৫৬-৬৩. সচ্চঞাণচতুক্কদ্ৰযনিদ্দেসৰণ্ণনা
১০৮-৯. সচ্চঞাণচতুক্কদ্ৰযনিদ্দেসে দুক্খস্স পীল়নট্ঠোতিআদীনি ৰুত্তত্থানেৰ. মগ্গসমঙ্গিস্স ঞাণং দুক্খেপেতং ঞাণন্তিআদি অনন্তরচতুক্কে ৰিয একাভিসমযৰসেন ৰুত্তং. দুৰিধঞ্হি সচ্চঞাণং লোকিযং লোকুত্তরঞ্চ. লোকিকং দুৰিধং অনুবোধঞাণং পচ্চৰেক্খণঞাণঞ্চ. অনুবোধঞাণং আদিকম্মিকস্স অনুস্সৰাদিৰসেন নিরোধে মগ্গে চ পৰত্ততি, দুক্খে সমুদযে চ আরম্মণকরণৰসেন. পচ্চৰেক্খণঞাণং পটিৰিদ্ধসচ্চস্স চতূসুপি সচ্চেসু আরম্মণকরণৰসেন. লোকুত্তরং পটিৰেধঞাণং নিরোধমারম্মণং কত্ৰা কিচ্চতো চত্তারি সচ্চানি পটিৰিজ্ঝতি. যথাহ – ‘‘যো, ভিক্খৰে, দুক্খং পস্সতি, দুক্খসমুদযম্পি সো পস্সতি, দুক্খনিরোধম্পি পস্সতি, দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদম্পি পস্সতী’’তি (সং. নি. ৫.১১০০) সব্বং ৰত্তব্বং. ইধাপি ইমিনা ৰারেন ইদমেৰ ৰুত্তং. তং পন লোকুত্তরম্পি ‘‘দুক্খে ঞাণ’’ন্তিআদীনি নামানি লভতীতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. ইধ পন লোকিকঞাণমেৰ অধিপ্পেতং. তস্মাযেৰ চ তত্থ কতমং দুক্খে ঞাণন্তিআদিমাহ.
তত্থ দুক্খং আরব্ভাতি দুক্খসচ্চং আলম্বিত্ৰা, আরম্মণং কত্ৰাতি অত্থো. পঞ্ঞাতিআদীসু তস্স তস্স অত্থস্স পাকটকরণসঙ্খাতেন পঞ্ঞাপনট্ঠেন পঞ্ঞা, তেন তেন ৰা অনিচ্চাদিনা পকারেন ধম্মে জানাতীতিপি পঞ্ঞা. ইদমস্সা সভাৰপদং. পজাননাকারো পজাননা. অনিচ্চাদীনি ৰিচিনাতীতি ৰিচযো. পৰিচযোতি উপসগ্গেন পদং ৰড্ঢিতং, পকারেন ৰিচযোতি অত্থো. চতুসচ্চধম্মং ৰিচিনাতীতি ধম্মৰিচযো. অনিচ্চাদীনং সম্মা লক্খণৰসেন সল্লক্খণা. সা এৰ উপসগ্গনানত্তেন উপলক্খণা পচ্চুপলক্খণাতি ৰুত্তা. ভুসং লক্খণা তে তে অনিচ্চাদিধম্মে পটিচ্চ উপলক্খণাতি অত্থো. পণ্ডিতভাৰো পণ্ডিচ্চং. কুসলভাৰো কোসল্লং. নিপুণভাৰো নেপুঞ্ঞং. অনিচ্চাদীনং ৰিভাৰনৰসেন ৰেভব্যা. অনিচ্চাদীনং চিন্তনকৰসেন চিন্তা, যস্স উপ্পজ্জতি, তং অনিচ্চাদীনি চিন্তাপেতীতিপি চিন্তা. অনিচ্চাদীনি উপপরিক্খতীতি উপপরিক্খা. ভূরীতি পথৰী. অযম্পি সণ্হট্ঠেন ৰিত্থতট্ঠেন চ ভূরী ৰিযাতি ভূরী. অথ ৰা পঞ্ঞাযেৰ ভূতে অত্থে রমতীতি ভূরীতি ৰুচ্চতি. অসনি ৰিয সিলুচ্চযে কিলেসে মেধতি হিংসতীতি মেধা, খিপ্পং গহণধারণট্ঠেন ৰা মেধা. যস্স উপ্পজ্জতি, তং অত্তহিতপটিপত্তিযং সম্পযুত্তধম্মে চ যাথাৰলক্খণপটিৰেধে পরিনেতীতি পরিণাযিকা. ধম্মে অনিচ্চাদিৰসেন ৰিৰিধা পস্সতীতি ৰিপস্সনা. সম্মা পকারেহি অনিচ্চাদীনি জানাতীতি সম্পজানো, তস্স ভাৰো সম্পজঞ্ঞং. উপ্পথপটিপন্নে সিন্ধৰে ৰীথিআরোপনত্থং পতোদো ৰিয উপ্পথে ধাৰনকং কূটচিত্তং ৰীথিআরোপনত্থং ৰিজ্ঝতীতি পতোদো ৰিয পতোদো.
দস্সনলক্খণে ইন্দট্ঠং করোতীতি ইন্দ্রিযং, পঞ্ঞাসঙ্খাতং ইন্দ্রিযং পঞ্ঞিন্দ্রিযং. কিং ৰুত্তং হোতি? নযিদং ‘‘পুরিসস্স ইন্দ্রিযং পুরিসিন্দ্রিয’’ন্তিআদি ৰিয পঞ্ঞায ইন্দ্রিযং পঞ্ঞিন্দ্রিযং. অথ খো পঞ্ঞা এৰ ইন্দ্রিযং পঞ্ঞিন্দ্রিযন্তি ৰুত্তং হোতি. অৰিজ্জায ন কম্পতীতি পঞ্ঞাবলং. কিলেসচ্ছেদনট্ঠেন পঞ্ঞাৰ সত্থং পঞ্ঞাসত্থং. অচ্চুগ্গতট্ঠেন পঞ্ঞাৰ পাসাদো পঞ্ঞাপাসাদো. আলোকনট্ঠেন পঞ্ঞাৰ আলোকো পঞ্ঞাআলোকো. ওভাসনট্ঠেন পঞ্ঞাৰ ওভাসো পঞ্ঞাওভাসো. পজ্জোতনট্ঠেন পঞ্ঞাৰ পজ্জোতো পঞ্ঞাপজ্জোতো. পঞ্ঞৰতো হি একপল্লঙ্কেন নিসিন্নস্স দসসহস্সিলোকধাতু একালোকা একোভাসা একপজ্জোতা হোতি. তেনেতং ৰুত্তং. ইমেসু পন তীসু পদেসু একপদেনাপি এতস্মিং অত্থে সিদ্ধে যানি পনেতানি ভগৰতা ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, আলোকা. কতমে চত্তারো? চন্দালোকো, সূরিযালোকো, অগ্গালোকো, পঞ্ঞালোকো. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো আলোকা. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমেসং চতুন্নং আলোকানং যদিদং পঞ্ঞালোকো’’. তথা ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, ওভাসা. চত্তারোমে, ভিক্খৰে, পজ্জোতা’’তি (অ. নি. ৪.১৪৪-১৪৫) সত্তানং অজ্ঝাসযৰসেন সুত্তানি দেসিতানি. তদনুরূপেনেৰ ইধাপি থেরেন দেসনা কতা. অত্থো হি অনেকেহি আকারেহি ৰিভজ্জমানো সুৰিভত্তো হোতি, অঞ্ঞথা চ অঞ্ঞো বুজ্ঝতি, অঞ্ঞথা অঞ্ঞোতি. রতিকরণট্ঠেন পন রতিদাযকট্ঠেন রতিজনকট্ঠেন চিত্তীকতট্ঠেন দুল্লভপাতুভাৰট্ঠেন অতুলট্ঠেন অনোমসত্তপরিভোগট্ঠেন চ পঞ্ঞাৰ রতনং পঞ্ঞারতনং.
ন তেন সত্তা মুয্হন্তি, সযং ৰা আরম্মণে ন মুয্হতীতি অমোহো. ধম্মৰিচযপদং ৰুত্তত্থমেৰ. কস্মা পনেতং পুন ৰুত্তন্তি? অমোহস্স মোহপটিপক্খভাৰদীপনত্থং. তেনেতং দীপেতি ‘‘য্ৰাযং অমোহো, সো ন কেৰলং মোহতো অঞ্ঞো ধম্মো, মোহস্স পন পটিপক্খো ধম্মৰিচযসঙ্খাতো অমোহো নাম ইধ অধিপ্পেতো’’তি. সম্মাদিট্ঠীতি যাথাৰনিয্যানিককুসলদিট্ঠি. ‘‘তত্থ কতমং দুক্খসমুদযে ঞাণং, তত্থ কতমং দুক্খনিরোধে ঞাণং, তত্থ কতমং দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণ’’ন্তি পুচ্ছাৰচনানি সঙ্খেপৰসেন ৰুত্তানীতি.
সচ্চঞাণচতুক্কদ্ৰযনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.