৩. দুট্ঠট্ঠকসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা

১৫. দুট্ঠট্ঠকে পঠমগাথাযং তাৰ তত্থ ৰদন্তীতি ভগৰন্তং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ উপৰদন্তি. দুট্ঠমনাপি একে, অথোপি ৰে সচ্চমনাতি একচ্চে দুট্ঠচিত্তা, একচ্চে তথসঞ্ঞিনোপি হুত্ৰা তিত্থিযা তুট্ঠচিত্তা, যে তেসং সুত্ৰা সদ্দহিংসু, তে সচ্চমনাতি অধিপ্পাযো. ৰাদঞ্চ জাতন্তি এতং অক্কোসৰাদং উপ্পন্নং. মুনি নো উপেতীতি অকারকতায চ অকুপ্পনতায চ বুদ্ধমুনি ন উপেতি. তস্মা মুনী নত্থি খিলো কুহিঞ্চীতি তেন কারণেন অযং মুনি, রাগাদিখিলেহি নত্থি খিলো কুহিঞ্চীতি ৰেদিতব্বো.

দুট্ঠমনাতি উপ্পন্নেহি দোসেহি দূসিতচিত্তা. ৰিরুদ্ধমনাতি তেহি কিলেসেহি কুসলস্স দ্ৰারং অদত্ৰা আৰরিতচিত্তা. পটিৰিরুদ্ধমনাতি উপসগ্গৰসেন পদং ৰড্ঢিতং. আহতমনাতি পটিঘেন আহতং চিত্তং এতেসন্তি আহতমনা. পচ্চাহতমনাতি উপসগ্গৰসেনেৰ. আঘাতিতমনাতি ৰিহিংসাৰসেন আঘাতিতং মনং এতেসন্তি আঘাতিতমনা. পচ্চাঘাতিতমনাতি উপসগ্গৰসেনেৰ. অথ ৰা ‘‘কোধৰসেন দুট্ঠমনা, উপনাহৰসেন পদুট্ঠমনা, মক্খৰসেন ৰিরুদ্ধমনা, পল়াসৰসেন পটিৰিরুদ্ধমনা, দোসৰসেন আহতপচ্চাহতমনা, ব্যাপাদৰসেন আঘাতিতপচ্চাঘাতিতমনা. পচ্চযানং অলাভেন দুট্ঠমনা পদুট্ঠমনা, অযসেন ৰিরুদ্ধমনা পটিৰিরুদ্ধমনা, গরহেন আহতপচ্চাহতমনা, দুক্খৰেদনাসমঙ্গীভাৰেন আঘাতিতপচ্চাঘাতিতমনা’’তি এৰমাদিনা নযেন একে ৰণ্ণযন্তি. উপৰদন্তীতি গরহং উপ্পাদেন্তি. অভূতেনাতি অসংৰিজ্জমানেন.

সদ্দহন্তাতি পসাদৰসেন সদ্ধং উপ্পাদেন্তা. ওকপ্পেন্তাতি গুণৰসেন ওতরিত্ৰা অৰকপ্পযন্তা. অধিমুচ্চন্তাতি সম্পসাদনৰসেন সন্নিট্ঠানং কত্ৰা তেসং কথং অধিৰাসেন্তা. সচ্চমনাতি তচ্ছমনা. সচ্চসঞ্ঞিনোতি তচ্ছসঞ্ঞিনো. তথমনাতি অৰিপরীতমনা. ভূতমনাতি ভূতত্থমনা. যাথাৰমনাতি নিচ্চলমনা. অৰিপরীতমনাতি নিচ্ছযমনা. তত্থ ‘‘সচ্চমনা সচ্চসঞ্ঞিনো’’তি সচ্চৰাদিগুণং, ‘‘তথমনা তথসঞ্ঞিনো’’তি সচ্চসদ্ধাগুণং, ‘‘ভূতমনা ভূতসঞ্ঞিনো’’তি ঠিতগুণং, ‘‘যাথাৰমনা যাথাৰসঞ্ঞিনো’’তি পচ্চযিকগুণং, ‘‘অৰিপরীতমনা অৰিপরীতসঞ্ঞিনো’’তি অৰিসংৰাদগুণং কথিতন্তি ঞাতব্বং.

পরতোঘোসোতি অঞ্ঞেসং সন্তিকা উপ্পন্নসদ্দো. অক্কোসোতি জাতিআদীসু দসসু অক্কোসেসু অঞ্ঞতরো. যো ৰাদং উপেতীতি যো পুগ্গলো উপৰাদং উপগচ্ছতি. কারকো ৰাতি কতদোসো ৰা. কারকতাযাতি দোসস্স কতভাৰেন ৰুচ্চমানোতি কথিযমানো. উপৰদিযমানোতি দোসং উপৰজ্জমানো. কুপ্পতীতি কোপং করোতি.

খীলজাততাপি নত্থীতি চিত্তবন্ধভাৰচিত্তকচৰরভাৰসঙ্খাতং পটিঘখিলং জাতং অস্সাতি খিলজাতো, তস্স ভাৰো খিলজাততা, তাপি নত্থি ন সন্তি. পঞ্চপি চেতোখিলাতি কামে অৰীতরাগো, কাযে অৰীতরাগো, রূপে অৰীতরাগো, যাৰদত্থং উদরাৰদেহকং ভুঞ্জিত্ৰা সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৰিহরতি, অঞ্ঞতরং দেৰনিকাযং পণিধায ব্রহ্মচরিযং চরতি ‘‘ইমিনাহং সীলেন ৰা ৰতেন ৰা তপেন ৰা ব্রহ্মচরিযেন ৰা দেৰো ৰা ভৰিস্সামি, দেৰঞ্ঞতরো ৰা’’তি (ম. নি. ১.১৮৬) এৰরূপা পঞ্চপি চিত্তস্স বন্ধভাৰকচৰরভাৰসঙ্খাতা চেতোখিলা নত্থি.

১৬. ইমঞ্চ গাথং ৰত্ৰা ভগৰা আনন্দত্থেরং পুচ্ছি – ‘‘এৰং খুংসেত্ৰা ৰম্ভেত্ৰা ৰুচ্চমানা ভিক্খূ, আনন্দ, কিং ৰদন্তী’’তি, ‘‘ন কিঞ্চি ভগৰা’’তি. ‘‘ন, আনন্দ, ‘অহং সীলৰা’তি সব্বত্থ তুণ্হী ভৰিতব্বং. লোকে হি নাভাসমানং জানন্তি, মিস্সং বালেহি পণ্ডিত’’ন্তি (সং. নি. ২.২৪১) ৰত্ৰা ‘‘ভিক্খূ, আনন্দ, তে মনুস্সে এৰং পটিচোদেন্তূ’’তি ধম্মদেসনত্থায ‘‘অভূতৰাদী নিরযং উপেতী’’তি (ধ. প. ৩০৬; উদা. ৩৮; ইতিৰু. ৪৮; সু. নি. ৬৬৬) ইমং গাথং অভাসি. থেরো তং উগ্গহেত্ৰা ভিক্খূ আহ – ‘‘মনুস্সা তুম্হেহি ইমায গাথায পটিচোদেতব্বা’’তি. ভিক্খূ তথা অকংসু. পণ্ডিতমনুস্সা তুণ্হী অহেসুং. রাজাপি রাজপুরিসে সব্বত্থ পেসেত্ৰা যেসং ধুত্তানং লঞ্জং দত্ৰা তিত্থিযা তং মারাপেসুং, তে গহেত্ৰা নিগ্গয্হ তং পৰত্তিং ঞত্ৰা তিত্থিযে পরিভাসি. মনুস্সাপি তিত্থিযে দিস্ৰা লেড্ডুনা হনন্তি, পংসুনা ওকিরন্তি ‘‘ভগৰতো অযসং উপ্পাদেসু’’ন্তি. আনন্দত্থেরো তং দিস্ৰা ভগৰতো আরোচেসি, ভগৰা থেরস্স ইমং গাথমভাসি ‘‘সকঞ্হি দিট্ঠিং…পে… ৰদেয্যা’’তি.

তস্স অত্থো – যাযং দিট্ঠি তিত্থিযজনস্স ‘‘সুন্দরিং মারেত্ৰা সমণানং সক্যপুত্তিযানং অৰণ্ণং পকাসেত্ৰা এতেনুপাযেন লদ্ধং সক্কারং সাদিযিস্সামা’’তি সো তং দিট্ঠিং কথং অতিক্কমেয্য? অথ খো সো অযসো তমেৰ তিত্থিযজনং পচ্চাগতো তং দিট্ঠিং অচ্চেতুং অসক্কোন্তং. যো ৰা সস্সতাদিৰাদী, সোপি সকং দিট্ঠিং কথমচ্চযেয্য, তেন দিট্ঠিছন্দেন অনুনীতো তায চ দিট্ঠিরুচিযা নিৰিট্ঠো, অপি চ খো পন সযং সমত্তানি পকুব্বমানো অত্তনাৰ পরিপুণ্ণানি তানি দিট্ঠিগতানি করোন্তো যথা জানেয্য, তথেৰ ৰদেয্যাতি.

অৰণ্ণং পকাসযিত্ৰাতি অগুণং পাকটং কত্ৰা. সক্কারন্তি চতুন্নং পচ্চযানং সক্কচ্চকরণং. সম্মানন্তি চিত্তেন বহুমাননং. পচ্চাহরিস্সামাতি এতং লাভাদিং নিব্বত্তেস্সাম. এৰংদিট্ঠিকাতি এৰংলদ্ধিকা. যথা তং ‘‘লাভাদিং নিব্বত্তেস্সামা’’তি এৰং অযং লদ্ধি তেসং অত্থি, তথা ‘‘অত্থি মে ৰুত্তপ্পকারো ধম্মো’’তি এতেসং খমতি চেৰ রুচ্চতি চ, এৰংসভাৰমেৰ ৰা তেসং চিত্তং ‘‘অত্থি মে চিত্ত’’ন্তি. তদা তেসং দিট্ঠি ৰা, দিট্ঠিযা সহ খন্তি ৰা, দিট্ঠিখন্তীহি সদ্ধিং রুচি ৰা, দিট্ঠিখন্তিরুচীহি সদ্ধিং লদ্ধি ৰা, দিট্ঠিখন্তিরুচিলদ্ধীহি সদ্ধিং অজ্ঝাসযো ৰা, দিট্ঠিখন্তিরুচিলদ্ধিঅজ্ঝাসযেহি সদ্ধিং অধিপ্পাযো ৰা হোতীতি দস্সেন্তো ‘‘এৰংদিট্ঠিকা…পে… এৰংঅধিপ্পাযা’’তি আহ. সকং দিট্ঠিন্তি অত্তনো দস্সনং. সকং খন্তিন্তি অত্তনো সহনং. সকং রুচিন্তি অত্তনো রুচিং. সকং লদ্ধিন্তি অত্তনো লদ্ধিং. সকং অজ্ঝাসযন্তি অত্তনো অজ্ঝাসযং. সকং অধিপ্পাযন্তি অত্তনো ভাৰং. অতিক্কমিতুন্তি সমতিক্কমিতুং. অথ খো স্ৰেৰ অযসোতি সো এৰ অযসো একংসেন. তে পচ্চাগতোতি তেসং পতিআগতো. তেতি সামিঅত্থে উপযোগৰচনং.

অথ ৰাতি অত্থন্তরদস্সনং. সস্সতোতি নিচ্চো ধুৰো. লোকোতি অত্তভাৰো. ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞন্তি ইদং এৰ তচ্ছং তথং, অঞ্ঞং তুচ্ছং. সমত্তাতি সম্পুণ্ণা. সমাদিন্নাতি সম্মা আদিন্না. গহিতাতি উপগন্ত্ৰা গহিতা.

পরামট্ঠাতি সব্বাকারেন পরামসিত্ৰা গহিতা. অভিনিৰিট্ঠাতি ৰিসেসেন লদ্ধপ্পতিট্ঠা. অসস্সতোতি ৰুত্তৰিপরিযাযেন ৰেদিতব্বো.

অন্তৰাতি সঅন্তো. অনন্তৰাতি ৰুদ্ধিঅনন্তৰা. তং জীৰন্তি সো জীৰো, লিঙ্গৰিপল্লাসো কতো. জীৰোতি চ অত্তাযেৰ. তথাগতোতি সত্তো, ‘‘অরহ’’ন্তি একে. পরং মরণাতি মরণতো উদ্ধং, পরলোকেতি অত্থো. ন হোতি তথাগতো পরং মরণাতি মরণতো উদ্ধং ন হোতি. হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণাতি মরণতো উদ্ধং হোতি চ ন হোতি চ. নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণাতি উচ্ছেদৰসেন নেৰ হোতি, তক্কিকৰসেন ন ন হোতি.

সকায দিট্ঠিযাতিআদযো করণৰচনং. অল্লীনোতি একীভূতো.

সযং সমত্তং করোতীতি অত্তনা ঊনভাৰং মোচেত্ৰা সম্মা অত্তং সমত্তং করোতি. পরিপুণ্ণন্তি অতিরেকদোসং মোচেত্ৰা সম্পুণ্ণং. অনোমন্তি হীনদোসং মোচেত্ৰা অলামকং. অগ্গন্তি আদিং. সেট্ঠন্তি পধানং নিদ্দোসং. ৰিসেসন্তি জেট্ঠকং. পামোক্খন্তি অধিকং. উত্তমন্তি ৰিসেসং ন হেট্ঠিমং. পৰরং করোতীতি অতিরেকেন উত্তমং করোতি. অথ ৰা ‘‘আসযদোসমোচনেন অগ্গং, সংকিলেসদোসমোচনেন সেট্ঠং, উপক্কিলেসদোসমোচনেন ৰিসেসং, পমত্তদোসমোচনেন পামোক্খং, মজ্ঝিমদোসমোচনেন উত্তমং, উত্তমমজ্ঝিমদোসমোচনেন পৰরং করোতী’’তি এৰমেকে ৰণ্ণযন্তি. অযং সত্থা সব্বঞ্ঞূতি অযং অম্হাকং সত্থা সব্বজাননৰসেন সব্বঞ্ঞূ. অযং ধম্মো স্ৰাক্খাতোতি অযং অম্হাকং ধম্মো সুট্ঠু অক্খাতো. অযং গণো সুপ্পটিপন্নোতি অযং অম্হাকং গণো সুট্ঠু পটিপন্নো. অযং দিট্ঠি ভদ্দিকাতি অযং অম্হাকং লদ্ধি সুন্দরা. অযং পটিপদা সুপঞ্ঞত্তাতি অযং অম্হাকং পুব্বভাগা অত্তন্ত পাদিপটিপদা সুট্ঠু পঞ্ঞত্তা. অযং মগ্গো নিয্যানিকোতি অযং অম্হাকং নিয্যামোক্কন্তিকো মগ্গো নিয্যানিকোতি সযং সমত্তং করোতি.

কথেয্য ‘‘সস্সতো লোকো’’তি. ভণেয্য ‘‘ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. দীপেয্য ‘‘অন্তৰা লোকো’’তি. ৰোহরেয্য নানাৰিধেন গণ্হাপেয্য ‘‘হোতি চ ন চ হোতী’’তি.

১৭. অথ রাজা সত্তাহচ্চযেন তং কুণপং ছড্ডাপেত্ৰা সাযন্হসমযং ৰিহারং গন্ত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা আহ – ‘‘ননু, ভন্তে, ঈদিসে অযসে উপ্পন্নে ময্হম্পি আরোচেতব্বং সিযা’’তি? এৰং ৰুত্তে ভগৰা ‘‘ন, মহারাজ, ‘অহং সীলৰা গুণসম্পন্নো’তি পরেসং আরোচেতুং অরিযানং পটিরূপ’’ন্তি ৰত্ৰা তস্সা অট্ঠুপ্পত্তিযা ‘‘যো অত্তনো সীলৰতানীতি অৰসেসগাথাযো অভাসি.

তত্থ সীলৰতানীতি পাতিমোক্খাদীনি সীলানি, আরঞ্ঞিকাদীনি ধুতঙ্গৰতানি চ. অনানুপুট্ঠোতি অপুচ্ছিতো. পাৰাতি ৰদতি. অনরিযধম্মং কুসলা তমাহু, যো আতুমানং সযমেৰ পাৰাতি যো এৰং অত্তানং সযমেৰ ৰদতি, তস্স তং ৰাদং ‘‘অনরিযধম্মো এসো’’তি কুসলা এৰং কথেন্তি.

অত্থি সীলঞ্চেৰ ৰতঞ্চাতি সীলনট্ঠেন সীলঞ্চেৰ অত্থি, সমাদানট্ঠেন ৰতঞ্চ অত্থি, ৰতং ন সীলন্তি ৰুত্তত্থেন ৰতং অত্থি, তং ন সীলং. কতমন্তি কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. ইধ ভিক্খু সীলৰাতিআদযো ৰুত্তনযা এৰ. সংৰরট্ঠেনাতি সংৰরণট্ঠেন, ৰীতিক্কমদ্ৰারং পিদহনট্ঠেন. সমাদানট্ঠেনাতি তং তং সিক্খাপদং সম্মা আদানট্ঠেন. আরঞ্ঞিকঙ্গন্তি অরঞ্ঞে নিৰাসো সীলং অস্সাতি আরঞ্ঞিকো, তস্স অঙ্গং আরঞ্ঞিকঙ্গং. পিণ্ডপাতিকঙ্গন্তি ভিক্খাসঙ্খাতানং পরআমিসপিণ্ডানং পাতো পিণ্ডপাতো, পরেহি দিন্নানং পিণ্ডানং পত্তে নিপতনন্তি ৰুত্তং হোতি. তং পিণ্ডপাতং উঞ্ছতি তং তং কুলং উপসঙ্কমন্তো গৰেসতীতি পিণ্ডপাতিকো, পিণ্ডায ৰা পতিতুং ৰতমেতস্সাতি পিণ্ডপাতী. পতিতুন্তি চরিতুং. পিণ্ডপাতী এৰ পিণ্ডপাতিকো, তস্স অঙ্গং পিণ্ডপাতিকঙ্গং. অঙ্গন্তি কারণং ৰুচ্চতি. তস্মা যেন সমাদানেন সো পিণ্ডপাতিকো হোতি, তস্সেতং অধিৰচনন্তি ৰেদিতব্বং. এতেনেৰ নযেন রথিকাসুসানসঙ্কারকূটাদীনং যত্থ কত্থচি পংসূনং উপরি ঠিতত্তা অব্ভুগ্গতট্ঠেন তেসু পংসুকূলমিৰাতি পংসুকূলং. অথ ৰা পংসু ৰিয কুচ্ছিতভাৰং উলতীতি পংসুকূলং, কুচ্ছিতভাৰং গচ্ছতীতি ৰুত্তং হোতি. এৰং লদ্ধনিব্বচনস্স পংসুকূলস্স ধারণং পংসুকূলং, পংসুকূলং সীলমস্সাতি পংসুকূলিকো, পংসুকূলিকস্স অঙ্গং পংসুকূলিকঙ্গং. সঙ্ঘাটিউত্তরাসঙ্গঅন্তরৰাসকসঙ্খাতং তিচীৰরং সীলমস্সাতি তেচীৰরিকো, তেচীৰরিকস্স অঙ্গং তেচীৰরিকঙ্গং. সপদানচারিকঙ্গন্তি দানং ৰুচ্চতি অৰখণ্ডনং, অপেতং দানতো অপদানং, অনৰখণ্ডনন্তি অত্থো. সহ অপদানেন সপদানং, অৰখণ্ডনৰিরহিতং, অনুঘরন্তি ৰুত্তং হোতি. সপদানং চরিতুং ইদমস্স সীলন্তি সপদানচারী, সপদানচারীযেৰ সপদানচারিকো, তস্স অঙ্গং সপদানচারিকঙ্গং. খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গন্তি খলূতি পটিসেধনত্থে নিপাতো. পৰারিতেন সতা পচ্ছা লদ্ধং ভত্তং পচ্ছাভত্তং নাম, তস্স পচ্ছাভত্তস্স ভোজনং পচ্ছাভত্তভোজনং, তস্মিং পচ্ছাভত্তভোজনে পচ্ছাভত্তসঞ্ঞং কত্ৰা পচ্ছাভত্তং সীলমস্সাতি পচ্ছাভত্তিকো, ন পচ্ছাভত্তিকো খলুপচ্ছাভত্তিকো, সমাদানৰসেন পটিক্খিত্তাতিরিত্তভোজনস্সেতং নামং, তস্স অঙ্গং খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গং. নেসজ্জিকঙ্গন্তি সযনং পটিক্খিপিত্ৰা নিসজ্জায ৰিহরিতুং সীলমস্সাতি নেসজ্জিকো, তস্স অঙ্গং নেসজ্জিকঙ্গং. যথাসন্থতিকঙ্গন্তি যদেৰ সন্থতং যথাসন্থতং, ‘‘ইদং তুয্হং পাপুণাতী’’তি এৰং পঠমং উদ্দিট্ঠসেনাসনস্সেতং অধিৰচনং. তস্মিং যথাসন্থতে ৰিহরিতুং সীলমস্সাতি যথাসন্থতিকো, তস্স অঙ্গং যথাসন্থতিকঙ্গং. সব্বানেৰ পনেতানি তেন তেন সমাদানেন ধুতকিলেসত্তা ধুতস্স ভিক্খুনো অঙ্গানি, কিলেসধুননতো ৰা ধুতন্তি লদ্ধৰোহারং ঞাণং অঙ্গং এতেসন্তি ধুতঙ্গানি. অথ ৰা ধুতানি চ তানি পটিপক্খানং ধুননতো অঙ্গানি চ পটিপত্তিযাতিপি ধুতঙ্গানি. এৰং তাৰেত্থ অত্থতো ৰিঞ্ঞাতব্বো ৰিনিচ্ছযো. সব্বানেৰ চেতানি সমাদানচেতনালক্খণানি. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘যো সমাদিযতি, সো পুগ্গলো. যেন সমাদিযতি, চিত্তচেতসিকা এতে ধম্মা. যা সমাদানচেতনা, তং ধুতঙ্গং. যং পটিক্খিপতি, তং ৰত্থু’’ন্তি (ৰিসুদ্ধি. ১.২৩).

সব্বানেৰ চ লোলুপ্পৰিদ্ধংসনরসানি, নিল্লোলুপ্পভাৰপচ্চুপট্ঠানানি, অপ্পিচ্ছতাদিঅরিযধম্মপদট্ঠানানি. এৰমেত্থ লক্খণাদীহি ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.

ৰীরিযসমাদানম্পীতি ৰীরিযগ্গহণম্পি. কামন্তি একংসত্থে নিপাতো. তচো চ ন্হারু চাতি ছৰি চ ন্হারুৰল্লিযো চ. অট্ঠি চাতি সব্বা অট্ঠিযো চ. অৰসিস্সতূতি তিট্ঠতু. উপসুস্সতু মংসলোহিতন্তি সব্বং মংসঞ্চ লোহিতঞ্চ সুক্খতু. ‘‘তচো’’তি একং অঙ্গং, ‘‘ন্হারূ’’তি একং, ‘‘অট্ঠী’’তি একং, ‘‘উপসুস্সতু মংসলোহিত’’ন্তি একং অঙ্গং. যং তন্তি উপরি ৰত্তব্বপদেন সম্বন্ধো. পুরিসথামেনাতি পুরিসস্স কাযিকেন বলেন, বলেনাতি ঞাণবলেন. ৰীরিযেনাতি চেতসিকঞাণৰীরিযতেজেন. পরক্কমেনাতি পরং পরং ঠানং অক্কমনেন উস্সাহপ্পত্তৰীরিযেন. পত্তব্বন্তি যং তং পাপুণিতব্বং. ন তং অপাপুণিত্ৰাতি তং পত্তব্বং অপ্পত্ৰা. ৰীরিযস্স সণ্ঠানং ভৰিস্সতীতি ৰুত্তপ্পকারস্স ৰীরিযস্স সিথিলত্তং ওসীদনং ন ভৰিস্সতি. ‘‘পট্ঠান’’ন্তিপি পাঠো, অযমেৰত্থো. চিত্তং পগ্গণ্হাতীতি চিত্তং উস্সাহং গণ্হাপেতি. পদহতীতি পতিট্ঠাপেতি.

নাসিস্সন্তি ন খাদিস্সামি ন ভুঞ্জিস্সামি. ন পিৰিস্সামীতি যাগুপানাদীনি ন পিৰিস্সামি. ৰিহারতো ন নিক্খমেতি সেনাসনতো বহি ন নিক্খমেয্যং. নপি পস্সং নিপাতেস্সন্তি পস্সং মঞ্চে ৰা পীঠে ৰা ভূমিযং ৰা কটসন্থরকে ৰা পাতনং ঠপনং ন করিস্সামি. তণ্হাসল্লে অনূহতেতি তণ্হাসঙ্খাতে কণ্ডে অনুদ্ধটে, অৰিগতেতি অত্থো.

ইমং পল্লঙ্কন্তি সমন্ততো আভুজিতং ঊরুবদ্ধাসনং. ন ভিন্দিস্সামীতি ন ৰিজহিস্সামি. যাৰ মে ন অনুপাদাযাতি চতূহি উপাদানেহি গহণং অগ্গহেত্ৰা. আসৰেহীতি কামাসৰাদীহি চতূহি আসৰেহি. ৰিমুচ্চিস্সতীতি সমুচ্ছেদৰিমুত্তিযা ন মুচ্চিস্সতি. ন তাৰাহং ইমম্হা আসনা ৰুট্ঠহিস্সামীতি আদিং কত্ৰা যাৰ রুক্খমূলা নিক্খমিস্সামীতি ওকাসৰসেন ৰুত্তা. ইমস্মিঞ্ঞেৰ পুব্বণ্হসমযং অরিযধম্মং আহরিস্সামীতি আদিং কত্ৰা যাৰ গিম্হেতি কালৰসেন ৰুত্তা. পুরিমে ৰযোখন্ধেতিআদযো ৰযৰসেন ৰুত্তা. তত্থ আসনা ন ৰুট্ঠহিস্সামীতি নিসিন্নাসনা ন উট্ঠহিস্সামি. অড্ঢযোগাতি নিকুণ্ডগেহা. পাসাদাতি দীঘপাসাদা. হম্মিযাতি মুণ্ডচ্ছদনগেহা. গুহাযাতি পংসুগুহায. লেণাতি মরিযাদছিন্নচ্ছিদ্দা পব্বতলেণা. কুটিযাতি উল্লিত্তাদিকুটিযা. কূটাগারাতি কণ্ণিকং আরোপেত্ৰা কতগেহতো. অট্টাতি দ্ৰারট্টালকা. মাল়াতি ৰট্টগেহা. উদ্দণ্ডো নাম একো পতিস্সযৰিসেসো. ‘‘তিছদনগেহো’’তিপি একে. উপট্ঠানসালাতি সন্নিপাতসালা ভোজনসালা ৰা. মণ্ডপাদযো পাকটাযেৰ. অরিযধম্মন্তি অনৰজ্জধম্মং, অরিযানং ৰা বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধবুদ্ধসাৰকানং ধম্মং. আহরিস্সামীতি মম চিত্তসমীপং আনযিস্সামি সীলেন. সমাহরিস্সামীতি ৰিসেসেন আনযিস্সামি সমাধিনা. অধিগচ্ছিস্সামীতি পটিলাভৰসেন গমিস্সামি তদঙ্গেন. ফস্সযিস্সামীতি ফুসিস্সামি মগ্গেন. সচ্ছিকরিস্সামীতি পচ্চক্খং করিস্সামি ফলেন. অথ ৰা সোতাপত্তিমগ্গেন আহরিস্সামি. সকদাগামিমগ্গেন সমাহরিস্সামি, অনাগামিমগ্গেন অধিগচ্ছিস্সামি, অরহত্তমগ্গেন ফস্সযিস্সামি, পচ্চৰেক্খণেন সচ্ছিকরিস্সামি. দ্ৰীসুপি নযেসু ফস্সযিস্সামীতি নামকাযেন নিব্বানং ফুসিস্সামীতি অত্থো.

অপুট্ঠোতি মূলপদং, তস্স অপুচ্ছিতোতি অত্থো. অপুচ্ছিতোতি অজানাপিতো. অযাচিতোতি অনাযাচিতো. অনজ্ঝেসিতোতি অনাণাপিতো, ‘‘ন ইচ্ছিতো’’তি একে. অপসাদিতোতি ন পসাদাপিতো. পাৰদতীতি কথযতি. অহমস্মীতি অহং অস্মি ভৰামি. জাতিযা ৰাতি খত্তিযব্রাহ্মণজাতিযা ৰা. গোত্তেন ৰাতি গোতমাদিগোত্তেন ৰা. কোলপুত্তিযেন ৰাতি কুলপুত্তভাৰেন ৰা. ৰণ্ণপোক্খরতায ৰাতি সরীরসুন্দরতায ৰা. ধনেন ৰাতি ধনসম্পত্তিযা ৰা. অজ্ঝেনেন ৰাতি অজ্ঝাযকরণেন ৰা. কম্মাযতনেন ৰাতি কম্মমেৰ কম্মাযতনং, তেন কম্মাযতনেন, কসিগোরক্খকম্মাদিনা ৰা. সিপ্পাযতনেন ৰাতি ধনুসিপ্পাদিনা ৰা. ৰিজ্জাট্ঠানেন ৰাতি অট্ঠারসৰিজ্জাট্ঠানেন ৰা. সুতেন ৰাতি বহুস্সুতগুণেন ৰা. পটিভানেন ৰাতি কারণাকারণপটিভানসঙ্খাতঞাণেন ৰা. অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ৰা ৰত্থুনাতি জাতিআদীনং একেকেন ৰত্থুনা ৰা.

উচ্চা কুলাতি খত্তিযব্রাহ্মণকুলা, এতেন জাতিগোত্তমহত্তং দীপেতি. মহাভোগকুলাতি গহপতিমহাসালকুলা, এতেন অড্ঢমহত্তং দীপেতি. উল়ারভোগকুলাতি অৰসেসৰেস্সাদিকুলা, এতেন পহূতজাতরূপরজতাদিং দীপেতি. চণ্ডালাপি হি উল়ারভোগা হোন্তি. ঞাতোতি পাকটো. যস্সস্সীতি পরিৰারসম্পন্নো. সুত্তন্তিকোতি সুত্তন্তে নিযুত্তো. ৰিনযধরোতি ৰিনযপিটকধরো. ধম্মকথিকোতি আভিধম্মিকো. আরঞ্ঞিকোতিআদযো ধুতঙ্গপুব্বঙ্গমপটিপত্তিদস্সনত্থং ৰুত্তা. পঠমস্স ঝানস্স লাভীতিআদযো রূপারূপঅট্ঠসমাপত্তিযো দস্সেত্ৰা পটিৰেধদস্সনৰসেন ৰুত্তা. পাৰদতীতি মূলপদং. কথেতীতি ‘‘পিটকাচরিযোস্মী’’তি কথযতি. ভণতীতি ‘‘ধুতঙ্গিকোম্হী’’তি পাকটং করোতি. দীপযতীতি ‘‘রূপজ্ঝানং লাভীম্হী’’তি পরিদীপযতি. ৰোহরতীতি ‘‘অরূপজ্ঝানং লাভীম্হী’’তি ৰাক্যভেদং করোতি.

খন্ধকুসলাতি পঞ্চসু খন্ধেসু সলক্খণসামঞ্ঞলক্খণেসু ছেকা, ঞাততীরণপহানৰসেন কুসলাতি অত্থো. ধাতুআযতনপটিচ্চসমুপ্পাদাদীসুপি এসেৰ নযো. নিব্বানকুসলাতি নিব্বানে ছেকা. অনরিযানন্তি ন অরিযানং. এসো ধম্মোতি এসো সভাৰো. বালানন্তি অপণ্ডিতানং. অসপ্পুরিসানন্তি ন সোভনপুরিসানং. অত্তাতি অত্তানং.

১৮. সন্তোতি রাগাদিকিলেসূপসমেন সন্তো. তথা অভিনিব্বুতত্তো. ইতি’হন্তি সীলেসু অকত্থমানোতি ‘‘অহমস্মি সীলসম্পন্নো’’তিআদিনা নযেন ইতি সীলেসু অকত্থমানো, সীলনিমিত্তং অত্তুপনাযিকং ৰাচং অভাসমানোতি ৰুত্তং হোতি. তমরিযধম্মং কুসলা ৰদন্তীতি তস্স তং অকত্থনং ‘‘অরিযধম্মো এসো’’তি বুদ্ধাদযো খন্ধাদিকুসলা ৰদন্তি. যস্সুস্সদা নত্থি কুহিঞ্চি লোকেতি যস্স খীণাসৰস্স রাগাদযো সত্তুস্সদা কুহিঞ্চি লোকে নত্থি. তস্স তং অকত্থনং ‘‘অরিযধম্মো এসো’’তি এৰং কুসলা ৰদন্তীতি সম্বন্ধো.

সন্তোতি মূলপদং. রাগস্স সমিতত্তাতি রঞ্জনলক্খণস্স রাগস্স সমিতভাৰেন. দোসাদীসুপি এসেৰ নযো. ৰিজ্ঝাতত্তাতি সব্বপরিল়াহানং ঝাপিতত্তা. নিব্বুতত্তাতি সব্বসন্তাপানং নিব্বাপিতভাৰেন. ৰিগতত্তাতি সব্বাকুসলাভিসঙ্খারানং ৰিগতভাৰেন দূরভাৰেন. পটিপস্সদ্ধত্তাতি সব্বাকারেন অভব্বুপ্পত্তিকভাৰেন. সত্তন্নং ধম্মানং ভিন্নত্তা ভিক্খূতি উপরি ৰত্তব্বানং সত্তধম্মানং ভিন্দিত্ৰা ঠিতভাৰেন ভিক্খু. সক্কাযদিট্ঠিৰিচিকিচ্ছাসীলব্বতপরামাসোতি ইমে তযো কিলেসা সোতাপত্তিমগ্গেন ভিন্না, রাগো দোসোতি ইমে দ্ৰে কিলেসা ওল়ারিকা সকদাগামিমগ্গেন ভিন্না, তে এৰ অণুসহগতা অনাগামিমগ্গেন ভিন্না, মোহো মানোতি ইমে দ্ৰে কিলেসা অরহত্তমগ্গেন ভিন্না. অৰসেসে কিলেসে দস্সেতুং ‘‘ভিন্নাস্স হোন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা’’তি আহ. সংকিলেসিকাতি কিলেসপচ্চযা. পোনোভৰিকাতি পুনব্ভৰদাযিকা. সদরাতি কিলেসদরথা এত্থ সন্তীতি সদরা. ‘‘সদ্দরা’’তিপি পাঠো, সহদরথাতি অত্থো. দুক্খৰিপাকাতি ফলকালে দুক্খদাযিকা. আযতিং জাতিজরামরণিযাতি অনাগতে জাতিজরামরণস্স পচ্চযা.

পজ্জেন কতেন অত্তনাতি গাথায অযং পিণ্ডত্থো – যো অত্তনা ভাৰিতেন মগ্গেন পরিনিব্বানং গতো, কিলেসপরিনিব্বানং পত্তো, পরিনিব্বানগতত্তা এৰ চ ৰিতিণ্ণকঙ্খো, ৰিপত্তিসম্পত্তিহানিৰুদ্ধিউচ্ছেদসস্সতঅপুঞ্ঞপুঞ্ঞপ্পভেদং ভৰঞ্চ ৰিভৰঞ্চ ৰিপ্পহায মগ্গৰাসং ৰুসিতৰা খীণপুনব্ভৰোতি এতেসং থুতিৰচনানং অরহো সো ভিক্খূতি.

ইতিহন্তি, ইদহন্তীতি দুৰিধো পাঠো. ইতীতি পদসন্ধিআদযো সন্ধায ‘‘ইদহ’’ন্তি পাঠং ন রোচেন্তি. তত্থ ইতীতি যং ৰুত্তং. পদসন্ধীতি পদানং সন্ধি পদসন্ধি, পদঘটনন্তি অত্থো. পদসংসগ্গোতি পদানং একীভাৰো. পদপারিপূরীতি পদানং পরিপূরণং দ্ৰিন্নং পদানং একীভাৰো. অক্খরসমৰাযোতি একীভূতোপি অপরিপুণ্ণোপি হোতি, অযং ন এৰং. অক্খরানং সমৰাযো সন্নিপাতো হোতীতি দস্সনত্থং ‘‘অক্খরসমৰাযো’’তি আহ. ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতাতি ব্যঞ্জনসমুচ্চযো পদমীতি ৰুত্তানং ব্যঞ্জনানং অত্থব্যঞ্জনানং অত্থব্যত্তিকারণানং ৰা মধুরভাৰত্তা পাঠস্স মুদুভাৰো. পদানুপুব্বতা মেতন্তি পদানং অনুপুব্বভাৰো পদানুপুব্বতা, পদপটিপাটিভাৰোতি অত্থো. মেতন্তি এতং. কতমন্তি চে? ইতীতি ইদং. মেতন্তি এত্থ ম-কারো পদসন্ধিৰসেন ৰুত্তো. কত্থী হোতীতি ‘‘অহমস্মি সীলসম্পন্নো’’তি অত্তানং উক্কংসেত্ৰা কথনসীলো হোতি. কত্থতীতি ৰুত্তনযেন কথযতি. ৰিকত্থতীতি ৰিৰিধা কথযতি. কত্থনাতি কথনা. আরতোতি দূরতো রতো. ৰিরতোতি ঠানসঙ্কন্তিৰসেন ৰিগতভাৰেন রতো. পটিৰিরতোতি ততো নিৰত্তিত্ৰা সব্বাকারেন ৰিযুত্তো হুত্ৰা রতো. তত্থ পিসাচং ৰিয দিস্ৰা পলাতো আরতো. হত্থিম্হি মদ্দন্তে ৰিয পরিধাৰিত্ৰা গতো ৰিরতো. যোধসম্পহারং ৰিয পোথেত্ৰা মদ্দেত্ৰা গতো পটিৰিরতো.

খীণাসৰস্সাতি খীণকিলেসাসৰস্স. কম্মুস্সদোতি পুঞ্ঞাভিসঙ্খারঅপুঞ্ঞাভিসঙ্খারআনেঞ্জাভিসঙ্খারসঙ্খাতানং কম্মানং উস্সদো উস্সন্নতা. যস্সিমেতি যস্স খীণাসৰস্স ইমে উস্সদা.

১৯. এৰং খীণাসৰপটিপত্তিং দস্সেত্ৰা ইদানি দিট্ঠিগতিকানং তিত্থিযানং পটিপত্তিঞ্চ দস্সেন্তো আহ ‘‘পকপ্পিতা সঙ্খতা’’তি. তত্থ পকপ্পিতাতি পরিকপ্পিতা. সঙ্খতাতি পচ্চযাভিসঙ্খতা. যস্সাতি যস্স কস্সচি দিট্ঠিগতিকস্স. ধম্মাতি দিট্ঠিযো. পুরক্খতাতি পুরতো কতা. সন্তীতি সংৰিজ্জন্তি. অৰীৰদাতাতি অৰোদাতা. যদত্তনি পস্সতি আনিসংসং, তং নিস্সিতো কুপ্পপটিচ্চসন্তিন্তি যস্সেতে দিট্ঠিধম্মা ‘পুরক্খতা অৰোদাতা সন্তি, সো এৰংৰিধো যস্মা অত্তনি তস্সা দিট্ঠিযা দিট্ঠধম্মিকঞ্চ সক্কারাদিং, সম্পরাযিকঞ্চ গতিৰিসেসাদিং আনিসংসং সম্পস্সতি, তস্মা তঞ্চ আনিসংসং, তঞ্চ কুপ্পতায চ পটিচ্চসমুপ্পন্নতায চ সম্মুতিসন্তিতায চ কুপ্পপটিচ্চসন্তিসঙ্খাতং দিট্ঠিং নিস্সিতো চ হোতি. সো তং নিস্সিতত্তা অত্তানং ৰা উক্কংসেয্য, পরে ৰা ৰম্ভেয্য অভূতেহিপি গুণদোসেহি.

সঙ্খতাতি মূলপদং. সঙ্খতাতি পচ্চযেহি সমাগন্ত্ৰা কতা. উপসগ্গৰসেন পদং ৰড্ঢিতং. অভিসঙ্খতাতি পচ্চযেহি অভিকতা. সণ্ঠপিতাতি পচ্চযৰসেনেৰ সম্মা ঠপিতা. অনিচ্চাতি হুত্ৰা অভাৰেন. পটিচ্চসমুপ্পন্নাতি ৰত্থারম্মণং পটিচ্চ উপ্পন্না. খযধম্মাতি কমেন খযসভাৰা. ৰযধম্মাতি পৰত্তিৰসেন পরিহাযনসভাৰা. ৰিরাগধম্মাতি অনিৰত্তী হুত্ৰা ৰিগচ্ছনসভাৰা. নিরোধধম্মাতি নিরুজ্ঝনসভাৰা, অনুপ্পত্তিধম্মা হুত্ৰা নিরুজ্ঝনসভাৰাতি অত্থো. দিট্ঠিগতিকস্সাতি দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠিযো গহেত্ৰা ঠিতপুগ্গলস্স.

পুরেক্খারাতি পুরে কতা. তণ্হাধজোতি উস্সাপিতট্ঠেন তণ্হাধজো, তণ্হাপটাকা অস্স অত্থীতি তণ্হাধজো. পুরেচারিকট্ঠেন তণ্হা এৰ কেতু অস্সাতি তণ্হাকেতু. তণ্হাধিপতেয্যোতি ছন্দাধিপতিৰসেন, তণ্হা অধিপতিতো আগতাতি ৰা তণ্হাধিপতেয্যো, তণ্হাধিপতি ৰা এতস্স অত্থীতি তণ্হাধিপতেয্যো. দিট্ঠিধজাদীসুপি এসেৰ নযো. অৰোদাতাতি অপরিসুদ্ধা. সংকিলিট্ঠাতি সযং কিলিট্ঠা. সংকিলেসিকাতি তপনীযা.

দ্ৰে আনিসংসে পস্সতীতি দ্ৰে গুণে দক্খতি. দিট্ঠধম্মিকঞ্চ আনিসংসন্তি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে পচ্চক্খধম্মানিসংসঞ্চ. সম্পরাযিকন্তি পরলোকে পত্তব্বং আনিসংসঞ্চ. যংদিট্ঠিকো সত্থা হোতীতি সত্থা যথালদ্ধিকো ভৰতি. তংদিট্ঠিকা সাৰকা হোন্তীতি তস্স ৰচনং সুণন্তা সাৰকাপি তথালদ্ধিকা হোন্তি. সক্করোন্তীতি সক্কারপ্পত্তং করোন্তি. গরুং করোন্তীতি গরুকারপ্পত্তং করোন্তি. মানেন্তীতি মনসা পিযাযন্তি. পূজেন্তীতি চতুপচ্চযাভিহারপূজায পূজেন্তি. অপচিতিং করোন্তীতি অপচিতিপ্পত্তং করোন্তি. তত্থ যস্স চত্তারো পচ্চযে সক্করিত্ৰা সুঅভিসঙ্খতে পণীতে কত্ৰা দেন্তি, সো সক্কতো. যস্মিং গরুভাৰং পট্ঠপেত্ৰা দেন্তি, সো গরুকতো. যং মনসা পিযাযন্তি, সো মানিতো. যস্স সব্বম্পেতং করোন্তি, সো পূজিতো. যস্স অভিৰাদনপচ্চুপট্ঠানঅঞ্জলিকম্মাদিৰসেন পরমনিপচ্চকারং করোন্তি, সো অপচিতো. কেচি ‘‘সক্করোন্তি কাযেন, গরুং করোন্তি ৰাচায, মানেন্তি চিত্তেন, পূজেন্তি লাভেনা’’তি ৰণ্ণযন্তি. অলং নাগত্তায ৰাতি নাগভাৰায নাগরাজভাৰায ৰা অলং পরিযত্তং. সুপণ্ণত্তায ৰাতি সুপণ্ণরাজভাৰায. যক্খত্তায ৰাতি যক্খসেনাপতিভাৰায. অসুরত্তায ৰাতি অসুরভাৰায. গন্ধব্বত্তায ৰাতি গন্ধব্বদেৰঘটে নিব্বত্তভাৰায. মহারাজত্তায ৰাতি চতুন্নং মহারাজানং অঞ্ঞতরভাৰায. ইন্দত্তায ৰাতি সক্কভাৰায. ব্রহ্মত্তায ৰাতি ব্রহ্মকাযিকাদীনং অঞ্ঞতরভাৰায. দেৰত্তায ৰাতি সম্মুতিদেৰাদীনং অঞ্ঞতরভাৰায. সুদ্ধিযাতি পরিসুদ্ধভাৰায অলং পরিযত্তং. ৰিসুদ্ধিযাতি সব্বমলরহিতঅচ্চন্তপরিসুদ্ধভাৰায. পরিসুদ্ধিযাতি সব্বাকারেন পরিসুদ্ধভাৰায.

তত্থ তিরচ্ছানযোনিযং অধিপচ্চত্তং সুদ্ধিযা. দেৰলোকে অধিপচ্চত্তং ৰিসুদ্ধিযা. ব্রহ্মলোকে অধিপচ্চত্তং পরিসুদ্ধিযা. চতুরাসীতিকপ্পসহস্সানি অতিক্কমিত্ৰা মুচ্চনত্থং মুত্তিযা. অন্তরাযাভাৰেন মুচ্চনত্থং ৰিমুত্তিযা. সব্বাকারেন মুত্তিযা পরিমুত্তিযা. সুজ্ঝন্তীতি তস্মিং সমযে পব্বজিতভাৰেন সুদ্ধিং পাপুণন্তি. ৰিসুজ্ঝন্তীতি পব্বজ্জং গহেত্ৰা পটিপত্তিযা যুত্তভাৰেন ৰিৰিধেন সুজ্ঝন্তি. পরিসুজ্ঝন্তীতি নিপ্ফত্তিং পাপেত্ৰা সব্বাকারেন সুজ্ঝন্তি. মুচ্চন্তি তেসং সমযন্তরধম্মেন. ৰিমুচ্চন্তি এতস্স সত্থুনো ওৰাদেন. পরিমুচ্চন্তি এতস্স সত্থুনো অনুসাসনেন. সুজ্ঝিস্সামীতিআদযো অনাগতৰসেন ৰুত্তা. আযতিং ফলপাটিকঙ্খীতি অনাগতে ৰিপাকফলমাকঙ্খমানো. ইদং দিট্ঠিগতিকানং ইচ্ছামত্তং. দিট্ঠিগতঞ্হি ইজ্ঝমানং নিরযং ৰা তিরচ্ছানযোনিং ৰা নিপ্ফাদেতি.

অচ্চন্তসন্তীতি অতিঅন্তনিস্সরণসন্তি. তদঙ্গসন্তীতি পঠমজ্ঝানাদিগুণঙ্গেন নীৰরণাদিঅগুণঙ্গং সমেতীতি ঝানং তদঙ্গসন্তি. সম্মুতিসন্তীতি সমাহারৰসেন দিট্ঠিসন্তি. তা ৰিভাগতো দস্সেতুং ‘‘কতমা অচ্চন্তসন্তী’’তিআদিমাহ. অমতং নিব্বানন্তি এৰমাদযো হেট্ঠা ৰুত্তত্থাযেৰ. পঠমং ঝানং সমাপন্নস্স নীৰরণা সন্তা হোন্তীতি এৰমাদযো অন্তো অপ্পনাযং অতিসযৰসেন ৰুত্তা. অপি চ সম্মুতিসন্তি ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতা, সন্তীতি ইতরে দ্ৰে সন্তিযো পটিক্খিপিত্ৰা সম্মুতিসন্তিমেৰ দীপেতি. কুপ্পসন্তিন্তি ৰিপাকজনকৰসেন পরিৰত্তনৰসেন চলসন্তিং. পকুপ্পসন্তিন্তি ৰিসেসেন চলসন্তিং. এরিতসন্তিন্তি কম্পনসন্তিং. সমেরিতসন্তিন্তি ৰিসেসেন কম্পিতসন্তিং. চলিতসন্তিন্তি তস্সেৰ ৰেৰচনং. ঘট্টিতসন্তিন্তি পীল়িতসন্তিং. সন্তিং নিস্সিতোতি দিট্ঠিসঙ্খাতং সন্তিং নিস্সিতো. অস্সিতোতি আসিতো ৰিসেসেন নিস্সিতো. অল্লীনোতি একীভূতো.

২০. এৰং নিস্সিতে তাৰ ‘‘দিট্ঠীনিৰেসা…পে… আদিযতী চ ধম্ম’’ন্তি তত্থ দিট্ঠীনিৰেসাতি ইদংসচ্চাভিনিৰেসসঙ্খাতানি দিট্ঠিনিৰেসনানি. ন হি স্ৰাতিৰত্তাতি সুখেন অতিৰত্তিতব্বা ন হোন্তি. ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতন্তি দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠিগতেসু তং তং সমুগ্গহিতং অভিনিৰিট্ঠধম্মং নিচ্ছিনিত্ৰা পৰত্তা দিট্ঠিনিৰেসা ন হি স্ৰাতিৰত্তাতি ৰুত্তং হোতি. তস্মা নরো তেসু নিৰেসনেসু, নিরস্সতী আদিযতী চ ধম্মন্তি যস্মা ন হি স্ৰাতিৰত্তা, তস্মা নরো তেসুযেৰ দিট্ঠিনিৰেসনেসু অজসীলগোসীলকুক্কুরসীলপঞ্চাতপমরুপ্পপাতউক্কুটিকপ্পধানকণ্টকাপস্সযাদিভেদং সত্থারং ধম্মক্খানং গণাদিভেদঞ্চ তং তং ধম্মং নিরস্সতি চ আদিযতি চ জহতি চ গণ্হাতি চ ৰনমক্কটো ৰিয তং তং সাখন্তি ৰুত্তং হোতি.

এৰং নিরস্সন্তো চ আদিযন্তো চ অনৰট্ঠিতচিত্তত্তা অসন্তেহিপি গুণদোসেহি অত্তনো ৰা পরস্স ৰা যসাযসং উপ্পাদেয্য. দুরতিৰত্তাতি অতিক্কমিতুং দুক্খা. দুত্তরাতি দুউত্তরা. দুপ্পতরা দুস্সমতিক্কমা দুব্বিনিৰত্তাতি উপসগ্গেন ৰড্ঢিতা.

নিচ্ছিনিত্ৰাতি সস্সতৰসেন নিচ্ছযং কত্ৰা. ৰিনিচ্ছিনিত্ৰাতি অত্তৰসেন নানাৰিধেন ৰিনিচ্ছযং কত্ৰা. ৰিচিনিত্ৰাতি পরিযেসিত্ৰা. পৰিচিনিত্ৰাতি অত্তনিযৰসেন সব্বাকারেন পরিযেসিত্ৰা. ‘‘নিচিনিত্ৰা ৰিচ্চিনিত্ৰা’’তিপি পাঠো. ওধিগ্গাহোতি অৰধিযিত্ৰা গাহো. বিলগ্গাহোতি কোট্ঠাসৰসেন গাহো ‘‘বিলসো ৰিভজিত্ৰা’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৩৭৮; ম. নি. ১.১১১) ৰিয. ৰরগ্গাহোতি উত্তমগাহো. কোট্ঠাসগ্গাহোতি অৰযৰৰসেন গাহো. উচ্চযগ্গাহোতি রাসিৰসেন গাহো. সমুচ্চযগ্গাহোতি কোট্ঠাসৰসেন রাসিৰসেন চ গাহো. ইদং সচ্চন্তি ইদমেৰ সভাৰং. তচ্ছন্তি তথভাৰং অৰিপরীতসভাৰং. তথন্তি ৰিপরিণামরহিতং. ভূতন্তি ৰিজ্জমানং. যাথাৰন্তি যথাসভাৰং. অৰিপরীতন্তি ন ৰিপরীতং.

নিরস্সতীতি নিঅস্সতি ৰিক্খিপতি. পরৰিচ্ছিন্দনায ৰাতি পরেহি ৰিস্সজ্জাপনেন. অনভিসম্ভুণন্তো ৰাতি অসম্পাপুণন্তো ৰা অসক্কোন্তো ৰা ৰিস্সজ্জেতি. পরো ৰিচ্ছিন্দেতীতি অঞ্ঞো ৰিযোগং করোতি. নত্থেত্থাতি নত্থি এত্থ. সীলং অনভিসম্ভুণন্তোতি সীলং অসম্পাদেন্তো. সীলং নিরস্সতীতি সীলং ৰিস্সজ্জেতি. ইতো পরেসুপি এসেৰ নযো.

২১. যো পনাযং সব্বদিট্ঠিগতাদিদোসধুননায পঞ্ঞায সমন্নাগতত্তা ধোনো, তস্স ধোনস্স হি…পে… অনূপযো সো. কিং ৰুত্তং হোতি? ধোনধম্মসমন্নাগমা ধোনস্স ধুতসব্বপাপস্স অরহতো কত্থচি লোকে তেসু তেসু ভৰেসু সংকপ্পনা দিট্ঠি নত্থি. সো তস্সা দিট্ঠিযা অভাৰা, যায চ অত্তনা কতং পাপকম্মং পটিচ্ছাদেন্তা তিত্থিযা মাযায ৰা মানেন ৰা এৰং অগতিং গচ্ছন্তি, তম্পি মাযঞ্চ মানঞ্চ পহায ধোনো রাগাদীনং দোসানং কেন গচ্ছেয্য, দিট্ঠধম্মে সম্পরাযে ৰা নিরযাদীসু গতিৰিসেসেসু কেন সঙ্খং গচ্ছেয্য, অনূপযো সো, সো হি তণ্হাদিট্ঠিউপযানং দ্ৰিন্নং অভাৰেন অনূপযোতি.

কিং কারণাতি কেন কারণেন. ধোনা ৰুচ্চতি পঞ্ঞাতি ধোনা ইতি কিংকারণা পঞ্ঞা কথীযতি. তায পঞ্ঞায কাযদুচ্চরিতন্তি তায ৰুত্তপ্পকারায পঞ্ঞায কাযতো পৰত্তং দুট্ঠু কিলেসপূতিকত্তা ৰা চরিতন্তি কাযদুচ্চরিতং. ধূতঞ্চ ধোতঞ্চাতি কম্পিতঞ্চ ধোৰিতঞ্চ. সন্ধোতঞ্চাতি সম্মা ধোৰিতঞ্চ. নিদ্ধোতঞ্চাতি ৰিসেসেন সুট্ঠু নিদ্ধোতঞ্চ. রাগো ধুতো চাতিআদযো চতুন্নং মগ্গানং ৰসেন যোজেতব্বা.

সম্মাদিট্ঠিযা মিচ্ছাদিট্ঠি ধুতা চাতি মগ্গসম্পযুত্তায সম্মাদিট্ঠিযা মিচ্ছাদিট্ঠি কম্পিতা চলিতা ধোৰিতা. সম্মাসঙ্কপ্পাদীসুপি এসেৰ নযো. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘সম্মাদিট্ঠিকস্স, ভিক্খৰে, মিচ্ছাদিট্ঠি নিজ্জিণ্ণা হোতী’’তি সুত্তং (অ. নি. ১০.১০৬; দী. নি. ৩.৩৬০) ৰিত্থারেতব্বং. সম্মাঞাণেনাতি মগ্গসম্পযুত্তঞাণেন, পচ্চৰেক্খণঞাণেন ৰা. মিচ্ছাঞাণন্তি ৰিপরীতঞাণং অযাথাৰঞাণং, পাপকিরিযাসু উপচিন্তাৰসেন পাপং কত্ৰা ‘‘সুকতং মযা’’তি পচ্চৰেক্খণাকারেন চ উপ্পন্নো মোহো. সম্মাৰিমুত্তিযা মিচ্ছাৰিমুত্তীতি সমুচ্ছেদৰিমুত্তিযা ৰিপরীতা অযাথাৰৰিমুত্তিযেৰ চেতোৰিমুত্তিসঞ্ঞিতা.

অরহা ইমেহি ধোনেয্যেহি ধম্মেহীতি রাগাদীহি কিলেসেহি দূরে ঠিতো অরহা ইমেহি ৰুত্তপ্পকারেহি কিলেসধোৰনেহি ধম্মেহি উপেতো হোতি. ধোনোতি ধোনো পুগ্গলো, তেনেৰ ‘‘সো ধুতরাগো’’তিআদযো আহ.

মাযা ৰুচ্চতি ৰঞ্চনিকাচরিযাতি ৰঞ্চনকিরিযং ৰঞ্চনকরণং অস্সা অত্থীতি ৰঞ্চনিকাচরিযা. তস্স পটিচ্ছাদনহেতূতি তেসং দুচ্চরিতানং অপ্পকাসনকারণা. পাপিকং ইচ্ছং পণিদহতীতি লামকং পত্থনং পতিট্ঠাপেতি. ‘‘মা মং জঞ্ঞা’’তি ইচ্ছতীতি ‘‘ময্হং কতং পাপং পরে মা জানিংসূ’’তি পচ্চাসীসতি. সঙ্কপ্পেতীতি ৰিতক্কং উপ্পাদেতি. ৰাচং ভাসতীতি জানংযেৰ পণ্ণত্তিং ৰীতিক্কমন্তো ভিক্খু ভারিযং করোতি. ‘‘অম্হাকং ৰীতিক্কমট্ঠানং নাম নত্থী’’তি উপসন্তো ৰিয ভাসতি. কাযেন পরক্কমতীতি ‘‘মযা কতং ইদং পাপকম্মং মা কেচি জানিংসূ’’তি কাযেন ৰত্তং করোতি. ৰিজ্জমানদোসপটিচ্ছাদনতো চক্খুমোহনমাযা অস্সাতি মাযাৰী, মাযাৰিনো ভাৰো মাযাৰিতা. কত্ৰা পাপং পুন পটিচ্ছাদনতো অতিচ্চ অস্সরতি এতায সত্তোতি অচ্চসরা. কাযৰাচাকিরিযাহি অঞ্ঞথা দস্সনতো ৰঞ্চেতীতি ৰঞ্চনা. এতায সত্তা নিকরোন্তীতি নিকতি, মিচ্ছা করোন্তীতি অত্থো. ‘‘নাহং এৰং করোমী’’তি পাপানং ৰিক্খিপনতো নিকিরণা. ‘‘নাহং এৰং করোমী’’তি পরিৰজ্জনতো পরিহরণা. কাযাদীহি সংহরণতো গূহনা. সমভাগেন গূহনা পরিগূহনা. তিণপণ্ণেহি ৰিয গূথং কাযৰচীকম্মেহি পাপং ছাদেতীতি ছাদনা. সব্বতো ভাগেন ছাদনা পরিচ্ছাদনা. ন উত্তানিং কত্ৰা দস্সেতীতি অনুত্তানিকম্মং. ন পাকটং কত্ৰা দস্সেতীতি অনাৰিকম্মং. সুট্ঠু ছাদনা ৰোচ্ছাদনা. কতপটিচ্ছাদনৰসেন পুনপি পাপস্স করণতো পাপকিরিযা. অযং ৰুচ্চতীতি অযং কতপটিচ্ছাদনলক্খণা মাযা নাম ৰুচ্চতি, যায সমন্নাগতো পুগ্গলো ভস্মপটিচ্ছন্নো ৰিয অঙ্গারো, উদকপটিচ্ছন্নো ৰিয খাণু, পিলোতিকপলিৰেঠিতং ৰিয চ সত্থং হোতি.

একৰিধেন মানোতি একপরিচ্ছেদেন এককোট্ঠাসেন মানো. যা চিত্তস্স উন্নতীতি যা চিত্তস্স অব্ভুস্সাপনা, অযং মানোতি অত্থো. এত্থ পুগ্গলং অনামসিত্ৰা নিব্বত্তিতমানোৰ ৰুত্তো.

অত্তুক্কংসনমানোতি অত্তানং উপরি ঠপনমানো. পরৰম্ভনমানোতি পরে লামককরণমানো. ইমে দ্ৰে মানা যেভুয্যেন তথা পৰত্তাকারৰসেন ৰুত্তা.

‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি মানোতি জাতিআদীনি নিস্সায ‘‘অহমস্মি সেয্যো’’তি উপ্পন্নো মানো. সদিসমানাদীসুপি এসেৰ নযো. এৰমিমেপি তযো মানা পুগ্গলৰিসেসং অনিস্সায তথা পৰত্তাকারৰসেন ৰুত্তা. তেসু একেকো তিণ্ণম্পি সেয্যসদিসহীনানং উপ্পজ্জতি. তত্থ ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি মানো সেয্যস্সেৰ যাথাৰমানো, সেসানং অযাথাৰমানো. ‘‘সদিসোহমস্মী’’তি মানো সদিসস্সেৰ যাথাৰমানো, সেসানং অযাথাৰমানো. ‘‘হীনোহমস্মী’’তি মানো হীনস্সেৰ যাথাৰমানো, সেসানং অযাথাৰমানো.

চতুব্বিধেন মানো লোকধম্মৰসেন ৰুত্তো. পঞ্চৰিধেন মানো পঞ্চকামগুণৰসেন ৰুত্তো. ছব্বিধেন মানো চক্খাদিসম্পত্তিৰসেন ৰুত্তো. তত্থ মানং জনেতীতি মানং উপ্পাদেতি.

সত্তৰিধেন মাননিদ্দেসে মানোতি উন্নমো. অতিমানোতি ‘‘জাতিআদীহি মযা সদিসো নত্থী’’তি অতিক্কমিত্ৰা মঞ্ঞনৰসেন উপ্পন্নো মানো. মানাতিমানোতি ‘‘অযং পুব্বে মযা সদিসো, ইদানি অহং সেট্ঠো, অযং হীনতরো’’তি উপ্পন্নো মানো. অযং ভারাতিভারো ৰিয পুরিমং সদিসমানং উপাদায মানাতিমানো নামাতি দস্সেতুং ‘‘মানাতিমানো’’তি আহ. ওমানোতি হীনমানো. যো ‘‘হীনোহমস্মী’’তি মানো নাম ৰুত্তো, অযং ওমানো নাম. অপি চেত্থ ‘‘ত্ৰং জাতিমা, কাকজাতি ৰিয তে জাতি. ত্ৰং গোত্তৰা, চণ্ডালগোত্তং ৰিয তে গোত্তং. তুয্হং সরো অত্থি, কাকসরো ৰিয তে সরো’’তি এৰং অত্তানং হেট্ঠা কত্ৰা পৰত্তনৰসেন অযং ‘‘ওমানো’’তি ৰেদিতব্বো.

অধিমানোতি চত্তারি সচ্চানি অপ্পত্ৰা পত্তসঞ্ঞিস্স, চতূহি মগ্গেহি কত্তব্বে কিচ্চে অকতেযেৰ কতসঞ্ঞিস্স, চতুসচ্চধম্মে অনধিগতে অধিগতসঞ্ঞিস্স, অরহত্তে অসচ্ছিকতে সচ্ছিকতসঞ্ঞিস্স উপ্পন্নো অধিগতমানো অধিমানো নাম. অযং পন কস্স উপ্পজ্জতি, কস্স ন উপ্পজ্জতীতি? অরিযসাৰকস্স তাৰ ন উপ্পজ্জতি. সো হি মগ্গফলনিব্বানপহীনকিলেসাৰসিট্ঠকিলেসপচ্চৰেক্খণেন সঞ্জাতসোমনস্সো অরিযগুণপটিৰেধে নিক্কঙ্খো, তস্মা সোতাপন্নাদীনং ‘‘অহং সকদাগামী’’তিআদিৰসেন মানো ন উপ্পজ্জতি, দুস্সীলস্স চ ন উপ্পজ্জতি. সো হি অরিযগুণাধিগমে নিরাসোৰ. সীলৰতোপি পরিচ্চত্তকম্মট্ঠানস্স নিদ্দারামতাদিমনুযুত্তস্স ন উপ্পজ্জতি, পরিসুদ্ধসীলস্স পন কম্মট্ঠানে অপ্পমত্তস্স নামরূপং ৰৰত্থপেত্ৰা পচ্চযপরিগ্গহেন ৰিতিণ্ণকঙ্খস্স তিলক্খণং আরোপেত্ৰা সঙ্খারে সম্মসন্তস্স আরদ্ধৰিপস্সকস্স উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নে চ সুদ্ধসমথলাভী সুদ্ধৰিপস্সনালাভী ৰা অন্তরা ঠপেতি. সো হি দসপি ৰস্সানি ৰীসম্পি ৰস্সানি তিংসম্পি ৰস্সানি অসীতিপি ৰস্সানি কিলেসসমুদাচারং অপস্সন্তো ‘‘অহং সোতাপন্নো’’তি ৰা ‘‘সকদাগামী’’তি ৰা ‘‘অনাগামী’’তি ৰা মঞ্ঞতি, সমথৰিপস্সনালাভী পন অরহত্তেযেৰ ঠপেতি. তস্স হি সমাধিবলেন কিলেসা ৰিক্খম্ভিতা, ৰিপস্সনাবলেন সঙ্খারা সুপরিগ্গহিতা, তস্মা সট্ঠিপি ৰস্সানি অসীতিপি ৰস্সানি ৰস্সসতম্পি কিলেসা ন সমুদাচরন্তি, খীণাসৰস্সেৰ চিত্তাচারো হোতি. সো এৰং দীঘরত্তং কিলেসসমুদাচারং অপস্সন্তো অন্তরা অট্ঠত্ৰাৰ ‘‘অরহা অহ’’ন্তি মঞ্ঞতি.

অস্মিমানোতি রূপে অস্মীতিআদিনা নযেন পঞ্চসু খন্ধেসু ‘‘অহং রূপাদযো’’তি উপ্পন্নো মানো. মিচ্ছামানোতি পাপকেহি কম্মাযতনসিপ্পাযতনৰিজ্জাট্ঠানসুতপটিভানসীলব্বতেহি, পাপিকায চ দিট্ঠিযা উপ্পন্নো মানো. তত্থ পাপকং কম্মাযতনং নাম কেৰট্টমচ্ছবন্ধনেসাদানং কম্মং. পাপকং সিপ্পাযতনং নাম মচ্ছজালখিপকুমীনকরণেসু চেৰ পাসওড্ডনসূলারোপনাদীসু চ ছেকতা. পাপকং ৰিজ্জাট্ঠানং নাম যা কাচি পরূপঘাতৰিজ্জা. পাপকং সুতং নাম ভারতযুদ্ধসীতাহরণাদিপটিসংযুত্তং. পাপকং পটিভানং নাম দুব্ভাসিতযুত্তং কপ্পনাটকৰিলপ্পনাদিপটিভানং. পাপকং সীলং নাম অজসীলং গোসীলং. ৰতম্পি অজৰতগোৰতমেৰ. পাপিকা দিট্ঠি পন দ্ৰাসট্ঠিযা দিট্ঠিগতেসু যাকাচি দিট্ঠি. অট্ঠৰিধমানো উত্তানত্থোযেৰ.

নৰৰিধেন মাননিদ্দেসে সেয্যস্স ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদযো নৰ মানা পুগ্গলং নিস্সায ৰুত্তা. এত্থ পন সেয্যস্স ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি মানো রাজানঞ্চেৰ পব্বজিতানঞ্চ উপ্পজ্জতি. রাজা হি ‘‘রট্ঠেন ৰা ধনৰাহনেহি ৰা কো মযা সদিসো অত্থী’’তি এতং মানং করোতি. পব্বজিতোপি ‘‘সীলধুতঙ্গাদীহি কো মযা সদিসো অত্থী’’তি এতং মানং করোতি.

সেয্যস্স ‘‘সদিসোহমস্মী’’তি মানোপি এতেসংযেৰ উপ্পজ্জতি. রাজা হি ‘‘রট্ঠেন ৰা ধনৰাহনেহি ৰা অঞ্ঞরাজূহি সদ্ধিং ময্হং কিং নানাকরণ’’ন্তি এতং মানং করোতি. পব্বজিতোপি ‘‘সীলধুতঙ্গাদীহি অঞ্ঞেন ভিক্খুনা ময্হং কিং নানাকরণ’’ন্তি এতং মানং করোতি.

সেয্যস্স ‘‘হীনোহমস্মী’’তি মানোপি এতেসংযেৰ উপ্পজ্জতি. যস্স হি রঞ্ঞো রট্ঠং ৰা ধনৰাহনাদীনি ৰা নাতিসম্পন্নানি হোন্তি, সো ‘‘ময্হং রাজাতি ৰোহারসুখমত্তকমেৰ, কিং রাজা নাম অহ’’ন্তি এতং মানং করোতি. পব্বজিতোপি অপ্পলাভসক্কারো ‘‘অহং ধম্মকথিকো, বহুস্সুতো, মহাথেরোতি কথামত্তমেৰ, কিং ধম্মকথিকো নামাহং, কিং বহুস্সুতো নামাহং, কিং মহাথেরো নামাহং, যস্স মে লাভসক্কারো নত্থী’’তি এতং মানং করোতি.

সদিসস্স ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি মানাদযো অমচ্চাদীনং উপ্পজ্জন্তি. অমচ্চো ৰা হি রট্ঠিযো ৰা ‘‘ভোগযানৰাহনাদীহি কো মযা সদিসো অঞ্ঞো রাজপুরিসো অত্থী’’তি ৰা, ‘‘ময্হং অঞ্ঞেহি সদ্ধিং কিং নানাকরণ’’ন্তি ৰা, ‘‘অমচ্চোতি নামমেৰ ময্হং, ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি মে নত্থি, কিং অমচ্চো নামাহ’’ন্তি ৰা এতে মানে করোতি.

হীনস্স ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি মানাদযো দাসাদীনং উপ্পজ্জন্তি. দাসো হি ‘‘মাতিতো ৰা পিতিতো ৰা কো মযা সদিসো অঞ্ঞো দাসো নাম অত্থি, অঞ্ঞে জীৰিতুং অসক্কোন্তা কুচ্ছিহেতু দাসা নাম জাতা, অহং পন পৰেণীআগতত্তা সেয্যো’’তি ৰা, ‘‘পৰেণীআগতভাৰেন উভতোসুদ্ধিকদাসত্তেন অসুকদাসেন নাম সদ্ধিং কি ময্হং নানাকরণ’’ন্তি ৰা, ‘‘কুচ্ছিৰসেনাহং দাসব্যং উপগতো, মাতাপিতুকোটিযা পন মে দাসট্ঠানং নত্থি, কিং দাসো নাম অহ’’ন্তি ৰা এতে মানে করোতি. যথা চ দাসো, এৰং পুক্কুসচণ্ডালাদযোপি এতে মানে করোন্তিযেৰ.

এত্থ চ সেয্যস্স ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি উপ্পন্নমানোৰ যাথাৰমানো, ইতরে দ্ৰে অযাথাৰমানা. তথা সদিসস্স ‘‘সদিসোহমস্মী’’তি, হীনস্স ‘‘হীনোহমস্মী’’তি উপ্পন্নমানোৰ যাথাৰমানো, ইতরে দ্ৰে অযাথাৰমানা. তত্থ যাথাৰমানা অরহত্তমগ্গৰজ্ঝা, অযাথাৰমানা সোতাপত্তিমগ্গৰজ্ঝা.

এত্থ চ সেয্যস্স ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি মানো উত্তমস্স উত্তমট্ঠেন ‘‘অহং সেয্যো’’তি এৰং উপ্পন্নমানো, সেয্যস্স ‘‘সদিসোহমস্মী’’তি মানো উত্তমস্স সমট্ঠেন ‘‘অহং সদিসো’’তি এৰং উপ্পন্নমানো. সেয্যস্স ‘‘হীনোহমস্মী’’তি মানো উত্তমস্স লামকট্ঠেন ‘‘অহং হীনো’’তি এৰং উপ্পন্নমানো. এৰং সেয্যমানো সদিসমানো হীনমানোতি ইমে তযো মানা সেয্যস্স উপ্পজ্জন্তি. সদিসস্সাপি অহং সেয্যো, সদিসো, হীনোতি তযো মানা উপ্পজ্জন্তি. হীনস্সাপি অহং হীনো, সদিসো, সেয্যোতি তযো মানা উপ্পজ্জন্তি.

দসৰিধমাননিদ্দেসে ইধেকচ্চো মানং জনেতীতি একচ্চো পুগ্গলো মানং জনযতি. জাতিযা ৰাতি খত্তিযভাৰাদিজাতিসম্পত্তিযা ৰা. গোত্তেন ৰাতি গোতমগোত্তাদিনা উক্কট্ঠগোত্তেন ৰা. কোলপুত্তিযেন ৰাতি মহাকুলভাৰেন ৰা. ৰণ্ণপোক্খরতায ৰাতি ৰণ্ণসম্পন্নসরীরতায ৰা. সরীরঞ্হি ‘‘পোক্খর’’ন্তি ৰুচ্চতি, তস্স ৰণ্ণসম্পত্তিযা অভিরূপভাৰেনাতি অত্থো. ধনেন ৰাতি ধনসম্পন্নভাৰেন ৰা, ময্হং নিধানগতস্স ধনস্স পমাণং নত্থীতি অত্থো. অজ্ঝেনেন ৰাতি অজ্ঝাযনৰসেন ৰা. কম্মাযতনেন ৰাতি ‘‘অৰসেসা সত্তা ছিন্নপক্খকাকসদিসা, অহং পন মহিদ্ধিকো মহানুভাৰো’’তি ৰা, ‘‘অহং যং যং কম্মং করোমি, তং তং সমিজ্ঝতী’’তি ৰা এৰমাদিনযপ্পৰত্তেন কম্মাযতনেন ৰা. সিপ্পাযতনেন ৰাতি ‘‘অৰসেসা সত্তা নিসিপ্পা, অহং সিপ্পৰা’’তি এৰমাদিনযপ্পৰত্তেন সিপ্পাযতনেন ৰা. ৰিজ্জাট্ঠানেন ৰাতি ইদং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ. সুতেন ৰাতি ‘‘অৰসেসা সত্তা অপ্পস্সুতা, অহং পন বহুস্সুতো’’তি এৰমাদিসুতেন ৰা. পটিভানেন ৰাতি ‘‘অৰসেসা সত্তা অপ্পটিভানা, ময্হং পন পটিভানপ্পমাণং নত্থী’’তি এৰমাদিপটিভানেন ৰা. অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ৰা ৰত্থুনাতি অৰুত্তেন অঞ্ঞেন ৰত্থুনা ৰা. যো এৰরূপো মানোতি মানকরণৰসেন মানো. মঞ্ঞনা মঞ্ঞিতত্তন্তি আকারভাৰনিদ্দেসো. উস্সিতট্ঠেন উন্নতি. যস্সুপ্পজ্জতি, তং পুগ্গলং উন্নামেতি উক্খিপিত্ৰা ঠপেতীতি উন্নামো. সমুস্সিতট্ঠেন ধজো. উক্খিপনট্ঠেন চিত্তং সম্পগ্গণ্হাতীতি সম্পগ্গাহো. কেতু ৰুচ্চতি বহূসু ধজেসু অচ্চুগ্গতধজো. মানোপি পুনপ্পুনং উপ্পজ্জমানো অপরাপরে উপাদায অচ্চুগ্গতট্ঠেন কেতু ৰিযাতি কেতু, তং কেতুং ইচ্ছতীতি কেতুকম্যং, তস্স ভাৰো কেতুকম্যতা. সা পন চিত্তস্স, ন অত্তনো. তেন ৰুত্তং ‘‘কেতুকম্যতা চিত্তস্সা’’তি. মানসম্পযুত্তঞ্হি চিত্তং কেতুং ইচ্ছতি, তস্স ভাৰো, কেতুসঙ্খাতো মানোতি. ধোনো মাযঞ্চ মানঞ্চ পহায পজহিত্ৰা যো সো ধোনো অরহা হেট্ঠা ৰুত্তনযেন ৰিনোদনব্যন্তিকরণাদিৰসেন কিলেসে পজহিত্ৰা ঠিতো, সো তেন রাগাদিনা কিলেসেন গচ্ছেয্য.

নেরযিকোতি ৰাতি নিরযে নিব্বত্তকসত্তোতি ৰা. তিরচ্ছানযোনিকাদীসুপি এসেৰ নযো. সো হেতু নত্থীতি যেন জনকহেতুনা গতিযাদীসু নিব্বত্তেয্য, সো হেতু নত্থি. পচ্চযোতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. কারণন্তি ঠানং. কারণঞ্হি তদাযত্তৰুত্তিতায অত্তনো ফলস্স ঠানন্তি ৰুচ্চতি. তস্মা যেন হেতুনা যেন পচ্চযেন গতিযাদীসু নিব্বত্তেয্য, তং কারণং নত্থি.

২২. যো পন নেসং দ্ৰিন্নং উপযানং ভাৰেন উপযো হোতি, সো উপযো হি…পে… দিট্ঠিমিধেৰ সব্বন্তি. তত্থ উপযোতি তণ্হাদিট্ঠিনিস্সিতো. ধম্মেসু উপেতি ৰাদন্তি ‘‘রত্তো’’তি ৰা ‘‘দুট্ঠো’’তি ৰা এৰং তেসু তেসু ধম্মেসু উপেতি ৰাদং. অনূপযং কেন কথং ৰদেয্যাতি তণ্হাদিট্ঠিপ্পহানেন পন অনূপযং খীণাসৰং কেন রাগেন ৰা দোসেন ৰা কথং ‘‘রত্তো’’তি ৰা ‘‘দুট্ঠো’’তি ৰা ৰদেয্য. এৰং অনুপৰজ্জো চ সো কিং তিত্থিযা ৰিয কতপটিচ্ছাদকো ভৰিস্সতীতি অধিপ্পাযো. অত্তা নিরত্তা ন হি তস্স অত্থীতি তস্স হি অত্তদিট্ঠি ৰা উচ্ছেদদিট্ঠি ৰা নত্থি, গহণমুঞ্চনং ৰাপি অত্তনিরত্তসঞ্ঞিতং নত্থি. কিং কারণা নত্থীতি চে? অধোসি সো দিট্ঠিমিধেৰ সব্বন্তি. যস্মা সো ইধেৰ অত্তভাৰে ঞাণম্বুনা সব্বদিট্ঠিগতং অধোসি পজহি ৰিনোদেসীতি অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি. তং সুত্ৰা রাজা অত্তমনো ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পক্কামীতি.

রত্তোতি ৰাতি রাগেন রত্তোতি ৰা. দুট্ঠোতি ৰাতিআদীসুপি এসেৰ নযো. তে অভিসঙ্খারা অপ্পহীনাতি যে পুঞ্ঞাপুঞ্ঞআনেঞ্জাভিসঙ্খারা, তে অপ্পহীনা. অভিসঙ্খারানং অপ্পহীনত্তাতি তেসং ৰুত্তপ্পকারানং কম্মাভিসঙ্খারানং ন পহীনভাৰেন. গতিযা ৰাদং উপেতীতি পঞ্চন্নং গতীনং অঞ্ঞতরায কথনং উপগচ্ছতি. তেনেৰাহ – ‘‘নেরযিকোতি ৰা…পে… ৰাদং উপেতি উপগচ্ছতী’’তি. ৰদেয্যাতি কথেয্য. গহিতং নত্থীতি গহেতব্বং নত্থি. মুঞ্চিতব্বং নত্থীতি মুঞ্চিত্ৰা ঠিতত্তা মোচেতব্বং নত্থি.

যস্সত্থি গহিতন্তি যস্স পুগ্গলস্স ‘‘অহং মমা’’তি গহিতং অত্থি. তস্সত্থি মুঞ্চিতব্বন্তি তস্স পুগ্গলস্স মোচেতব্বং অত্থি. উপরি পদানি পরিৰত্তেত্ৰা যোজেতব্বানি. গহণং মুঞ্চনা সমতিক্কন্তোতি গহণমোচনা অরহা অতিক্কন্তো. বুদ্ধিপরিহানিৰীতিৰত্তোতি ৰড্ঢিঞ্চ পরিহানিঞ্চ অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তো. সো ৰুট্ঠৰাসোতিআদিং কত্ৰা ঞাণগ্গিনা দড্ঢানীতি পরিযোসানং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ. অধোসীতি কন্তেসি. ধুনি সন্ধুনি নিদ্ধুনীতি উপসগ্গেন পদং ৰড্ঢিতং.

সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায মহানিদ্দেসট্ঠকথায

দুট্ঠট্ঠকসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.