১১. ৰিজযসুত্তৰণ্ণনা

চরং ৰা যদি ৰা তিট্ঠন্তি নন্দসুত্তং. ‘‘ৰিজযসুত্তং কাযৰিচ্ছন্দনিকসুত্ত’’ন্তিপি ৰুচ্চতি. কা উপ্পত্তি? ইদং কির সুত্তং দ্ৰীসু ঠানেসু ৰুত্তং, তস্মা অস্স দুৰিধা উপ্পত্তি. তত্থ ভগৰতা অনুপুব্বেন কপিলৰত্থুং অনুপ্পত্ৰা, সাকিযে ৰিনেত্ৰা নন্দাদযো পব্বাজেত্ৰা, অনুঞ্ঞাতায মাতুগামস্স পব্বজ্জায আনন্দত্থেরস্স ভগিনী নন্দা, খেমকসক্করঞ্ঞো ধীতা অভিরূপনন্দা, জনপদকল্যাণী নন্দাতি তিস্সো নন্দাযো পব্বজিংসু. তেন চ সমযেন ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি. অভিরূপনন্দা অভিরূপা এৰ অহোসি দস্সনীযা পাসাদিকা, তেনেৰস্সা অভিরূপনন্দাতি নামমকংসু. জনপদকল্যাণী নন্দাপি রূপেন অত্তনা সদিসং ন পস্সতি. তা উভোপি রূপমদমত্তা ‘‘ভগৰা রূপং ৰিৰণ্ণেতি, গরহতি, অনেকপরিযাযেন রূপে আদীনৰং দস্সেতী’’তি ভগৰতো উপট্ঠানং ন গচ্ছন্তি, দট্ঠুম্পি ন ইচ্ছন্তি. এৰং অপ্পসন্না কস্মা পব্বজিতাতি চে? অগতিযা. অভিরূপনন্দায হি ৰারেয্যদিৰসেযেৰ সামিকো সক্যকুমারো কালমকাসি. অথ নং মাতাপিতরো অকামকং পব্বাজেসুং. জনপদকল্যাণী নন্দাপি আযস্মন্তে নন্দে অরহত্তং পত্তে নিরাসা হুত্ৰা ‘‘ময্হং সামিকো চ মাতা চ মহাপজাপতি অঞ্ঞে চ ঞাতকা পব্বজিতা, ঞাতীহি ৰিনা দুক্খো ঘরাৰাসো’’তি ঘরাৰাসে অস্সাদমলভন্তী পব্বজিতা, ন সদ্ধায.

অথ ভগৰা তাসং ঞাণপরিপাকং ৰিদিত্ৰা মহাপজাপতিং আণাপেসি ‘‘সব্বাপি ভিক্খুনিযো পটিপাটিযা ওৰাদং আগচ্ছন্তূ’’তি. তা অত্তনো ৰারে সম্পত্তে অঞ্ঞং পেসেন্তি. ততো ভগৰা ‘‘সম্পত্তে ৰারে অত্তনাৰ আগন্তব্বং, ন অঞ্ঞা পেসেতব্বা’’তি আহ. অথেকদিৰসং অভিরূপনন্দা অগমাসি. তং ভগৰা নিম্মিতরূপেন সংৰেজেত্ৰা ‘‘অট্ঠীনং নগরং কত’’ন্তি ইমায ধম্মপদগাথায –

‘‘আতুরং অসুচিং পূতিং, পস্স নন্দে সমুস্সযং;

উগ্ঘরন্তং পগ্ঘরন্তং, বালানং অভিপত্থিতং. (থেরীগা. ১৯);

‘‘অনিমিত্তঞ্চ ভাৰেহি, মানানুসযমুজ্জহ;

ততো মানাভিসমযা, উপসন্তা চরিস্সসী’’তি. (সু. নি. ৩৪৪; থেরীগা. ২০) –

ইমাহি থেরীগাথাহি চ অনুপুব্বেন অরহত্তে পতিট্ঠাপেসি. অথেকদিৰসং সাৰত্থিৰাসিনো পুরেভত্তং দানং দত্ৰা সমাদিন্নুপোসথা সুনিৰত্থা সুপারুতা গন্ধপুপ্ফাদীনি আদায ধম্মস্সৰনত্থায জেতৰনং গন্ত্ৰা ধম্মস্সৰনপরিযোসানে ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা নগরং পৰিসন্তি. ভিক্খুনিসঙ্ঘোপি ধম্মকথং সুত্ৰা ভিক্খুনিউপস্সযং গচ্ছতি. তত্থ মনুস্সা চ ভিক্খুনিযো চ ভগৰতো ৰণ্ণং ভাসন্তি. চতুপ্পমাণিকে হি লোকসন্নিৰাসে সম্মাসম্বুদ্ধং দিস্ৰা অপ্পসীদন্তো নাম নত্থি. রূপপ্পমাণিকা হি পুগ্গলা ভগৰতো লক্খণখচিতমনুব্যঞ্জনৰিচিত্রং সমুজ্জলিতকেতুমালাব্যামপ্পভাৰিনদ্ধমলঙ্কারত্থমিৰ লোকস্স সমুপ্পন্নং রূপং দিস্ৰা পসীদন্তি, ঘোসপ্পমাণিকা অনেকসতেসু জাতকেসু কিত্তিঘোসং অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং করৰীকমধুরনিগ্ঘোসং ব্রহ্মস্সরঞ্চ সুত্ৰা, লূখপ্পমাণিকা পত্তচীৰরাদিলূখতং দুক্করকারিকলূখতং ৰা দিস্ৰা, ধম্মপ্পমাণিকা সীলক্খন্ধাদীসু যংকিঞ্চি ধম্মক্খন্ধং উপপরিক্খিত্ৰা. তস্মা সব্বট্ঠানেসু ভগৰতো ৰণ্ণং ভাসন্তি. জনপদকল্যাণী নন্দা ভিক্খুনিপস্সযং পত্ৰাপি অনেকপরিযাযেন ভগৰতো ৰণ্ণং ভাসন্তানং তেসং সুত্ৰা ভগৰন্তং উপগন্তুকামা হুত্ৰা ভিক্খুনীনং আরোচেসি. ভিক্খুনিযো তং গহেত্ৰা ভগৰন্তং উপসঙ্কমিংসু.

ভগৰা পটিকচ্চেৰ তস্সাগমনং ৰিদিত্ৰা কণ্টকেন কণ্টকং, আণিযা চ আণিং নীহরিতুকামো পুরিসো ৰিয রূপেনেৰ রূপমদং ৰিনেতুং অত্তনো ইদ্ধিবলেন পন্নরসসোল়সৰস্সুদ্দেসিকং অতিদস্সনীযং ইত্থিং পস্সে ঠত্ৰা বীজমানং অভিনিম্মিনি. নন্দা ভিক্খুনীহি সদ্ধিং উপসঙ্কমিত্ৰা, ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা, ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অন্তরে নিসীদিত্ৰা, পাদতলা পভুতি যাৰ কেসগ্গা ভগৰতো রূপসম্পত্তিং দিস্ৰা পুন তং ভগৰতো পস্সে ঠিতং নিম্মতরূপঞ্চ দিস্ৰা ‘‘অহো অযং ইত্থী রূপৰতী’’তি অত্তনো রূপমদং জহিত্ৰা তস্সা রূপে অভিরত্তভাৰা অহোসি. ততো ভগৰা তং ইত্থিং ৰীসতিৰস্সপ্পমাণং কত্ৰা দস্সেসি. মাতুগামো হি সোল়সৰস্সুদ্দেসিকোযেৰ সোভতি, ন ততো উদ্ধং. অথ তস্সা রূপপরিহানিং দিস্ৰা নন্দায তস্মিং রূপে ছন্দরাগো তনুকো অহোসি. ততো ভগৰা অৰিজাতৰণ্ণং, সকিংৰিজাতৰণ্ণং, মজ্ঝিমিত্থিৰণ্ণং, মহিত্থিৰণ্ণন্তি এৰং যাৰ ৰস্সসতিকং ওভগ্গং দণ্ডপরাযণং তিলকাহতগত্তং কত্ৰা, দস্সেত্ৰা পস্সমানাযেৰ নন্দায তস্সা মরণং উদ্ধুমাতকাদিভেদং কাকাদীহি সম্পরিৰারেত্ৰা খজ্জমানং দুগ্গন্ধং জেগুচ্ছপটিকূলভাৰঞ্চ দস্সেসি. নন্দায তং কমং দিস্ৰা ‘‘এৰমেৰং মমপি অঞ্ঞেসম্পি সব্বসাধারণো অযং কমো’’তি অনিচ্চসঞ্ঞা সণ্ঠাসি, তদনুসারেন চ দুক্খনত্তসঞ্ঞাপি, তযো ভৰা আদিত্তমিৰ অগারং অপ্পটিসরণা হুত্ৰা উপট্ঠহিংসু. অথ ভগৰা ‘‘কম্মট্ঠানে পক্খন্তং নন্দায চিত্ত’’ন্তি ঞত্ৰা তস্সা সপ্পাযৰসেন ইমা গাথাযো অভাসি –

‘‘আতুরং অসুচিং পূতিং, পস্স নন্দে সমুস্সযং;

উগ্ঘরন্তং পগ্ঘরন্তং, বালানং অভিপত্থিতং. (থেরীগা. ১৯);

‘‘যথা ইদং তথা এতং, যথা এতং তথা ইদং;

ধাতুসো সুঞ্ঞতো পস্স, মা লোকং পুনরাগমি;

ভৰে ছন্দং ৰিরাজেত্ৰা, উপসন্তা চরিস্সসী’’তি. (সু. নি. ২০৫);

গাথাপরিযোসানে নন্দা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি. অথস্সা ভগৰা উপরিমগ্গাধিগমত্থং সুঞ্ঞতপরিৰারং ৰিপস্সনাকম্মট্ঠানং কথেন্তো ইমং সুত্তমভাসি. অযং তাৰস্স একা উপ্পত্তি.

ভগৰতি পন রাজগহে ৰিহরন্তে যা সা চীৰরক্খন্ধকে (মহাৰ. ৩২৬) ৰিত্থারতো ৰুত্তসমুট্ঠানায সালৰতিযা গণিকায ধীতা জীৰকস্স কনিট্ঠা সিরিমা নাম মাতু অচ্চযেন তং ঠানং লভিত্ৰা ‘‘অক্কোধেন জিনে কোধ’’ন্তি (ধ. প. ২২৩; জা. ১.২.১) ইমিস্সা গাথায ৰত্থুম্হি পুণ্ণকসেট্ঠিধীতরং অৰমঞ্ঞিত্ৰা, ভগৰন্তং খমাপেন্তী ধম্মদেসনং সুত্ৰা, সোতাপন্না হুত্ৰা অট্ঠ নিচ্চভত্তানি পৰত্তেসি. তং আরব্ভ অঞ্ঞতরো নিচ্চভত্তিকো ভিক্খু রাগং উপ্পাদেসি. আহারকিচ্চম্পি চ কাতুং অসক্কোন্তো নিরাহারো নিপজ্জীতি ধম্মপদগাথাৰত্থুম্হি ৰুত্তং. তস্মিং তথানিপন্নেযেৰ সিরিমা কালং কত্ৰা যামভৰনে সুযামস্স দেৰী অহোসি. অথ তস্সা সরীরস্স অগ্গিকিচ্চং নিৰারেত্ৰা আমকসুসানে রঞ্ঞা নিক্খিপাপিতং সরীরং দস্সনায ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো অগমাসি, তম্পি ভিক্খুং আদায, তথা নাগরা চ রাজা চ. তত্থ মনুস্সা ভণন্তি ‘‘পুব্বে সিরিমায অট্ঠুত্তরসহস্সেনাপি দস্সনং দুল্লভং, তং দানজ্জ কাকণিকাযাপি দট্ঠুকামো নত্থী’’তি. সিরিমাপি দেৰকঞ্ঞা পঞ্চহি রথসতেহি পরিৰুতা তত্রাগমাসি. তত্রাপি ভগৰা সন্নিপতিতানং ধম্মদেসনত্থং ইমং সুত্তং তস্স ভিক্খুনো ওৰাদত্থং ‘‘পস্স চিত্তকতং বিম্ব’’ন্তি (ধ. প. ১৪৭) ইমঞ্চ ধম্মপদগাথং অভাসি. অযমস্স দুতিযা উপ্পত্তি.

১৯৫. তত্থ চরং ৰাতি সকলরূপকাযস্স গন্তব্বদিসাভিমুখেনাভিনীহারেন গচ্ছন্তো ৰা. যদি ৰা তিট্ঠন্তি তস্সেৰ উস্সাপনভাৰেন তিট্ঠন্তো ৰা. নিসিন্নো উদ ৰা সযন্তি তস্সেৰ হেট্ঠিমভাগসমিঞ্জনউপরিমভাগসমুস্সাপনভাৰেন নিসিন্নো ৰা, তিরিযং পসারণভাৰেন সযন্তো ৰা. সমিঞ্জেতি পসারেতীতি তানি তানি পব্বানি সমিঞ্জেতি চ পসারেতি চ.

এসা কাযস্স ইঞ্জনাতি সব্বাপেসা ইমস্সেৰ সৰিঞ্ঞাণকস্স কাযস্স ইঞ্জনা চলনা ফন্দনা, নত্থেত্থ অঞ্ঞো কোচি চরন্তো ৰা পসারেন্তো ৰা, অপিচ খো পন ‘‘চরামী’’তি চিত্তে উপ্পজ্জন্তে তংসমুট্ঠানা ৰাযোধাতু কাযং ফরতি, তেনস্স গন্তব্বদিসাভিমুখো অভিনীহারো হোতি, দেসন্তরে রূপন্তরপাতুভাৰোতি অত্থো. তেন ‘‘চর’’ন্তি ৰুচ্চতি. তথা ‘‘তিট্ঠামী’’তি চিত্তে উপ্পজ্জন্তে তংসমুট্ঠানা ৰাযোধাতু কাযং ফরতি, তেনস্স সমুস্সাপনং হোতি, উপরূপরিট্ঠানেন রূপপাতুভাৰোতি অত্থো. তেন ‘‘তিট্ঠ’’ন্তি ৰুচ্চতি. তথা ‘‘নিসীদামী’’তি চিত্তে উপ্পজ্জন্তে তংসমুট্ঠানা ৰাযোধাতু কাযং ফরতি, তেনস্স হেট্ঠিমভাগসমিঞ্জনঞ্চ উপরিমভাগসমুস্সাপনঞ্চ হোতি, তথাভাৰেন রূপপাতুভাৰোতি অত্থো. তেন ‘‘নিসিন্নো’’তি ৰুচ্চতি. তথা ‘‘সযামী’’তি চিত্তে উপ্পজ্জন্তে তংসমুট্ঠানা ৰাযোধাতু কাযং ফরতি, তেনস্স তিরিযং পসারণং হোতি, তথাভাৰেন রূপপাতুভাৰোতি অত্থো. তেন ‘‘সয’’ন্তি ৰুচ্চতি.

এৰং চাযমাযস্মা যো কোচি ইত্থন্নামো চরং ৰা যদি ৰা তিট্ঠং, নিসিন্নো উদ ৰা সযং যমেতং তত্থ তত্থ ইরিযাপথে তেসং তেসং পব্বানং সমিঞ্জনপ্পসারণৰসেন সমিঞ্জেতি পসারেতীতি ৰুচ্চতি. তম্পি যস্মা সমিঞ্জনপ্পসারণচিত্তে উপ্পজ্জমানে যথাৰুত্তেনেৰ নযেন হোতি, তস্মা এসা কাযস্স ইঞ্জনা, নত্থেত্থ অঞ্ঞো কোচি, সুঞ্ঞমিদং কেনচি চরন্তেন ৰা পসারেন্তেন ৰা সত্তেন ৰা পুগ্গলেন ৰা. কেৰলং পন –

‘‘চিত্তনানত্তমাগম্ম, নানত্তং হোতি ৰাযুনো;

ৰাযুনানত্ততো নানা, হোতি কাযস্স ইঞ্জনা’’তি. –

অযমেত্থ পরমত্থো.

এৰমেতায গাথায ভগৰা যস্মা একস্মিং ইরিযাপথে চিরৰিনিযোগেন কাযপীল়নং হোতি, তস্স চ ৰিনোদনত্থং ইরিযাপথপরিৰত্তনং করীযতি, তস্মা ‘‘চরং ৰা’’তিআদীহি ইরিযাপথপটিচ্ছন্নং দুক্খলক্খণং দীপেতি, তথা চরণকালে ঠানাদীনমভাৰতো সব্বমেতং চরণাদিভেদং ‘‘এসা কাযস্স ইঞ্জনা’’তি ভণন্তো সন্ততিপটিচ্ছন্নং অনিচ্চলক্খণং. তায তায সামগ্গিযা পৰত্তায ‘‘এসা কাযস্স ইঞ্জনা’’তি চ অত্তপটিক্খেপেন ভণন্তো অত্তসঞ্ঞাঘনপটিচ্ছন্নং অনত্তলক্খণং দীপেতি.

১৯৬. এৰং লক্খণত্তযদীপনেন সুঞ্ঞতকম্মট্ঠানং কথেত্ৰা পুন সৰিঞ্ঞাণকাৰিঞ্ঞাণকঅসুভদস্সনত্থং ‘‘অট্ঠিনহারুসংযুত্তো’’তি আরভি. তস্সত্থো – যস্স চেসা কাযস্স ইঞ্জনা, স্ৰাযং কাযো ৰিসুদ্ধিমগ্গে দ্ৰত্তিংসাকারৰণ্ণনাযং ৰণ্ণসণ্ঠানদিসোকাসপরিচ্ছেদভেদেন অব্যাপারনযেন চ পকাসিতেহি সট্ঠাধিকেহি তীহি অট্ঠিসতেহি নৰহি ন্হারুসতেহি চ সংযুত্তত্তা অট্ঠিনহারুসংযুত্তো. তত্থেৰ পকাসিতেন অগ্গপাদঙ্গুলিতচাদিনা তচেন চ নৰপেসিসতপ্পভেদেন চ মংসেন অৰলিত্তত্তা তচমংসাৰলেপনো পরমদুগ্গন্ধজেগুচ্ছপটিকূলোতি ৰেদিতব্বো. কিঞ্চেত্থ ৰেদিতব্বং সিযা, যদি এস যা সা মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স সকলসরীরতো সংকড্ঢিতা বদরট্ঠিপ্পমাণা ভৰেয্য, তায মক্খিকাপত্তসুখুমচ্ছৰিযা নীলাদিরঙ্গজাতেন গেহভিত্তি ৰিয পটিচ্ছন্নো ন ভৰেয্য, অযং পন এৰং সুখুমাযপি ছৰিযা কাযো পটিচ্ছন্নো পঞ্ঞাচক্খুৰিরহিতেহি বালপুথুজ্জনেহি যথাভূতং ন দিস্সতি. ছৰিরাগরঞ্জিতো হিস্স পরমজেগুচ্ছপটিকূলধম্মসঙ্খাতো তচোপি তচপলিৰেঠিতং যং তং পভেদতো –

‘‘নৰপেসিসতা মংসা, অৰলিত্তা কল়েৰরে;

নানাকিমিকুলাকিণ্ণং, মিল়্হট্ঠানংৰ পূতিকা’’তি. –

এৰং ৰুত্তং নৰমংসসতম্পি, মংসাৰলিত্তা যে তে –

‘‘নৰন্হারুসতা হোন্তি, ব্যামমত্তে কল়েৰরে;

বন্ধন্তি অট্ঠিসঙ্ঘাতং, অগারমিৰ ৰল্লিযা’’তি. –

তেপি, ন্হারুসমুট্ঠিতানি পটিপাটিযা অৰট্ঠিতানি পূতীনি দুগ্গন্ধানি তীণি সট্ঠাধিকানি অট্ঠিসতানিপি যথাভূতং ন দিস্সন্তি যতো অনাদিযিত্ৰা তং মক্খিকাপত্তসুখুমচ্ছৰিং. যানি পনস্স ছৰিরাগরত্তেন তচেন পলিৰেঠিতত্তা সব্বলোকস্স অপাকটানি নানপ্পকারানি অব্ভন্তরকুণপানি পরমাসুচিদুগ্গন্ধজেগুচ্ছনীযপটিকূলানি, তানিপি পঞ্ঞাচক্খুনা পটিৰিজ্ঝিত্ৰা এৰং পস্সিতব্বো ‘‘অন্তপূরো উদরপূরো…পে… পিত্তস্স চ ৰসায চা’’তি.

১৯৭. তত্থ অন্তস্স পূরো অন্তপূরো. উদরস্স পূরো উদরপূরো. উদরন্তি চ উদরিযস্সেতং অধিৰচনং. তঞ্হি ঠাননামেন ‘‘উদর’’ন্তি ৰুত্তং. যকনপেল়স্সাতি যকনপিণ্ডস্স. ৰত্থিনোতি মুত্তস্স. ঠানূপচারেন পনেতং ‘‘ৰত্থী’’তি ৰুত্তং. পূরোতি অধিকারো, তস্মা যকনপেল়স্স পূরো ৰত্থিনো পূরোতি এৰং যোজেতব্বং. এস নযো হদযস্সাতিআদীসু. সব্বানেৰ চেতানি অন্তাদীনি ৰণ্ণসণ্ঠানদিসোকাসপরিচ্ছেদভেদেন অব্যাপারনযেন চ ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তনযৰসেনেৰ ৰেদিতব্বানি.

১৯৯-২০০. এৰং ভগৰা ‘‘ন কিঞ্চেত্থ একম্পি গয্হূপগং মুত্তামণিসদিসং অত্থি, অঞ্ঞদত্থু অসুচিপরিপূরোৰাযং কাযো’’তি অব্ভন্তরকুণপং দস্সেত্ৰা ইদানি তমেৰ অব্ভন্তরকুণপং বহিনিক্খমনকুণপেন পাকটং কত্ৰা দস্সেন্তো পুব্বে ৰুত্তঞ্চ সঙ্গণ্হিত্ৰা ‘‘অথস্স নৰহি সোতেহী’’তি গাথাদ্ৰযমাহ.

তত্থ অথাতি পরিযাযন্তরনিদস্সনং, অপরেনাপি পরিযাযেন অসুচিভাৰং পস্সাতি ৰুত্তং হোতি. অস্সাতি ইমস্স কাযস্স. নৰহি সোতেহীতি উভোঅক্খিচ্ছিদ্দকণ্ণচ্ছিদ্দনাসাছিদ্দমুখৰচ্চমগ্গপস্সাৰমগ্গেহি. অসুচি সৰতীতি সব্বলোকপাকটনানপ্পকারপরমদুগ্গন্ধজেগুচ্ছঅসুচিযেৰ সৰতি, সন্দতি, পগ্ঘরতি, ন অঞ্ঞং কিঞ্চি অগরুচন্দনাদিগন্ধজাতং ৰা মণিমুত্তাদিরতনজাতং ৰা. সব্বদাতি তঞ্চ খো সব্বদা রত্তিম্পি দিৰাপি পুব্বণ্হেপি সাযন্হেপি তিট্ঠতোপি গচ্ছতোপীতি. কিং তং অসুচীতি চে? ‘‘অক্খিম্হা অক্খিগূথকো’’তিআদি. এতস্স হি দ্ৰীহি অক্খিচ্ছিদ্দেহি অপনীততচমংসসদিসো অক্খিগূথকো, কণ্ণচ্ছিদ্দেহি রজোজল্লসদিসো কণ্ণগূথকো, নাসাছিদ্দেহি পুব্বসদিসা সিঙ্ঘাণিকা চ সৰতি, মুখেন চ ৰমতি. কিং ৰমতীতি চে? একদা পিত্তং, যদা অবদ্ধপিত্তং কুপ্পিতং হোতি, তদা তং ৰমতীতি অধিপ্পাযো. সেম্হঞ্চাতি ন কেৰলঞ্চ পিত্তং, যম্পি উদরপটলে একপত্থপূরপ্পমাণং সেম্হং তিট্ঠতি, তম্পি একদা ৰমতি. তং পনেতং ৰণ্ণাদিতো ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.২০৩-২০৪, ২১০-২১১) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. ‘‘সেম্হঞ্চা’’তি চ-সদ্দেন সেম্হঞ্চ অঞ্ঞঞ্চ এৰরূপং উদরিযলোহিতাদিঅসুচিং ৰমতীতি দস্সেতি. এৰং সত্তহি দ্ৰারেহি অসুচিৰমনং দস্সেত্ৰা কালঞ্ঞূ পুগ্গলঞ্ঞূ পরিসঞ্ঞূ চ ভগৰা তদুত্তরি দ্ৰে দ্ৰারানি ৰিসেসৰচনেন অনামসিত্ৰা অপরেন পরিযাযেন সব্বস্মাপি কাযা অসুচিসৰনং দস্সেন্তো আহ ‘‘কাযম্হা সেদজল্লিকা’’তি. তত্থ সেদজল্লিকাতি সেদো চ লোণপটলমলভেদা জল্লিকা চ, তস্স ‘‘সৰতি সব্বদা’’তি ইমিনা সদ্ধিং সম্বন্ধো.

২০১. এৰং ভগৰা যথা নাম ভত্তে পচ্চমানে তণ্ডুলমলঞ্চ উদকমলঞ্চ ফেণেন সদ্ধিং উট্ঠহিত্ৰা উক্খলিমুখং মক্খেত্ৰা বহি গল়তি, তথা অসিতপীতাদিভেদে আহারে কম্মজেন অগ্গিনা পচ্চমানে যং অসিতপীতাদিমলং উট্ঠহিত্ৰা ‘‘অক্খিম্হা অক্খিগূথকো’’তিআদিনা ভেদেন নিক্খমন্তং অক্খিআদীনি মক্খেত্ৰা বহি গল়তি, তস্সাপি ৰসেন ইমস্স কাযস্স অসুচিভাৰং দস্সেত্ৰা ইদানি যং লোকে উত্তমঙ্গসম্মতং সীসং অতিৰিসিট্ঠভাৰতো পচ্চেন্তা ৰন্দনেয্যানম্পি ৰন্দনং ন করোন্তি, তস্সাপি নিস্সারতায অসুচিতায চস্স অসুচিভাৰং দস্সেন্তো ‘‘অথস্স সুসিরং সীস’’ন্তি ইমং গাথমাহ.

তত্থ সুসিরন্তি ছিদ্দং. মত্থলুঙ্গস্স পূরিতন্তি দধিভরিতঅলাবুকং ৰিয মত্থলুঙ্গভরিতং. তঞ্চ পনেতং মত্থলুঙ্গং ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. সুভতো নং মঞ্ঞতি বালোতি তমেনং এৰং নানাৰিধকুণপভরিতম্পি কাযং দুচ্চিন্তিতচিন্তী বালো সুভতো মঞ্ঞতি, সুভং সুচিং ইট্ঠং কন্তং মনাপন্তি তীহিপি তণ্হাদিট্ঠিমানমঞ্ঞনাহি মঞ্ঞতি. কস্মা? যস্মা অৰিজ্জায পুরক্খতো চতুসচ্চপটিচ্ছাদকেন মোহেন পুরক্খতো, চোদিতো, পৰত্তিতো, ‘‘এৰং আদিয, এৰং অভিনিৰিস এৰং মঞ্ঞাহী’’তি গাহিতোতি অধিপ্পাযো. পস্স যাৰ অনত্থকরা চাযং অৰিজ্জাতি.

২০২. এৰং ভগৰা সৰিঞ্ঞাণকৰসেন অসুভং দস্সেত্ৰা ইদানি অৰিঞ্ঞাণকৰসেন দস্সেতুং, যস্মা ৰা চক্কৰত্তিরঞ্ঞোপি কাযো যথাৰুত্তকুণপভরিতোযেৰ হোতি, তস্মা সব্বপ্পকারেনপি সম্পত্তিভৰে অসুভং দস্সেত্ৰা ইদানি ৰিপত্তিভৰে দস্সেতুং ‘‘যদা চ সো মতো সেতী’’তি গাথমাহ.

তস্সত্থো – স্ৰাযমেৰংৰিধো কাযো যদা আযুউস্মাৰিঞ্ঞাণাপগমেন মতো ৰাতভরিতভস্তা ৰিয উদ্ধুমাতকো ৰণ্ণপরিভেদেন ৰিনীলকো সুসানস্মিং নিরত্থংৰ কলিঙ্গরং ছড্ডিতত্তা অপৰিদ্ধো সেতি, অথ ‘‘ন দানিস্স পুন উট্ঠানং ভৰিস্সতী’’তি একংসতোযেৰ অনপেক্খা হোন্তি ঞাতযো. তত্থ মতোতি অনিচ্চতং দস্সেতি, সেতীতি নিরীহকত্তং. তদুভযেন চ জীৰিতবলমদপ্পহানে নিযোজেতি. উদ্ধুমাতোতি সণ্ঠানৰিপত্তিং দস্সেতি, ৰিনীলকোতি ছৰিরাগৰিপত্তিং. তদুভযেন চ রূপমদপ্পহানে ৰণ্ণপোক্খরতং পটিচ্চ মানপ্পহানে চ নিযোজেতি. অপৰিদ্ধোতি গহেতব্বাভাৰং দস্সেতি, সুসানস্মিন্তি অন্তো অধিৰাসেতুমনরহং জিগুচ্ছনীযভাৰং. তদুভযেনপি ‘‘মম’’ন্তি গাহস্স সুভসঞ্ঞায চ পহানে নিযোজেতি. অনপেক্খা হোন্তি ঞাতযোতি পটিকিরিযাভাৰং দস্সেতি, তেন চ পরিৰারমদপ্পহানে নিযোজেতি.

২০৩. এৰমিমায গাথায অপরিভিন্নাৰিঞ্ঞাণকৰসেন অসুভং দস্সেত্ৰা ইদানি পরিভিন্নৰসেনাপি দস্সেতুং ‘‘খাদন্তি ন’’ন্তি গাথমাহ. তত্থ যে চঞ্ঞেতি যে চ অঞ্ঞেপি কাককুললাদযো কুণপভক্খা পাণিনো সন্তি, তেপি নং খাদন্তীতি অত্থো. সেসং উত্তানমেৰ.

২০৪. এৰং ‘‘চরং ৰা’’তিআদিনা নযেন সুঞ্ঞতকম্মট্ঠানৰসেন, ‘‘অট্ঠিনহারুসংযুত্তো’’তিআদিনা সৰিঞ্ঞাণকাসুভৰসেন ‘‘যদা চ সো মতো সেতী’’তিআদিনা অৰিঞ্ঞাণকাসুভৰসেন কাযং দস্সেত্ৰা এৰং নিচ্চসুখত্তভাৰসুঞ্ঞে একন্তঅসুভে চাপি কাযস্মিং ‘‘সুভতো নং মঞ্ঞতি বালো, অৰিজ্জায পুরক্খতো’’তি ইমিনা বালস্স ৰুত্তিং পকাসেত্ৰা অৰিজ্জামুখেন চ ৰট্টং দস্সেত্ৰা ইদানি তত্থ পণ্ডিতস্স ৰুত্তিং পরিঞ্ঞামুখেন চ ৰিৰট্টং দস্সেতুং ‘‘সুত্ৰান বুদ্ধৰচন’’ন্তি আরভি.

তত্থ সুত্ৰানাতি যোনিসো নিসামেত্ৰা. বুদ্ধৰচনন্তি কাযৰিচ্ছন্দনকরং বুদ্ধৰচনং. ভিক্খূতি সেক্খো ৰা পুথুজ্জনো ৰা. পঞ্ঞাণৰাতি পঞ্ঞাণং ৰুচ্চতি ৰিপস্সনা অনিচ্চাদিপ্পকারেসু পৰত্তত্তা, তায সমন্নাগতোতি অত্থো. ইধাতি সাসনে. সো খো নং পরিজানাতীতি সো ইমং কাযং তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিজানাতি. কথং? যথা নাম কুসলো ৰাণিজো ইদঞ্চিদঞ্চাতি ভণ্ডং ওলোকেত্ৰা ‘‘এত্তকেন গহিতে এত্তকো নাম উদযো ভৰিস্সতী’’তি তুলযিত্ৰা তথা কত্ৰা পুন সউদযং মূলং গণ্হন্তো তং ভণ্ডং ছড্ডেতি, এৰমেৰং ‘‘অট্ঠিন্হারুআদযো ইমে কেসলোমাদযো চা’’তি ঞাণচক্খুনা ওলোকেন্তো ঞাতপরিঞ্ঞায পরিজানাতি, ‘‘অনিচ্চা এতে ধম্মা দুক্খা অনত্তা’’তি তুলযন্তো তীরণপরিঞ্ঞায পরিজানাতি, এৰং তীরযিত্ৰা অরিযমগ্গং পাপুণন্তো তত্থ ছন্দরাগপ্পহানেন পহানপরিঞ্ঞায পরিজানাতি. সৰিঞ্ঞাণকাৰিঞ্ঞাণকঅসুভৰসেন ৰা পস্সন্তো ঞাতপরিঞ্ঞায পরিজানাতি, অনিচ্চাদিৰসেন পস্সন্তো তীরণপরিঞ্ঞায, অরহত্তমগ্গেন ততো ছন্দরাগং অপকড্ঢিত্ৰা তং পজহন্তো পহানপরিঞ্ঞায পরিজানাতি.

কস্মা সো এৰং পরিজানাতীতি চে? যথাভূতঞ্হি পস্সতি, যস্মা যথাভূতং পস্সতীতি অত্থো. ‘‘পঞ্ঞাণৰা’’তিআদিনা এৰ চ এতস্মিং অত্থে সিদ্ধে যস্মা বুদ্ধৰচনং সুত্ৰা তস্স পঞ্ঞাণৰত্তং হোতি, যস্মা চ সব্বজনস্স পাকটোপাযং কাযো অসুত্ৰা বুদ্ধৰচনং ন সক্কা পরিজানিতুং, তস্মা তস্স ঞাণহেতুং ইতো বাহিরানং এৰং দট্ঠুং অসমত্থতঞ্চ দস্সেতুং ‘‘সুত্ৰান বুদ্ধৰচন’’ন্তি আহ. নন্দাভিক্খুনিং তঞ্চ ৰিপল্লত্থচিত্তং ভিক্খুং আরব্ভ দেসনাপৰত্তিতো অগ্গপরিসতো তপ্পটিপত্তিপ্পত্তানং ভিক্খুভাৰদস্সনতো চ ‘‘ভিক্খূ’’তি আহ.

২০৫. ইদানি ‘‘যথাভূতঞ্হি পস্সতী’’তি এত্থ যথা পস্সন্তো যথাভূতং পস্সতি, তং দস্সেতুং আহ ‘‘যথা ইদং তথা এতং, যথা এতং তথা ইদ’’ন্তি. তস্সত্থো – যথা ইদং সৰিঞ্ঞাণকাসুভং আযুউস্মাৰিঞ্ঞাণানং অনপগমা চরতি, তিট্ঠতি, নিসীদতি, সযতি; তথা এতং এতরহি সুসানে সযিতং অৰিঞ্ঞাণকম্পি পুব্বে তেসং ধম্মানং অনপগমা অহোসি. যথা চ এতং এতরহি মতসরীরং তেসং ধম্মানং অপগমা ন চরতি, ন তিট্ঠতি, ন নিসীদতি, ন সেয্যং কপ্পেতি, তথা ইদং সৰিঞ্ঞাণকম্পি তেসং ধম্মানং অপগমা ভৰিস্সতি. যথা চ ইদং সৰিঞ্ঞাণকং এতরহি ন সুসানে মতং সেতি, ন উদ্ধুমাতকাদিভাৰমুপগতং, তথা এতং এতরহি মতসরীরম্পি পুব্বে অহোসি. যথা পনেতং এতরহি অৰিঞ্ঞাণকাসুভং মতং সুসানে সেতি, উদ্ধুমাতকাদিভাৰঞ্চ উপগতং, তথা ইদং সৰিঞ্ঞাণকম্পি ভৰিস্সতীতি.

তত্থ যথা ইদং তথা এতন্তি অত্তনা মতস্স সরীরস্স সমানভাৰং করোন্তো বাহিরে দোসং পজহতি. যথা এতং তথা ইদন্তি মতসরীরেন অত্তনো সমানভাৰং করোন্তো অজ্ঝত্তিকে রাগং পজহতি. যেনাকারেন উভযং সভং করোতি, তং পজানন্তো উভযত্থ মোহং পজহতি. এৰং যথাভূতদস্সনেন পুব্বভাগেযেৰ অকুসলমূলপ্পহানং সাধেত্ৰা, যস্মা এৰং পটিপন্নো ভিক্খু অনুপুব্বেন অরহত্তমগ্গং পত্ৰা সব্বং ছন্দরাগং ৰিরাজেতুং সমত্থো হোতি, তস্মা আহ ‘‘অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ, কাযে ছন্দং ৰিরাজযে’’তি. এৰং পটিপন্নো ভিক্খু অনুপুব্বেনাতি পাঠসেসো.

২০৬. এৰং সেক্খভূমিং দস্সেত্ৰা ইদানি অসেক্খভূমিং দস্সেন্তো আহ ‘‘ছন্দরাগৰিরত্তো সো’’তি. তস্সত্থো – সো ভিক্খু অরহত্তমগ্গঞাণেন পঞ্ঞাণৰা মগ্গানন্তরং ফলং পাপুণাতি, অথ সব্বসো ছন্দরাগস্স পহীনত্তা ‘‘ছন্দরাগৰিরত্তো’’তি চ, মরণাভাৰেন পণীতট্ঠেন ৰা অমতং সব্বসঙ্খারৰূপসমনতো সন্তিং তণ্হাসঙ্খাতৰানাভাৰতো নিব্বানং, চৰনাভাৰতো অচ্চুতন্তি সংৰণ্ণিতং পদমজ্ঝগাতি চ ৰুচ্চতি. অথ ৰা সো ভিক্খু অরহত্তমগ্গঞাণেন পঞ্ঞাণৰা মগ্গানন্তরফলে ঠিতো ছন্দরাগৰিরত্তো নাম হোতি, ৰুত্তপ্পকারঞ্চ পদমজ্ঝগাতি ৰেদিতব্বো. তেন ‘‘ইদমস্স পহীনং, ইদঞ্চানেন লদ্ধ’’ন্তি দীপেতি.

২০৭-২০৮. এৰং সৰিঞ্ঞাণকাৰিঞ্ঞাণকৰসেন অসুভকম্মট্ঠানং সহ নিপ্ফত্তিযা কথেত্ৰা পুন সঙ্খেপদেসনায এৰং মহতো আনিসংসস্স অন্তরাযকরং পমাদৰিহারং গরহন্তো ‘‘দ্ৰিপাদকোয’’ন্তি গাথাদ্ৰযমাহ. তত্থ কিঞ্চাপি অপাদকাদযোপি কাযা অসুচীযেৰ, ইধাধিকারৰসেন পন উক্কট্ঠপরিচ্ছেদৰসেন ৰা, যস্মা ৰা অঞ্ঞে অসুচিভূতাপি কাযা লোণম্বিলাদীহি অভিসঙ্খরিত্ৰা মনুস্সানং ভোজনেপি উপনীযন্তি, ন ত্ৰেৰ মনুস্সকাযো, তস্মা অসুচিতরভাৰমস্স দস্সেন্তোপি ‘‘দ্ৰিপাদকো’’তি আহ.

অযন্তি মনুস্সকাযং দস্সেতি. দুগ্গন্ধো পরিহীরতীতি দুগ্গন্ধো সমানো পুপ্ফগন্ধাদীহি অভিসঙ্খরিত্ৰা পরিহীরতি. নানাকুণপপরিপূরোতি কেসাদিঅনেকপ্পকারকুণপভরিতো. ৰিস্সৰন্তো ততো ততোতি পুপ্ফগন্ধাদীহি পটিচ্ছাদেতুং ঘটেন্তানম্পি তং ৰাযামং নিপ্ফলং কত্ৰা নৰহি দ্ৰারেহি খেল়সিঙ্ঘাণিকাদীনি, লোমকূপেহি চ সেদজল্লিকং ৰিস্সৰন্তোযেৰ. তত্থ দানি পস্সথ – এতাদিসেন কাযেন যো পুরিসো ৰা ইত্থী ৰা কোচি বালো মঞ্ঞে উণ্ণমেতৰে তণ্হাদিট্ঠিমানমঞ্ঞনাহি ‘‘অহ’’ন্তি ৰা ‘‘মম’’ন্তি ৰা ‘‘নিচ্চো’’তি ৰাতিআদিনা নযেন যো উণ্ণমিতুং মঞ্ঞেয্য, পরং ৰা জাতিআদীহি অৰজানেয্য অত্তানং উচ্চে ঠানে ঠপেন্তো, কিমঞ্ঞত্র অদস্সনা ঠপেত্ৰা অরিযমগ্গেন অরিযসচ্চদস্সনাভাৰং কিমঞ্ঞং তস্স এৰং উণ্ণমাৰজাননকারণং সিযাতি.

দেসনাপরিযোসানে নন্দা ভিক্খুনী সংৰেগমাপাদি – ‘‘অহো ৰত রে, অহং বালা, যা মংযেৰ আরব্ভ এৰং ৰিৰিধধম্মদেসনাপৰত্তকস্স ভগৰতো উপট্ঠানং নাগমাসি’’ন্তি. এৰং সংৰিগ্গা চ তমেৰ ধম্মদেসনং সমন্নাহরিত্ৰা তেনেৰ কম্মট্ঠানেন কতিপযদিৰসব্ভন্তরে অরহত্তং সচ্ছাকাসি. দুতিযট্ঠানেপি কির দেসনাপরিযোসানে চতুরাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি, সিরিমা দেৰকঞ্ঞা অনাগামিফলং পত্তা, সো চ ভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহীতি.

পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায ৰিজযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.