ যতোনিদানন্তি ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো, তেন কিং দীপেতি? যে সত্তা নং কিলেসগণং ‘‘যতোনিদানং উপ্পজ্জতী’’তি এৰং জানন্তি, তে নং ‘‘তণ্হাস্নেহস্নেহিতে অত্তভাৰে উপ্পজ্জতী’’তি ঞত্ৰা তং তণ্হাস্নেহং আদীনৰানুপস্সনাদিভাৰনাঞাণগ্গিনা ৰিসোসেন্তা ৰিনোদেন্তি পজহন্তি ব্যন্তীকরোন্তি চ, এতং অম্হাকং সুভাসিতং সুণোহি যক্খাতি. এৰমেত্থ অত্তভাৰজাননেন দুক্খপরিঞ্ঞং তণ্হাস্নেহরাগাদিকিলেসগণৰিনোদনেন সমুদযপ্পহানঞ্চ দীপেতি.

যে চ নং ৰিনোদেন্তি, তে দুত্তরং ওঘমিমং তরন্তি অতিণ্ণপুব্বং অপুনব্ভৰায. এতেন মগ্গভাৰনং নিরোধসচ্ছিকিরিযঞ্চ দীপেতি. যে হি নং কিলেসগণং ৰিনোদেন্তি, তে অৰস্সং মগ্গং ভাৰেন্তি. ন হি মগ্গভাৰনং ৰিনা কিলেসৰিনোদনং অত্থি. যে চ মগ্গং ভাৰেন্তি, তে দুত্তরং পকতিঞাণেন কামোঘাদিং চতুব্বিধম্পি ওঘমিমং তরন্তি. মগ্গভাৰনা হি ওঘতরণং. অতিণ্ণপুব্বন্তি ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা সুপিনন্তেনপি অৰীতিক্কন্তপুব্বং. অপুনব্ভৰাযাতি নিব্বানায. এৰমিমং চতুসচ্চদীপিকং গাথং সুণন্তা ‘‘সুত্ৰা ধম্মং ধারেন্তি, ধতানং ধম্মানং অত্থমুপপরিক্খন্তী’’তিআদিকং কথং সুভাৰিনিযা পঞ্ঞায অনুক্কমমানা তে দ্ৰেপি সহাযকা যক্খা গাথাপরিযোসানেযেৰ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু, পাসাদিকা চ অহেসুং সুৰণ্ণৰণ্ণা দিব্বালঙ্কারৰিভূসিতাতি.

পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায সূচিলোমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.