৩. মত্তাপেতিৰত্থুৰণ্ণনা
নগ্গা দুব্বণ্ণরূপাসীতি ইদং সত্থরি জেতৰনে ৰিহরন্তে মত্তং নাম পেতিং আরব্ভ ৰুত্তং. সাৰত্থিযং কির অঞ্ঞতরো কুটুম্বিকো সদ্ধো পসন্নো অহোসি. তস্স ভরিযা অস্সদ্ধা অপ্পসন্না কোধনা ৰঞ্ঝা চ অহোসি নামেন মত্তা নাম. অথ সো কুটুম্বিকো কুলৰংসূপচ্ছেদনভযেন সদিসকুলতো তিস্সং নাম অঞ্ঞং কঞ্ঞং আনেসি. সা অহোসি সদ্ধা পসন্না সামিনো চ পিযা মনাপা, সা নচিরস্সেৰ গব্ভিনী হুত্ৰা দসমাসচ্চযেন পুত্তং ৰিজাযি, ‘‘ভূতো’’তিস্স নামং অহোসি. সা গেহস্সামিনী হুত্ৰা চত্তারো ভিক্খূ সক্কচ্চং উপট্ঠহি, ৰঞ্ঝা পন তং উসূযতি.
তা উভোপি একস্মিং দিৰসে সীসং ন্হত্ৰা অল্লকেসা অট্ঠংসু, কুটুম্বিকো গুণৰসেন তিস্সায আবদ্ধসিনেহো মনুঞ্ঞেন হদযেন তায সদ্ধিং বহুং সল্লপন্তো অট্ঠাসি. তং অসহমানা মত্তা ইস্সাপকতা গেহে সম্মজ্জিত্ৰা ঠপিতং সঙ্কারং তিস্সায মত্থকে ওকিরি. সা অপরেন সমযেন কালং কত্ৰা পেতযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা অত্তনো কম্মবলেন পঞ্চৰিধং দুক্খং অনুভৰতি. তং পন দুক্খং পাল়িতো এৰ ৰিঞ্ঞাযতি. অথেকদিৰসং সা পেতী সঞ্ঝায ৰীতিৰত্তায গেহস্স পিট্ঠিপস্সে ন্হাযন্তিযা তিস্সায অত্তানং দস্সেসি. তং দিস্ৰা তিস্সা –
১৩৪. ‘‘নগ্গা দুব্বণ্ণরূপাসি, কিসা ধমনিসন্থতা;
উপ্ফাসুলিকে কিসিকে, কা নু ত্ৰং ইধ তিট্ঠসী’’তি. –
গাথায পটিপুচ্ছি. ইতরা –
১৩৫. ‘‘অহং মত্তা তুৰং তিস্সা, সপত্তী তে পুরে অহুং;
পাপকম্মং করিত্ৰান, পেতলোকং ইতো গতা’’তি. –
গাথায পটিৰচনং অদাসি. তত্থ অহং মত্তা তুৰং তিস্সাতি অহং মত্তা নাম, তুৰং তিস্সা নাম. পুরেতি পুরিমত্তভাৰে. তেতি তুয্হং সপত্তী অহুং, অহোসিন্তি অত্থো. পুন তিস্সা –
১৩৬. ‘‘কিং নু কাযেন ৰাচায, মনসা দুক্কটং কতং;
কিস্সকম্মৰিপাকেন, পেতলোকং ইতো গতা’’তি. –
গাথায কতকম্মং পুচ্ছি. পুন ইতরা –
১৩৭. ‘‘চণ্ডী চ ফরুসা চাসিং, ইস্সুকী মচ্ছরী সঠা;
তাহং দুরুত্তং ৰত্ৰান, পেতলোকং ইতো গতা’’তি. –
গাথায অত্তনা কতকম্মং আচিক্খি. তত্থ চণ্ডীতি কোধনা. ফরুসাতি ফরুসৰচনা. আসিন্তি অহোসিং. তাহন্তি তং অহং. দুরুত্তন্তি দুব্ভাসিতং নিরত্থকৰচনং. ইতো পরম্পি তাসং ৰচনপটিৰচনৰসেনেৰ গাথা পৰত্তা –
১৩৮. ‘‘সব্বং অহম্পি জানামি, যথা ত্ৰং চণ্ডিকা অহু;
অঞ্ঞঞ্চ খো তং পুচ্ছামি, কেনাসি পংসুকুন্থিতা.
১৩৯. ‘‘সীসংন্হাতা তুৰং আসি, সুচিৰত্থা অলঙ্কতা;
অহঞ্চ খো অধিমত্তং, সমলঙ্কততরা তযা.
১৪০. ‘‘তস্সা মে পেক্খমানায, সামিকেন সমন্তযি;
ততো মে ইস্সা ৰিপুলা, কোধো মে সমজাযথ.
১৪১. ‘‘ততো পংসুং গহেত্ৰান, পংসুনা তঞ্হি ওকিরিং;
তস্সকম্মৰিপাকেন, তেনম্হি পংসুকুন্থিতা.
১৪২. ‘‘সব্বং অহম্পি জানামি, পংসুনা মং ত্ৰমোকিরি;
অঞ্ঞঞ্চ খো তং পুচ্ছামি, কেন খজ্জসি কচ্ছুযা.
১৪৩. ‘‘ভেসজ্জহারী উভযো, ৰনন্তং অগমিম্হসে;
ত্ৰঞ্চ ভেসজ্জমাহরি, অহঞ্চ কপিকচ্ছুনো.
১৪৪. ‘‘তস্সা ত্যাজানমানায, সেয্যং ত্যাহং সমোকিরিং;
তস্সকম্মৰিপাকেন, তেন খজ্জামি কচ্ছুযা.
১৪৫. ‘‘সব্বং অহম্পি জানামি, সেয্যং মে ত্ৰং সমোকিরি;
অঞ্ঞঞ্চ খো তং পুচ্ছামি, কেনাসি নগ্গিযা তুৰং.
১৪৬. ‘‘সহাযানং সমযো আসি, ঞাতীনং সমিতী অহু;
ত্ৰঞ্চ আমন্তিতা আসি, সসামিনী নো চ খোহং.
১৪৭. ‘‘তস্সা ত্যাজানমানায, দুস্সং ত্যাহং অপানুদিং;
তস্সকম্মৰিপাকেন, তেনম্হি নগ্গিযা অহং.
১৪৮. ‘‘সব্বং অহম্পি জানামি, দুস্সং মে ত্ৰং অপানুদি;
অঞ্ঞঞ্চ খো তং পুচ্ছামি, কেনাসি গূথগন্ধিনী.
১৪৯. ‘‘তৰ গন্ধঞ্চ মালঞ্চ, পচ্চগ্ঘঞ্চ ৰিলেপনং;
গূথকূপে অতারেসিং, তং পাপং পকতং মযা;
তস্সকম্মৰিপাকেন, তেনম্হি গূথগন্ধিনী.
১৫০. ‘‘সব্বং অহম্পি জানামি, তং পাপং পকতং তযা;
অঞ্ঞঞ্চ খো তং পুচ্ছামি, কেনাসি দুগ্গতা তুৰং.
১৫১. ‘‘উভিন্নং সমকং আসি, যং গেহে ৰিজ্জতে ধনং;
সন্তেসু দেয্যধম্মেসু, দীপং নাকাসিমত্তনো;
তস্সকম্মৰিপাকেন, তেনম্হি দুগ্গতা অহং.
১৫২. ‘‘তদেৰ মং ত্ৰং অৰচ, পাপকম্মং নিসেৰসি;
ন হি পাপেহি কম্মেহি, সুলভা হোতি সুগ্গতি.
১৫৩. ‘‘ৰামতো মং ত্ৰং পচ্চেসি, অথোপি মং উসূযসি;
পস্স পাপানং কম্মানং, ৰিপাকো হোতি যাদিসো.
১৫৪. ‘‘তে ঘরা তা চ দাসিযো, তানেৰাভরণানিমে;
তে অঞ্ঞে পরিচারেন্তি, ন ভোগা হোন্তি সস্সতা.
১৫৫. ‘‘ইদানি ভূতস্স পিতা, আপণা গেহমেহিতি;
অপ্পেৰ তে দদে কিঞ্চি, মা সু তাৰ ইতো অগা.
১৫৬. ‘‘নগ্গা দুব্বণ্ণরূপাম্হি, কিসা ধমনিসন্থতা;
কোপীনমেতং ইত্থীনং, মা মং ভূতপিতাদ্দস.
১৫৭. ‘‘হন্দ কিং ৰা ত্যাহং দম্মি, কিং ৰা তেচ করোমহং;
যেন ত্ৰং সুখিতা অস্স, সব্বকামসমিদ্ধিনী.
১৫৮. ‘‘চত্তারো ভিক্খূ সঙ্ঘতো, চত্তারো পন পুগ্গলে;
অট্ঠ ভিক্খূ ভোজযিত্ৰা, মম দক্খিণমাদিস;
তদাহং সুখিতা হেস্সং, সব্বকামসমিদ্ধিনী.
১৫৯. ‘‘সাধূতি সা পটিস্সুত্ৰা, ভোজযিত্ৰাট্ঠ ভিক্খৰো;
ৰত্থেহচ্ছাদযিত্ৰান, তস্সা দক্খিণমাদিসী.
১৬০. ‘‘সমনন্তরানুদ্দিট্ঠে, ৰিপাকো উদপজ্জথ;
ভোজনচ্ছাদনপানীযং, দক্খিণায ইদং ফলং.
১৬১. ‘‘ততো সুদ্ধা সুচিৰসনা, কাসিকুত্তমধারিনী;
ৰিচিত্তৰত্থাভরণা, সপত্তিং উপসঙ্কমি.
১৬২. ‘‘অভিক্কন্তেন ৰণ্ণেন, যা ত্ৰং তিট্ঠসি দেৰতে;
ওভাসেন্তী দিসা সব্বা, ওসধী ৰিয তারকা.
১৬৩. ‘‘কেন তেতাদিসো ৰণ্ণো, কেন তে ইধ মিজ্ঝতি;
উপ্পজ্জন্তি চ তে ভোগা, যে কেচি মনসো পিযা.
১৬৪. ‘‘পুচ্ছামি তং দেৰি মহানুভাৰে, মনুস্সভূতা কিমকাসী পুঞ্ঞং;
কেনাসি এৰং জলিতানুভাৰা, ৰণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতীতি.
১৬৫. ‘‘অহং মত্তা তুৰং তিস্সা, সপত্তী তে পুরে অহুং;
পাপকম্মং করিত্ৰান, পেতলোকং ইতো গতা.
১৬৬. ‘‘তৰ দিন্নেন দানেন, মোদামি অকুতোভযা;
চিরং জীৰাহি ভগিনি, সহ সব্বেহি ঞাতিভি;
অসোকং ৰিরজং ঠানং, আৰাসং ৰসৰত্তিনং.
১৬৭. ‘‘ইধ ধম্মং চরিত্ৰান, দানং দত্ৰান সোভনে;
ৰিনেয্য মচ্ছেরমলং সমূলং, অনিন্দিতা সগ্গমুপেহি ঠান’’ন্তি.
১৩৮. তত্থ সব্বং অহম্পি জানামি, যথা ত্ৰং চণ্ডিকা অহূতি ‘‘চণ্ডী চ ফরুসা চাসি’’ন্তি যং তযা ৰুত্তং, তং সব্বং অহম্পি জানামি, যথা ত্ৰং চণ্ডিকা কোধনা ফরুসৰচনা ইস্সুকী মচ্ছরী সঠা চ অহোসি. অঞ্ঞঞ্চ খো তং পুচ্ছামীতি অঞ্ঞং পুন তং ইদানি পুচ্ছামি. কেনাসি পংসুকুন্থিতাতি কেন কম্মেন সঙ্কারপংসূতি ওগুণ্ঠিতা সব্বসো ওকিণ্ণসরীরা অহূতি অত্থো.
১৩৯-৪০. সীসংন্হাতাতি সসীসং ন্হাতা. অধিমত্তন্তি অধিকতরং. সমলঙ্কততরাতি সম্মা অতিসযেন অলঙ্কতা. ‘‘অধিমত্তা’’তি ৰা পাঠো, অতিৰিয মত্তা মানমদমত্তা, মাননিস্সিতাতি অত্থো. তযাতি ভোতিযা. সামিকেন সমন্তযীতি সামিকেন সদ্ধিং অল্লোপসল্লাপৰসেন কথেসি.
১৪২-১৪৪. খজ্জসি কচ্ছুযাতি কচ্ছুরোগেন খাদীযসি, বাধীযসীতি অত্থো. ভেসজ্জহারীতি ভেসজ্জহারিনিযো ওসধহারিকাযো. উভযোতি দুৰে, ত্ৰঞ্চ অহঞ্চাতি অত্থো. ৰনন্তন্তি ৰনং. ত্ৰঞ্চ ভেসজ্জমাহরীতি ত্ৰং ৰেজ্জেহি ৰুত্তং অত্তনো উপকারাৰহং ভেসজ্জং আহরি. অহঞ্চ কপিকচ্ছুনোতি অহং পন কপিকচ্ছুফলানি দুফস্সফলানি আহরিং. কপিকচ্ছূতি ৰা সযংভূতা ৰুচ্চতি, তস্মা সযংভূতায পত্তফলানি আহরিন্তি অত্থো. সেয্যং ত্যাহং সমোকিরিন্তি তৰ সেয্যং অহং কপিকচ্ছুফলপত্তেহি সমন্ততো অৰকিরিং.
১৪৬-১৪৭. সহাযানন্তি মিত্তানং. সমযোতি সমাগমো. ঞাতীনন্তি বন্ধূনং. সমিতীতি সন্নিপাতো. আমন্তিতাতি মঙ্গলকিরিযাৰসেন নিমন্তিতা. সসামিনীতি সভত্তিকা, সহ ভত্তুনাতি অত্থো. নো চ খোহন্তি নো চ খো অহং আমন্তিতা আসিন্তি যোজনা. দুস্সং ত্যাহন্তি দুস্সং তে অহং. অপানুদিন্তি চোরিকায অৰহরিং অগ্গহোসিং.
১৪৯. পচ্চগ্ঘন্তি অভিনৰং, মহগ্ঘং ৰা. অতারেসিন্তি খিপিং. গূথগন্ধিনীতি গূথগন্ধগন্ধিনী করীসৰাযিনী.
১৫১. যং গেহে ৰিজ্জতে ধনন্তি যং গেহে ধনং উপলব্ভতি, তং তুয্হং ময্হঞ্চাতি অম্হাকং উভিন্ন সমকং তুল্যমেৰ আসি. সন্তেসূতি ৰিজ্জমানেসু. দীপন্তি পতিট্ঠং, পুঞ্ঞকম্মং সন্ধায ৰদতি.
১৫২. এৰং সা পেতী তিস্সায পুচ্ছিতমত্থং কত্থেত্ৰা পুন পুব্বে তস্সা ৰচনং অকত্ৰা অত্তনা কতং অপরাধং পকাসেন্তী ‘‘তদেৰ মং ত্ৰ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ তদেৰাতি তদা এৰ, ময্হং মনুস্সত্তভাৰে ঠিতকালেযেৰ. তথেৰাতি ৰা পাঠো, যথা এতরহি জাতং, তং তথা এৰাতি অত্থো. মন্তি অত্তানং নিদ্দিসতি, ত্ৰন্তি তিস্সং. অৰচাতি অভণি. যথা পন অৰচ, তং দস্সেতুং ‘‘পাপকম্ম’’ন্তিআদি ৰুত্তং. ‘‘পাপকম্মানী’’তি পাল়ি. ‘‘ত্ৰং পাপকম্মানিযেৰ করোসি, পাপেহি পন কম্মেহি সুগতি সুলভা ন হোতি, অথ খো দুগ্গতি এৰ সুলভা’’তি যথা মং ত্ৰং পুব্বে অৰচ ওৰদি, তং তথেৰাতি ৰদতি.
১৫৩. তং সুত্ৰা তিস্সা ‘‘ৰামতো মং ত্ৰং পচ্চেসী’’তিআদিনা তিস্সো গাথা আহ. তত্থ ৰামতো মং ত্ৰং পচ্চেসীতি ৰিলোমতো মং ত্ৰং অধিগচ্ছসি, তুয্হং হিতেসিম্পি ৰিপচ্চনীককারিনিং কত্ৰা মং গণ্হাসি. মং উসূযসীতি ময্হং উসূযসি, মযি ইস্সং করোসি. পস্স পাপানং কম্মানং, ৰিপাকো হোতি যাদিসোতি পাপকানং নাম কম্মানং ৰিপাকো যাদিসো যথা ঘোরতরো, তং পচ্চক্খতো পস্সাতি ৰদতি.
১৫৪. তে অঞ্ঞে পরিচারেন্তীতি তে ঘরে দাসিযো আভরণানি চ ইমানি তযা পুব্বে পরিগ্গহিতানি ইদানি অঞ্ঞে পরিচারেন্তি পরিভুঞ্জন্তি. ‘‘ইমে’’তি হি লিঙ্গৰিপল্লাসেন ৰুত্তং. ন ভোগা হোন্তি সস্সতাতি ভোগা নামেতে ন সস্সতা অনৰট্ঠিতা তাৰকালিকা মহাযগমনীযা, তস্মা তদত্থং ইস্সামচ্ছরিযাদীনি ন কত্তব্বানীতি অধিপ্পাযো.
১৫৫. ইদানি ভূতস্স পিতাতি ইদানেৰ ভূতস্স ময্হং পুত্তস্স পিতা কুটুম্বিকো. আপণাতি আপণতো ইমং গেহং এহিতি আগমিস্সতি. অপ্পেৰ তে দদে কিঞ্চীতি গেহং আগতো কুটুম্বিকো তুয্হং দাতব্বযুত্তকং কিঞ্চি দেয্যধম্মং অপি নাম দদেয্য. মা সু তাৰ ইতো অগাতি ইতো গেহস্স পচ্ছা ৰত্থুতো মা তাৰ অগমাসীতি তং অনুকম্পমানা আহ.
১৫৬. তং সুত্ৰা পেতী অত্তনো অজ্ঝাসযং পকাসেন্তী ‘‘নগ্গা দুব্বণ্ণরূপাম্হী’’তি গাথমাহ. তত্থ কোপীনমেতং ইত্থীনন্তি এতং নগ্গদুব্বণ্ণতাদিকং পটিচ্ছাদেতব্বতায ইত্থীনং কোপীনং রুন্ধনীযং. মা মং ভূতপিতাদ্দসাতি তস্মা ভূতস্স পিতা কুটুম্বিকো মং মা অদ্দক্খীতি লজ্জমানা ৰদতি.
১৫৭. তং সুত্ৰা তিস্সা সঞ্জাতনুদ্দযা ‘‘হন্দ কিং ৰা ত্যাহং দম্মী’’তি গাথমাহ. তত্থ হন্দাতি চোদনত্থে নিপাতো. কিং ৰা ত্যাহং দম্মীতি কিং তে অহং দম্মি, কিং ৰত্থং দস্সামি, উদাহু ভত্তন্তি. কিং ৰা তেধ করোমহন্তি কিং ৰা অঞ্ঞং তে ইধ ইমস্মিং কালে উপকারং করিস্সামি.
১৫৮. তং সুত্ৰা পেতী ‘‘চত্তারো ভিক্খূ সঙ্ঘতো’’তি গাথমাহ. তত্থ চত্তারো ভিক্খূ সঙ্ঘতো, চত্তারো পন পুগ্গলেতি ভিক্খুসঙ্ঘতো সঙ্ঘৰসেন চত্তারো ভিক্খূ, পুগ্গলৰসেন চত্তারো ভিক্খূতি এৰং অট্ঠ ভিক্খূ যথারুচিং ভোজেত্ৰা তং দক্খিণং মম আদিস, ময্হং পত্তিদানং দেহি. তদাহং সুখিতা হেস্সন্তি যদা ত্ৰং দক্খিণং মম উদ্দিসিস্সসি, তদা অহং সুখিতা সুখপ্পত্তা সব্বকামসমিদ্ধিনী ভৰিস্সামীতি অত্থো.
১৫৯-১৬১. তং সুত্ৰা তিস্সা তমত্থং অত্তনো সামিকস্স আরোচেত্ৰা দুতিযদিৰসে অট্ঠ ভিক্খূ ভোজেত্ৰা তস্সা দক্খিণমাদিসি, সা তাৰদেৰ পটিলদ্ধদিব্বসম্পত্তিকা পুন তিস্সায সন্তিকং উপসঙ্কমি. তমত্থং দস্সেতুং সঙ্গীতিকারেহি ‘‘সাধূতি সা পটিস্সুত্ৰা’’তিআদিকা তিস্সো গাথা ঠপিতা.
১৬২-১৬৭. উপসঙ্কমিত্ৰা ঠিতং পন নং তিস্সা ‘‘অভিক্কন্তেন ৰণ্ণেনা’’তিআদীহি তীহি গাথাহি পটিপুচ্ছি. ইতরা ‘‘অহং মত্তা’’তি গাথায অত্তানং আচিক্খিত্ৰা ‘‘চিরং জীৰাহী’’তি গাথায তস্সা অনুমোদনং দত্ৰা ‘‘ইধ ধম্মং চরিত্ৰানা’’তি গাথায ওৰাদং অদাসি. তত্থ তৰ দিন্নেনাতি তযা দিন্নেন. অসোকং ৰিরজং ঠানন্তি সোকাভাৰেন অসোকং, সেদজল্লিকানং পন অভাৰেন ৰিরজং দিব্বট্ঠানং, সব্বমেতং দেৰলোকং সন্ধায ৰদতি. আৰাসন্তি ঠানং. ৰসৰত্তিনন্তি দিব্বেন আধিপতেয্যেন অত্তনো ৰসং ৰত্তেন্তানং. সমূলন্তি সলোভদোসং. লোভদোসা হি মচ্ছরিযস্স মূলং নাম. অনিন্দিতাতি অগরহিতা পাসংসা, সগ্গমুপেহি ঠানন্তি রূপাদীহি ৰিসযেহি সুট্ঠু অগ্গত্তা ‘‘সগ্গ’’ন্তি লদ্ধনামং দিব্বট্ঠানং উপেহি, সুগতিপরাযণা হোহীতি অত্থো. সেসং উত্তানমেৰ.
অথ তিস্সা তং পৰত্তিং কুটুম্বিকস্স আরোচেসি, কুটুম্বিকো ভিক্খূনং আরোচেসি, ভিক্খূ ভগৰতো আরোচেসুং. ভগৰা তমত্থং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা সম্পত্তপরিসায ধম্মং দেসেসি, তং সুত্ৰা মহাজনো পটিলদ্ধসংৰেগো ৰিনেয্য মচ্ছেরাদিমলং দানসীলাদিরতো সুগতিপরাযণো অহোসীতি.
মত্তাপেতিৰত্থুৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.