১১. মগ্গঞাণনিদ্দেসৰণ্ণনা
৬১. মগ্গঞাণনিদ্দেসে মিচ্ছাদিট্ঠিযা ৰুট্ঠাতীতি দিট্ঠানুসযপ্পহানেন সমুচ্ছেদৰসেন দ্ৰাসট্ঠিভেদতো মিচ্ছাদিট্ঠিতো ৰুট্ঠাতি. তদনুৰত্তককিলেসেহীতি মিচ্ছাদিট্ঠিসম্পযোগৰসেন চ মিচ্ছাদিট্ঠিউপনিস্সযেন চ উপ্পজ্জমানেহি মিচ্ছাদিট্ঠিঅনুৰত্তমানেহি নানাৰিধেহি কিলেসেহি. তেন তদেকট্ঠকিলেসপ্পহানং ৰুত্তং হোতি. দুৰিধঞ্হি একট্ঠং সহজেকট্ঠং পহানেকট্ঠঞ্চ. তায দিট্ঠিযা সহ একস্মিং চিত্তে, একস্মিং পুগ্গলে ৰা যাৰ পহানা ঠিতাতি তদেকট্ঠা. দিট্ঠিযা হি পহীযমানায দিট্ঠিসম্পযুত্তেসু দ্ৰীসু অসঙ্খারিকচিত্তেসু তায দিট্ঠিযা সহজাতা লোভো মোহো উদ্ধচ্চং অহিরিকং অনোত্তপ্পন্তি ইমে কিলেসা, দ্ৰীসু সসঙ্খারিকচিত্তেসু তায দিট্ঠিযা সহজাতা লোভো মোহো থিনং উদ্ধচ্চং অহিরিকং অনোত্তপ্পন্তি ইমে কিলেসা সহজেকট্ঠৰসেন পহীযন্তি. দিট্ঠিকিলেসেযেৰ পহীযমানে তেন সহ একস্মিং পুগ্গলে ঠিতা অপাযগমনীযা লোভো দোসো মোহো মানো ৰিচিকিচ্ছা থিনং উদ্ধচ্চং অহিরিকং অনোত্তপ্পন্তি ইমে কিলেসা পহানেকট্ঠৰসেন পহীযন্তি. খন্ধেহীতি তদনুৰত্তকেহেৰ খন্ধেহি, তং দিট্ঠিং অনুৰত্তমানেহি সহজেকট্ঠেহি চ পহানেকট্ঠেহি চ চতূহি অরূপক্খন্ধেহি, তংসমুট্ঠানরূপেহি ৰা সহ পঞ্চহি খন্ধেহি মিচ্ছাদিট্ঠিআদিকিলেসপচ্চযা অনাগতে উপ্পজ্জিতব্বেহি ৰিপাকক্খন্ধেহি. বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহীতি যথাৰুত্তকিলেসক্খন্ধতো বহিভূতেহি সব্বসঙ্খারনিমিত্তেহি. মিচ্ছাসঙ্কপ্পা ৰুট্ঠাতীতি সোতাপত্তিমগ্গেন পহাতব্বেসু চতূসু দিট্ঠিসম্পযুত্তেসু, ৰিচিকিচ্ছাসহগতে চাতি পঞ্চসু চিত্তেসু অপাযগমনীযসেসাকুসলচিত্তেসু চ মিচ্ছাসঙ্কপ্পা ৰুট্ঠাতি.
মিচ্ছাৰাচায ৰুট্ঠাতীতি মুসাৰাদতো চেৰ অপাযগমনীযপিসুণফরুসসম্ফপ্পলাপেহি চ ৰুট্ঠাতি. মিচ্ছাকম্মন্তা ৰুট্ঠাতীতি পাণাতিপাতাদিন্নাদানমিচ্ছাচারেহি ৰুট্ঠাতি. মিচ্ছাআজীৰা ৰুট্ঠাতীতি কুহনা লপনা নেমিত্তিকতা নিপ্পেসিকতা লাভেনলাভংনিজিগীসনতা, আজীৰহেতুকেহি ৰা সত্তহিপি কাযৰচীকম্মেহি ৰুট্ঠাতি. মিচ্ছাৰাযামমিচ্ছাসতিমিচ্ছাসমাধীহি ৰুট্ঠানং মিচ্ছাসঙ্কপ্পৰুট্ঠানে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. মিচ্ছাসতীতি চ সতিযা পটিপক্খাকারেন উপ্পজ্জমানা অকুসলচিত্তুপ্পাদমত্তমেৰ. উপরিমগ্গত্তযে ‘‘দস্সনট্ঠেন সম্মাদিট্ঠী’’তিআদীনি অট্ঠ মগ্গঙ্গানি যথা পঠমজ্ঝানিকে পঠমমগ্গে লব্ভন্তি, তথেৰ লব্ভন্তি. তত্থ পঠমমগ্গে সম্মাদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠিং পজহতীতি সম্মাদিট্ঠি. সম্মাসঙ্কপ্পাদযোপি মিচ্ছাসঙ্কপ্পাদীনং পজহনট্ঠেনেৰ ৰেদিতব্বা. এৰং সন্তে পঠমমগ্গেনেৰ দ্ৰাসট্ঠিযা দিট্ঠিগতানং পহীনত্তা উপরিমগ্গত্তযেন পহাতব্বা দিট্ঠি নাম নত্থি.
তত্থ সম্মাদিট্ঠীতি নামং কথং হোতীতি? যথা ৰিসং অত্থি ৰা হোতু মা ৰা, অগদো অগদোত্ৰেৰ ৰুচ্চতি, এৰং মিচ্ছাদিট্ঠি অত্থি ৰা হোতু মা ৰা, অযং সম্মাদিট্ঠি এৰ নাম. যদি এৰং নামমত্তমেৰেতং হোতি, উপরিমগ্গত্তযে পন সম্মাদিট্ঠিযা কিচ্চাভাৰো আপজ্জতি, মগ্গঙ্গানি ন পরিপূরেন্তি. তস্মা সম্মাদিট্ঠি সকিচ্চকা কাতব্বা, মগ্গঙ্গানি পরিপূরেতব্বানীতি. সকিচ্চকা চেত্থ সম্মাদিট্ঠি যথালাভনিযমেন দীপেতব্বা. উপরিমগ্গত্তযৰজ্ঝো হি একো মানো অত্থি, সো দিট্ঠিট্ঠানে তিট্ঠতি, সা তং মানং পজহতীতি সম্মাদিট্ঠি. সোতাপত্তিমগ্গস্মিঞ্হি সম্মাদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠিং পজহতি. সোতাপন্নস্স পন সকদাগামিমগ্গৰজ্ঝো মানো অত্থি, তং মানং পজহতীতি সম্মাদিট্ঠি. তস্সেৰ সত্তঅকুসলচিত্তসহজাতো সঙ্কপ্পো অত্থি, তেহেৰ চিত্তেহি ৰাচঙ্গচোপনং অত্থি, কাযঙ্গচোপনং অত্থি, পচ্চযপরিভোগো অত্থি, সহজাতৰাযামো অত্থি, অস্সতিযভাৰো অত্থি, সহজাতচিত্তেকগ্গতা অত্থি, এতে মিচ্ছাসঙ্কপ্পাদযো নাম. সকদাগামিমগ্গে সম্মাসঙ্কপ্পাদযো তেসং পহানেন সম্মাসঙ্কপ্পাদযোতি ৰেদিতব্বা. এৰং সকদাগামিমগ্গে অট্ঠঙ্গানি সকিচ্চকানি হোন্তি. সকদাগামিস্স অনাগামিমগ্গৰজ্ঝো মানো অত্থি, সো দিট্ঠিট্ঠানে তিট্ঠতি. তস্সেৰ সত্তহি চিত্তেহি সহজাতা সঙ্কপ্পাদযো অত্থি. তেসং পহানেন অনাগামিমগ্গে অট্ঠন্নং অঙ্গানং সকিচ্চকতা ৰেদিতব্বা. অনাগামিস্স অরহত্তমগ্গৰজ্ঝো মানো অত্থি, সো দিট্ঠিট্ঠানে তিট্ঠতি. যানি পনস্স পঞ্চ অকুসলচিত্তানি, তেহি সহজাতা সঙ্কপ্পাদযো অত্থি. তেসং পহানেন অরহত্তমগ্গে অট্ঠন্নং অঙ্গানং সকিচ্চকতা ৰেদিতব্বা.
ওল়ারিকাতি কাযৰচীদ্ৰারে ৰীতিক্কমস্স পচ্চযভাৰেন থূলভূতম্হা. কামরাগসঞ্ঞোজনাতি মেথুনরাগসঙ্খাতা সঞ্ঞোজনা. সো হি কামভৰে সঞ্ঞোজেতীতি সঞ্ঞোজনন্তি ৰুচ্চতি. পটিঘসঞ্ঞোজনাতি ব্যাপাদসঞ্ঞোজনা. সো হি আরম্মণে পটিহঞ্ঞতীতি পটিঘন্তি ৰুচ্চতি. তে এৰ থামগতট্ঠেন সন্তানে অনুসেন্তীতি অনুসযা. অণুসহগতাতি অণুভূতা, সুখুমভূতাতি অত্থো. তব্ভাৰে হি এত্থ সহগতসদ্দো. সকদাগামিস্স হি কামরাগব্যাপাদা দ্ৰীহি কারণেহি অণুভূতা অধিচ্চুপ্পত্তিযা চ পরিযুট্ঠানমন্দতায চ. তস্স হি বালপুথুজ্জনস্স ৰিয কিলেসা অভিণ্হং ন উপ্পজ্জন্তি, কদাচি করহচি উপ্পজ্জন্তি. উপ্পজ্জমানা চ বালপুথুজ্জনস্স ৰিয মদ্দন্তা ফরন্তা ছাদেন্তা অন্ধঅন্ধং করোন্তা ন উপ্পজ্জন্তি, দ্ৰীহি পন মগ্গেহি পহীনত্তা মন্দমন্দা তনুকাকারা হুত্ৰা উপ্পজ্জন্তি, ৰীতিক্কমং পাপেতুং সমত্থা ন হোন্তি. এৰং তনুভূতা অনাগামিমগ্গেন পহীযন্তি রূপরাগাতি রূপভৰে ছন্দরাগা. অরূপরাগাতি অরূপভৰে ছন্দরাগা. মানাতি উন্নতিলক্খণা. উদ্ধচ্চাতি অৰূপসমলক্খণা. অৰিজ্জাযাতি অন্ধলক্খণায. ভৰরাগানুসযাতি রূপরাগারূপরাগৰসেন পৰত্তভৰরাগানুসযা.
৬২. ইদানি মগ্গঞাণসংৰণ্ণনং করোন্তো অজাতং ঝাপেতীতিআদিমাহ. তত্থ চ অজাতং ঝাপেতি জাতেন, ঝানং তেন পৰুচ্চতীতি অত্তনো সন্তানে পাতুভূতেন তেন তেন লোকুত্তরজ্ঝানেন তংসমঙ্গীপুগ্গলো অজাতমেৰ তং তং কিলেসং ঝাপেতি দহতি সমুচ্ছিন্দতি, তেন কারণেন তং লোকুত্তরং ঝানন্তি পৰুচ্চতীতি অত্থো. ঝানৰিমোক্খে কুসলতাতি তস্মিং অরিযমগ্গসম্পযুত্তে ৰিতক্কাদিকে ঝানে চ ৰিমোক্খসঙ্খাতে অরিযমগ্গে চ অসম্মোহৰসেন কুসলতায পঠমমগ্গেনেৰ পহীনাসু নানাদিট্ঠীসু ন কম্পতি. ঝানং নাম দুৰিধং আরম্মণূপনিজ্ঝানঞ্চ লক্খণূপনিজ্ঝানঞ্চ. লোকিযপঠমজ্ঝানাদিকং কসিণাদিআরম্মণূপনিজ্ঝানট্ঠেন ঝানং, ৰিপস্সনাসঙ্খারানং সভাৰসামঞ্ঞলক্খণূপনিজ্ঝানট্ঠেন ঝানং, লোকুত্তরং নিব্বানে তথলক্খণূপনিজ্ঝানট্ঠেন ঝানং. ইধ পন গোত্রভুনাপি সাধারণং লক্খণূপনিজ্ঝানট্ঠং অনামসিত্ৰা অসাধারণেন কিলেসঝাপনট্ঠেন ঝানং ৰুত্তং. ৰিমোক্খট্ঠো পনেত্থ নিব্বানারম্মণে সুট্ঠু অধিমুচ্চনট্ঠো কিলেসেহি চ সুট্ঠু মুচ্চনট্ঠো.
সমাদহিত্ৰা যথা চে ৰিপস্সতীতি অপ্পনূপচারখণিকসমাধীনং অঞ্ঞতরেন সমাধিনা পঠমং চিত্তসমাধানং কত্ৰা পচ্ছা যথা ৰিপস্সতি চ. সমুচ্চযত্থো চে-সদ্দো ৰিপস্সনং সমুচ্চিনোতি. ৰিপস্সমানো তথা চে সমাদহেতি ৰিপস্সনা নামেসা লূখভূতা নিরস্সাদা, সমথো চ নাম সিনিদ্ধভূতো সঅস্সাদো. তস্মা তায লূখভূতং চিত্তং সিনেহেতুং ৰিপস্সমানো তথা চ সমাদহে. ৰিপস্সমানো পুন সমাধিং পৰিসিত্ৰা চিত্তসমাধানঞ্চ তথেৰ করেয্য, যথেৰ ৰিপস্সনন্তি অত্থো. ইধ চে-সদ্দো সমাদহনং সমুচ্চিনোতি. উভযত্থাপি গাথাবন্ধানুৰত্তনেন চে-কারো কতো, অত্থো পন চ-কারত্থো এৰ. ৰিপস্সনা চ সমথো তদা অহূতি যস্মা সমথৰিপস্সনানং যুগনদ্ধভাৰে সতি অরিযমগ্গপাতুভাৰো হোতি, তস্মা অরিযমগ্গজননসমত্থত্তা যদা তদুভযসমাযোগো হোতি, তদা ৰিপস্সনা চ সমথো চ অহু, সমথৰিপস্সনা ভূতা নাম হোতীতি অত্থো. তা চ সমথৰিপস্সনা অরিযমগ্গাভিমুখীকালে চ মগ্গক্খণে চ সমানভাগা যুগনদ্ধা ৰত্তরে সমানো সমো ভাগো কোট্ঠাসো এতেসন্তি সমানভাগা, যুগে নদ্ধা ৰিযাতি যুগনদ্ধা, অঞ্ঞমঞ্ঞং অনতিৰত্তনট্ঠেন সমধুরা সমবলাতি অত্থো. ৰিত্থারো পনস্স যুগনদ্ধকথাযং আৰিভৰিস্সতি.
দুক্খা সঙ্খারা সুখো, নিরোধো ইতি দস্সনং. দুভতো ৰুট্ঠিতা পঞ্ঞা, ফস্সেতি অমতংপদন্তি দুক্খা সঙ্খারা, সুখো নিরোধো নিব্বানন্তি পটিপন্নস্স ততো নিব্বানদস্সনং অরিযমগ্গঞাণং দুভতো ৰুট্ঠিতা পঞ্ঞা নাম. সা এৰ চ পঞ্ঞা অমতং পদং নিব্বানং আরম্মণফুসনেন ফুসতি, পটিলভতীতি অত্থো. নিব্বানঞ্হি অতপ্পকট্ঠেন অমতসদিসন্তি অমতং, নাস্স মতং মরণং ৰযো অত্থীতিপি অমতং, পুব্বভাগতো পট্ঠায মহতা উস্সাহেন মহতিযা পটিপদায পজ্জতি পটিপজ্জীযতীতি পদন্তি ৰুচ্চতি.
ৰিমোক্খচরিযং জানাতীতি ৰিমোক্খপৰত্তিং অসম্মোহৰসেন জানাতি, পচ্চৰেক্খণৰসেন জানাতি. ‘‘দুভতো ৰুট্ঠানো ৰিমোক্খো, দুভতো ৰুট্ঠানা চত্তারো ৰিমোক্খা, দুভতো ৰুট্ঠানানং অনুলোমা চত্তারো ৰিমোক্খা, দুভতো ৰুট্ঠানপটিপ্পস্সদ্ধি চত্তারো ৰিমোক্খা’’তি হি উপরি ৰিমোক্খকথাযংযেৰ (পটি. ম. ১.২০৯ আদযো) আগতা ৰিমোক্খচরিযা ৰেদিতব্বা. তেসং ৰিত্থারো তত্থেৰ আগতো. নানত্তেকত্তকোৰিদোতি তেসং ৰিমোক্খানং নানাভাৰে একভাৰে চ কুসলো. দুভতো ৰুট্ঠানৰিমোক্খৰসেন হি তেসং একত্তং, চতুঅরিযমগ্গৰসেন নানত্তং, একেকস্সাপি ৰা অরিযমগ্গস্স অনুপস্সনাভেদেন নানত্তং, অরিযমগ্গভাৰেন একত্তং ৰেদিতব্বং. দ্ৰিন্নং ঞাণানং কুসলতাতি দস্সনসঙ্খাতস্স চ ভাৰনাসঙ্খাতস্স চাতি ইমেসং দ্ৰিন্নং ঞাণানং কুসলতায. দস্সনন্তি হি সোতাপত্তিমগ্গো. সো হি পঠমং নিব্বানদস্সনতো দস্সনন্তি ৰুত্তো. গোত্রভু পন কিঞ্চাপি পঠমতরং নিব্বানং পস্সতি, যথা পন রঞ্ঞো সন্তিকং কেনচিদেৰ করণীযেন আগতো পুরিসো দূরতোৰ রথিকায চরন্তং হত্থিক্খন্ধগতং রাজানং দিস্ৰাপি ‘‘দিট্ঠো তে রাজা’’তি পুট্ঠো দিস্ৰা কত্তব্বকিচ্চস্স অকতত্তা ‘‘ন পস্সামী’’তি আহ, এৰমেৰ নিব্বানং দিস্ৰা কত্তব্বস্স কিলেসপ্পহানস্সাভাৰা ন ‘‘দস্সন’’ন্তি ৰুচ্চতি. তঞ্হি ঞাণং মগ্গস্স আৰজ্জনট্ঠানে তিট্ঠতি. ভাৰনাতি সেসমগ্গত্তযং. তঞ্হি পঠমমগ্গেন দিট্ঠস্মিংযেৰ ধম্মে ভাৰনাৰসেন উপ্পজ্জতি, ন অদিট্ঠপুব্বং কিঞ্চি পস্সতি, তস্মা ‘‘ভাৰনা’’তি ৰুচ্চতি. হেট্ঠা পন ভাৰনামগ্গস্স অপরিনিট্ঠিতত্তা ‘‘দ্ৰিন্নং ঞাণান’’ন্তি অৰত্ৰা সোতাপত্তিসকদাগামিঅনাগামিমগ্গলাভিনো সন্ধায ‘‘ঝানৰিমোক্খে কুসলতা’’তি ৰুত্তং, অরহত্তমগ্গলাভিনো পন ভাৰনামগ্গস্স পরিনিট্ঠিতত্তা ‘‘দ্ৰিন্নং ঞাণানং কুসলতা’’তি ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
মগ্গঞাণনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.