৪. মহাৰগ্গো

১. অম্বসক্করপেতৰত্থুৰণ্ণনা

ৰেসালী নাম নগরত্থি ৰজ্জীনন্তি ইদং অম্বসক্করপেতৰত্থু. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৰতি জেতৰনে ৰিহরন্তে অম্বসক্করো নাম লিচ্ছৰিরাজা মিচ্ছাদিট্ঠিকো নত্থিকৰাদো ৰেসালিযং রজ্জং কারেসি. তেন চ সমযেন ৰেসালিনগরে অঞ্ঞতরস্স ৰাণিজস্স আপণসমীপে চিক্খল্লং হোতি, তত্থ বহূ জনা উপ্পতিত্ৰা অতিক্কমন্তা কিলমন্তি, কেচি কদ্দমেন লিম্পন্তি. তং দিস্ৰা সো ৰাণিজো ‘‘মা ইমে মনুস্সা কললং অক্কমিংসূ’’তি অপগতদুগ্গন্ধং সঙ্খৰণ্ণপটিভাগং গোসীসট্ঠিং আহরাপেত্ৰা নিক্খিপাপেসি. পকতিযা চ সীলৰা অহোসি অক্কোধনো সণ্হৰাচো, পরেসঞ্চ যথাভূতং গুণং কিত্তেতি.

সো একস্মিং দিৰসে অত্তনো সহাযস্স ন্হাযন্তস্স পমাদেন অনোলোকেন্তস্স নিৰাসনৰত্থং কীল়াধিপ্পাযেন অপনিধায তং দুক্খাপেত্ৰা অদাসি. ভাগিনেয্যো পনস্স চোরিকায পরগেহতো ভণ্ডং আহরিত্ৰা তস্সেৰ আপণে নিক্খিপি. ভণ্ডসামিকা ৰীমংসন্তা ভণ্ডেন সদ্ধিং তস্স ভাগিনেয্যং তঞ্চ রঞ্ঞো দস্সেসুং. রাজা ‘‘ইমস্স সীসং ছিন্দথ, ভাগিনেয্যং পনস্স সূলে আরোপেথা’’তি আণাপেসি. রাজপুরিসা তথা অকংসু. সো কালং কত্ৰা ভুম্মদেৰেসু উপ্পজ্জি. সো গোসীসেন সেতুনো কতত্তা সেতৰণ্ণং দিব্বং মনোজৰং অস্সাজানীযং পটিলভি, গুণৰন্তানং ৰণ্ণকথনেন তস্স গত্ততো দিব্বগন্ধো ৰাযতি, সাটকস্স পন অপনিহিতত্তা নগ্গো অহোসি. সো অত্তনা পুব্বে কতকম্মং ওলোকেন্তো তদনুসারেন অত্তনো ভাগিনেয্যং সূলে আরোপিতং দিস্ৰা করুণায চোদিযমানো মনোজৰং অস্সং অভিরুহিত্ৰা অড্ঢরত্তিসমযে তস্স সূলা রোপিতট্ঠানং গন্ত্ৰা অৰিদূরে ঠিতো ‘‘জীৰ, ভো, জীৰিতমেৰ সেয্যো’’তি দিৰসে দিৰসে ৰদতি.

তেন চ সমযেন অম্বসক্করো রাজা হত্থিক্খন্ধৰরগতো নগরং পদক্খিণং করোন্তো অঞ্ঞতরস্মিং গেহে ৰাতপানং ৰিৰরিত্ৰা রাজৰিভূতিং পস্সন্তিং একং ইত্থিং দিস্ৰা পটিবদ্ধচিত্তো হুত্ৰা পচ্ছাসনে নিসিন্নস্স পুরিসস্স ‘‘ইমং ঘরং ইমঞ্চ ইত্থিং উপধারেহী’’তি সঞ্ঞং দত্ৰা অনুক্কমেন অত্তনো রাজগেহং পৰিট্ঠো তং পুরিসং পেসেসি – ‘‘গচ্ছ, ভণে, তস্সা ইত্থিযা সসামিকভাৰং ৰা অসামিকভাৰং ৰা জানাহী’’তি. সো গন্ত্ৰা তস্সা সসামিকভাৰং ঞত্ৰা রঞ্ঞো আরোচেসি. রাজা তস্সা ইত্থিযা পরিগ্গহণূপাযং চিন্তেন্তো তস্সা সামিকং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘এহি, ভণে, মং উপট্ঠাহী’’তি আহ. সো অনিচ্ছন্তোপি ‘‘রাজা অত্তনো ৰচনং অকরোন্তে মযি রাজদণ্ডং করেয্যা’’তি ভযেন রাজুপট্ঠানং সম্পটিচ্ছিত্ৰা দিৰসে দিৰসে রাজুপট্ঠানং গচ্ছতি. রাজাপি তস্স ভত্তৰেতনং দাপেত্ৰা কতিপযদিৰসাতিক্কমেন পাতোৰ উপট্ঠানং আগতং এৰমাহ – ‘‘গচ্ছ, ভণে, অমুম্হি ঠানে একা পোক্খরণী অত্থি, ততো অরুণৰণ্ণমত্তিকং রত্তুপ্পলানি চ আনেহি, সচে অজ্জেৰ নাগচ্ছেয্যাসি, জীৰিতং তে নত্থী’’তি. তস্মিঞ্চ গতে দ্ৰারপালং আহ – ‘‘অজ্জ অনত্থঙ্গতে এৰ সূরিযে সব্বদ্ৰারানি থকেতব্বানী’’তি.

সা চ পোক্খরণী ৰেসালিযা তিযোজনমত্থকে হোতি, তথাপি সো পুরিসো মরণভযতজ্জিতো ৰাতৰেগেন পুব্বণ্হেযেৰ তং পোক্খরণিং সম্পাপুণি. ‘‘সা চ পোক্খরণী অমনুস্সপরিগ্গহিতা’’তি পগেৰ সুতত্তা ভযেন সো ‘‘অত্থি নু খো এত্থ কোচি পরিস্সযো’’তি সমন্ততো অনুপরিযাযতি. তং দিস্ৰা পোক্খরণিপালকো অমনুস্সো করুণাযমানরূপো মনুস্সরূপেন উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘কিমত্থং, ভো পুরিস, ইধাগতোসী’’তি আহ. সো তস্স তং পৰত্তিং কথেসি. সো ‘‘যদি এৰং যাৰদত্থং গণ্হাহী’’তি অত্তনো দিব্বরূপং দস্সেত্ৰা অন্তরধাযি.

সো তত্থ অরুণৰণ্ণমত্তিকং রত্তুপ্পলানি চ গহেত্ৰা অনত্থঙ্গতেযেৰ সূরিযে নগরদ্ৰারং সম্পাপুণি. তং দিস্ৰা দ্ৰারপালো তস্স ৰিরৰন্তস্সেৰ দ্ৰারং থকেসি. সো থকিতে দ্ৰারে পৰেসনং অলভন্তো দ্ৰারসমীপে সূলে আরোপিতং পুরিসং দিস্ৰা ‘‘এতে মযি অনত্থঙ্গতে এৰ সূরিযে আগতে ৰিরৰন্তে এৰং দ্ৰারং থকেসুং. ‘অহং কালেযেৰ আগতো, মম দাসো নত্থী’তি তযাপি ঞাতং হোতূ’’তি সক্খিমকাসি. তং সুত্ৰা সো আহ ‘‘অহং সূলে আৰুতো ৰজ্ঝো মরণাভিমুখো, কথং তৰ সক্খি হোমি. একো পনেত্থ পেতো মহিদ্ধিকো মম সমীপং আগমিস্সতি, তং সক্খিং করোহী’’তি. ‘‘কথং পন সো মযা দট্ঠব্বো’’তি? ইধেৰ ত্ৰং তিট্ঠ, ‘‘সযমেৰ দক্খিস্সসী’’তি. সো তত্থ ঠিতো মজ্ঝিমযামে তং পেতং আগতং দিস্ৰা সক্খিং অকাসি. ৰিভাতায চ রত্তিযা রঞ্ঞা ‘‘মম আণা তযা অতিক্কন্তা, তস্মা রাজদণ্ডং তে করিস্সামী’’তি ৰুত্তে, দেৰ, মযা তৰ আণা নাতিক্কন্তা, অনত্থঙ্গতে এৰ সূরিযে অহং ইধাগতোতি. তত্থ কো তে সক্খীতি? সো তস্স সূলাৰুতস্স পুরিসস্স সন্তিকে আগচ্ছন্তং নগ্গপেতং ‘‘সক্খী’’তি নিদ্দিসিত্ৰা ‘‘কথমেতং অম্হেহি সদ্ধাতব্ব’’ন্তি রঞ্ঞা ৰুত্তে ‘‘অজ্জ রত্তিযং তুম্হেহি সদ্ধাতব্বং পুরিসং মযা সদ্ধিং পেসেথা’’তি আহ. তং সুত্ৰা রাজা সযমেৰ তেন সদ্ধিং তত্থ গন্ত্ৰা ঠিতো পেতেন চ তত্থাগন্ত্ৰা ‘‘জীৰ, ভো, জীৰিতমেৰ সেয্যো’’তি ৰুত্তে তং ‘‘সেয্যা নিসজ্জা নযিমস্স অত্থী’’তিআদিনা পঞ্চহি গাথাহি পটিপুচ্ছি. ইদানি আদিতো পন ‘‘ৰেসালি নাম নগরত্থি ৰজ্জীন’’ন্তি গাথা তাসং সম্বন্ধদস্সনত্থং সঙ্গীতিকারেহি ঠপিতা –

৫১৭. ‘‘ৰেসালী নাম নগরত্থি ৰজ্জীনং, তত্থ অহু লিচ্ছৰি অম্বসক্করো;

দিস্ৰান পেতং নগরস্স বাহিরং, তত্থেৰ পুচ্ছিত্থ তং কারণত্থিকো.

৫১৮. ‘‘সেয্যা নিসজ্জা নযিমস্স অত্থি, অভিক্কমো নত্থি পটিক্কমো চ;

অসিতপীতখাযিতৰত্থভোগা, পরিচারণা সাপি ইমস্স নত্থি.

৫১৯. ‘‘যে ঞাতকা দিট্ঠসুতা সুহজ্জা, অনুকম্পকা যস্স অহেসুং পুব্বে;

দট্ঠুম্পি তে দানি ন তং লভন্তি, ৰিরাজিততো হি জনেন তেন.

৫২০. ‘‘ন ওগ্গতত্তস্স ভৰন্তি মিত্তা, জহন্তি মিত্তা ৰিকলং ৰিদিত্ৰা;

অত্থঞ্চ দিস্ৰা পরিৰারযন্তি, বহূ মিত্তা উগ্গতত্তস্স হোন্তি.

৫২১. ‘‘নিহীনত্তো সব্বভোগেহি কিচ্ছো, সম্মক্খিতো সম্পরিভিন্নগত্তো;

উস্সাৰবিন্দূৰ পলিম্পমানা, অজ্জ সুৰে জীৰিতস্সূপরোধো.

৫২২. ‘‘এতাদিসং উত্তমকিচ্ছপ্পত্তং,

উত্তাসিতং পুচিমন্দস্স সূলে;

অথ ত্ৰং কেন ৰণ্ণেন ৰদেসি যক্খ,

‘জীৰ ভো জীৰিতমেৰ সেয্যো’’’তি.

৫১৭. তত্থ তত্থাতি তস্সং ৰেসালিযং. নগরস্স বাহিরন্তি নগরস্স বহি ভৰং, ৰেসালিনগরস্স বহি এৰ জাতং পৰত্তং সম্বন্ধং. তত্থেৰাতি যত্থ তং পস্সি, তত্থেৰ ঠানে. তন্তি তং পেতং. কারণত্থিকোতি ‘‘জীৰ, ভো, জীৰিতমেৰ সেয্যো’’তি ৰুত্তঅত্থস্স কারণেন অত্থিকো হুত্ৰা.

৫১৮. সেয্যা নিসজ্জা নযিমস্স অত্থীতি পিট্ঠিপসারণলক্খণা সেয্যা, পল্লঙ্কাভুজনলক্খণা নিসজ্জা চ ইমস্স সূলে আরোপিতপুগ্গলস্স নত্থি. অভিক্কমো নত্থি পটিক্কমো চাতি অভিক্কমাদিলক্খণং অপ্পমত্তকম্পি গমনং ইমস্স নত্থি. পরিচারিকা সাপীতি যা অসিতপীতখাযিতৰত্থপরিভোগাদিলক্খণা ইন্দ্রিযানং পরিচারণা, সাপি ইমস্স নত্থি. ‘‘পরিহরণা সাপী’’তি ৰা পাঠো, অসিতাদিপরিভোগৰসেন ইন্দ্রিযানং পরিহরণা, সাপি ইমস্স নত্থি ৰিগতজীৰিতত্তাতি অত্থো. ‘‘পরিচারণা সাপী’’তি কেচি পঠন্তি.

৫১৯. দিট্ঠসুতা সুহজ্জা, অনুকম্পকা যস্স অহেসুং পুব্বেতি সন্দিট্ঠসহাযা চেৰ অদিট্ঠসহাযা চ যস্স মিত্তা অনুদ্দযাৰন্তো যে অস্স ইমস্স পুব্বে অহেসুং. দট্ঠুম্পীতি পস্সিতুম্পি ন লভন্তি, কুতো সহ ৰসিতুন্তি অত্থো. ৰিরাজিতত্তোতি পরিচ্চত্তসভাৰো. জনেন তেনাতি তেন ঞাতিআদিজনেন.

৫২০. ন ওগ্গতত্তস্স ভৰন্তি মিত্তাতি অপগতৰিঞ্ঞাণস্স মতস্স মিত্তা নাম ন হোন্তি তস্স মিত্তেহি কাতব্বকিচ্চস্স অতিক্কন্তত্তা. জহন্তি মিত্তা ৰিকলং ৰিদিত্ৰাতি মতো তাৰ তিট্ঠতু, জীৰন্তম্পি ভোগৰিকলং পুরিসং ৰিদিত্ৰা ‘‘ন ইতো কিঞ্চি গয্হূপগ’’ন্তি মিত্তা পজহন্তি. অত্থঞ্চ দিস্ৰা পরিৰারযন্তীতি তস্স পন সন্তকং অত্থং ধনং দিস্ৰা পিযৰাদিনো মুখুল্লোকিকা হুত্ৰা তং পরিৰারেন্তি. বহূ মিত্তা উগ্গতত্তস্স হোন্তীতি ৰিভৰসম্পত্তিযা উগ্গতসভাৰস্স সমিদ্ধস্স বহূ অনেকা মিত্তা হোন্তি, অযং লোকিযসভাৰোতি অত্থো.

৫২১. নিহীনত্তো সব্বভোগেহীতি সব্বেহি উপভোগপরিভোগৰত্থূহি পরিহীনত্তো. কিচ্ছোতি দুক্খিতো. সম্মক্খিতোতি রুহিরেহি সম্মক্খিতসরীরো. সম্পরিভিন্নগত্তোতি সূলেন অব্ভন্তরে ৰিদালিতগত্তো. উস্সাৰবিন্দূৰ পলিম্পমানোতি তিণগ্গে লিম্পমানউস্সাৰবিন্দুসদিসো. অজ্জ সুৰেতি অজ্জ ৰা সুৰে ৰা ইমস্স নাম পুরিসস্স জীৰিতস্স উপরোধো নিরোধো, ততো উদ্ধং নপ্পৰত্ততীতি অত্থো.

৫২২. উত্তাসিতন্তি আৰুতং আরোপিতং. পুচিমন্দস্স সূলেতি নিম্বরুক্খস্স দণ্ডেন কতসূলে. কেন ৰণ্ণেনাতি কেন কারণেন. জীৰ, ভো, জীৰিতমেৰ সেয্যোতি, ভো পুরিস, জীৰ. কস্মা? সূলং আরোপিতস্সাপি হি তে ইধ জীৰিতমেৰ ইতো চুতস্স জীৰিততো সতভাগেন সহস্সভাগেন সেয্যো সুন্দরতরোতি.

এৰং তেন রঞ্ঞা পুচ্ছিতো সো পেতো অত্তনো অধিপ্পাযং পকাসেন্তো –

৫২৩. ‘‘সালোহিতো এস অহোসি ময্হং, অহং সরামি পুরিমায জাতিযা;

দিস্ৰা চ মে কারুঞ্ঞমহোসি রাজ, মা পাপধম্মো নিরযং পতাযং.

৫২৪. ‘‘ইতো চুতো লিচ্ছৰি এস পোসো, সত্থুস্সদং নিরযং ঘোররূপং;

উপপজ্জতি দুক্কটকম্মকারী, মহাভিতাপং কটুকং ভযানকং.

৫২৫. ‘‘অনেকভাগেন গুণেন সেয্যো, অযমেৰ সূলো নিরযেন তেন;

একন্তদুক্খং কটুকং ভযানকং, একন্ততিব্বং নিরযং পতাযং.

৫২৬. ‘‘ইদঞ্চ সুত্ৰা ৰচনং মমেসো, দুক্খূপনীতো ৰিজহেয্য পাণং;

তস্মা অহং সন্তিকে ন ভণামি, মা মেকতো জীৰিতস্সূপরোধো’’তি. –

চতস্সো গাথা অভাসি.

৫২৩. তত্থ সালোহিতো সমানলোহিতো যোনিসম্বন্ধেন সম্বন্ধো, ঞাতকোতি অত্থো. পুরিমায জাতিযাতি পুরিমত্তভাৰে. মা পাপধম্মো নিরযং পতাযন্তি অযং পাপধম্মো পুরিসো নিরযং মা পতি, মা নিরযং উপপজ্জীতি ইমং দিস্ৰা মে কারুঞ্ঞং অহোসীতি যোজনা.

৫২৪. সত্তুস্সদন্তি পাপকারীহি সত্তেহি উস্সন্নং, অথ ৰা পঞ্চৰিধবন্ধনং, মুখে তত্তলোহসেচনং, অঙ্গারপব্বতারোপনং, লোহকুম্ভিপক্খেপনং, অসিপত্তৰনপ্পৰেসনং, ৰেত্তরণিযং সমোতরণং, মহানিরযে পক্খেপোতি. ইমেহি সত্তহি পঞ্চৰিধবন্ধনাদীহি দারুণকারণেহি উস্সন্নং, উপরূপরি নিচিতন্তি অত্থো. মহাভিতাপন্তি মহাদুক্খং, মহাঅগ্গিসন্তাপং ৰা. কটুকন্তি অনিট্ঠং. ভযানকন্তি ভযজনকং.

৫২৫. অনেকভাগেন গুণেনাতি অনেককোট্ঠাসেন আনিসংসেন. অযমেৰ সূলো নিরযেন তেনাতি ততো ইমস্স উপ্পত্তিট্ঠানভূততো নিরযতো অযমেৰ সূলো সেয্যোতি. নিস্সক্কে হি ইদং করণৰচনং. একন্ত তিব্বন্তি একন্তেনেৰ তিখিণদুক্খং, নিযতমহাদুক্খন্তি অত্থো.

৫২৬. ইদঞ্চ সুত্ৰা ৰচনং মমেসোতি ‘‘ইতো চুতো’’তিআদিনা ৰুত্তং মম ৰচনং সুত্ৰা এসো পুরিসো দুক্খূপনীতো মম ৰচনেন নিরযদুক্খং উপনীতো ৰিয হুত্ৰা. ৰিজহেয্য পাণন্তি অত্তনো জীৰিতং পরিচ্চজেয্য. তস্মাতি তেন কারণেন. মা মেকতোতি ‘‘মযা একতো ইমস্স পুরিসস্স জীৰিতস্স উপরোধো মা হোতূ’’তি ইমস্স সন্তিকে ইদং ৰচনং অহং ন ভণামি, অথ খো ‘‘জীৰ, ভো, জীৰিতমেৰ সেয্যো’’তি ইদমেৰ ভণামীতি অধিপ্পাযো.

এৰং পেতেন অত্তনো অধিপ্পাযে পকাসিতে পুন রাজা পেতস্স পৰত্তিং পুচ্ছিতুং ওকাসং করোন্তো ইমং গাথমাহ –

৫২৭. ‘‘অঞ্ঞাতো এসো পুরিসস্স অত্থো, অঞ্ঞম্পি ইচ্ছামসে পুচ্ছিতুং তুৰং;

ওকাসকম্মং সচে নো করোসি, পুচ্ছাম তং নো ন চ কুজ্ঝিতব্ব’’ন্তি.

৫২৮. ‘‘অদ্ধা পটিঞ্ঞা মে তদা অহু, নাচিক্খণা অপ্পসন্নস্স হোতি;

অকামা সদ্ধেয্যৰচোতি কত্ৰা, পুচ্ছস্সু মং কামং যথা ৰিসয্হ’’ন্তি. –

ইমা রঞ্ঞো পেতস্স চ ৰচনপটিৰচনগাথা.

৫২৭. তত্থ অঞ্ঞাতোতি অৰগতো. ইচ্ছামসেতি ইচ্ছাম. নোতি অম্হাকং. ন চ কুজ্ঝিতব্বন্তি ‘‘ইমে মনুস্সা যংকিঞ্চি পুচ্ছন্তী’’তি কোধো ন কাতব্বো.

৫২৮. অদ্ধাতি একংসেন. পটিঞ্ঞা মেতি ঞাণৰসেন ময্হং ‘‘পুচ্ছস্সূ’’তি পটিঞ্ঞা, ওকাসদানন্তি অত্থো. তদা অহূতি তস্মিং কালে পঠমদস্সনে অহোসি. নাচিক্খণা অপ্পসন্নস্স হোতীতি অকথনা অপ্পসন্নস্স হোতি. পসন্নো এৰ হি পসন্নস্স কিঞ্চি কথেতি. ত্ৰং পন তদা মযি অপ্পসন্নো, অহঞ্চ তযি, তেন পটিজানিত্ৰা কথেতুকামো নাহোসি. ইদানি পনাহং তুয্হং অকামা সদ্ধেয্যৰচো অকামো এৰ সদ্ধাতব্বৰচনো ইতি কত্ৰা ইমিনা কারণেন. পুচ্ছস্সু মং কামং যথা ৰিসয্হন্তি ত্ৰং যথা ইচ্ছসি, তমত্থং মং পুচ্ছস্সু. অহং পন যথা ৰিসয্হং যথা ময্হং সহিতুং সক্কা, তথা অত্তনো ঞাণবলানুরূপং কথেস্সামীতি অধিপ্পাযো.

এৰং পেতেন পুচ্ছনায ওকাসে কতে রাজা –

৫২৯. ‘‘যং কিঞ্চহং চক্খুনা পস্সিসামি,

সব্বম্পি তাহং অভিসদ্দহেয্যং;

দিস্ৰাৰ তং নোপি চে সদ্দহেয্যং,

করেয্যাসি মে যক্খ নিযস্সকম্ম’’ন্তি. –

গাথমাহ. তস্সত্থো – অহং যং কিঞ্চিদেৰ চক্খুনা পস্সিস্সামি, তং সব্বম্পি তথেৰ অহং অভিসদ্দহেয্যং, তং পন দিস্ৰাৰ তং ৰচনং নোপি চে সদ্দহেয্যং. যক্খ, ময্হং নিযস্সকম্মং নিগ্গহকম্মং করেয্যাসীতি. অথ ৰা যং কিঞ্চহং চক্খুনা পস্সিস্সামীতি অহং যং কিঞ্চিদেৰ চক্খুনা পস্সিস্সামি অচক্খুগোচরস্স অদস্সনতো. সব্বম্পি তাহং অভিসদ্দহেয্যন্তি সব্বম্পি তে অহং দিট্ঠং সুতং অঞ্ঞং ৰা অভিসদ্দহেয্যং. তাদিসো হি ময্হং তযি অভিপ্পসাদোতি অধিপ্পাযো. পচ্ছিমপদস্স পন যথাৰুত্তোৰ অত্থো.

তং সুত্ৰা পেতো –

৫৩০. ‘‘সচ্চপ্পটিঞ্ঞা তৰ মেসা হোতু, সুত্ৰান ধম্মং লভ সুপ্পসাদং;

অঞ্ঞত্থিকো নো চ পদুট্ঠচিত্তো, যং তে সুতং অসুতঞ্চাপি ধম্মং;

সব্বম্পি অক্খিস্সং যথা পজান’’ন্তি. – গাথমাহ; ইতো পরং –

৫৩১. ‘‘সেতেন অস্সেন অলঙ্কতেন, উপযাসি সূলাৰুতকস্স সন্তিকে;

যানং ইদং অব্ভুতং দস্সনেয্যং, কিস্সেতং কম্মস্স অযং ৰিপাকোতি.

৫৩২. ‘‘ৰেসালিযা নগরস্স মজ্ঝে, চিক্খল্লমগ্গে নরকং অহোসি;

গোসীসমেকাহং পসন্নচিত্তো, সেতং গহেত্ৰা নরকস্মিং নিক্খিপিং.

৫৩৩. ‘‘এতস্মিং পাদানি পতিট্ঠপেত্ৰা, মযঞ্চ অঞ্ঞে চ অতিক্কমিম্হা;

যানং ইদং অব্ভুতং দস্সনেয্যং, তস্সেৰ কম্মস্স অযং ৰিপাকোতি.

৫৩৪. ‘‘ৰণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতি, গন্ধো চ তে সব্বদিসা পৰাযতি;

যক্খিদ্ধিপত্তোসি মহানুভাৰো, নগ্গো চাসি কিস্স অযং ৰিপাকোতি.

৫৩৫. ‘‘অক্কোধনো নিচ্চপসন্নচিত্তো, সণ্হাহি ৰাচাহি জনং উপেমি;

তস্সেৰ কম্মস্স অযং ৰিপাকো, দিব্বো মে ৰণ্ণো সততং পভাসতি.

৫৩৬. ‘‘যসঞ্চ কিত্তিঞ্চ ধম্মে ঠিতানং, দিস্ৰান মন্তেমি পসন্নচিত্তো;

তস্সেৰ কম্মস্স অযং ৰিপাকো, দিব্বো মে গন্ধো সততং পৰাযতি.

৫৩৭. ‘‘সহাযানং তিত্থস্মিং ন্হাযন্তানং, থলে গহেত্ৰা নিদহিস্স দুস্সং;

খিড্ডত্থিকো নো চ পদুট্ঠচিত্তো, তেনম্হি নগ্গো কসিরা চ ৰুত্তীতি.

৫৩৮. ‘‘যো কীল়মানো পকরোতি পাপং, তস্সেদিসং কম্মৰিপাকমাহু;

অকীল়মানো পন যো করোতি, কিং তস্স কম্মস্স ৰিপাকমাহূতি.

৫৩৯. ‘‘যে দুট্ঠসঙ্কপ্পমনা মনুস্সা, কাযেন ৰাচায চ সংকিলিট্ঠা;

কাযস্স ভেদা অভিসম্পরাযং, অসংসযং তে নিরযং উপেন্তি.

৫৪০. ‘‘অপরে পন সুগতিমাসমানা, দানে রতা সঙ্গহিতত্তভাৰা;

কাযস্স ভেদা অভিসম্পরাযং, অসংসযং তে সুগতিং উপেন্তী’’তি. –

তেসং উভিন্নং ৰচনপটিৰচনগাথা হোন্তি.

৫৩০. তত্থ সচ্চপ্পটিঞ্ঞা তৰ মেসা হোতূতি ‘‘সব্বম্পি তাহং অভিসদ্দহেয্য’’ন্তি তৰ এসা পটিঞ্ঞা ময্হং সচ্চং হোতু. সুত্ৰান ধম্মং লভ সুপ্পসাদন্তি মযা ৰুচ্চমানং ধম্মং সুত্ৰা সুন্দরং পসাদং লভস্সু. অঞ্ঞত্থিকোতি আজাননত্থিকো. যথা পজানন্তি যথা অঞ্ঞোপি পজানন্তো, ‘‘যথাপি ঞাত’’ন্তি ৰা মযা যথা ঞাতন্তি অত্থো.

৫৩১. কিস্সেতং কম্মস্স অযং ৰিপাকোতি কিস্সেতং কিস্স নাম এতং, কিস্স কম্মস্স অযং ৰিপাকো. এতন্তি ৰা নিপাতমত্তং, কিস্স কম্মস্সাতি যোজনা. ‘‘কিস্স তে’’তি চ কেচি পঠন্তি.

৫৩২-৩৩. চিক্খল্লমগ্গেতি চিক্খল্লৰতি পথম্হি. নরকন্তি আৰাটং. একাহন্তি একং অহং. নরকস্মিং নিক্খিপিন্তি যথা কদ্দমো ন অক্কমীযতি, এৰং তস্মিং চিক্খল্লাৰাটে ঠপেসিং. তস্সাতি তস্স গোসীসেন সেতুকরণস্স.

৫৩৬-৭. ধম্মে ঠিতানন্তি ধম্মচারীনং সমচারীনং. মন্তেমীতি কথেমি কিত্তযামি. খিড্ডত্থিকোতি হসাধিপ্পাযো. নো চ পদুট্ঠচিত্তোতি দুস্সসামিকে ন দূসিতচিত্তো, ন অৰহরণাধিপ্পাযো নাপি ৰিনাসাধিপ্পাযোতি অত্থো.

৫৩৮. অকীল়মানোতি অখিড্ডাধিপ্পাযো, লোভাদীহি দূসিতচিত্তো. কিং তস্স কম্মস্স ৰিপাকমাহূতি তস্স তথা কতস্স পাপকম্মস্স কীৰ কটুকং দুক্খৰিপাকং পণ্ডিতা আহু.

৫৩৯-৪০. দুট্ঠসঙ্কপ্পমনাতি কামসঙ্কপ্পাদিৰসেন দূসিতমনোৰিতক্কা, এতেন মনোদুচ্চরিতমাহ. কাযেন ৰাচায চ সংকিলিট্ঠাতি পাণাতিপাতাদিৰসেন কাযৰাচাহি মলিনা. আসমানাতি আসীসমানা পত্থযমানা.

এৰং পেতেন সঙ্খেপেনেৰ কম্মফলেসু ৰিভজিত্ৰা দস্সিতেসু তং অসদ্দহন্তো রাজা –

৫৪১. ‘‘তং কিন্তি জানেয্যমহং অৰেচ্চ, কল্যাণপাপস্স অযং ৰিপাকো;

কিং ৰাহং দিস্ৰা অভিসদ্দহেয্যং, কো ৰাপি মং সদ্দহাপেয্য এত’’ন্তি. –

গাথমাহ. তত্থ তং কিন্তি জানেয্যমহং অৰেচ্চাতি যোযং তযা ‘‘যে দুট্ঠসঙ্কপ্পমনা মনুস্সা, কাযেন ৰাচায চ সংকিলিট্ঠা’’তিআদিনা. ‘‘অপরে পন সুগতিমাসমানা’’তিআদিনা চ কল্যাণস্স পাপস্স চ কম্মস্স ৰিপাকো ৰিভজিত্ৰা ৰুত্তো, তং কিন্তি কেন কারণেন অহং অৰেচ্চ অপরপচ্চযভাৰেন সদ্দহেয্যং. কিং ৰাহং দিস্ৰা অভিসদ্দহেয্যন্তি কীদিসং ৰা পনাহং পচ্চক্খভূতং নিদস্সনং দিস্ৰা পটিসদ্দহেয্যং. কো ৰাপি মং সদ্দহাপেয্য এতন্তি কো ৰা ৰিঞ্ঞূ পুরিসো পণ্ডিতো এতমত্থং মং সদ্দহাপেয্য, তং কথেহীতি অত্থো.

তং সুত্ৰা পেতো কারণেন তমত্থং তস্স পকাসেন্তো –

৫৪২. ‘‘দিস্ৰা চ সুত্ৰা অভিসদ্দহস্সু, কল্যাণপাপস্স অযং ৰিপাকো;

কল্যাণপাপে উভযে অসন্তে, সিযা নু সত্তা সুগতা দুগ্গতা ৰা.

৫৪৩. ‘‘নো চেত্থ কম্মানি করেয্যুং মচ্চা, কল্যাণপাপানি মনুস্সলোকে;

নাহেসুং সত্তা সুগতা দুগ্গতা ৰা, হীনা পণীতা চ মনুস্সলোকে.

৫৪৪. ‘‘যস্মা চ কম্মানি করোন্তি মচ্চা, কল্যাণপাপানি মনুস্সলোকে;

তস্মা হি সত্তা সুগতা দুগ্গতা ৰা, হীনা পণীতা চ মনুস্সলোকে.

৫৪৫. ‘‘দ্ৰযজ্জ কম্মানং ৰিপাকমাহু, সুখস্স দুক্খস্স চ ৰেদনীযং;

তা দেৰতাযো পরিচারযন্তি, পচ্চেন্তি বালা দ্ৰযতং অপস্সিনো’’তি. –

গাথা অভাসি.

৫৪২. তত্থ দিস্ৰা চাতি পচ্চক্খতো দিস্ৰাপি. সুত্ৰাতি ধম্মং সুত্ৰা তদনুসারেন নযং নেন্তো অনুমিনন্তো. কল্যাণপাপস্সাতি কুসলস্স অকুসলস্স চ কম্মস্স অযং সুখো অযং দুক্খো চ ৰিপাকোতি অভিসদ্দহস্সু. উভযে অসন্তেতি কল্যাণে পাপে চাতি দুৰিধে কম্মে অৰিজ্জমানে. সিযা নু সত্তা সুগতা দুগ্গতা ৰাতি ‘‘ইমে সত্তা সুগতিং গতা দুগ্গতিং গতা ৰা, সুগতিযং ৰা অড্ঢা দুগ্গতিযং দলিদ্দা ৰা’’তি অযমত্থো কিং নু সিযা কথং সম্ভৰেয্যাতি অত্থো.

৫৪৩-৪. ইদানি যথাৰুত্তমত্থং ‘‘নো চেত্থ কম্মানী’’তি চ ‘‘যস্মা চ কম্মানী’’তি চ গাথাদ্ৰযেন ব্যতিরেকতো অন্ৰযতো চ ৰিভাৰেতি. তত্থ হীনা পণীতাতি কুলরূপারোগ্যপরিৰারাদীহি হীনা উল়ারা চ.

৫৪৫. দ্ৰযজ্জ কম্মানং ৰিপাকমাহূতি দ্ৰযং দুৰিধং অজ্জ ইদানি কম্মানং সুচরিতদুচ্চরিতানং ৰিপাকং ৰদন্তি কথেন্তি. কিং তন্তি আহ ‘‘সুখস্স দুক্খস্স চ ৰেদনীয’’ন্তি, ইট্ঠস্স চ অনিট্ঠস্স চ অনুভৰনযোগ্গং. তা দেৰতাযো পরিচারযন্তীতি যে উক্কংসৰসেন সুখৰেদনীযং ৰিপাকং পটিলভন্তি, তে দেৰলোকে তা দেৰতা হুত্ৰা দিব্বসুখসমপ্পিতা ইন্দ্রিযানি পরিচারেন্তি. পচ্চেন্তি বালা দ্ৰযতং অপস্সিনোতি যে বালা কম্মঞ্চ কম্মফলঞ্চাতি দ্ৰযং অপস্সন্তা অসদ্দহন্তা, তে পাপপ্পসুতা দুক্খৰেদনীযং ৰিপাকং অনুভৰন্তা নিরযাদীসু কম্মুনা পচ্চেন্তি দুক্খং পাপুণন্তি.

এৰং কম্মফলং সদ্দহন্তো পন ত্ৰং কস্মা এৰরূপং দুক্খং পচ্চনুভৰসীতি অনুযোগং সন্ধায –

৫৪৬. ‘‘ন মত্থি কম্মানি সযংকতানি, দত্ৰাপি মে নত্থি যো আদিসেয্য;

অচ্ছাদনং সযনমথন্নপানং, তেনম্হি নগ্গো কসিরা চ ৰুত্তী’’তি. –

গাথমাহ. তত্থ ন মত্থি কম্মানি সযংকতানীতি যস্মা সযং অত্তনা পুব্বে কতানি পুঞ্ঞকম্মানি মম নত্থি ন ৰিজ্জন্তি, যেহি ইদানি অচ্ছাদনাদীনি লভেয্যং. দত্ৰাপি মে নত্থি যো আদিসেয্যাতি যো সমণব্রাহ্মণানং দানং দত্ৰা ‘‘অসুকস্স পেতস্স হোতূ’’তি মে আদিসেয্য উদ্দিসেয্য, সো নত্থি. তেনম্হি নগ্গো কসিরা চ ৰুত্তীতি তেন দুৰিধেনাপি কারণেন ইদানি নগ্গো নিচ্চোল়ো অম্হি, কসিরা দুক্খা চ ৰুত্তি জীৰিকা হোতীতি.

তং সুত্ৰা রাজা তস্স অচ্ছাদনাদিলাভং আকঙ্খন্তো –

৫৪৭. ‘‘সিযা নু খো কারণং কিঞ্চি যক্খ, অচ্ছাদনং যেন তুৰং লভেথ;

আচিক্খ মে ত্ৰং যদত্থি হেতু, সদ্ধাযিকং হেতুৰচো সুণোমা’’তি. –

গাথমাহ. তত্থ যেনাতি যেন কারণেন ত্ৰং অচ্ছাদনং লভেথ লভেয্যাসি, কিঞ্চি তং কারণং সিযা নু খো ভৰেয্য নু খোতি অত্থো. যদত্থীতি যদি অত্থি.

অথস্স পেতো তং কারণং আচিক্খন্তো –

৫৪৮. ‘‘কপ্পিতকো নাম ইধত্থি ভিক্খু, ঝাযী সুসীলো অরহা ৰিমুত্তো;

গুত্তিন্দ্রিযো সংৰুতপাতিমোক্খো, সীতিভূতো উত্তমদিট্ঠিপত্তো.

৫৪৯. ‘‘সখিলো ৰদঞ্ঞূ সুৰচো সুমুখো, স্ৰাগমো সুপ্পটিমুত্তকো চ;

পুঞ্ঞস্স খেত্তং অরণৰিহারী, দেৰমনুস্সানঞ্চ দক্খিণেয্যো.

৫৫০. ‘‘সন্তো ৰিধূমো অনীঘো নিরাসো, মুত্তো ৰিসল্লো অমমো অৰঙ্কো;

নিরূপধী সব্বপপঞ্চখীণো, তিস্সো ৰিজ্জা অনুপ্পত্তো জুতিমা.

৫৫১. ‘‘অপ্পঞ্ঞাতো দিস্ৰাপি ন চ সুজানো, মুনীতি নং ৰজ্জিসু ৰোহরন্তি;

জানন্তি তং যক্খভূতা অনেজং, কল্যাণধম্মং ৰিচরন্তং লোকে.

৫৫২. ‘‘তস্স তুৰং একযুগং দুৰে ৰা, মমুদ্দিসিত্ৰান সচে দদেথ;

পটিগ্গহীতানি চ তানি অস্সু, মমঞ্চ পস্সেথ সন্নদ্ধদুস্স’’ন্তি. –

গাথা অভাসি.

৫৪৮. তত্থ কপ্পিততো নামাতি জটিলসহস্সস্স অব্ভন্তরে আযস্মতো উপালিত্থেরস্স উপজ্ঝাযং সন্ধায ৰদতি. ইধাতি ইমিস্সা ৰেসালিযা সমীপে. ঝাযীতি অগ্গফলঝানেন ঝাযী. সীতিভূতোতি সব্বকিলেসদরথপরিল়াহৰূপসমেন সীতিভাৰপ্পত্তো. উত্তমদিট্ঠিপত্তোতি উত্তমং অগ্গফলং সম্মাদিট্ঠিং পত্তো.

৫৪৯. সখিলোতি মুদু. সুৰচোতি সুব্বচো. স্ৰাগমোতি সুট্ঠু আগতাগমো. সুপ্পটিমুত্তকোতি সুট্ঠু পটিমুত্তকৰাচো, মুত্তভাণীতি অত্থো. অরণৰিহারীতি মেত্তাৰিহারী.

৫৫০. সন্তোতি উপসন্তকিলেসো. ৰিধূমোতি ৰিগতমিচ্ছাৰিতক্কধূমো. অনীঘোতি নিদ্দুক্খো. নিরাসোতি নিত্তণ্হো. মুত্তোতি সব্বভৰেহি ৰিমুত্তো. ৰিসল্লোতি ৰীতরাগাদিসল্লো. অমমোতি মমংকারৰিরহিতো. অৰঙ্কোতি কাযৰঙ্কাদিৰঙ্কৰিরহিতো. নিরূপধীতি কিলেসাভিসঙ্খারাদিউপধিপ্পহাযী. সব্বপপঞ্চখীণোতি পরিক্খীণতণ্হাদিপপঞ্চো. জুতিমাতি অনুত্তরায ঞাণজুতিযা জুতিমা. অপ্পঞ্ঞাতোতি পরমপ্পিচ্ছতায পটিচ্ছন্নগুণতায চ ন পাকটো.

৫৫১. দিস্ৰাপি ন চ সুজানোতি গম্ভীরভাৰেন দিস্ৰাপি ‘‘এৰংসীলো, এৰংধম্মো, এৰংপঞ্ঞো’’তি ন সুৰিঞ্ঞেয্যো. জানন্তি তং যক্খভূতা অনেজন্তি যক্খভূতা চ অনেজং নিত্তণ্হং ‘‘অরহা’’তি তং জানন্তি. কল্যাণধম্মন্তি সুন্দরসীলাদিগুণং.

৫৫২. তস্সাতি তস্স কপ্পিতকমহাথেরস্স. একযুগন্তি একং ৰত্থযুগং. দুৰে ৰাতি দ্ৰে ৰা ৰত্থযুগানি. মমুদ্দিসিত্ৰানাতি মমং উদ্দিসিত্ৰা. পটিগ্গহীতানিচ তানি অস্সূতি তানি ৰত্থযুগানি তেন পটিগ্গহিতানি চ অস্সু ভৰেয্যুং. সন্নদ্ধদুস্সন্তি দুস্সেন কতসন্নাহং, লদ্ধৰত্থং নিৰত্থপারুতদুস্সন্তি অত্থো.

ততো রাজা –

৫৫৩. ‘‘কস্মিং পদেসে সমণং ৰসন্তং, গন্ত্ৰান পস্সেমু মযং ইদানি;

যো মজ্জ কঙ্খং ৰিচিকিচ্ছিতঞ্চ, দিট্ঠীৰিসূকানি ৰিনোদযেয্যা’’তি. –

থেরস্স ৰসনট্ঠানং পুচ্ছি. তত্থ কস্মিং পদেসেতি কতরস্মিং পদেসে. যো মজ্জাতি যো অজ্জ, ম-কারো পদসন্ধিকরো.

ততো পেতো –

৫৫৪. ‘‘এসো নিসিন্নো কপিনচ্চনাযং, পরিৰারিতো দেৰতাহি বহূহি;

ধম্মিং কথং ভাসতি সচ্চনামো, সকস্মিমাচেরকে অপ্পমত্তো’’তি. –

গাথমাহ. তত্থ কপিনচ্চনাযন্তি কপীনং ৰানরানং নচ্চনেন ‘‘কপিনচ্চনা’’তি লদ্ধৰোহারে পদেসে. সচ্চনামোতি ঝাযী সুসীলো অরহা ৰিমুত্তোতিআদীহি গুণনামেহি যাথাৰনামো অৰিপরীতনামো.

এৰং পেতেন ৰুত্তে রাজা তাৰদেৰ থেরস্স সন্তিকং গন্তুকামো –

৫৫৫. ‘‘তথাহং কস্সামি গন্ত্ৰা ইদানি, অচ্ছাদযিস্সং সমণং যুগেন;

পটিগ্গহীতানি চ তানি অস্সু, তুৰঞ্চ পস্সেমু সন্নদ্ধদুস্স’’ন্তি. –

গাথমাহ. তত্থ কস্সামীতি করিস্সামি.

অথ পেতো ‘‘দেৰতানং থেরো ধম্মং দেসেতি, তস্মা নাযং উপসঙ্কমনকালো’’তি দস্সেন্তো –

৫৫৬. ‘‘মা অক্খণে পব্বজিতং উপাগমি, সাধু ৰো লিচ্ছৰি নেস ধম্মো;

ততো চ কালে উপসঙ্কমিত্ৰা, তত্থেৰ পস্সাহি রহো নিসিন্ন’’ন্তি. –

গাথমাহ. তত্থ সাধূতি আযাচনে নিপাতো. ৰো লিচ্ছৰি নেস ধম্মোতি, লিচ্ছৰিরাজ, তুম্হাকং রাজূনং এস ধম্মো ন হোতি, যং অকালে উপসঙ্কমনং. তত্থেৰাতি তস্মিংযেৰ ঠানে.

এৰং পেতেন ৰুত্তে রাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা অত্তনো নিৰেসনমেৰ গন্ত্ৰা পুন যুত্তপত্তকালে অট্ঠ ৰত্থুযুগানি গাহাপেত্ৰা থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো পটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘ইমানি, ভন্তে, অট্ঠ ৰত্থযুগানি পটিগ্গণ্হা’’তি আহ. তং সুত্ৰা থেরো কথাসমুট্ঠাপনত্থং ‘‘মহারাজ, পুব্বে ত্ৰং অদানসীলো সমণব্রাহ্মণানং ৰিহেঠনজাতিকোৰ কথং পণীতানি ৰত্থানি দাতুকামো জাতো’’তি আহ. তং সুত্ৰা রাজা তস্স কারণং আচিক্খন্তো পেতেন সমাগমং, তেন চ অত্তনা চ কথিতং সব্বং থেরস্স আরোচেত্ৰা ৰত্থানি দত্ৰা পেতস্স উদ্দিসি. তেন পেতো দিব্বৰত্থধরো অলঙ্কতপটিযত্তো অস্সারুল়্হো থেরস্স চ রঞ্ঞো চ পুরতো পাতুভৰি. তং দিস্ৰা রাজা অত্তমনো পমুদিতো পীতিসোমনস্সজাতো ‘‘পচ্চক্খতো ৰত মযা কম্মফলং দিট্ঠং, ন দানাহং পাপং করিস্সামি, পুঞ্ঞমেৰ করিস্সামী’’তি ৰত্ৰা তেন পেতেন সক্খিং অকাসি. সো চ পেতো ‘‘সচে, ত্ৰং লিচ্ছৰিরাজ, ইতো পট্ঠায অধম্মং পহায ধম্মং চরসি, এৰাহং তৰ সক্খিং করিস্সামি, সন্তিকঞ্চ তে আগমিস্সামি, সূলাৰুতঞ্চ পুরিসং সীঘং সূলতো মোচেহি, এৰং সো জীৰিতং লভিত্ৰা ধম্মং চরন্তো দুক্খতো মুচ্চিস্সতি, থেরঞ্চ কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মং সুণন্তো পুঞ্ঞানি করোহী’’তি ৰত্ৰা গতো.

অথ রাজা থেরং ৰন্দিত্ৰা নগরং পৰিসিত্ৰা সীঘং সীঘং লিচ্ছৰিপরিসং সন্নিপাতেত্ৰা তে অনুজানাপেত্ৰা তং পুরিসং সূলতো মোচেত্ৰা ‘‘ইমং অরোগং করোথা’’তি তিকিচ্ছকে আণাপেসি. থেরঞ্চ উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছি – ‘‘সিযা নু খো, ভন্তে, নিরযগামিকম্মং কত্ৰা ঠিতস্স নিরযতো মুত্তী’’তি. সিযা, মহারাজ, সচে উল়ারং পুঞ্ঞং করোতি, মুচ্চতীতি ৰত্ৰা থেরো রাজানং সরণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠাপেসি. সো তত্থ পতিট্ঠিতো থেরস্স ওৰাদে ঠত্ৰা সোতাপন্নো অহোসি, সূলাৰুতো পন পুরিসো অরোগো হুত্ৰা সংৰেগজাতো ভিক্খূসু পব্বজিত্ৰা নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. তমত্থং দস্সেন্তা সঙ্গীতিকারা –

৫৫৭. ‘‘তথাতি ৰত্ৰা অগমাসি তত্থ, পরিৰারিতো দাসগণেন লিচ্ছৰি;

সো তং নগরং উপসঙ্কমিত্ৰা, ৰাসূপগচ্ছিত্থ সকে নিৰেসনে.

৫৫৮. ‘‘ততো চ কালে গিহিকিচ্চানি কত্ৰা,

ন্হত্ৰা পিৰিত্ৰা চ খণং লভিত্ৰা;