৬. জরাসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা
৩৯. ছট্ঠে জরাসুত্তে অপ্পং ৰত জীৰিতং ইদন্তি ইদং ৰত মনুস্সানং জীৰিতং অপ্পকং পরিত্তং ঠিতিপরিত্ততায সরসপরিত্ততাযাতি গুহট্ঠকসুত্তেপি ৰুত্তনযমেতং. ওরং ৰস্সসতাপি মিয্যতীতি ৰস্সসতা ওরং কললাদিকালেপি মিয্যতি. অতিচ্চাতি ৰস্সসতং অতিক্কমিত্ৰা. জরসাপি মিয্যতীতি জরায মিয্যতি. ইতো পরং গুহট্ঠকসুত্তৰণ্ণনায ৰুত্তনযেনেৰ গহেতব্বং.
অপ্পন্তি মন্দং. গমনীযো সম্পরাযোতি পরলোকো গন্তব্বো. কললকালেপীতি এত্থ কললকালং নাম পটিসন্ধিক্খণে তীহি জাতিউণ্ণংসূহি কতসুত্তগ্গে ঠিততেলবিন্দুপ্পমাণং অচ্ছং ৰিপ্পসন্নকললং হোতি. যং সন্ধায ৰুত্তং –
‘‘তিলতেলস্স যথা বিন্দু, সপ্পিমণ্ডো অনাৰিলো;
এৰং ৰণ্ণপ্পটিভাগং, কললং সম্পৰুচ্চতী’’তি. (সং. নি. অট্ঠ. ১.১.২৩৫; ৰিভ. অট্ঠ. ২৬ পকিণ্ণককথা);
তস্মিং কললকালেপি. চৰতীতি জীৰিতং গল়তি. মরতীতি জীৰিতৰিযোগং আপজ্জতি. অন্তরধাযতীতি অদস্সনং পাপুণাতি. ৰিপ্পলুজ্জতীতি ছিজ্জতি. ‘‘অণ্ডজযোনিযা চৰতি. জলাবুজযোনিযা মরতি. সংসেদজযোনিযা অন্তরধাযতি. ওপপাতিকযোনিযা ৰিপ্পলুজ্জতী’’তি এৰমেকে ৰণ্ণযন্তি. অব্বুদকালেপীতি অব্বুদং নাম কললতো সত্তাহচ্চযেন মংসধোৰনউদকৰণ্ণং হোতি, কললন্তি নামং অন্তরধাযতি. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘সত্তাহং কললং হোতি, পরিপক্কং সমূহতং;
ৰিৰট্টমানং তব্ভাৰং, অব্বুদং নাম জাযতী’’তি. (সং. নি. অট্ঠ. ১.১.২৩৫);
তস্মিং অব্বুদকালেপি. পেসিকালেপীতি তস্মাপি অব্বুদা সত্তাহচ্চযেন ৰিলীনতিপুসদিসা পেসি নাম সঞ্জাযতি. সা মরিচফাণিতেন দীপেতব্বা. গামদারিকা হি সুপক্কানি মরিচানি গহেত্ৰা সাটকন্তে ভণ্ডিকং কত্ৰা পীল়েত্ৰা মণ্ডং আদায কপালে পক্খিপিত্ৰা আতপে ঠপেন্তি, তং সুক্খমানং সব্বভাগেহি মুচ্চতি. এৰরূপা পেসি হোতি, অব্বুদন্তি নামং অন্তরধাযতি. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘সত্তাহং অব্বুদং হোতি, পরিপক্কং সমূহতং;
ৰিৰট্টমানং তব্ভাৰং, পেসি নাম পজাযতী’’তি. (সং. নি. অট্ঠ. ১.১.২৩৫);
তস্মিং পেসিকালেপি. ঘনকালেপীতি ততোপি পেসিতো সত্তাহচ্চযেন কুক্কুটণ্ডসণ্ঠানো ঘনো নাম মংসপিণ্ডো নিব্বত্ততি, পেসীতি নামং অন্তরধাযতি. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘সত্তাহং পেসি ভৰতি, পরিপক্কং সমূহতং;
ৰিৰট্টমানং তব্ভাৰং, ঘনোতি নাম জাযতি.
‘‘যথা কুক্কুটিযা অণ্ডং, সমন্তা পরিমণ্ডলং;
এৰং ঘনস্স সণ্ঠানং, নিব্বত্তং কম্মপচ্চযা’’তি. (সং. নি. অট্ঠ. ১.১.২৩৫);
তস্মিং ঘনকালেপি. পসাখকালেপীতি পঞ্চমে সত্তাহে দ্ৰিন্নং দ্ৰিন্নং হত্থপাদানং সীসস্স চত্থায পঞ্চ পীল়কা জাযন্তি, যং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘পঞ্চমে, ভিক্খৰে, সত্তাহে পঞ্চ পীল়কা সণ্ঠহন্তি কম্মতো’’তি. তস্মিং পসাখকালেপি. ততো পরং ছট্ঠসত্তমাদীনি সত্তাহানি অতিক্কম্ম দেসনং সঙ্খিপিত্ৰা দ্ৰাচত্তালীসসত্তাহে পরিণতকালে কেসলোমনখাদীনং উপ্পত্তিকালঞ্চ. তস্স চ নাভিতো উট্ঠিতো নাল়ো মাতু উদরপটলেন একাবদ্ধো হোতি, সো উপ্পলদণ্ডকো ৰিয ছিদ্দো, তেন আহাররসো সংসরিত্ৰা আহারসমুট্ঠানরূপং সমুট্ঠাপেতি. এৰং সো দসমাসে যাপেতি, তং সব্বং অৰত্ৰা ‘‘সূতিঘরে’’তি আহ. যং সন্ধায ৰুত্তং –
‘‘কেসা লোমা নখানি চ’’;
‘‘যঞ্চস্স ভুঞ্জতী মাতা, অন্নং পানঞ্চ ভোজনং;
তেন সো তত্থ যাপেতি, মাতুকুচ্ছিগতো নরো’’তি. (সং. নি. ১.২৩৫; কথা. ৬৯২);
তত্থ সূতিঘরেতি সূতিকঘরে, ৰিজাযনঘরেতি অত্থো. ‘‘সূতিকাঘরে’’তি ৰা পাঠো, সূতিকাযাতি পদচ্ছেদো. অদ্ধমাসিকোপীতি জাতদিৰসতো পট্ঠায অদ্ধমাসো এতস্স অত্থীতি অদ্ধমাসিকো. দ্ৰেমাসিকাদীসুপি এসেৰ নযো. জাতদিৰসতো পট্ঠায একং সংৰচ্ছরং এতস্স অত্থীতি সংৰচ্ছরিকো. উপরি দ্ৰেৰস্সিকাদীসুপি এসেৰ নযো.
যদা জিণ্ণো হোতীতি যস্মিং কালে জরাজিণ্ণো ভৰতি জজ্জরীভূতো. ৰুদ্ধোতি ৰযোৰুদ্ধো. মহল্লকোতি জাতিমহল্লকো. অদ্ধগতোতি তযো অদ্ধে অতিক্কন্তো. ৰযোঅনুপ্পত্তোতি ততিযং ৰযং অনুপ্পত্তো. খণ্ডদন্তোতি অন্তরন্তরা পতিতা দন্তা ফালিতা চ জরানুভাৰেন খণ্ডা দন্তা জাতা অস্সাতি খণ্ডদন্তো. পলিতকেসোতি পণ্ডরকেসো. ৰিলূনন্তি লুঞ্চিত্ৰা গহিতকেসা ৰিয খল্লাটসীসো. খলিতসিরোতি মহাখল্লাটসীসো. ৰলিনন্তি সঞ্জাতৰলি. তিলকাহতগত্তোতি সেততিলককাল়তিলকেহি ৰিকিণ্ণসরীরো. ভোগ্গোতি ভগ্গো, ইমিনাপিস্স ৰঙ্কভাৰং দীপেতি. দণ্ডপরাযণোতি দণ্ডপটিস্সরণো দণ্ডদুতিযো. সো জরাযপীতি সো পুগ্গলো জরাযপি অভিভূতো মরতি. নত্থি মরণম্হা মোক্খোতি মরণতো মুঞ্চনুপাযো নত্থি নুপলব্ভতি.
ফলানমিৰ পক্কানং, পাতো পতনতো ভযন্তি পরিপাকগতানং সিথিলৰণ্টানং পনসফলাদিপক্কানং পচ্চূসকালে অৰস্সং পতিস্সন্তীতি ফলসামিকানং ভাযমানানং ৰিয. এৰং জাতান মচ্চানং, নিচ্চং মরণতো ভযন্তি এৰমেৰ উপ্পন্নানং সত্তানং মচ্চুসঙ্খাতমরণতো সততং কালং ভযং.
যথাপি কুম্ভকারস্সাতি যথা নাম মত্তিকাভাজনং করোন্তস্স. কতং মত্তিকভাজনন্তি (সু. নি. ৫৮২) তেন নিট্ঠাপিতভাজনং. সব্বং ভেদনপরিযন্তন্তি পক্কাপক্কং সব্বং ভেদনং ভিজ্জপরিযন্তং অৰসানং অস্সাতি ভেদনপরিযন্তং. এৰং মচ্চান জীৰিতন্তি এৰমেৰ সত্তানং আযুসঙ্খারং.
দহরা চ মহন্তা চাতি তরুণা চ মহল্লকা চ. যে বালা যে চ পণ্ডিতাতি যে চ অস্সাসপস্সাসাযত্তা জীৰিতা বালা যে চ পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতা বুদ্ধাদযো. সব্বে মচ্চুৰসং যন্তীতি এতে ৰুত্তপ্পকারা দহরাদযো সব্বে মচ্চুনো ইস্সরিযং উপগচ্ছন্তি.
তেসং মচ্চুপরেতানন্তি এতেসং মচ্চুনা পরিৰারিতানং. গচ্ছতং পরলোকতোতি ইতো মনুস্সলোকতো পরলোকং গচ্ছন্তানং. ন পিতা তাযতে পুত্তন্তি পিতা পুত্তং ন রক্খতি. ঞাতী ৰা পন ঞাতকেতি মাতাপিতিপক্খিকা ঞাতী ৰা তেযেৰ ঞাতকে রক্খিতুং ন সক্কোন্তি.
পেক্খতঞ্ঞেৰ ঞাতীনন্তি ৰুত্তৰিধানংযেৰ ঞাতীনং পেক্খন্তানংযেৰ ওলোকেন্তানংযেৰ. পস্স লালপ্পতং পুথূতি পস্সাতি আলপনং. লালপন্তানং ৰিলপন্তানং পুথূনং নানপ্পকারানং. একমেকোৰ মচ্চানং, গোৰজ্ঝো ৰিয নিয্যতীতি সত্তানং একমেকো ৰধায নিয্যমানগোণো ৰিয মরণায নিয্যতি পাপুণীযতি. এৰমব্ভাহতো লোকোতি এৰমেৰ সত্তলোকো ভুসং আহতো. মচ্চুনা চ জরায চাতি মরণেন চ জরায চ অভিভূতো.
৪০. মমাযিতেতি মমাযিতৰত্থুকারণা. ৰিনাভাৰং সন্তমেৰিদন্তি সন্তং ৰিজ্জমানং ৰিনাভাৰমেৰ ইদং, ন সক্কা অৰিনাভাৰেন ভৰিতুন্তি ৰুত্তং হোতি.
সোচন্তীতি চিত্তেন সোচনং করোন্তি. কিলমন্তীতি কাযেন কিলমথং পাপুণন্তি. পরিদেৰন্তীতি নানাৰিধং ৰাচাৰিলাপং ভণন্তি. উরত্তাল়িং কন্দন্তীতি উরং তাল়েত্ৰা তাল়েত্ৰা কন্দন্তি. সম্মোহং আপজ্জন্তীতি সম্মোহভাৰং পাপুণন্তি.
অনিচ্চোতি হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন. সঙ্খতোতি পচ্চযেহি সঙ্গম্ম কতো. পটিচ্চসমুপ্পন্নোতি পচ্চযসামগ্গিং পটিচ্চ ন পচ্চক্খায সহ সম্মা চ উপ্পন্নো. খযধম্মোতি খযং গমনসভাৰো. ৰযধম্মোতি ৰযং গমনসভাৰো, ভঙ্গৰসেন ভঙ্গগমনসভাৰোতি অত্থো. ৰিরাগধম্মোতি ৰিরজ্জনসভাৰো. নিরোধধম্মোতি নিরুজ্ঝনসভাৰো. য্ৰাযং পরিগ্গহোতি যো অযং পরিগ্গহো. ‘‘যায পরিগ্গহো’’তিপি পাঠো, অযমেৰ পদচ্ছেদো. নিচ্চোতি সততকালিকো. ধুৰোতি থিরো. সস্সতোতি অচৰনো. অৰিপরিণামধম্মোতি পকতিঅজহনসভাৰো. সস্সতি সমং তথেৰ ঠস্সতীতি চন্দসূরিযসিনেরুমহাসমুদ্দপথৰীপব্বতাদযো ৰিয তিট্ঠেয্য.
নানাভাৰোতি জাতিযা নানাভাৰো. ৰিনাভাৰোতি মরণেন ৰিযোগভাৰো. অঞ্ঞথাভাৰোতি সব্ভাৰতো অঞ্ঞথাভাৰো. পুরিমানং পুরিমানং খন্ধানন্তি অনন্তরে পুরে উপ্পন্নানং খন্ধানং. ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰাতি পকতিভাৰং জহিত্ৰা অঞ্ঞথাভাৰেন. পচ্ছিমা পচ্ছিমা খন্ধাদযো পৰত্তন্তি উপ্পজ্জন্তীতি সম্বন্ধো.
সব্বং ঘরাৰাসপলিবোধন্তি সকলং গিহিভাৰজটং. ঞাতিমিত্তামচ্চপলিবোধন্তি মাতাপিতুপক্খিকা ঞাতী, মিত্তা সহাযা, অমচ্চা ভচ্চা. সন্নিধিপলিবোধন্তি নিধানজটং ছিন্দিত্ৰা. কেসমস্সুং ওহারেত্ৰাতি কেসে চ মস্সূনি চ ওরোপযিত্ৰা. কাসাযানি ৰত্থানীতি কসাযরসপীতানি ৰত্থানি.
৪১. মামকোতি মম উপাসকো ভিক্খু ৰাতি সঙ্খং গতো, বুদ্ধাদীনি ৰা ৰত্থূনি মমাযমানো.
তেসং তেসং সত্তানন্তি অনেকেসং সত্তানং সাধারণনিদ্দেসো. ‘‘যঞ্ঞদত্তস্স মরণং, সোমদত্তস্স মরণ’’ন্তি এৰঞ্হি দিৰসম্পি কথিযমানে নেৰ সত্তা পরিযাদানং গচ্ছন্তি, ন সব্বং অপরত্তদীপনং সিজ্ঝতি. ইমেহি পন দ্ৰীহি পদেহি ন কোচি সত্তো অপরিযাদিন্নো হোতি, ন কিঞ্চি অপরত্তাদীপনং ন সিজ্ঝতি. তম্হা তম্হাতি অযং গতিৰসেন অনেকেসং নিকাযানং সাধারণনিদ্দেসো. সত্তনিকাযাতি সত্তানং নিকাযা, সত্তঘটা সত্তসমূহাতি অত্থো. চুতীতি চৰনৰসেন ৰুত্তং. একচতুপঞ্চক্খন্ধায চুতিযা সামঞ্ঞৰচনমেতং. চৰনতাতি ভাৰৰচনেন লক্খণনিদস্সনং. ভেদোতি চুতিখন্ধানং ভঙ্গুপ্পত্তিপরিদীপনং. অন্তরধানন্তি ঘটস্স ৰিয ভিন্নস্স ভিন্নানং খন্ধানং যেন কেনচি পরিযাযেন ঠানাভাৰপরিদীপনং. মচ্চুমরণন্তি মচ্চুসঙ্খাতং মরণং, ন খণিকমরণং. কালো নাম অন্তকো, তস্স কিরিযাতি কালংকিরিযা. এত্তাৰতা সম্মুতিমরণং দীপিতং. ইদানি পরমত্থেন দীপেতুং ‘‘খন্ধানং ভেদো’’তিআদিমাহ. পরমত্থেন হি খন্ধাযেৰ ভিজ্জন্তি, ন সত্তো নাম কোচি মরতি. খন্ধেসু পন ভিজ্জমানেসু সত্তো মরতি, ভিন্নেসু ‘‘মতো’’তি ৰোহারো হোতি.
এত্থ চ চতুৰোকারপঞ্চৰোকারৰসেন খন্ধানং ভেদো, একৰোকারৰসেন কল়েৰরস্স নিক্খেপো. চতুৰোকারৰসেন ৰা খন্ধানং ভেদো, সেসদ্ৰযৰসেন কল়েৰরস্স নিক্খেপো ৰেদিতব্বো. কস্মা? কামরূপভৰদ্ৰযেপি রূপকাযসঙ্খাতস্স কল়েৰরস্স সব্ভাৰতো. যস্মা ৰা চাতুমহারাজিকাদীসু খন্ধা ভিজ্জন্তেৰ, ন কিঞ্চি নিক্খিপন্তি, তস্মা তেসং ৰসেন খন্ধানং ভেদো, মনুস্সাদীসু কল়েৰরস্স নিক্খেপো. এত্থ চ কল়েৰরস্স নিক্খেপকরণতো মরণং ‘‘কল়েৰরস্স নিক্খেপো’’তি ৰুত্তং. জীৰিতিন্দ্রিযস্সুপচ্ছেদোতি ইমিনা ইন্দ্রিযবদ্ধস্সেৰ মরণং নাম হোতি, অনিন্দ্রিযবদ্ধস্স মরণং নাম নত্থীতি দস্সেতি. ‘‘সস্সং মতং, রুক্খো মতো’’তি ইদং পন ৰোহারমত্তমেৰ. অত্থতো পন এৰরূপানি ৰচনানি সস্সাদীনং খযৰযভাৰমেৰ দীপেন্তি. রূপগতন্তি রূপমেৰ রূপগতং. ৰেদনাগতন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো.
তত্থ পুব্বেৰ মচ্চন্তি মচ্চং ৰা ভোগা পুব্বেৰ পঠমতরঞ্ঞেৰ ৰিজহন্তি. মচ্চো ৰা তে ভোগে পুব্বতরং জহতি. কামকামীতি চোররাজানং আলপতি. অম্ভো কামে কামযমান কামকামি ভোগিনো নাম লোকে অসস্সতা, ভোগেসু ৰা নট্ঠেসু জীৰমানা চ অভোগিনো হোন্তি. ভোগে ৰা পহায সযং নস্সন্তি, তস্মা অহং মহাজনস্স সোককালেপি ন সোচামীতি অত্থো.
ৰিদিতা মযা সত্তুক লোকধম্মাতি চোররাজানং আলপন্তো আহ. অম্ভো সত্তুক মযা লাভো অলাভো যসো অযসোতিআদযো লোকধম্মা ৰিদিতা. যথেৰ হি চন্দো উদেতি চ পূরতি চ পুন চ খীযতি, যথা চ সূরিযো অন্ধকারং ৰিধমেন্তো মহন্তং লোকপ্পদেসং তপিত্ৰান পুন সাযং অত্থং পলেতি অত্থং গচ্ছতি ন দিস্সতি, এৰমেৰ ভোগা উপ্পজ্জন্তি চ ৰিনস্সন্তি চ, তত্থ কিং সোকেন, তস্মা ন সোচামীতি অত্থো.
তণ্হামঞ্ঞনায মঞ্ঞতীতি তণ্হায জনিতমানমঞ্ঞনায মঞ্ঞতি. মানং করোতি দিট্ঠিমঞ্ঞনাযাতি দিট্ঠিং উপনিস্সযং কত্ৰা উপ্পন্নায মঞ্ঞনায. মানমঞ্ঞনাযাতি সহজাতমানমঞ্ঞনায. কিলেসমঞ্ঞনাযাতি ৰুত্তপ্পকারায উপতাপনট্ঠেন কিলেসমঞ্ঞনায মঞ্ঞতি.
কুহাতি ৰিম্হাপকা. থদ্ধাতি খাণু ৰিয থদ্ধা. লপাতি পচ্চযনিমিত্তেন লপনকা.
৪২. সঙ্গতন্তি সমাগতং, দিট্ঠং ফুট্ঠং ৰা. পিযাযিতন্তি পিযকতং.
সঙ্গতন্তি সম্মুখীভূতং. সমাগতন্তি সমীপং আগতং. সমাহিতন্তি একীভূতং. সন্নিপতিতন্তি পিণ্ডিতং. সুপিনগতোতি সুপিনং পৰিট্ঠো. সেনাব্যূহং পস্সতীতি সেনাসন্নিৰেসং দক্খতি. আরামরামণেয্যকন্তি পুপ্ফারামাদীনং রমণীযভাৰং. ৰনরামণেয্যকাদীসুপি এসেৰ নযো. পেতন্তি ইতো পরলোকং গতং. কালঙ্কতন্তি মতং.
৪৩. নামংযেৰাৰসিস্সতি, অক্খেয্যন্তি সব্বং রূপাদিধম্মজাতং পহীযতি, নামমত্তমেৰ তু অৰসিস্সতি ‘‘বুদ্ধরক্খিতো ধম্মরক্খিতো’’তি এৰং অক্খাতুং কথেতুং.
যে চক্খুৰিঞ্ঞাণাভিসম্ভূতাতি যে সযং চক্খুৰিঞ্ঞাণেন অভিসম্ভূতা রাসিকতা দিট্ঠা চতুসমুট্ঠানিকা রূপা. সোতৰিঞ্ঞাণাভিসম্ভূতাতি পরতোঘোসেন সোতৰিঞ্ঞাণেন রাসিকতা সুতা দ্ৰিসমুট্ঠানিকা সদ্দা.
৪৪. মুনযোতি খীণাসৰমুনযো. খেমদস্সিনোতি নিব্বানদস্সিনো.
সোকোতি সোকনিদ্দেসে – ব্যসতীতি ব্যসনং, হিতসুখং খিপতি ৰিদ্ধংসেতীতি অত্থো. ঞাতীনং ব্যসনং ঞাতিব্যসনং, চোররোগভযাদীহি ঞাতিক্খযো ঞাতিৰিনাসোতি অত্থো. তেন ঞাতিব্যসনেন. ফুট্ঠস্সাতি অজ্ঝোত্থটস্স, অভিভূতস্স সমন্নাগতস্সাতি অত্থো. সেসেসুপি এসেৰ নযো. অযং পন ৰিসেসো – ভোগানং ব্যসনং ভোগব্যসনং, রাজচোরাদিৰসেন ভোগক্খযো ভোগৰিনাসোতি অত্থো. রোগোযেৰ ব্যসনং রোগব্যসনং. রোগো হি আরোগ্যং ব্যসতি ৰিনাসেতীতি ব্যসনং. সীলস্স ব্যসনং সীলব্যসনং, দুস্সিল্যস্সেতং নামং. সম্মাদিট্ঠিং ৰিনাসযমানা উপ্পন্না দিট্ঠিযেৰ ব্যসনং দিট্ঠিব্যসনং. এত্থ চ পুরিমানি দ্ৰে অনিপ্ফন্নানি, পচ্ছিমানি তীণি নিপ্ফন্নানি তিলক্খণব্ভাহতানি. পুরিমানি চ তীণি নেৰ কুসলানি নাকুসলানি, সীলদিট্ঠিব্যসনদ্ৰযং অকুসলং.
অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেনাতি গহিতেসু ৰা যেন কেনচি অগ্গহিতেসু ৰা মিত্তামচ্চব্যসনাদীসু যেন কেনচি. সমন্নাগতস্সাতি সমনুবন্ধস্স অপরিমুচ্চমানস্স. অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন দুক্খধম্মেনাতি যেন কেনচি সোকদুক্খস্স উপ্পত্তিহেতুনা. সোকোতি সোচনকৰসেন সোকো. ইদং তেহি কারণেহি উপ্পজ্জনকসোকস্স সভাৰপচ্চত্তং. সোচনাতি সোচনাকারো. সোচিতত্তন্তি সোচিতভাৰো. অন্তোসোকোতি অব্ভন্তরসোকো. দুতিযপদং উপসগ্গেন ৰড্ঢিতং. সো হি অব্ভন্তরং সুক্খাপেন্তো ৰিয পরিসুক্খাপেন্তো ৰিয উপ্পজ্জতীতি ‘‘অন্তোসোকো অন্তোপরিসোকো’’তি ৰুচ্চতি. অন্তোদাহোতি অব্ভন্তরদাহো. দুতিযপদং উপসগ্গেন ৰড্ঢিতং. চেতসো পরিজ্ঝাযনাতি চিত্তস্স ঝাননাকারো. সোকো হি উপ্পজ্জমানো অগ্গি ৰিয চিত্তং ঝাপেতি দহতি, ‘‘চিত্তং মে ঝামং, ন মে কিঞ্চি পটিভাতী’’তি ৰদাপেতি. দুক্খিতো মনো দুম্মনো, তস্স ভাৰো দোমনস্সং. অনুপৰিট্ঠট্ঠেন সোকোৰ সল্লন্তি সোকসল্লং.
পরিদেৰনিদ্দেসে – ‘‘ময্হং ধীতা, ময্হং পুত্তো’’তি এৰং আদিস্স আদিস্স দেৰন্তি রোদন্তি এতেনাতি আদেৰো. তং তং ৰণ্ণং পরিকিত্তেত্ৰা পরিকিত্তেত্ৰা দেৰন্তি এতেনাতি পরিদেৰো. ততো পরানি দ্ৰে দ্ৰে পদানি পুরিমদ্ৰযস্সেৰ আকারভাৰনিদ্দেসৰসেন ৰুত্তানি. ৰাচাতি ৰচনং. পলাপোতি তুচ্ছং নিরত্থকৰচনং. উপ্পড্ঢভণিতঅঞ্ঞভণিতাদিৰসেন ৰিরূপো পলাপো ৰিপ্পলাপো. লালপ্পোতি পুনপ্পুনং লপনং. লালপ্পনাকারো লালপ্পনা. লালপ্পিতস্স ভাৰো লালপ্পিতত্তং. মচ্ছরিযাদীনি ৰুত্তত্থানেৰ.
৪৫. সত্তমগাথা এৰং মরণব্ভাহতে লোকে অনুরূপপটিপত্তিদস্সনত্থং ৰুত্তা. তত্থ পতিলীনচরস্সাতি ততো ততো পতিলীনং চিত্তং কত্ৰা চরন্তস্স. ভিক্খুনোতি কল্যাণপুথুজ্জনস্স ৰা সেক্খস্স ৰা. সামগ্গিযমাহু তস্স তং, যো অত্তানং ভৰনে ন দস্সযেতি তস্সেতং পতিরূপমাহু, যো এৰংপটিপন্নো নিরযাদিভেদে ভৰনে অত্তানং ন দস্সযে. এৰঞ্হি সো ইমম্হা মরণা মুচ্চেয্যাতি অধিপ্পাযো.
পতিলীনচরা ৰুচ্চন্তীতি ততো ততো লীনচিত্তাচারা কথীযন্তি. সত্ত সেক্খাতি অধিসীলাদীসু তীসু সিক্খাসু সিক্খন্তীতি সোতাপত্তিমগ্গট্ঠং আদিং কত্ৰা যাৰ অরহত্তমগ্গট্ঠা সত্ত সেক্খা. অরহাতি ফলট্ঠো. সো নিট্ঠিতচিত্তত্তা পতিলীনো. সেক্খানং পতিলীনচরণভাৰে কারণং দস্সেন্তো ‘‘কিং কারণা’’তিআদিমাহ. তে ততো ততোতি তে সত্ত সেক্খা তেহি তেহি আরম্মণেহি চিত্তং পতিলীনেন্তাতি অত্তনো চিত্তং নিলীনেন্তা. পতিকুটেন্তাতি সঙ্কোচেন্তা. পতিৰট্টেন্তাতি কটসারকং ৰিয আভুজেন্তা. সন্নিরুদ্ধন্তাতি সন্নিরুজ্ঝন্তা. সন্নিগণ্হন্তাতি নিগ্গহং কুরুমানা. সন্নিৰারেন্তাতি ৰারযমানা. রক্খন্তাতি রক্খং কুরুমানা. গোপেন্তাতি চিত্তমঞ্জূসায গোপযমানা.
ইদানি দ্ৰারৰসেন দস্সেন্তো ‘‘চক্খুদ্ৰারে’’তিআদিমাহ. তত্থ চক্খুদ্ৰারেতি চক্খুৰিঞ্ঞাণদ্ৰারে. সোতদ্ৰারাদীসুপি এসেৰ নযো. ভিক্খুনোতি পুথুজ্জনকল্যাণকস্স ৰা ভিক্খুনো, সেক্খস্স ৰা ভিক্খুনোতি ভিক্খুসদ্দস্স ৰচনত্থং অৰত্ৰা ইধাধিপ্পেতভিক্খুযেৰ দস্সিতো. তত্থ পুথুজ্জনো চ সো কিলেসানং অসমুচ্ছিন্নত্তা, কল্যাণো চ সীলাদিপটিপত্তিযুত্তত্তাতি পুথুজ্জনকল্যাণোৰ পুথুজ্জনকল্যাণকো, তস্স পুথুজ্জনকল্যাণকস্স. অধিসীলাদীনি সিক্খতীতি সেক্খো, তস্স সেক্খস্স ৰা সোতাপন্নস্স ৰা সকদাগামিনো ৰা অনাগামিনো ৰা.
আসন্তি নিসীদন্তি এত্থাতি আসনং. যত্থাতি যেসু মঞ্চপীঠাদীসু. মঞ্চোতিআদীনি আসনস্স পভেদৰচনানি. মঞ্চোপি হি নিসজ্জাযপি ওকাসত্তা ইধ আসনেসু ৰুত্তো, সো পন মসারকবুন্দিকাবদ্ধকুল়ীরপাদকআহচ্চপাদকানং অঞ্ঞতরো. পীঠম্পি তেসং অঞ্ঞতরমেৰ. ভিসীতি উণ্ণভিসি চোল়ভিসি ৰাকভিসি তিণভিসি পণ্ণভিসীনং অঞ্ঞতরা. তট্টিকাতি তালপণ্ণাদীহি ৰিনিত্ৰা কতা. চম্মখণ্ডোতি নিসজ্জারহো যো কোচি চম্মখণ্ডো. তিণসন্থারাদযো তিণাদীনি গুম্বেত্ৰা কতা. অসপ্পাযরূপদস্সনেনাতি অসপ্পাযানং ইট্ঠরূপানং ওলোকনেন. রিত্তন্তি অব্ভন্তরতো তুচ্ছং. ৰিৰিত্তন্তি বহিদ্ধাপৰেসনেন সুঞ্ঞং. পৰিৰিত্তন্তি কোচি গহট্ঠো তত্থ নত্থীতি অতিরেকেন সুঞ্ঞং. অসপ্পাযসদ্দস্সৰনেপি এসেৰ নযো. পঞ্চহি কামগুণেহীতি ইত্থিরূপসদ্দগন্ধরসফোট্ঠব্বেহি পঞ্চহি কামকোট্ঠাসেহি. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘রূপা সদ্দা রসা গন্ধা, ফোট্ঠব্বা চ মনোরমা;
পঞ্চ কামগুণা লোকে, ইত্থিরূপস্মিং দিস্সরে’’তি. (অ. নি. ৫.৫৫);
ভজতোতি চিত্তেন সেৰনং করোন্তস্স. সম্ভজতোতি সম্মা সেৰন্তস্স. সেৰতোতি উপসঙ্কমন্তস্স. নিসেৰতোতি নিস্সযং কত্ৰা সেৰন্তস্স. সংসেৰতোতি সুট্ঠু সেৰন্তস্স. পটিসেৰতোতি পুনপ্পুনং উপসঙ্কমন্তস্স.
গণসামগ্গীতি সমণানং একীভাৰো সমগ্গভাৰো. ধম্মসামগ্গীতি সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মানং সমূহভাৰো. অনভিনিব্বত্তিসামগ্গীতি অনিব্বত্তমানানং অনুপ্পজ্জমানানং অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বুতানং অরহন্তানং সমূহো. সমগ্গাতি কাযেন অৰিযোগা. সম্মোদমানাতি চিত্তেন সুট্ঠু মোদমানা তুস্সমানা. অৰিৰদমানাতি ৰাচায ৰিৰাদং অকুরুমানা. খীরোদকীভূতাতি খীরেন সংসট্ঠউদকসদিসা.
তে একতো পক্খন্দন্তীতি তে বোধিপক্খিযধম্মা একং আরম্মণং পৰিসন্তি. পসীদন্তীতি তস্মিংযেৰ আরম্মণে পসাদমাপজ্জন্তি. অনুপাদিসেসাযাতি উপাদিৰিরহিতায.
নিব্বানধাতুযাতি অমতমহানিব্বানধাতুযা. ঊনত্তং ৰাতি এত্থ উনভাৰো ঊনত্তং, অপরিপুণ্ণভাৰোতি অত্থো. পুণ্ণত্তং ৰাতি পরিপুণ্ণভাৰো পুণ্ণত্তং, পুণ্ণভাৰো ৰা ন পঞ্ঞাযতি নত্থীতি অত্থো.
নেরযিকানন্তি নিরযে নিব্বত্তনককম্মানং অত্থিভাৰেন. নিরযং অরহন্তীতি নেরযিকা, তেসং নেরযিকানং. নিরযো ভৰনন্তি নিরযো এৰ তেসং ৰসনট্ঠানং ঘরং. তিরচ্ছানযোনিকানন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো. তস্সেসা সামগ্গীতি তস্স খীণাসৰস্স এসা নিব্বানসামগ্গী. এতং ছন্নন্তি এতং অনুচ্ছৰিকং. পতিরূপন্তি সদিসং পটিভাগং, অসদিসং অপ্পটিভাগং ন হোতি. অনুচ্ছৰিকন্তি এতং সমণব্রাহ্মণানং ৰা ধম্মানং, মগ্গফলনিব্বানসাসনধম্মানং ৰা অনুচ্ছৰিকং. তেসং ছৰিং ছাযং সুন্দরভাৰং অন্ৰেতি অনুগচ্ছতি, অথ খো সন্তিকাৰ তেহি ধম্মেহি অনুচ্ছৰিকত্তা এৰ চ অনুলোমং. তেসঞ্চ অনুলোমেতি, অথ খো ন ৰিলোমং ন পচ্চনীকভাৰে ঠিতং.
৪৬. ইদানি ‘‘যো অত্তানং ভৰনে ন দস্সযে’’তি এৰং খীণাসৰো ৰিভাৰিতো, তস্স ৰণ্ণভণনত্থং ইতো পরা তিস্সো গাথাযো আহ. তত্থ পঠমগাথায সব্বত্থাতি দ্ৰাদসসু আযতনেসু. ন পিযং কুব্বতি নোপি অপ্পিযন্তি নিদ্দেসে পিযাতি চিত্তে পীতিকরা. তে ৰিভাগতো দস্সেন্তো ‘‘কতমে সত্তা পিযা, ইধ যস্স তে হোন্তী’’তি আহ. তত্থ যস্স তেতি যে অস্স তে. হোন্তীতি ভৰন্তি. অত্থকামাতি ৰড্ঢিকামা. হিতকামাতি সুখকামা. ফাসুকামাতি সুখৰিহারকামা. যোগক্খেমকামাতি চতূহি যোগেহি খেমং নিব্ভযং কামা. মমাযতীতি মাতা. পিযাযতীতি পিতা. ভজতীতি ভাতা. ভগিনীতি এত্থাপি এসেৰ নযো. পুং তাযতি রক্খতীতি পুত্তো. কুলৰংসং ধারেতীতি ধীতা. মিত্তা সহাযা. অমচ্চা ভচ্চা. ঞাতী পিতুপক্খিকা. সালোহিতা মাতিপক্খিকা. ইমে সত্তা পিযাতি ইমে সত্তা পীতিজনকা. ৰুত্তৰিপরিযাযেন অপ্পিযা ৰেদিতব্বা.
৪৭. যদিদং দিট্ঠসুতমুতেসু ৰাতি এত্থ পন যদিদং দিট্ঠসুতং, এত্থ ৰা মুতেসু ৰা ধম্মেসু; এৰং মুনি ন উপলিম্পতীতি এৰং সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো.
উদকথেৰোতি উদকস্স থেৰো. ‘‘উদকত্থেৰকো’’তিপি পাঠো. পদুমপত্তেতি পদুমিনিপত্তে.
৪৮. ধোনো ন হি তেন মঞ্ঞতি, যদিদং দিট্ঠসুতমুতেসু ৰাতি অত্রাপি যদিদং দিট্ঠসুতং, তেন ৰত্থুনা ন মঞ্ঞতি, মুতেসু ৰা ধম্মেসু ন মঞ্ঞতীতি এৰমেৰ সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. ন হি সো রজ্জতি, নো ৰিরজ্জতীতি বালপুথুজ্জনো ৰিয ন রজ্জতি, কল্যাণপুথুজ্জনসেক্খা ৰিয ন ৰিরজ্জতি, রাগস্স খীণত্তা ‘‘ৰিরত্তো’’ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি. সেসং পাকটমেৰাতি.
তায পঞ্ঞায কাযদুচ্চরিতন্তি সম্পযুত্তায পুব্বভাগাযেৰ ৰা পঞ্ঞায পরিগ্গহেতব্বে পরিগ্গণ্হন্তো যোগী তিৰিধং কাযদুচ্চরিতং সমুচ্ছেদৰসেন ধুনাতি. অযঞ্চ পুগ্গলো ৰিপন্নধম্মং দেসনাধম্মেসু ধুনন্তেসু তংধম্মসমঙ্গীপুগ্গলোপি ধুনাতি নাম. তে চ ধম্মে পঞ্ঞায অত্তনো পৰত্তিক্খণে ধুনিতুমারদ্ধো ধুতাতি ৰুচ্চতি, যথা ভুঞ্জিতুমারদ্ধো ভুত্তোতি ৰুচ্চতি. লক্খণং পনেত্থ সদ্দসত্থতো ৰেদিতব্বং. ধুতন্তি কত্তুসাধনং. ধুতং পঠমমগ্গেন. ধোতং দুতিযমগ্গেন. সন্ধোতং ততিযমগ্গেন. নিদ্ধোতং চতুত্থমগ্গেন.
ধোনো দিট্ঠং ন মঞ্ঞতীতি অরহা মংসচক্খুনা দিট্ঠং দিব্বচক্খুনা দিট্ঠং রূপাযতনং ন মঞ্ঞতি তীহি মঞ্ঞনাহি, কথং? রূপাযতনং সুভসঞ্ঞায সুখসঞ্ঞায চ পস্সন্তো ন তত্থ ছন্দরাগং জনেতি ন তং অস্সাদেতি নাভিনন্দতি, এৰং দিট্ঠং তণ্হামঞ্ঞনায ন মঞ্ঞতি. ‘‘ইতি মে রূপং সিযা অনাগতমদ্ধান’’ন্তি ৰা পনেত্থ নন্দিং ন সমন্নানেতি. রূপসম্পদং ৰা আকঙ্খমানো দানং ন দেতি, সীলং ন সমাদিযতি, উপোসথকম্মং ন করোতি. এৰম্পি দিট্ঠং তণ্হামঞ্ঞনায ন মঞ্ঞতি, অত্তনো পন পরস্স চ রূপসম্পত্তিৰিপত্তিং নিস্সায মানং ন জনেতি. ‘‘ইমিনাহং সেয্যোস্মীতি ৰা, সদিসোস্মীতি ৰা, হীনোস্মীতি ৰা’’তি এৰং দিট্ঠং মানমঞ্ঞনায ন মঞ্ঞতি. রূপাযতনং পন ‘‘নিচ্চং ধুৰং সস্সত’’ন্তি ন মঞ্ঞতি. অত্তানং ‘‘অত্তনিয’’ন্তি ন মঞ্ঞতি. মঙ্গলং ‘‘অমঙ্গল’’ন্তি ন মঞ্ঞতি. এৰং দিট্ঠং দিট্ঠিমঞ্ঞনায ন মঞ্ঞতি. দিট্ঠস্মিং ন মঞ্ঞতীতি রূপস্মিং অত্তানং সমনুপস্সননযেন অমঞ্ঞন্তো দিট্ঠস্মিং ন মঞ্ঞতি. যথা ৰা থনে থঞ্ঞং, এৰং রূপস্মিং রাগাদযোতি অমঞ্ঞন্তোপি দিট্ঠস্মিং ন মঞ্ঞতি. তস্মিংযেৰ পনস্স দিট্ঠিমঞ্ঞনায অমঞ্ঞিতে ৰত্থুস্মিং সিনেহং মানঞ্চ ন উপ্পাদযতো তণ্হামানমঞ্ঞনাপি নত্থীতি ৰেদিতব্বা. এৰং দিট্ঠস্মিং ন মঞ্ঞতি. দিট্ঠতো ন মঞ্ঞতীতি এত্থ পন দিট্ঠতোতি নিস্সক্কৰচনং. তস্মা সউপকারণস্স অত্তনো ৰা পরস্স ৰা যথাৰুত্তপ্পভেদতো দিট্ঠতো উপপত্তি ৰা নিগ্গমনং ৰা দিট্ঠতো ৰা অঞ্ঞো অত্তাতি অমঞ্ঞমানো দিট্ঠতো ন মঞ্ঞতীতি ৰেদিতব্বো. অযমস্স ন দিট্ঠিমঞ্ঞনা. তস্মিংযেৰ পনস্স দিট্ঠিমঞ্ঞনায অমঞ্ঞিতে ৰত্থুস্মিং সিনেহং মানঞ্চ ন উপ্পাদযতো ন তণ্হামানমঞ্ঞনাপি ৰেদিতব্বা.
দিট্ঠা মেতি ন মঞ্ঞতীতি এত্থ পন ‘‘এতং মমা’’তি তণ্হাৰসেন অমমাযমানো দিট্ঠং তণ্হামঞ্ঞনায ন মঞ্ঞতি. সুতন্তি মংসসোতেনপি সুতং, দিব্বসোতেনপি সুতং, সদ্দাযতনস্সেতং অধিৰচনং. মুতন্তি মুত্ৰা মুনিত্ৰা চ গহিতং আহচ্চ উপগন্ত্ৰাতি অত্থো. ইন্দ্রিযানং আরম্মণানঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সংকিলেসে ৰিঞ্ঞাতন্তি ৰুত্তং হোতি. গন্ধরসফোট্ঠব্বাযতনানং এতং অধিৰচনং. ৰিঞ্ঞাতন্তি মনসা ৰিঞ্ঞাতং, সেসানং সত্তানং আযতনানমেতং অধিৰচনং, ধম্মারম্মণস্স ৰা, ইধ পন সক্কাযপরিযাপন্নমেৰ লব্ভতি. ৰিত্থারো পনেত্থ দিট্ঠৰারে ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বো.
ইদানি ভগৰতা ৰুত্তসুত্তৰসেন দস্সেন্তো ‘‘অস্মীতি ভিক্খৰে’’তিআদিমাহ. তত্থ অস্মীতি ভৰামি, নিচ্চস্সেতং অধিৰচনং. মঞ্ঞিতমেতন্তি দিট্ঠিকপ্পনং এতং. অযমহমস্মীতি অযং অহং অস্মি ভৰামি.
অঞ্ঞত্র সতিপট্ঠানেহীতি ঠপেত্ৰা চতুসতিপট্ঠানে.
সব্বে বালপুথুজ্জনা রজ্জন্তীতি সকলা অন্ধবালা নানাজনা লগ্গন্তি. সত্ত সেক্খা ৰিরজ্জন্তীতি সোতাপন্নাদযো সত্ত অরিযজনা ৰিরাগং আপজ্জন্তি. অরহা নেৰ রজ্জতি নো ৰিরজ্জতীতি কিলেসানং পরিনিব্বাপিতত্তা উভযম্পি ন করোতি. খযা রাগস্সাতিআদযো তিৰিধাপি নিব্বানমেৰ.
সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায মহানিদ্দেসট্ঠকথায
জরাসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.