১২. মুনিসুত্তৰণ্ণনা
২০৯. সন্থৰাতো ভযং জাতন্তি মুনিসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ন সব্বস্সেৰ সুত্তস্স একা উপ্পত্তি, অপিচেত্থ আদিতো তাৰ চতুন্নং গাথানং অযমুপ্পত্তি – ভগৰতি কির সাৰত্থিযং ৰিহরন্তে গামকাৰাসে অঞ্ঞতরা দুগ্গতিত্থী মতপতিকা পুত্তং ভিক্খূসু পব্বাজেত্ৰা অত্তনাপি ভিক্খুনীসু পব্বজি. তে উভোপি সাৰত্থিযং ৰস্সং উপগন্ত্ৰা অভিণ্হং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স দস্সনকামা অহেসুং. মাতা কিঞ্চি লভিত্ৰা পুত্তস্স হরতি, পুত্তোপি মাতু. এৰং সাযম্পি পাতোপি অঞ্ঞমঞ্ঞং সমাগন্ত্ৰা লদ্ধং লদ্ধং সংৰিভজমানা, সম্মোদমানা, সুখদুক্খং পুচ্ছমানা, নিরাসঙ্কা অহেসুং. তেসং এৰং অভিণ্হদস্সনেন সংসগ্গো উপ্পজ্জি, সংসগ্গা ৰিস্সাসো, ৰিস্সাসা ওতারো, রাগেন ওতিণ্ণচিত্তানং পব্বজিতসঞ্ঞা চ মাতুপুত্তসঞ্ঞা চ অন্তরধাযি. ততো মরিযাদৰীতিক্কমং কত্ৰা অসদ্ধম্মং পটিসেৰিংসু, অযসপ্পত্তা চ ৰিব্ভমিত্ৰা অগারমজ্ঝে ৰসিংসু. ভিক্খূ ভগৰতো আরোচেসুং. ‘‘কিং নু সো, ভিক্খৰে, মোঘপুরিসো মঞ্ঞতি ন মাতা পুত্তে সারজ্জতি, পুত্তো ৰা পন মাতরী’’তি গরহিত্ৰা ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একরূপম্পি সমনুপস্সামী’’তিআদিনা (অ. নি. ৫.৫৫) অৰসেসসুত্তেনপি ভিক্খূ সংৰেজেত্ৰা ‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে –
‘‘ৰিসং যথা হলাহলং, তেলং পক্কুথিতং যথা;
তম্বলোহৰিলীনংৰ, মাতুগামং ৰিৰজ্জযে’’তি চ. –
ৰত্ৰা পুন ভিক্খূনং ধম্মদেসনত্থং – ‘‘সন্থৰাতো ভযং জাত’’ন্তি ইমা অত্তুপনাযিকা চতস্সো গাথা অভাসি.
তত্থ সন্থৰো তণ্হাদিট্ঠিমিত্তভেদেন তিৰিধোতি পুব্বে ৰুত্তো. ইধ তণ্হাদিট্ঠিসন্থৰো অধিপ্পেতো. তং সন্ধায ভগৰা আহ – ‘‘পস্সথ, ভিক্খৰে, যথা ইদং তস্স মোঘপুরিসস্স সন্থৰাতো ভযং জাত’’ন্তি. তঞ্হি তস্স অভিণ্হদস্সনকামতাদিতণ্হায বলৰকিলেসভযং জাতং, যেন সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তো মাতরি ৰিপ্পটিপজ্জি. অত্তানুৰাদাদিকং ৰা মহাভযং, যেন সাসনং ছড্ডেত্ৰা ৰিব্ভন্তো. নিকেতাতি ‘‘রূপনিমিত্তনিকেতৰিসারৰিনিবন্ধা খো, গহপতি, ‘নিকেতসারী’তি ৰুচ্চতী’’তিআদিনা (সং. নি. ৩.৩) নযেন ৰুত্তা আরম্মণপ্পভেদা. জাযতে রজোতি রাগদোসমোহরজো জাযতে. কিং ৰুত্তং হোতি? ন কেৰলঞ্চ তস্স সন্থৰাতো ভযং জাতং, অপিচ খো পন যদেতং কিলেসানং নিৰাসট্ঠেন সাসৰারম্মণং ‘‘নিকেত’’ন্তি ৰুচ্চতি, ইদানিস্স ভিন্নসংৰরত্তা অতিক্কন্তমরিযাদত্তা সুট্ঠুতরং ততো নিকেতা জাযতে রজো, যেন সংকিলিট্ঠচিত্তো অনযব্যসনং পাপুণিস্সতি. অথ ৰা পস্সথ, ভিক্খৰে, যথা ইদং তস্স মোঘপুরিসস্স সন্থৰাতো ভযং জাতং, যথা চ সব্বপুথুজ্জনানং নিকেতা জাযতে রজোতি এৰম্পেতং পদদ্ৰযং যোজেতব্বং.
সব্বথা পন ইমিনা পুরিমদ্ধেন ভগৰা পুথুজ্জনদস্সনং গরহিত্ৰা অত্তনো দস্সনং পসংসন্তো ‘‘অনিকেত’’ন্তি পচ্ছিমদ্ধমাহ. তত্থ যথাৰুত্তনিকেতপটিক্খেপেন অনিকেতং, সন্থৰপটিক্খেপেন চ অসন্থৰং ৰেদিতব্বং. উভযম্পেতং নিব্বানস্সাধিৰচনং. এতং ৰে মুনিদস্সনন্তি এতং অনিকেতমসন্থৰং বুদ্ধমুনিনা দিট্ঠন্তি অত্থো. তত্থ ৰেতি ৰিম্হযত্থে নিপাতো দট্ঠব্বো. তেন চ যং নাম নিকেতসন্থৰৰসেন মাতাপুত্তেসু ৰিপ্পটিপজ্জমানেসু অনিকেতমসন্থৰং, এতং মুনিনা দিট্ঠং অহো অব্ভুতন্তি অযমধিপ্পাযো সিদ্ধো হোতি. অথ ৰা মুনিনো দস্সনন্তিপি মুনিদস্সনং, দস্সনং নাম খন্তি রুচি, খমতি চেৰ রুচ্চতি চাতি অত্থো.
২১০. দুতিযগাথায যো জাতমুচ্ছিজ্জাতি যো কিস্মিঞ্চিদেৰ ৰত্থুস্মিং জাতং ভূতং নিব্বত্তং কিলেসং যথা উপ্পন্নাকুসলপ্পহানং হোতি, তথা ৰাযমন্তো তস্মিং ৰত্থুস্মিং পুন অনিব্বত্তনৰসেন উচ্ছিন্দিত্ৰা যো অনাগতোপি কিলেসো তথারূপপ্পচ্চযসমোধানে নিব্বত্তিতুং অভিমুখীভূতত্তা ৰত্তমানসমীপে ৰত্তমানলক্খণেন ‘‘জাযন্তো’’তি ৰুচ্চতি, তঞ্চ ন রোপযেয্য জাযন্তং, যথা অনুপ্পন্নাকুসলানুপ্পাদো হোতি, তথা ৰাযমন্তো ন নিব্বত্তেয্যাতি অত্থো. কথঞ্চ ন নিব্বত্তেয্য? অস্স নানুপ্পৰেচ্ছে, যেন পচ্চযেন সো নিব্বত্তেয্য তং নানুপ্পৰেসেয্য ন সমোধানেয্য. এৰং সম্ভারৰেকল্লকরণেন তং ন রোপযেয্য জাযন্তং. অথ ৰা যস্মা মগ্গভাৰনায অতীতাপি কিলেসা উচ্ছিজ্জন্তি আযতিং ৰিপাকাভাৰেন ৰত্তমানাপি ন রোপীযন্তি তদভাৰেন, অনাগতাপি চিত্তসন্ততিং নানুপ্পৰেসীযন্তি উপ্পত্তিসামত্থিযৰিঘাতেন, তস্মা যো অরিযমগ্গভাৰনায জাতমুচ্ছিজ্জ ন রোপযেয্য জাযন্তং, অনাগতম্পি চস্স জাযন্তস্স নানুপ্পৰেচ্ছে, তমাহু একং মুনিনং চরন্তং, সো চ অদ্দক্খি সন্তিপদং মহেসীতি এৰম্পেত্থ যোজনা ৰেদিতব্বা. একন্তনিক্কিলেসতায একং, সেট্ঠট্ঠেন ৰা একং. মুনিনন্তি মুনিং, মুনীসু ৰা একং. চরন্তন্তি সব্বাকারপরিপূরায লোকত্থচরিযায অৰসেসচরিযাহি চ চরন্তং. অদ্দক্খীতি অদ্দস. সোতি যো জাতমুচ্ছিজ্জ অরোপনে অননুপ্পৰেসনে চ সমত্থতায ‘‘ন রোপযেয্য জাযন্তমস্স নানুপ্পৰেচ্ছে’’তি ৰুত্তো বুদ্ধমুনি. সন্তিপদন্তি সন্তিকোট্ঠাসং, দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠিগতৰিপস্সনানিব্বানভেদাসু তীসু সম্মুতিসন্তি, তদঙ্গসন্তি, অচ্চন্তসন্তীসু সেট্ঠং এৰং অনুপসন্তে লোকে অচ্চন্তসন্তিং অদ্দস মহেসীতি এৰমত্থো ৰেদিতব্বো.
২১১. ততিযগাথায সঙ্খাযাতি গণযিত্ৰা, পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ৰীমংসিত্ৰা যথাভূততো ঞত্ৰা, দুক্খপরিঞ্ঞায পরিজানিত্ৰাতি অত্থো. ৰত্থূনীতি যেসু এৰমযং লোকো সজ্জতি, তানি খন্ধাযতনধাতুভেদানি কিলেসট্ঠানানি. পমায বীজন্তি যং তেসং ৰত্থূনং বীজং অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণং, তং পমায হিংসিত্ৰা, বাধিত্ৰা, সমুচ্ছেদপ্পহানেন পজহিত্ৰাতি অত্থো. সিনেহমস্স নানুপ্পৰেচ্ছেতি যেন তণ্হাদিট্ঠিসিনেহেন সিনেহিতং তং বীজং আযতিং পটিসন্ধিৰসেন তং যথাৰুত্তং ৰত্থুসস্সং ৰিরুহেয্য, তং সিনেহমস্স নানুপ্পৰেচ্ছে, তপ্পটিপক্খায মগ্গভাৰনায তং নানুপ্পৰেসেয্যাতি অত্থো. স ৰে মুনি জাতিখযন্তদস্সীতি সো এৰরূপো বুদ্ধমুনি নিব্বানসচ্ছিকিরিযায জাতিযা চ মরণস্স চ অন্তভূতস্স নিব্বানস্স দিট্ঠত্তা জাতিক্খযন্তদস্সী তক্কং পহায ন উপেতি সঙ্খং. ইমায চতুসচ্চভাৰনায নৰপ্পভেদম্পি অকুসলৰিতক্কং পহায সউপাদিসেসনিব্বানধাতুং পত্ৰা লোকত্থচরিযং করোন্তো অনুপুব্বেন চরিমৰিঞ্ঞাণক্খযা অনুপাদিসেসনিব্বানধাতুপ্পত্তিযা ‘‘দেৰো ৰা মনুস্সো ৰা’’তি ন উপেতি সঙ্খং. অপরিনিব্বুতো এৰ ৰা যথা কামৰিতক্কাদিনো ৰিতক্কস্স অপ্পহীনত্তা ‘‘অযং পুগ্গলো রত্তো’’তি ৰা ‘‘দুট্ঠো’’তি ৰা সঙ্খং উপেতি, এৰং তক্কং পহায ন উপেতি সঙ্খন্তি এৰম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
২১২. চতুত্থগাথায অঞ্ঞাযাতি অনিচ্চাদিনযেন জানিত্ৰা. সব্বানীতি অনৰসেসানি, নিৰেসনানীতি কামভৰাদিকে ভৰে. নিৰসন্তি হি তেসু সত্তা, তস্মা ‘‘নিৰেসনানী’’তি ৰুচ্চন্তি. অনিকামযং অঞ্ঞতরম্পি তেসন্তি এৰং দিট্ঠাদীনৰত্তা তেসং নিৰেসনানং একম্পি অপত্থেন্তো সো এৰরূপো বুদ্ধমুনি মগ্গভাৰনাবলেন তণ্হাগেধস্স ৰিগতত্তা ৰীতগেধো, ৰীতগেধত্তা এৰ চ অগিদ্ধো, ন যথা একে অৰীতগেধা এৰ সমানা ‘‘অগিদ্ধম্হা’’তি পটিজানন্তি, এৰং. নাযূহতীতি তস্স তস্স নিৰেসনস্স নিব্বত্তকং কুসলং ৰা অকুসলং ৰা ন করোতি. কিং কারণা? পারগতো হি হোতি, যস্মা এৰরূপো সব্বনিৰেসনানং পারং নিব্বানং গতো হোতীতি অত্থো.
এৰং পঠমগাথায পুথুজ্জনদস্সনং গরহিত্ৰা অত্তনো দস্সনং পসংসন্তো দুতিযগাথায যেহি কিলেসেহি পুথুজ্জনো অনুপসন্তো হোতি, তেসং অভাৰেন অত্তনো সন্তিপদাধিগমং পসংসন্তো ততিযগাথায যেসু ৰত্থূসু পুথুজ্জনো তক্কং অপ্পহায তথা তথা সঙ্খং উপেতি, তেসু চতুসচ্চভাৰনায তক্কং পহায অত্তনো সঙ্খানুপগমনং পসংসন্তো চতুত্থগাথায আযতিম্পি যানি নিৰেসনানি কামযমানো পুথুজ্জনো ভৰতণ্হায আযূহতি, তেসু তণ্হাভাৰেন অত্তনো অনাযূহনং পসংসন্তো চতূহি গাথাহি অরহত্তনিকূটেনেৰ একট্ঠুপ্পত্তিকং দেসনং নিট্ঠাপেসি.
২১৩. সব্বাভিভুন্তি কা উপ্পত্তি? মহাপুরিসো মহাভিনিক্খমনং কত্ৰা অনুপুব্বেন সব্বঞ্ঞুতং পত্ৰা ধম্মচক্কপ্পৰত্তনত্থায বারাণসিং গচ্ছন্তো বোধিমণ্ডস্স চ গযায চ অন্তরে উপকেনাজীৰকেন সমাগচ্ছি. তেন চ ‘‘ৰিপ্পসন্নানি খো তে, আৰুসো, ইন্দ্রিযানী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৮৫; মহাৰ. ১১) নযেন পুট্ঠো ‘‘সব্বাভিভূ’’তিআদীনি আহ. উপকো ‘‘হুপেয্যাৰুসো’’তি ৰত্ৰা, সীসং ওকম্পেত্ৰা, উম্মগ্গং গহেত্ৰা পক্কামি. অনুক্কমেন চ ৰঙ্কহারজনপদে অঞ্ঞতরং মাগৰিকগামং পাপুণি. তমেনং মাগৰিকজেট্ঠকো দিস্ৰা – ‘‘অহো অপ্পিচ্ছো সমণো ৰত্থম্পি ন নিৰাসেতি, অযং লোকে অরহা’’তি ঘরং নেত্ৰা মংসরসেন পরিৰিসিত্ৰা ভুত্তাৰিঞ্চ নং সপুত্তদারো ৰন্দিত্ৰা ‘‘ইধেৰ, ভন্তে, ৰসথ, অহং পচ্চযেন উপট্ঠহিস্সামী’’তি নিমন্তেত্ৰা, ৰসনোকাসং কত্ৰা অদাসি. সো তত্থ ৰসতি.
মাগৰিকো গিম্হকালে উদকসম্পন্নে সীতলে পদেসে চরিতুং দূরং অপক্কন্তেসু মিগেসু তত্থ গচ্ছন্তো ‘‘অম্হাকং অরহন্তং সক্কচ্চং উপট্ঠহস্সূ’’তি ছাৰং নাম ধীতরং আণাপেত্ৰা অগমাসি সদ্ধিং পুত্তভাতুকেহি. সা চস্স ধীতা দস্সনীযা হোতি কোট্ঠাসসম্পন্না. দুতিযদিৰসে উপকো ঘরং আগতো তং দারিকং সব্বং উপচারং কত্ৰা, পরিৰিসিতুং উপগতং দিস্ৰা, রাগেন অভিভূতো ভুঞ্জিতুম্পি অসক্কোন্তো ভাজনেন ভত্তং আদায ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা, ভত্তং একমন্তে নিক্খিপিত্ৰা – ‘‘সচে ছাৰং লভামি, জীৰামি, নো চে, মরামী’’তি নিরাহারো সযি. সত্তমে দিৰসে মাগৰিকো আগন্ত্ৰা ধীতরং উপকস্স পৰত্তিং পুচ্ছি. সা – ‘‘একদিৰসমেৰ আগন্ত্ৰা পুন নাগতপুব্বো’’তি আহ. মাগৰিকো ‘‘আগতৰেসেনেৰ নং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছিস্সামী’’তি তঙ্খণঞ্ঞেৰ গন্ত্ৰা – ‘‘কিং, ভন্তে, অফাসুক’’ন্তি পাদে পরামসন্তো পুচ্ছি. উপকো নিত্থুনন্তো পরিৰত্ততিযেৰ. সো ‘‘ৰদ, ভন্তে, যং মযা সক্কা কাতুং, সব্বং করিস্সামী’’তি আহ. উপকো – ‘‘সচে ছাৰং লভামি, জীৰামি, নো চে, ইধেৰ মরণং সেয্যো’’তি আহ. ‘‘জানাসি পন, ভন্তে, কিঞ্চি সিপ্প’’ন্তি? ‘‘ন জানামী’’তি. ‘‘ন, ভন্তে, কিঞ্চি সিপ্পং অজানন্তেন সক্কা ঘরাৰাসং অধিট্ঠাতু’’ন্তি? সো আহ – ‘‘নাহং কিঞ্চি সিপ্পং জানামি, অপিচ তুম্হাকং মংসহারকো ভৰিস্সামি, মংসঞ্চ ৰিক্কিণিস্সামী’’তি. মাগৰিকোপি ‘‘অম্হাকং এতদেৰ রুচ্চতী’’তি উত্তরসাটকং দত্ৰা, ঘরং আনেত্ৰা ধীতরং অদাসি. তেসং সংৰাসমন্ৰায পুত্তো ৰিজাযি. সুভদ্দোতিস্স নামং অকংসু. ছাৰা পুত্ততোসনগীতেন উপকং উপ্পণ্ডেসি. সো তং অসহন্তো ‘‘ভদ্দে, অহং অনন্তজিনস্স সন্তিকং গচ্ছামী’’তি মজ্ঝিমদেসাভিমুখো পক্কামি.
ভগৰা চ তেন সমযেন সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনমহাৰিহারে. অথ খো ভগৰা পটিকচ্চেৰ ভিক্খূ আণাপেসি – ‘‘যো, ভিক্খৰে, অনন্তজিনোতি পুচ্ছমানো আগচ্ছতি, তস্স মং দস্সেয্যাথা’’তি. উপকোপি খো অনুপুব্বেনেৰ সাৰত্থিং আগন্ত্ৰা ৰিহারমজ্ঝে ঠত্ৰা ‘‘ইমস্মিং ৰিহারে মম সহাযো অনন্তজিনো নাম অত্থি, সো কুহিং ৰসতী’’তি পুচ্ছি. তং ভিক্খূ ভগৰতো সন্তিকং নযিংসু. ভগৰা তস্সানুরূপং ধম্মং দেসেসি. সো দেসনাপরিযোসানে অনাগামিফলে পতিট্ঠাসি. ভিক্খূ তস্স পুব্বপ্পৰত্তিং সুত্ৰা কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘ভগৰা পঠমং নিস্সিরিকস্স নগ্গসমণস্স ধম্মং দেসেসী’’তি. ভগৰা তং কথাসমুট্ঠানং ৰিদিত্ৰা গন্ধকুটিতো নিক্খম্ম তঙ্খণানুরূপেন পাটিহারিযেন বুদ্ধাসনে নিসীদিত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি? তে সব্বং কথেসুং. ততো ভগৰা – ‘‘ন, ভিক্খৰে, তথাগতো অহেতুঅপ্পচ্চযা ধম্মং দেসেতি, নিম্মলা তথাগতস্স ধম্মদেসনা, ন সক্কা তত্থ দোসং দট্ঠুং. তেন, ভিক্খৰে, ধম্মদেসনূপনিস্সযেন উপকো এতরহি অনাগামী জাতো’’তি ৰত্ৰা অত্তনো দেসনামলাভাৰদীপিকং ইমং গাথমভাসি.
তস্সত্থো – সাসৰেসু সব্বখন্ধাযতনধাতূসু ছন্দরাগপ্পহানেন তেহি অনভিভূতত্তা সযঞ্চ তে ধম্মে সব্বে অভিভুয্য পৰত্তত্তা সব্বাভিভুং. তেসঞ্চ অঞ্ঞেসঞ্চ সব্বধম্মানং সব্বাকারেন ৰিদিতত্তা সব্বৰিদুং. সব্বধম্মদেসনসমত্থায সোভনায মেধায সমন্নাগতত্তা সুমেধং. যেসং তণ্হাদিট্ঠিলেপানং ৰসেন সাসৰখন্ধাদিভেদেসু সব্বধম্মেসু উপলিম্পতি, তেসং লেপানং অভাৰা তেসু সব্বেসু ধম্মেসু অনুপলিত্তং. তেসু চ সব্বধম্মেসু ছন্দরাগাভাৰেন সব্বে তে ধম্মে জহিত্ৰা ঠিতত্তা সব্বঞ্জহং. উপধিৰিৰেকনিন্নেন চিত্তেন তণ্হক্খযে নিব্বানে ৰিসেসেন মুত্তত্তা তণ্হক্খযে ৰিমুত্তং, অধিমুত্তন্তি ৰুত্তং হোতি. তং ৰাপি ধীরা মুনি ৰেদযন্তীতি তম্পি পণ্ডিতা সত্তা মুনিং ৰেদযন্তি জানন্তি. পস্সথ যাৰ পটিৰিসিট্ঠোৰাযং মুনি, তস্স কুতো দেসনামলন্তি অত্তানং ৰিভাৰেতি. ৰিভাৰনত্থো হি এত্থ ৰাসদ্দোতি. কেচি পন ৰণ্ণযন্তি – ‘‘উপকো তদা তথাগতং দিস্ৰাপি ‘অযং বুদ্ধমুনী’তি ন সদ্দহী’’তি এৰং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং, ততো ভগৰা ‘‘সদ্দহতু ৰা মা ৰা, ধীরা পন তং মুনিং ৰেদযন্তী’’তি দস্সেন্তো ইমং গাথমভাসীতি.
২১৪. পঞ্ঞাবলন্তি কা উপ্পত্তি? অযং গাথা রেৰতত্থেরং আরব্ভ ৰুত্তা. তত্থ ‘‘গামে ৰা যদি ৰারঞ্ঞে’’তি ইমিস্সা গাথায ৰুত্তনযেনেৰ রেৰতত্থেরস্স আদিতো পভুতি পব্বজ্জা, পব্বজিতস্স খদিরৰনে ৰিহারো, তত্থ ৰিহরতো ৰিসেসাধিগমো, ভগৰতো তত্থ গমনপচ্চাগমনঞ্চ ৰেদিতব্বং. পচ্চাগতে পন ভগৰতি যো সো মহল্লকভিক্খু উপাহনং সম্মুস্সিত্ৰা পটিনিৰত্তো খদিররুক্খে আলগ্গিতং দিস্ৰা সাৰত্থিং অনুপ্পত্তো ৰিসাখায উপাসিকায ‘‘কিং, ভন্তে, রেৰতত্থেরস্স ৰসনোকাসো রমণীযো’’তি ভিক্খূ পুচ্ছমানায যেহি ভিক্খূহি পসংসিতো, তে অপসাদেন্তো ‘‘উপাসিকে, এতে তুচ্ছং ভণন্তি, ন সুন্দরো ভূমিপ্পদেসো, অতিলূখকক্খল়ং খদিরৰনমেৰা’’তি আহ. সো ৰিসাখায আগন্তুকভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা পচ্ছাভত্তং মণ্ডলমাল়ে সন্নিপতিতে ভিক্খূ উজ্ঝাপেন্তো আহ – ‘‘কিং, আৰুসো, রেৰতত্থেরস্স সেনাসনে রমণীযং তুম্হেহি দিট্ঠ’’ন্তি. ভগৰা তং ঞত্ৰা গন্ধকুটিতো নিক্খম্ম তঙ্খণানুরূপেন পাটিহারিযেন পরিসমজ্ঝং পত্ৰা, বুদ্ধাসনে নিসীদিত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি? তে আহংসু – ‘‘রেৰতং, ভন্তে, আরব্ভ কথা উপ্পন্না ‘এৰং নৰকম্মিকো কদা সমণধম্মং করিস্সতী’’’তি. ‘‘ন, ভিক্খৰে, রেৰতো নৰকম্মিকো, অরহা রেৰতো খীণাসৰো’’তি ৰত্ৰা তং আরব্ভ তেসং ভিক্খূনং ধম্মদেসনত্থং ইমং গাথমভাসি.
তস্সত্থো – দুব্বলকরকিলেসপ্পহানসাধকেন ৰিকুব্বনঅধিট্ঠানপ্পভেদেন ৰা পঞ্ঞাবলেন সমন্নাগতত্তা পঞ্ঞাবলং, চতুপারিসুদ্ধিসীলেন ধুতঙ্গৰতেন চ উপপন্নত্তা সীলৰতূপপন্নং, মগ্গসমাধিনা ফলসমাধিনা ইরিযাপথসমাধিনা চ সমাহিতং, উপচারপ্পনাভেদেন ঝানেন ঝানে ৰা রতত্তা ঝানরতং, সতিৰেপুল্লপ্পত্তত্তা সতিমং, রাগাদিসঙ্গতো পমুত্ততা সঙ্গা পমুত্তং, পঞ্চচেতোখিলচতুআসৰাভাৰেন অখিলং অনাসৰং তং ৰাপি ধীরা মুনিং ৰেদযন্তি. তম্পি এৰং পঞ্ঞাদিগুণসংযুত্তং সঙ্গাদিদোসৰিসংযুত্তং পণ্ডিতা সত্তা মুনিং ৰা ৰেদযন্তি. পস্সথ যাৰ পটিৰিসিট্ঠোৰাযং খীণাসৰমুনি, সো ‘‘নৰকম্মিকো’’তি ৰা ‘‘কদা সমণধম্মং করিস্সতী’’তি ৰা কথং ৰত্তব্বো. সো হি পঞ্ঞাবলেন তং ৰিহারং নিট্ঠাপেসি, ন নৰকম্মকরণেন, কতকিচ্চোৰ সো, ন ইদানি সমণধম্মং করিস্সতীতি রেৰতত্থেরং ৰিভাৰেতি. ৰিভাৰনত্থো হি এত্থ ৰা-সদ্দোতি.
২১৫. একং চরন্তন্তি কা উপ্পত্তি? বোধিমণ্ডতো পভুতি যথাক্কমং কপিলৰত্থুং অনুপ্পত্তে ভগৰতি পিতাপুত্তসমাগমে ৰত্তমানে ভগৰা সম্মোদমানেন রঞ্ঞা সুদ্ধোদনেন ‘‘তুম্হে, ভন্তে, গহট্ঠকালে গন্ধকরণ্ডকে ৰাসিতানি কাসিকাদীনি দুস্সানি নিৰাসেত্ৰা ইদানি কথং ছিন্নকানি পংসুকূলানি ধারেথা’’তি এৰমাদিনা ৰুত্তো রাজানং অনুনযমানো –
‘‘যং ত্ৰং তাত ৰদে ময্হং, পট্টুণ্ণং দুকূলকাসিকং;
পংসুকূলং ততো সেয্যং, এতং মে অভিপত্থিত’’ন্তি. –
আদীনি ৰত্ৰা লোকধম্মেহি অত্তনো অৰিকম্পভাৰং দস্সেন্তো রঞ্ঞো ধম্মদেসনত্থং ইমং সত্তপদগাথমভাসি.
তস্সত্থো – পব্বজ্জাসঙ্খাতাদীহি একং, ইরিযাপথাদীহি চরিযাহি চরন্তং. মোনেয্যধম্মসমন্নাগমেন মুনিং. সব্বট্ঠানেসু পমাদাভাৰতো অপ্পমত্তং. অক্কোসনগরহনাদিভেদায নিন্দায ৰণ্ণনথোমনাদিভেদায পসংসায চাতি ইমাসু নিন্দাপসংসাসু পটিঘানুনযৰসেন অৰেধমানং. নিন্দাপসংসামুখেন চেত্থ অট্ঠপি লোকধম্মা ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা. সীহংৰ ভেরিসদ্দাদীসু সদ্দেসু অট্ঠসু লোকধম্মেসু পকতিৰিকারানুপগমেন অসন্তসন্তং, পন্তেসু ৰা সেনাসনেসু সন্তাসাভাৰেন. ৰাতংৰ সুত্তমযাদিভেদে জালম্হি চতূহি মগ্গেহি তণ্হাদিট্ঠিজালে অসজ্জমানং, অট্ঠসু ৰা লোকধম্মেসু পটিঘানুনযৰসেন অসজ্জমানং. পদুমংৰ তোযেন লোকে জাতম্পি যেসং তণ্হাদিট্ঠিলেপানং ৰসেন সত্তা লোকেন লিপ্পন্তি, তেসং লেপানং পহীনত্তা লোকেন অলিপ্পমানং, নিব্বানগামিমগ্গং উপ্পাদেত্ৰা তেন মগ্গেন নেতারমঞ্ঞেসং দেৰমনুস্সানং. অত্তনো পন অঞ্ঞেন কেনচি মগ্গং দস্সেত্ৰা অনেতব্বত্তা অনঞ্ঞনেয্যং তং ৰাপি ধীরা মুনি ৰেদযন্তি বুদ্ধমুনিং ৰেদযন্তীতি অত্তানং ৰিভাৰেতি. সেসমেত্থ ৰুত্তনযমেৰ.
২১৬. যো ওগহণেতি কা উপ্পত্তি? ভগৰতো পঠমাভিসম্বুদ্ধস্স চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যানি কপ্পসতসহস্সঞ্চ পূরিতদসপারমিদসউপপারমিদসপরমত্থপারমিপ্পভেদং অভিনীহারগুণপারমিযো পূরেত্ৰা তুসিতভৰনে অভিনিব্বত্তিগুণং তত্থ নিৰাসগুণং মহাৰিলোকনগুণং গব্ভৰোক্কন্তিং গব্ভৰাসং গব্ভনিক্খমনং পদৰীতিহারং দিসাৰিলোকনং ব্রহ্মগজ্জনং মহাভিনিক্খমনং মহাপধানং অভিসম্বোধিং ধম্মচক্কপ্পৰত্তনং চতুব্বিধং মগ্গঞাণং ফলঞাণং অট্ঠসু পরিসাসু অকম্পনঞাণং, দসবলঞাণং, চতুযোনিপরিচ্ছেদকঞাণং, পঞ্চগতিপরিচ্ছেদকঞাণং, ছব্বিধং অসাধারণঞাণং, অট্ঠৰিধং সাৰকসাধারণবুদ্ধঞাণং, চুদ্দসৰিধং বুদ্ধঞাণং, অট্ঠারসবুদ্ধগুণপরিচ্ছেদকঞাণং, একূনৰীসতিৰিধপচ্চৰেক্খণঞাণং, সত্তসত্ততিৰিধঞাণৰত্থু এৰমিচ্চাদিগুণসতসহস্সে নিস্সায পৰত্তং মহালাভসক্কারং অসহমানেহি তিত্থিযেহি উয্যোজিতায চিঞ্চমাণৰিকায ‘‘একং ধম্মং অতীতস্সা’’তি ইমিস্সা গাথায ৰত্থুম্হি ৰুত্তনযেন চতুপরিসমজ্ঝে ভগৰতো অযসে উপ্পাদিতে তপ্পচ্চযা ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘এৰরূপেপি নাম অযসে উপ্পন্নে ন ভগৰতো চিত্তস্স অঞ্ঞথত্তং অত্থী’’তি. তং ঞত্ৰা ভগৰা গন্ধকুটিতো নিক্খম্ম তঙ্খণানুরূপেন পাটিহারিযেন পরিসমজ্ঝং পত্ৰা, বুদ্ধাসনে নিসীদিত্ৰা, ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি? তে সব্বং আরোচেসুং. ততো ভগৰা – ‘‘বুদ্ধা নাম, ভিক্খৰে, অট্ঠসু লোকধম্মেসু তাদিনো হোন্তী’’তি ৰত্ৰা তেসং ভিক্খূনং ধম্মদেসনত্থং ইমং গাথমভাসি.
তস্সত্থো – যথা নাম ওগহণে মনুস্সানং ন্হানতিত্থে অঙ্গঘংসনত্থায চতুরস্সে ৰা অট্ঠংসে ৰা থম্ভে নিখাতে উচ্চকুলীনাপি নীচকুলীনাপি অঙ্গং ঘংসন্তি, ন তেন থম্ভস্স উন্নতি ৰা ওনতি ৰা হোতি. এৰমেৰং যো ওগহণে থম্ভোরিৰাভিজাযতি যস্মিং পরে ৰাচাপরিযন্তং ৰদন্তি. কিং ৰুত্তং হোতি? যস্মিং ৰত্থুস্মিং পরে তিত্থিযা ৰা অঞ্ঞে ৰা ৰণ্ণৰসেন উপরিমং ৰা অৰণ্ণৰসেন হেট্ঠিমং ৰা ৰাচাপরিযন্তং ৰদন্তি, তস্মিং ৰত্থুস্মিং অনুনযং ৰা পটিঘং ৰা অনাপজ্জমানো তাদিভাৰেন যো ওগহণে থম্ভোরিৰ ভৰতীতি. তং ৰীতরাগং সুসমাহিতিন্দ্রিযন্তি তং ইট্ঠারম্মণে রাগাভাৰেন ৰীতরাগং, অনিট্ঠারম্মণে চ দোসমোহাভাৰেন সুসমাহিতিন্দ্রিযং, সুট্ঠু ৰা সমোধানেত্ৰা ঠপিতিন্দ্রিযং, রক্খিতিন্দ্রিযং, গোপিতিন্দ্রিযন্তি ৰুত্তং হোতি. তং ৰাপি ধীরা মুনি ৰেদযন্তি বুদ্ধমুনিং ৰেদযন্তি, তস্স কথং চিত্তস্স অঞ্ঞথত্তং ভৰিস্সতীতি অত্তানং ৰিভাৰেতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
২১৭. যো ৰে ঠিতত্তোতি কা উপ্পত্তি? সাৰত্থিযং কির অঞ্ঞতরা সেট্ঠিধীতা পাসাদা ওরুয্হ হেট্ঠাপাসাদে তন্তৰাযসালং গন্ত্ৰা তসরং ৰট্টেন্তে দিস্ৰা তস্স উজুভাৰেন তপ্পটিভাগনিমিত্তং অগ্গহেসি – ‘‘অহো ৰত সব্বে সত্তা কাযৰচীমনোৰঙ্কং পহায তসরং ৰিয উজুচিত্তা ভৰেয্যু’’ন্তি. সা পাসাদং অভিরুহিত্ৰাপি পুনপ্পুনং তদেৰ নিমিত্তং আৰজ্জেন্তী নিসীদি. এৰং পটিপন্নায চস্সা ন চিরস্সেৰ অনিচ্চলক্খণং পাকটং অহোসি, তদনুসারেনেৰ চ দুক্খানত্তলক্খণানিপি. অথস্সা তযোপি ভৰা আদিত্তা ৰিয উপট্ঠহিংসু. তং তথা ৰিপস্সমানং ঞত্ৰা ভগৰা গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৰ ওভাসং মুঞ্চি. সা তং দিস্ৰা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি আৰজ্জেন্তী ভগৰন্তং পস্সে নিসিন্নমিৰ দিস্ৰা উট্ঠায পঞ্জলিকা অট্ঠাসি. অথস্সা ভগৰা সপ্পাযং ৰিদিত্ৰা ধম্মদেসনাৰসেন ইমং গাথমভাসি.
তস্সত্থো – যো ৰে একগ্গচিত্ততায অকুপ্পৰিমুত্তিতায চ ৰুড্ঢিহানীনং অভাৰতো ৰিক্খীণজাতিসংসারত্তা ভৰন্তরূপগমনাভাৰতো চ ঠিতত্তো, পহীনকাযৰচীমনোৰঙ্কতায অগতিগমনাভাৰেন ৰা তসরংৰ উজু, হিরোত্তপ্পসম্পন্নত্তা জিগুচ্ছতি কম্মেহি পাপকেহি, পাপকানি কম্মানি গূথগতং ৰিয মুত্তগতং ৰিয চ জিগুচ্ছতি, হিরীযতীতি ৰুত্তং হোতি. যোগৰিভাগেন হি উপযোগত্থে করণৰচনং সদ্দসত্থে সিজ্ঝতি. ৰীমংসমানো ৰিসমং সমঞ্চাতি কাযৰিসমাদিৰিসমং কাযসমাদিসমঞ্চ পহানভাৰনাকিচ্চসাধনেন মগ্গপঞ্ঞায ৰীমংসমানো উপপরিক্খমানো. তং ৰাপি খীণাসৰং ধীরা মুনিং ৰেদযন্তীতি. কিং ৰুত্তং হোতি? যথাৰুত্তনযেন মগ্গপঞ্ঞায ৰীমংসমানো ৰিসমং সমঞ্চ যো ৰে ঠিতত্তো হোতি, সো এৰং তসরংৰ উজু হুত্ৰা কিঞ্চি ৰীতিক্কমং অনাপজ্জন্তো জিগুচ্ছতি কম্মেহি পাপকেহি. তং ৰাপি ধীরা মুনিং ৰেদযন্তি. যতো ঈদিসো হোতীতি খীণাসৰমুনিং দস্সেন্তো অরহত্তনিকূটেন গাথং দেসেসি. দেসনাপরিযোসানে সেট্ঠিধীতা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. এত্থ চ ৰিকপ্পে ৰা সমুচ্চযে ৰা ৰাসদ্দো দট্ঠব্বো.
২১৮. যো সঞ্ঞতত্তোতি কা উপ্পত্তি? ভগৰতি কির আল়ৰিযং ৰিহরন্তে আল়ৰীনগরে অঞ্ঞতরো তন্তৰাযো সত্তৰস্সিকং ধীতরং আণাপেসি – ‘‘অম্ম, হিয্যো অৰসিট্ঠতসরং ন বহু, তসরং ৰট্টেত্ৰা লহুং তন্তৰাযসালং আগচ্ছেয্যাসি, মা খো চিরাযী’’তি. সা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. সো সালং গন্ত্ৰা তন্তং ৰিনেন্তো অট্ঠাসি. তং দিৰসঞ্চ ভগৰা মহাকরুণাসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায লোকং ৰোলোকেন্তো তস্সা দারিকায সোতাপত্তিফলূপনিস্সযং দেসনাপরিযোসানে চতুরাসীতিযা পাণসহস্সানঞ্চ ধম্মাভিসমযং দিস্ৰা পগেৰ সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা পত্তচীৰরমাদায নগরং পাৰিসি. মনুস্সা ভগৰন্তং দিস্ৰা – ‘‘অদ্ধা অজ্জ কোচি অনুগ্গহেতব্বো অত্থি, পগেৰ পৰিট্ঠো ভগৰা’’তি ভগৰন্তং উপগচ্ছিংসু. ভগৰা যেন মগ্গেন সা দারিকা পিতুসন্তিকং গচ্ছতি, তস্মিং অট্ঠাসি. নগরৰাসিনো তং পদেসং সম্মজ্জিত্ৰা, পরিপ্ফোসিত্ৰা, পুপ্ফূপহারং কত্ৰা, ৰিতানং বন্ধিত্ৰা, আসনং পঞ্ঞাপেসুং. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে, মহাজনকাযো পরিৰারেত্ৰা অট্ঠাসি. সা দারিকা তং পদেসং পত্তা মহাজনপরিৰুতং ভগৰন্তং দিস্ৰা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দি. তং ভগৰা আমন্তেত্ৰা – ‘‘দারিকে কুতো আগতাসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ন জানামি ভগৰা’’তি. ‘‘কুহিং গমিস্সসী’’তি? ‘‘ন জানামি ভগৰা’’তি. ‘‘ন জানাসী’’তি? ‘‘জানামি ভগৰা’’তি. ‘‘জানাসী’’তি? ‘‘ন জানামি ভগৰা’’তি.
তং সুত্ৰা মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি – ‘‘পস্সথ, ভো, অযং দারিকা অত্তনো ঘরা আগতাপি ভগৰতা পুচ্ছিযমানা ‘ন জানামী’তি আহ, তন্তৰাযসালং গচ্ছন্তী চাপি পুচ্ছিযমানা ‘ন জানামী’তি আহ, ‘ন জানাসী’তি ৰুত্তা ‘জানামী’তি আহ, ‘জানাসী’তি ৰুত্তা ‘ন জানামী’তি আহ, সব্বং পচ্চনীকমেৰ করোতী’’তি. ভগৰা মনুস্সানং তমত্থং পাকটং কাতুকামো তং পুচ্ছি – ‘‘কিং মযা পুচ্ছিতং, কিং তযা ৰুত্ত’’ন্তি? সা আহ – ‘‘ন মং, ভন্তে, কোচি ন জানাতি, ঘরতো আগতা তন্তৰাযসালং গচ্ছতী’’তি; অপিচ মং তুম্হে পটিসন্ধিৰসেন পুচ্ছথ, ‘‘কুতো আগতাসী’’তি, চুতিৰসেন পুচ্ছথ, ‘‘কুহিং গমিস্সসী’’তি অহঞ্চ ন জানামি. ‘‘কুতো চম্হি আগতা; নিরযা ৰা দেৰলোকা ৰা’’তি, ন হি জানামি, ‘‘কুহিম্পি গমিস্সামি নিরযং ৰা দেৰলোকং ৰা’’তি, তস্মা ‘‘ন জানামী’’তি অৰচং. ততো মং ভগৰা মরণং সন্ধায পুচ্ছি – ‘‘ন জানাসী’’তি, অহঞ্চ জানামি. ‘‘সব্বেসং মরণং ধুৰ’’ন্তি, তেনাৰোচং ‘‘জানামী’’তি. ততো মং ভগৰা মরণকালং সন্ধায পুচ্ছি ‘‘জানাসী’’তি, অহঞ্চ ন জানামি ‘‘কদা মরিস্সামি কিং অজ্জ ৰা উদাহু স্ৰে ৰা’’তি, তেনাৰোচং ‘‘ন জানামী’’তি. ভগৰা তায ৰিস্সজ্জিতং পঞ্হং ‘‘সাধু সাধূ’’তি অনুমোদি. মহাজনকাযোপি ‘‘যাৰ পণ্ডিতা অযং দারিকা’’তি সাধুকারসহস্সানি অদাসি. অথ ভগৰা দারিকায সপ্পাযং ৰিদিত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো –
‘‘অন্ধভূতো অযং লোকো, তনুকেত্থ ৰিপস্সতি;
সকুণো জালমুত্তোৰ, অপ্পো সগ্গায গচ্ছতী’’তি. (ধ. প. ১৭৪) –
ইমং গাথমাহ. সা গাথাপরিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি, চতুরাসীতিযা পাণসহস্সানঞ্চ ধম্মাভিসমযো অহোসি.
সা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা পিতু সন্তিকং অগমাসি. পিতা তং দিস্ৰা ‘‘চিরেনাগতা’’তি কুদ্ধো ৰেগেন তন্তে ৰেমং পক্খিপি. তং নিক্খমিত্ৰা দারিকায কুচ্ছিং ভিন্দি. সা তত্থেৰ কালমকাসি. সো দিস্ৰা – ‘‘নাহং মম ধীতরং পহরিং, অপিচ খো ইমং ৰেমং ৰেগসা নিক্খমিত্ৰা ইমিস্সা কুচ্ছিং ভিন্দি. জীৰতি নু খো ননু খো’’তি ৰীমংসন্তো মতং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘মনুস্সা মং ‘ইমিনা ধীতা মারিতা’তি ঞত্ৰা উপক্কোসেয্যুং, তেন রাজাপি গরুকং দণ্ডং পণেয্য, হন্দাহং পটিকচ্চেৰ পলাযামী’’তি. সো দণ্ডভযেন পলাযন্তো ভগৰতো সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা অরঞ্ঞে ৰসন্তানং ভিক্খূনং ৰসনোকাসং পাপুণি. তে চ ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৰা পব্বজ্জং যাচি. তে তং পব্বাজেত্ৰা তচপঞ্চককম্মট্ঠানং অদংসু. সো তং উগ্গহেত্ৰা ৰাযমন্তো ন চিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি, তে চস্স আচরিযুপজ্ঝাযা. অথ মহাপৰারণায সব্বেৰ ভগৰতো সন্তিকং অগমংসু – ‘‘ৰিসুদ্ধিপৰারণং পৰারেস্সামা’’তি. ভগৰা পৰারেত্ৰা ৰুত্থৰস্সো ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো গামনিগমাদীসু চারিকং চরমানো অনুপুব্বেন আল়ৰিং অগমাসি. তত্থ মনুস্সা ভগৰন্তং নিমন্তেত্ৰা দানাদীনি করোন্তা তং ভিক্খুং দিস্ৰা ‘‘ধীতরং মারেত্ৰা ইদানি কং মারেতুং আগতোসী’’তিআদীনি ৰত্ৰা উপ্পণ্ডেসুং. ভিক্খূ তং সুত্ৰা উপট্ঠানৰেলাযং উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ভগৰা – ‘‘ন, ভিক্খৰে, অযং ভিক্খু ধীতরং মারেসি, সা অত্তনো কম্মেন মতা’’তি ৰত্ৰা তস্স ভিক্খুনো মনুস্সেহি দুব্বিজানং খীণাসৰমুনিভাৰং পকাসেন্তো ভিক্খূনং ধম্মদেসনত্থং ইমং গাথমভাসি.
তস্সত্থো – যো তীসুপি কম্মদ্ৰারেসু সীলসংযমেন সংযতত্তো কাযেন ৰা ৰাচায ৰা চেতসা ৰা হিংসাদিকং ন করোতি পাপং, তঞ্চ খো পন দহরো ৰা দহরৰযে ঠিতো, মজ্ঝিমো ৰা মজ্ঝিমৰযে ঠিতো, এতেনেৰ নযেন থেরো ৰা পচ্ছিমৰযে ঠিতোতি কদাচিপি ন করোতি. কিং কারণা? যতত্তো, যস্মা অনুত্তরায ৰিরতিযা সব্বপাপেহি উপরতচিত্তোতি ৰুত্তং হোতি.
ইদানি মুনি অরোসনেয্যো ন সো রোসেতি কঞ্চীতি এতেসং পদানং অযং যোজনা চ অধিপ্পাযো চ – সো খীণাসৰমুনি অরোসনেয্যো ‘‘ধীতুমারকো’’তি ৰা ‘‘পেসকারো’’তি ৰা এৰমাদিনা নযেন কাযেন ৰা ৰাচায ৰা রোসেতুং, ঘট্টেতুং, বাধেতুং অরহো ন হোতি. সোপি হি ন রোসেতি কঞ্চি, ‘‘নাহং মম ধীতরং মারেমি, ত্ৰং মারেসি, তুম্হাদিসো ৰা মারেতী’’তিআদীনি ৰত্ৰা কঞ্চি ন রোসেতি, ন ঘট্টেতি, ন বাধেতি, তস্মা সোপি ন রোসনেয্যো. অপিচ খো পন ‘‘তিট্ঠতু নাগো, মা নাগং ঘট্টেসি, নমো করোহি নাগস্সা’’তি (ম. নি. ১.২৪৯) ৰুত্তনযেন নমস্সিতব্বোযেৰ হোতি. তং ৰাপি ধীরা মুনি ৰেদযন্তীতি এত্থ পন তম্পি ধীরাৰ মুনিং ৰেদযন্তীতি এৰং পদৰিভাগো ৰেদিতব্বো. অধিপ্পাযো চেত্থ – তং ‘‘অযং অরোসনেয্যো’’তি এতে বালমনুস্সা অজানিত্ৰা রোসেন্তি. যে পন ধীরা হোন্তি, তে ধীরাৰ তম্পি মুনিং ৰেদযন্তি, অযং খীণাসৰমুনীতি জানন্তীতি.
২১৯. যদগ্গতোতি কা উপ্পত্তি? সাৰত্থিযং কির পঞ্চগ্গদাযকো নাম ব্রাহ্মণো অহোসি. সো নিপ্ফজ্জমানেসু সস্সেসু খেত্তগ্গং, রাসগ্গং, কোট্ঠগ্গং, কুম্ভিঅগ্গং, ভোজনগ্গন্তি ইমানি পঞ্চ অগ্গানি দেতি. তত্থ পঠমপক্কানিযেৰ সালি-যৰ-গোধূম-সীসানি আহরাপেত্ৰা যাগুপাযাসপুথুকাদীনি পটিযাদেত্ৰা ‘‘অগ্গস্স দাতা মেধাৰী, অগ্গং সো অধিগচ্ছতী’’তি এৰংদিট্ঠিকো হুত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দেতি, ইদমস্স খেত্তগ্গদানং. নিপ্ফন্নেসু পন সস্সেসু লাযিতেসু মদ্দিতেসু চ ৰরধঞ্ঞানি গহেত্ৰা তথেৰ দানং দেতি, ইদমস্স রাসগ্গদানং. পুন তেহি ধঞ্ঞেহি কোট্ঠাগারানি পূরাপেত্ৰা পঠমকোট্ঠাগারৰিৰরণে পঠমনীহটানি ধঞ্ঞানি গহেত্ৰা তথেৰ দানং দেতি, ইদমস্স কোট্ঠগ্গদানং. যং যদেৰ পনস্স ঘরে রন্ধেতি, ততো অগ্গং অনুপ্পত্তপব্বজিতানং অদত্ৰা অন্তমসো দারকানম্পি ন কিঞ্চি দেতি, ইদমস্স কুম্ভিঅগ্গদানং. পুন অত্তনো ভোজনকালে পঠমূপনীতং ভোজনং পুরেভত্তকালে সঙ্ঘস্স, পচ্ছাভত্তকালে সম্পত্তযাচকানং, তদভাৰে অন্তমসো সুনখানম্পি অদত্ৰা ন ভুঞ্জতি, ইদমস্স ভোজনগ্গদানং. এৰং সো পঞ্চগ্গদাযকোত্ৰেৰ অভিলক্খিতো অহোসি.
অথেকদিৰসং ভগৰা পচ্চূসসমযে বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেন্তো তস্স ব্রাহ্মণস্স ব্রাহ্মণিযা চ সোতাপত্তিমগ্গউপনিস্সযং দিস্ৰা সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা অতিপ্পগেৰ গন্ধকুটিং পাৰিসি. ভিক্খূ পিহিতদ্ৰারং গন্ধকুটিং দিস্ৰা – ‘‘অজ্জ ভগৰা এককোৰ গামং পৰিসিতুকামো’’তি ঞত্ৰা ভিক্খাচারৰেলায গন্ধকুটিং পদক্খিণং কত্ৰা পিণ্ডায পৰিসিংসু. ভগৰাপি ব্রাহ্মণস্স ভোজনৰেলাযং নিক্খমিত্ৰা সাৰত্থিং পাৰিসি. মনুস্সা ভগৰন্তং দিস্ৰা এৰং – ‘‘নূনজ্জ কোচি সত্তো অনুগ্গহেতব্বো অত্থি, তথা হি ভগৰা এককোৰ পৰিট্ঠো’’তি ঞত্ৰা ন ভগৰন্তং উপসঙ্কমিংসু নিমন্তনত্থায. ভগৰাপি অনুপুব্বেন ব্রাহ্মণস্স ঘরদ্ৰারং সম্পত্ৰা অট্ঠাসি. তেন চ সমযেন ব্রাহ্মণো ভোজনং গহেত্ৰা নিসিন্নো হোতি, ব্রাহ্মণী পনস্স বীজনিং গহেত্ৰা ঠিতা. সা ভগৰন্তং দিস্ৰা ‘‘সচাযং ব্রাহ্মণো পস্সেয্য, পত্তং গহেত্ৰা সব্বং ভোজনং দদেয্য, ততো মে পুন পচিতব্বং ভৰেয্যা’’তি চিন্তেত্ৰা অপ্পসাদঞ্চ মচ্ছেরঞ্চ উপ্পাদেত্ৰা যথা ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং ন পস্সতি, এৰং তালৰণ্টেন পটিচ্ছাদেসি. ভগৰা তং ঞত্ৰা সরীরাভং মুঞ্চি. তং ব্রাহ্মণো সুৰণ্ণোভাসং দিস্ৰা ‘‘কিমেত’’ন্তি উল্লোকেন্তো অদ্দস ভগৰন্তং দ্ৰারে ঠিতং. ব্রাহ্মণীপি ‘‘দিট্ঠোনেন ভগৰা’’তি তাৰদেৰ তালৰণ্টং নিক্খিপিত্ৰা ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দি, ৰন্দিত্ৰা চস্সা উট্ঠহন্তিযা সপ্পাযং ৰিদিত্ৰা –
‘‘সব্বসো নামরূপস্মিং, যস্স নত্থি মমাযিতং;
অসতা চ ন সোচতি, স ৰে ভিক্খূতি ৰুচ্চতী’’তি. (ধ. প. ৩৬৭) –
ইমং গাথমভাসি. সা গাথাপরিযোসানেযেৰ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি. ব্রাহ্মণোপি ভগৰন্তং অন্তোঘরং পৰেসেত্ৰা, ৰরাসনে নিসীদাপেত্ৰা, দক্খিণোদকং দত্ৰা, অত্তনো উপনীতভোজনং উপনামেসি – ‘‘তুম্হে, ভন্তে, সদেৰকে লোকে অগ্গদক্খিণেয্যা, সাধু, মে তং ভোজনং অত্তনো পত্তে পতিট্ঠাপেথা’’তি. ভগৰা তস্স অনুগ্গহত্থং পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জি. কতভত্তকিচ্চো চ ব্রাহ্মণস্স সপ্পাযং ৰিদিত্ৰা ইমং গাথমভাসি.
তস্সত্থো – যং কুম্ভিতো পঠমমেৰ গহিতত্তা অগ্গতো, অদ্ধাৰসেসায কুম্ভিযা আগন্ত্ৰা ততো গহিতত্তা মজ্ঝতো, একদ্ৰিকটচ্ছুমত্তাৰসেসায কুম্ভিযা আগন্ত্ৰা ততো গহিতত্তা সেসতো ৰা পিণ্ডং লভেথ. পরদত্তূপজীৰীতি পব্বজিতো. সো হি উদকদন্তপোণং ঠপেত্ৰা অৰসেসং পরেনেৰ দত্তং উপজীৰতি, তস্মা ‘‘পরদত্তূপজীৰী’’তি ৰুচ্চতি. নালং থুতুং নোপি নিপচ্চৰাদীতি অগ্গতো লদ্ধা অত্তানং ৰা দাযকং ৰা থোমেতুম্পি নারহতি পহীনানুনযত্তা. সেসতো লদ্ধা ‘‘কিং এতং ইমিনা দিন্ন’’ন্তিআদিনা নযেন দাযকং নিপাতেত্ৰা অপ্পিযৰচনানি ৰত্তাপি ন হোতি পহীনপটিঘত্তা. তং ৰাপি ধীরা মুনি ৰেদযন্তীতি তম্পি পহীনানুনযপটিঘং ধীরাৰ মুনিং ৰেদযন্তীতি ব্রাহ্মণস্স অরহত্তনিকূটেন গাথং দেসেসি. গাথাপরিযোসানে ব্রাহ্মণো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহীতি.
২২০. মুনিং চরন্তন্তি কা উপ্পত্তি? সাৰত্থিযং কির অঞ্ঞতরো সেট্ঠিপুত্তো উতুৰসেন তীসু পাসাদেসু সব্বসম্পত্তীহি পরিচারযমানো দহরোৰ পব্বজিতুকামো হুত্ৰা, মাতাপিতরো যাচিত্ৰা, খগ্গৰিসাণসুত্তে ‘‘কামা হি চিত্রা’’তি (সু. নি. ৫০) ইমিস্সা গাথায অট্ঠুপ্পত্তিযং ৰুত্তনযেনেৰ তিক্খত্তুং পব্বজিত্ৰা চ উপ্পব্বজিত্ৰা চ চতুত্থৰারে অরহত্তং পাপুণি. তং পুব্বপরিচযেন ভিক্খূ ভণন্তি – ‘‘সমযো, আৰুসো, উপ্পব্বজিতু’’ন্তি. সো ‘‘অভব্বো দানাহং, আৰুসো, ৰিব্ভমিতু’’ন্তি আহ. তং সুত্ৰা ভিক্খূ ভগৰতো আরোচেসুং. ভগৰা ‘‘এৰমেতং, ভিক্খৰে, অভব্বো সো দানি ৰিব্ভমিতু’’ন্তি তস্স খীণাসৰমুনিভাৰং আৰিকরোন্তো ইমং গাথমাহ.
তস্সত্থো – মোনেয্যধম্মসমন্নাগমেন মুনিং, একৰিহারিতায, পুব্বে ৰুত্তপ্পকারাসু ৰা চরিযাসু যায কাযচি চরিযায চরন্তং, পুব্বে ৰিয মেথুনধম্মে চিত্তং অকত্ৰা অনুত্তরায ৰিরতিযা ৰিরতং মেথুনস্মা. দুতিযপাদস্স সম্বন্ধো – কীদিসং মুনিং চরন্তং ৰিরতং মেথুনস্মাতি চে? যো যোব্বনে নোপনিবজ্ঝতে ক্ৰচি, যো ভদ্রেপি যোব্বনে ৰত্তমানে ক্ৰচি ইত্থিরূপে যথা পুরে, এৰং মেথুনরাগেন ন উপনিবজ্ঝতি. অথ ৰা ক্ৰচি অত্তনো ৰা পরস্স ৰা যোব্বনে ‘‘যুৰা তাৰম্হি, অযং ৰা যুৰাতি পটিসেৰামি তাৰ কামে’’তি এৰং যো রাগেন ন উপনিবজ্ঝতীতি অযম্পেত্থ অত্থো. ন কেৰলঞ্চ ৰিরতং মেথুনস্মা, অপিচ খো পন জাতিমদাদিভেদা মদা, কামগুণেসু সতিৰিপ্পৰাসসঙ্খাতা পমাদাপি চ ৰিরতং, এৰং মদপ্পমাদা ৰিরতত্তা এৰ চ ৰিপ্পমুত্তং সব্বকিলেসবন্ধনেহি. যথা ৰা একো লোকিকাযপি ৰিরতিযা ৰিরতো হোতি, ন এৰং, কিং পন ৰিপ্পমুত্তং ৰিরতং, সব্বকিলেসবন্ধনেহি ৰিপ্পমুত্তত্তা লোকুত্তরৰিরতিযা ৰিরতন্তিপি অত্থো. তং ৰাপি ধীরা মুনি ৰেদযন্তীতি তম্পি ধীরা এৰ মুনিং ৰেদযন্তি, তুম্হে পন নং ন ৰেদযথ, তেন নং এৰং ভণথাতি দস্সেতি.
২২১. অঞ্ঞায লোকন্তি কা উপ্পত্তি? ভগৰা কপিলৰত্থুস্মিং ৰিহরতি. তেন সমযেন নন্দস্স আভরণমঙ্গলং, অভিসেকমঙ্গলং, আৰাহমঙ্গলন্তি তীণি মঙ্গলানি অকংসু. ভগৰাপি তত্থ নিমন্তিতো পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং তত্থ গন্ত্ৰা ভুঞ্জিত্ৰা নিক্খমন্তো নন্দস্স হত্থে পত্তং অদাসি. তং নিক্খমন্তং দিস্ৰা জনপদকল্যাণী ‘‘তুৰট্টং খো, অয্যপুত্ত, আগচ্ছেয্যাসী’’তি আহ. সো ভগৰতো গারৰেন ‘‘হন্দ ভগৰা পত্ত’’ন্তি ৰত্তুং অসক্কোন্তো ৰিহারমেৰ গতো. ভগৰা গন্ধকুটিপরিৰেণে ঠত্ৰা ‘‘আহর, নন্দ, পত্ত’’ন্তি গহেত্ৰা ‘‘পব্বজিস্সসী’’তি আহ. সো ভগৰতো গারৰেন পটিক্খিপিতুং অসক্কোন্তো ‘‘পব্বজামি, ভগৰা’’তি আহ. তং ভগৰা পব্বাজেসি. সো পন জনপদকল্যাণিযা ৰচনং পুনপ্পুনং সরন্তো উক্কণ্ঠি. ভিক্খূ ভগৰতো আরোচেসুং. ভগৰা নন্দস্স অনভিরতিং ৰিনোদেতুকামো ‘‘তাৰতিংসভৰনং গতপুব্বোসি, নন্দা’’তি আহ. নন্দো ‘‘নাহং, ভন্তে, গতপুব্বো’’তি অৰোচ.
ততো নং ভগৰা অত্তনো আনুভাৰেন তাৰতিংসভৰনং নেত্ৰা ৰেজযন্তপাসাদদ্ৰারে অট্ঠাসি. ভগৰতো আগমনং ৰিদিত্ৰা সক্কো অচ্ছরাগণপরিৰুতো পাসাদা ওরোহি. তা সব্বাপি কস্সপস্স ভগৰতো সাৰকানং পাদমক্খনতেলং দত্ৰা ককুটপাদিনিযো অহেসুং. অথ ভগৰা নন্দং আমন্তেসি – ‘‘পস্সসি নো, ত্ৰং নন্দ, ইমানি পঞ্চ অচ্ছরাসতানি ককুটপাদানী’’তি সব্বং ৰিত্থারেতব্বং. মাতুগামস্স নাম নিমিত্তানুব্যঞ্জনং গহেতব্বন্তি সকলেপি বুদ্ধৰচনে এতং নত্থি. অথ চ পনেত্থ ভগৰা উপাযকুসলতায আতুরস্স দোসে উগ্গিলেত্ৰা নীহরিতুকামো ৰেজ্জো সুভোজনং ৰিয নন্দস্স রাগং উগ্গিলেত্ৰা নীহরিতুকামো নিমিত্তানুব্যঞ্জনগ্গহণং অনুঞ্ঞাসি যথা তং অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি. ততো ভগৰা অচ্ছরাহেতু নন্দস্স ব্রহ্মচরিযে অভিরতিং দিস্ৰা ভিক্খূ আণাপেসি – ‘‘ভতকৰাদেন নন্দং চোদেথা’’তি. সো তেহি চোদিযমানো লজ্জিতো যোনিসো মনসি করোন্তো পটিপজ্জিত্ৰা ন চিরস্সেৰ অরহত্তং সচ্ছাকাসি. তস্স চঙ্কমনকোটিযং রুক্খে অধিৰত্থা দেৰতা ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসি. ভগৰতোপি ঞাণং উদপাদি. ভিক্খূ অজানন্তা তথেৰাযস্মন্তং চোদেন্তি. ভগৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানি নন্দো এৰং চোদেতব্বো’’তি তস্স খীণাসৰমুনিভাৰং দীপেন্তো তেসং ভিক্খূনং ধম্মদেসনত্থং ইমং গাথমভাসি.
তস্সত্থো – দুক্খসচ্চৰৰত্থানকরণেন খন্ধাদিলোকং অঞ্ঞায জানিত্ৰা ৰৰত্থপেত্ৰা নিরোধসচ্চসচ্ছিকিরিযায পরমত্থদস্সিং, সমুদযপ্পহানেন চতুব্বিধম্পি ওঘং, পহীনসমুদযত্তা রূপমদাদিৰেগসহনেন চক্খাদিআযতনসমুদ্দঞ্চ অতিতরিয অতিতরিত্ৰা অতিক্কমিত্ৰা মগ্গভাৰনায, ‘‘তন্নিদ্দেসা তাদী’’তি ইমায তাদিলক্খণপ্পত্তিযা তাদিং. যো ৰাযং কামরাগাদিকিলেসরাসিযেৰ অৰহননট্ঠেন ওঘো, কুচ্ছিতগতিপরিযাযেন সমুদ্দনট্ঠেন সমুদ্দো, সমুদযপ্পহানেনেৰ তং ওঘং সমুদ্দঞ্চ অতিতরিয অতিতিণ্ণোঘত্তা ইদানি তুম্হেহি এৰং ৰুচ্চমানেপি ৰিকারমনাপজ্জনতায তাদিম্পি এৰম্পেত্থ অত্থো চ অধিপ্পাযো চ ৰেদিতব্বো. তং ছিন্নগন্থং অসিতং অনাসৰন্তি ইদং পনস্স থুতিৰচনমেৰ, ইমায চতুসচ্চভাৰনায চতুন্নং গন্থানং ছিন্নত্তা ছিন্নগন্থং, দিট্ঠিযা তণ্হায ৰা কত্থচি অনিস্সিতত্তা অসিতং, চতুন্নং আসৰানং অভাৰেন অনাসৰন্তি ৰুত্তং হোতি. তং ৰাপি ধীরা মুনি ৰেদযন্তীতি তম্পি ধীরাৰ খীণাসৰমুনিং ৰেদযন্তি তুম্হে পন অৰেদযমানা এৰং ভণথাতি দস্সেতি.
২২২. অসমা উভোতি কা উপ্পত্তি? অঞ্ঞতরো ভিক্খু কোসলরট্ঠে পচ্চন্তগামং নিস্সায অরঞ্ঞে ৰিহরতি. তস্মিঞ্চ গামে মিগলুদ্দকো তস্স ভিক্খুনো ৰসনোকাসং গন্ত্ৰা মিগে বন্ধতি. সো অরঞ্ঞং পৰিসন্তো থেরং গামং পিণ্ডায পৰিসন্তম্পি পস্সতি, অরঞ্ঞা আগচ্ছন্তো গামতো নিক্খমন্তম্পি পস্সতি. এৰং অভিণ্হদস্সনেন থেরে জাতসিনেহো অহোসি. সো যদা বহুং মংসং লভতি, তদা থেরস্সাপি রসপিণ্ডপাতং দেতি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি – ‘‘অযং ভিক্খু ‘অমুকস্মিং পদেসে মিগা তিট্ঠন্তি, চরন্তি, পানীযং পিৰন্তী’তি লুদ্দকস্স আরোচেতি. ততো লুদ্দকো মিগে মারেতি, তেন উভো সঙ্গম্ম জীৰিকং কপ্পেন্তী’’তি. অথ ভগৰা জনপদচারিকং চরমানো তং জনপদং অগমাসি. ভিক্খূ গামং পিণ্ডায পৰিসন্তা তং পৰত্তিং সুত্ৰা ভগৰতো আরোচেসুং. ভগৰা লুদ্দকেন সদ্ধিং সমানজীৰিকাভাৰসাধকং তস্স ভিক্খুনো খীণাসৰমুনিভাৰং দীপেন্তো তেসং ভিক্খূনং ধম্মদেসনত্থং ইমং গাথমভাসি.
তস্সত্থো – যো চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু, যো চ লুদ্দকো, এতে অসমা উভো. যং মনুস্সা ভণন্তি ‘‘সমানজীৰিকা’’তি, তং মিচ্ছা. কিং কারণা? দূরৰিহারৰুত্তিনো, দূরে ৰিহারো চ ৰুত্তি চ নেসন্তি দূরৰিহারৰুত্তিনো. ৰিহারোতি ৰসনোকাসো, সো চ ভিক্খুনো অরঞ্ঞে, লুদ্দকস্স চ গামে. ৰুত্তীতি জীৰিকা, সা চ ভিক্খুনো গামে সপদানভিক্খাচরিযা, লুদ্দকস্স চ অরঞ্ঞে মিগসকুণমারণা. পুন চপরং গিহী দারপোসী, সো লুদ্দকো তেন কম্মেন পুত্তদারং পোসেতি. অমমো চ সুব্বতো, পুত্তদারেসু তণ্হাদিট্ঠিমমত্তৰিরহিতো সুচিৰতত্তা সুন্দরৰতত্তা চ সুব্বতো সো খীণাসৰভিক্খু. পুন চপরং পরপাণরোধায গিহী অসঞ্ঞতো, সো লুদ্দকো গিহী পরপাণরোধায তেসং পাণানং জীৰিতিন্দ্রিযুপচ্ছেদায কাযৰাচাচিত্তেহি অসংযতো. নিচ্চং মুনী রক্খতি পাণিনে যতো, ইতরো পন খীণাসৰমুনি কাযৰাচাচিত্তেহি নিচ্চং যতো সংযতো পাণিনো রক্খতি. এৰং সন্তে তে কথং সমানজীৰিকা ভৰিস্সন্তীতি?
২২৩. সিখী যথাতি কা উপ্পত্তি? ভগৰতি কপিলৰত্থুস্মিং ৰিহরন্তে সাকিযানং কথা উদপাদি – ‘‘পঠমকসোতাপন্নো পচ্ছা সোতাপত্তিং পত্তস্স ধম্মেন ৰুড্ঢতরো হোতি, তস্মা পচ্ছা সোতাপন্নেন ভিক্খুনা পঠমসোতাপন্নস্স গিহিনো অভিৰাদনাদীনি কত্তব্বানী’’তি তং কথং অঞ্ঞতরো পিণ্ডচারিকো ভিক্খু সুত্ৰা ভগৰতো আরোচেসি. ভগৰা ‘‘অঞ্ঞা এৰ হি অযং জাতি, পূজনেয্যৰত্থু লিঙ্গ’’ন্তি সন্ধায ‘‘অনাগামীপি চে, ভিক্খৰে, গিহী হোতি, তেন তদহুপব্বজিতস্সাপি সামণেরস্স অভিৰাদনাদীনি কত্তব্বানেৰা’’তি ৰত্ৰা পুন পচ্ছা সোতাপন্নস্সাপি ভিক্খুনো পঠমসোতাপন্নগহট্ঠতো অতিমহন্তং ৰিসেসং দস্সেন্তো ভিক্খূনং ধম্মদেসনত্থং ইমং গাথমভাসি.
তস্সত্থো – য্ৰাযং মত্থকে জাতায সিখায সব্ভাৰেন সিখী, মণিদণ্ডসদিসায গীৰায নীলগীৰোতি চ মযূরৰিহঙ্গমো ৰুচ্চতি. সো যথা হরিতহংসতম্বহংসখীরহংসকাল়হংসপাকহংসসুৰণ্ণহংসেসু য্ৰাযং সুৰণ্ণহংসো, তস্স হংসস্স জৰেন সোল়সিম্পি কলং ন উপেতি. সুৰণ্ণহংসো হি মুহুত্তকেন যোজনসহস্সম্পি গচ্ছতি, যোজনম্পি অসমত্থো ইতরো. দস্সনীযতায পন উভোপি দস্সনীযা হোন্তি, এৰং গিহী পঠমসোতাপন্নোপি কিঞ্চাপি মগ্গদস্সনেন দস্সনীযো হোতি. অথ খো সো পচ্ছা সোতাপন্নস্সাপি মগ্গদস্সনেন তুল্যদস্সনীযভাৰস্সাপি ভিক্খুনো জৰেন নানুকরোতি. কতমেন জৰেন? উপরিমগ্গৰিপস্সনাঞাণজৰেন. গিহিনো হি তং ঞাণং দন্ধং হোতি পুত্তদারাদিজটায জটিতত্তা, ভিক্খুনো পন তিক্খং হোতি তস্সা জটায ৰিজটিতত্তা. স্ৰাযমত্থো ভগৰতা ‘‘মুনিনো ৰিৰিত্তস্স ৰনম্হি ঝাযতো’’তি ইমিনা পাদেন দীপিতো. অযঞ্হি সেক্খমুনি ভিক্খু কাযচিত্তৰিৰেকেন চ ৰিৰিত্তো হোতি, লক্খণারম্মণূপনিজ্ঝানেন চ নিচ্চং ৰনস্মিং ঝাযতি. কুতো গিহিনো এৰরূপো ৰিৰেকো চ ঝানঞ্চাতি অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযোতি?
পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায মুনিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো চ পঠমো ৰগ্গো অত্থৰণ্ণনানযতো, নামেন
উরগৰগ্গোতি.