১৪. তুৰটকসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা
১৫০. চুদ্দসমে তুৰটকসুত্তনিদ্দেসে পুচ্ছামি তন্তি ইদম্পি তস্মিংযেৰ মহাসমযে ‘‘কা নু খো অরহত্তপ্পত্তিযা পটিপত্তী’’তি উপ্পন্নচিত্তানং একচ্চানং দেৰতানং তমত্থং পকাসেতুং পুরিমনযেনেৰ নিম্মিতবুদ্ধেন অত্তানং পুচ্ছাপেত্ৰা ৰুত্তং.
তত্থ আদিপুচ্ছাগাথায তাৰ পুচ্ছামীতি এত্থ অদিট্ঠজোতনাদিৰসেন পুচ্ছা ৰিভজিতা. আদিচ্চবন্ধূতি আদিচ্চস্স গোত্তবন্ধু. ৰিৰেকং সন্তিপদঞ্চাতি ৰিৰেকঞ্চ সন্তিপদঞ্চ. কথং দিস্ৰাতি কেন কারণেন দিস্ৰা, কথং পৰত্তদস্সনো হুত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি.
তিস্সো পুচ্ছাতি গণনপরিচ্ছেদো. অদিট্ঠজোতনাতি যং ন দিট্ঠং ন পটিৰিদ্ধং, তস্স পাকটকরণত্থায পুচ্ছা. দিট্ঠসংসন্দনাতি যং ঞাণচক্খুনা দিট্ঠং, তস্স ঘটনত্থায. ৰিমতিচ্ছেদনাতি যা কঙ্খা, তস্সাচ্ছেদনত্থং. পকতিযা লক্খণং অঞ্ঞাতন্তি ধম্মানং তথলক্খণং পকতিযা ন ঞাতং. অদিট্ঠন্তি ন দিট্ঠং. ‘‘ন নিট্ঠ’’ন্তিপি পাঠো. অতুলিতন্তি তুলায তুলিতং ৰিয ন তুলিতং. অতীরিতন্তি তীরণায ন তীরিতং. অৰিভূতন্তি ন পাকটং. অৰিভাৰিতন্তি পঞ্ঞায ন ৰড্ঢিতং. তস্স ঞাণাযাতি তস্স ধম্মস্স লক্খণজাননত্থায. দস্সনাযাতি দস্সনত্থায. তুলনাযাতি তুলনত্থায. তীরণাযাতি তীরণত্থায. ৰিভাৰনাযাতি ৰিভাগকরণত্থায. অঞ্ঞেহি পণ্ডিতেহীতি অঞ্ঞেহি বুদ্ধিসম্পন্নেহি. সংসযপক্খন্দোতি সন্দেহং পৰিট্ঠো.
মনুস্সপুচ্ছাতি মনুস্সানং পুচ্ছা. অমনুস্সপুচ্ছাতি নাগসুপণ্ণাদীনং পুচ্ছা. গহট্ঠাতি অৰসেসগহট্ঠা. পব্বজিতাতি লিঙ্গৰসেন ৰুত্তা. নাগাতি সুফস্সাদযো নাগা. সুপণ্ণাতি সুপণ্ণসংযুত্তৰসেন (সং. নি. ৩.৩৯২ আদযো). যক্খাতি যক্খসংযুত্তৰসেন (সং. নি. ১০.২৩৫ আদযো) চ ৰেদিতব্বা. অসুরাতি পহারাদাদযো. গন্ধব্বাতি পঞ্চসিখগন্ধব্বপুত্তাদযো. মহারাজানোতি চত্তারো মহারাজানো. অহীনিন্দ্রিযন্তি সণ্ঠানৰসেন অৰিকলিন্দ্রিযং. সো নিম্মিতোতি সো ভগৰতা নিম্মিতো বুদ্ধো.
ৰোদানত্থপুচ্ছাতি ৰিসেসধম্মপুচ্ছা. অতীতপুচ্ছাতি অতীতে ধম্মে আরব্ভ পুচ্ছা. অনাগতাদীসুপি এসেৰ নযো. কুসলপুচ্ছাতি অনৰজ্জধম্মপুচ্ছা. অকুসলপুচ্ছাতি সাৰজ্জধম্মপুচ্ছা. অব্যাকতপুচ্ছাতি তদুভযৰিপরীতধম্মপুচ্ছা.
অজ্ঝেসামি তন্তি তং আণাপেমি. কথযস্সু মেতি ময্হং কথেহি. গোত্তঞাতকোতি গোত্তেন ঞাতকো. গোত্তবন্ধূতি গোত্তজ্ঝত্তিকো. একেনাকারেনাতি একেন কোট্ঠাসেন.
সন্তিপদন্তি সন্তিসঙ্খাতং নিব্বানপদং. যে ধম্মা সন্তাধিগমাযাতি যে সতিপট্ঠানাদযো ধম্মা নিব্বানপটিলাভত্থায. সন্তিফুসনাযাতি ঞাণফস্সেন নিব্বানফুসনত্থায. সচ্ছিকিরিযাযাতি পচ্চক্খকরণত্থায. মহন্তং সীলক্খন্ধন্তি মহন্তং সীলরাসিং. সমাধিক্খন্ধাদীসুপি এসেৰ নযো. সীলক্খন্ধাদযো লোকিযলোকুত্তরা, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং লোকিযমেৰ.
তমোকাযস্স পদালনন্তি অৰিজ্জারাসিস্স ৰিদ্ধংসনং. ৰিপল্লাসস্স ভেদনন্তি চতুব্বিধৰিপল্লাসস্স ভেদনং. তণ্হাসল্লস্স অব্বুহনন্তি তণ্হাকণ্টকস্স লুঞ্চনং. অভিসঙ্খারস্স ৰূপসমন্তি পুঞ্ঞাদিঅভিসঙ্খারস্স নিব্বাপনং. ভারস্স নিক্খেপনন্তি পঞ্চক্খন্ধভারস্স ঠপনং. সংসারৰট্টস্স উপচ্ছেদনন্তি সংসারপৰত্তস্স ছেদনং. সন্তাপস্স নিব্বাপনন্তি কিলেসসন্তাপস্স নিব্বুতি. পরিল়াহস্স পটিপস্সদ্ধিন্তি কিলেসদরথস্স সন্নিসীদনং. দেৰদেৰোতি দেৰানং অতিদেৰো.
১৫১. অথ ভগৰা যস্মা যথা পস্সন্তো কিলেসে উপরুন্ধতি, তথা দিস্ৰা তথা পৰত্তদস্সনো হুত্ৰা পরিনিব্বাতি, তস্মা তমত্থং আৰিকরোন্তো নানপ্পকারেন তং দেৰপরিসং কিলেসপ্পহানে নিযোজেন্তো ‘‘মূলং পপঞ্চসঙ্খাযা’’তি আরভিত্ৰা পঞ্চ গাথা অভাসি.
তত্থ আদিগাথায তাৰ সঙ্খেপত্থো – পপঞ্চসঙ্খাতি পপঞ্চাতি সঙ্খাতত্তা পপঞ্চা এৰ পপঞ্চসঙ্খা. তস্সা অৰিজ্জাদযো কিলেসা মূলং, তং পপঞ্চসঙ্খায মূলং অস্মীতি পৰত্তমানঞ্চ সব্বং মন্তায উপরুন্ধে. যা কাচি অজ্ঝত্তং তণ্হা উপ্পজ্জেয্যুং. তাসং ৰিনযায পহানায সদা সতো সিক্খে উপট্ঠিতস্সতি হুত্ৰা সিক্খেয্যাতি.
অজ্ঝত্তসমুট্ঠানা ৰাতি চিত্তে উপ্পন্না ৰা. পুরেভত্তন্তি দিৰাভত্ততো পুরেকালং. অচ্চন্তসংযোগত্থে উপযোগৰচনং, অত্থতো পন ভুম্মমেৰ পুরেভত্তেতি, এস নযো পচ্ছাভত্তাদীসু. পচ্ছাভত্তন্তি দিৰাভত্ততো পচ্ছাকালং. পুরিমং যামন্তি রত্তিযা পঠমকোট্ঠাসং. মজ্ঝিমং যামন্তি রত্তিযা দুতিযকোট্ঠাসং. পচ্ছিমং যামন্তি রত্তিযা ততিযকোট্ঠাসং. কাল়েতি কাল়পক্খে. জুণ্হেতি সুক্কপক্খে. ৰস্সেতি চত্তারো ৰস্সানমাসে. হেমন্তেতি চত্তারো হেমন্তমাসে. গিম্হেতি চত্তারো গিম্হানমাসে. পুরিমে ৰযোখন্ধেতি পঠমে ৰযোকোট্ঠাসে, পঠমৰযেতি অত্থো. তীসু চ ৰযেসু ৰস্সসতাযুকস্স পুরিসস্স একেকস্মিং ৰযে চতুমাসাধিকানি তেত্তিংস ৰস্সানি হোন্তি.
১৫২. এৰং পঠমগাথায তাৰ তীহি সিক্খাহি যুত্তং দেসনং অরহত্তনিকূটেন দেসেত্ৰা পুন মানপ্পহানৰসেন দেসেতুং ‘‘যং কিঞ্চী’’তি গাথমাহ. তত্থ যং কিঞ্চি ধম্মমভিজঞ্ঞা অজ্ঝত্তন্তি যং কিঞ্চি উচ্চাকুলীনতাদিকং অত্তনো গুণং জানেয্য. অথ ৰাপি বহিদ্ধাতি অথ ৰা বহিদ্ধাপি আচরিযুপজ্ঝাযানং ৰা গুণং জানেয্য. ন তেন থামং কুব্বেথাতি তেন গুণেন মানং ন করেয্য.
সতানন্তি সন্তগুণৰন্তানং. সন্তানন্তি নিব্বুতসন্তানং. ন ৰুত্তাতি ন কথিতা. নপ্পৰুত্তাতি ন ৰিস্সজ্জিতা.
১৫৩. ইদানিস্স অকরণৰিধিং দস্সেন্তো ‘‘সেয্যো ন তেনা’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – তেন চ মানেন ‘‘সেয্যোহ’’ন্তি ৰা ‘‘নীচোহ’’ন্তি ৰা ‘‘সরিক্খোহ’’ন্তি ৰাপি ন মঞ্ঞেয্য. তেহি চ উচ্চাকুলীনতাদীহি গুণেহি ফুট্ঠো অনেকরূপেহি ‘‘অহং উচ্চা কুলা পব্বজিতো’’তিআদিনা নযেন অত্তানং ৰিকপ্পেন্তো ন তিট্ঠেয্যাতি.
১৫৪. এৰং মানপ্পহানৰসেনপি দেসেত্ৰা ইদানি সব্বকিলেসূপসমৰসেন দেসেতুং ‘‘অজ্ঝত্তমেৰা’’তি গাথমাহ. তত্থ অজ্ঝত্তমেৰুপসমেতি অত্তনি এৰ রাগাদিসব্বকিলেসে উপসমেয্য. ন অঞ্ঞতো ভিক্খু সন্তিমেসেয্যাতি ঠপেত্ৰা চ সতিপট্ঠানাদীনি অঞ্ঞেন উপাযেন সন্তিং ন পরিযেসেয্য. কুতো নিরত্তা ৰাতি নিরত্তা কুতোযেৰ.
ন এসেয্যাতি সীলব্বতাদীহি ন মগ্গেয্য. ন গৰেসেয্যাতি ন ওলোকেয্য. ন পরিযেসেয্যাতি পুনপ্পুনং ন ইক্খেয্য.
১৫৫. ইদানি অজ্ঝত্তং উপসন্তস্স খীণাসৰস্স তাদিভাৰং দস্সেন্তো ‘‘মজ্ঝে যথা’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – যথা মহাসমুদ্দস্স উপরিহেট্ঠিমভাগানং ৰেমজ্ঝসঙ্খাতে চতুযোজনসহস্সপ্পমাণে মজ্ঝে পব্বতন্তরে ঠিতস্স ৰা মজ্ঝে সমুদ্দস্স ঊমি নো জাযতি, ঠিতোৰ সো হোতি অৰিকম্পমানো, এৰং অনেজো খীণাসৰো লাভাদীসু ঠিতো অস্স অৰিকম্পমানো, সো তাদিসো রাগাদিউস্সদং ভিক্খু ন করেয্য কুহিঞ্চীতি.
উব্বেধেনাতি হেট্ঠাভাগেন. গম্ভীরোতি উদকপিট্ঠিতো পট্ঠায চতুরাসীতিযোজনসহস্সানি গম্ভীরো. ‘‘উব্বেধো’’তিপি পাঠো, তং ন সুন্দরং. হেট্ঠাতি অন্তোউদকং. উপরীতি উদ্ধংউদকং. মজ্ঝেতি ৰেমজ্ঝে. ন কম্পতীতি ঠিতট্ঠানতো ন চলতি. ন ৰিকম্পতীতি ইতো চিতো চ ন চলতি. ন চলতীতি নিচ্চলং হোতি. ন ৰেধতীতি ন ফন্দতি. নপ্পৰেধতীতি ন পরিৰত্ততি. ন সম্পৰেধতীতি ন পরিব্ভমতি. অনেরিতোতি ন এরিতো. অঘট্টিতোতি অক্খোভো. অচলিতোতি ন কম্পিতো. অলুল়িতোতি ন কললীভূতো. তত্র ঊমি নো জাযতীতি তস্মিং ঠানে ৰীচি ন উপ্পজ্জতি.
সত্তন্নং পব্বতানং অন্তরিকাসূতি যুগন্ধরাদীনং সত্তন্নং পব্বতানং অন্তরন্তরা. সীদন্তরাতি অন্তমসো সিম্বলীতূলম্পি তেসু পতিতপতিতং সীদতীতি সীদা, পব্বতন্তরে জাতত্তা অন্তরা. ‘‘অন্তরসীদা’’তিপি পাঠো.
১৫৬. ইদানি এৰং অরহত্তনিকূটেন দেসিতং ধম্মদেসনং অব্ভানুমোদেন্তো তস্স চ অরহত্তস্স আদিপটিপদং পুচ্ছন্তো নিম্মিতবুদ্ধো ‘‘অকিত্তযী’’তি গাথমাহ. তত্থ অকিত্তযীতি আচিক্খি. ৰিৰটচক্খূতি ৰিৰটেহি অনাৰরণেহি পঞ্চহি চক্খূহি সমন্নাগতো. সক্খিধম্মন্তি সকাযত্তং সযং অভিঞ্ঞাতং অত্তপচ্চক্খধম্মং. পরিস্সযৰিনযন্তি পরিস্সযৰিনযনং. পটিপদং ৰদেহীতি ইদানি পটিপত্তিং ৰদেহি. ভদ্দন্তেতি ভদ্দং তৰ অত্থূতি ভগৰন্তং আলপন্তো আহ. অথ ৰা ভদ্দং সুন্দরং তৰ পটিপদং ৰদেহীতিপি ৰুত্তং হোতি. পাতিমোক্খং অথ ৰাপি সমাধিন্তি তমেৰ পটিপদং ভিন্দিত্ৰা পুচ্ছতি. পটিপদন্তি এতেন ৰা মগ্গং পুচ্ছতি. ইতরেহি সীলং সমাধিঞ্চ পুচ্ছতি.
মংসচক্খুনাপীতি সসম্ভারিকমংসচক্খুনাপি. দিব্বচক্খুনাপীতি দিব্বসদিসত্তা দিব্বং. দেৰানঞ্হি সুচরিতকম্মনিব্বত্তং পিত্তসেম্হরুহিরাদীহি অপলিবুদ্ধং উপক্কিলেসৰিনিমুত্ততায দূরেপি আরম্মণসম্পটিচ্ছনসমত্থং দিব্বং পসাদচক্খু হোতি. ইদঞ্চাপি ৰীরিযভাৰনাবলনিব্বত্তং ঞাণচক্খু তাদিসমেৰাতি দিব্বসদিসত্তা দিব্বং. দিব্বৰিহারৰসেন পটিলদ্ধত্তা, অত্তনা চ দিব্বৰিহারসন্নিস্সিতত্তাপি দিব্বং. আলোকপরিগ্গহেন মহাজুতিকত্তাপি দিব্বং. তিরোকুট্টাদিগতরূপদস্সনেন মহাগতিকত্তাপি দিব্বং. তং সব্বং সদ্দসত্থানুসারেন ৰেদিতব্বং. দস্সনট্ঠেন চক্খু, চক্খুকিচ্চকরণেন চক্খুমিৰাতিপি চক্খু, দিব্বঞ্চ তং চক্খু চাতি দিব্বচক্খু. তেন দিব্বচক্খুনাপি ৰিৰটচক্খু. ইদানি পঞ্চৰিধং চক্খুং ৰিত্থারেন কথেতুং ‘‘কথং ভগৰা মংসচক্খুনাপিৰিৰটচক্খূ’’তিআদিমাহ. মংসচক্খুম্হি ভগৰতো পঞ্চৰণ্ণা সংৰিজ্জন্তীতি এত্থ সসম্ভারাদিকচক্খুম্হি বুদ্ধস্স ভগৰতো পঞ্চ কোট্ঠাসা পচ্চেকং পচ্চেকং উপলব্ভন্তি.
নীলো চ ৰণ্ণোতি উমাপুপ্ফৰণ্ণো. পীতকো চ ৰণ্ণোতি কণিকারপুপ্ফৰণ্ণো. লোহিতকো চ ৰণ্ণোতি ইন্দগোপকৰণ্ণো. কণ্হো চ ৰণ্ণোতি অঞ্জনৰণ্ণো. ওদাতো চ ৰণ্ণোতি ওসধিতারকৰণ্ণো. যত্থ চ অক্খিলোমানি পতিট্ঠিতানীতি যস্মিং ঠানে অক্খিলোমানি পতিট্ঠহিত্ৰা উট্ঠিতানি. তং নীলং হোতি সুনীলন্তি এত্থ নীলন্তি সব্বসঙ্গাহকৰসেন ৰুত্তং. সুনীলন্তি অন্তরৰিরহিতং সুট্ঠু নীলং. পাসাদিকন্তি পসাদজনকং. দস্সনেয্যন্তি দস্সনীযং. উমাপুপ্ফসমানন্তি দকসীতলপুপ্ফসদিসং. তস্স পরতোতি তস্স সমন্তা বাহিরপস্সে. পীতকন্তি সব্বসঙ্গাহকং. সুপীতকন্তি অন্তরৰিরহিতং সুট্ঠু পীতকং. উভযতো চ অক্খিকূটানীতি দ্ৰে চ অক্খিকোটিযো. লোহিতকানীতি সব্বসঙ্গাহকৰসেন ৰুত্তং. সুলোহিতকানীতি অপঞ্ঞাযমানৰিৰরানি সুট্ঠু লোহিতকানি. মজ্ঝে কণ্হন্তি অক্খীনং মজ্ঝিমট্ঠানং অঞ্জনসদিসং কণ্হং. সুকণ্হন্তি অন্তরৰিরহিতং সুট্ঠু কণ্হং. অলূখন্তি পাসাদিকং. সিনিদ্ধন্তি পণীতং. ভদ্দারিট্ঠকসমানন্তি অপনীততচভদ্দারিট্ঠকফলসদিসং. ‘‘অদ্দারিট্ঠকসমান’’ন্তিপি পাল়ি, তস্সা তিন্তকাকসদিসন্তি অত্থো. ওদাতন্তি সব্বসঙ্গাহকৰসেন ৰুত্তং. সুওদাতন্তি অন্তরৰিরহিতং রজতমণ্ডলসদিসং সুট্ঠু ওদাতং. সেতং পণ্ডরন্তি দ্ৰীহিপি অতিওদাততং দস্সেতি. পাকতিকেন মংসচক্খুনাতি পকতিমংসচক্খুনা. অত্তভাৰপরিযাপন্নেনাতি অত্তভাৰসন্নিস্সিতেন. পুরিমসুচরিতকম্মাভিনিব্বত্তেনাতি পুরিমেসু তত্থ তত্থুপ্পন্নেসু অত্তভাৰেসু কাযসুচরিতাদিকম্মুনা উপ্পাদিতেন. সমন্তা যোজনং পস্সতীতি সমন্ততো চতুগাৰুতপ্পমাণে যোজনে তিরোকুট্টাদিগতং রূপং আৰরণৰিরহিতং পকতিমংসচক্খুনা দক্খতি.
দিৰা চেৰ রত্তিঞ্চাতি দিৰসভাগে চ রত্তিভাগে চ. চতুরঙ্গসমন্নাগতোতি চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো পরিপুণ্ণঅন্ধকারো আলোকৰিরহিতো. সূরিযো ৰা অত্থঙ্গতোতি সূরভাৰং জনযন্তো উট্ঠিতো সূরিযো ৰিগতো. কাল়পক্খো চ উপোসথোতি কাল়পক্খে চাতুদ্দসীউপোসথদিৰসো চ. তিব্বো চ ৰনসণ্ডোতি গহনো চ রুক্খরাসি. মহা চ কাল়মেঘো অব্ভুট্ঠিতোতি মহন্তো কাল়মেঘো অব্ভপটলো চ উট্ঠিতো হোতি. কুট্টো ৰাতি ইট্ঠকাচযো ৰা. কৰাটং ৰাতি দ্ৰারৰাতপানাদিকৰাটং ৰা. পাকারো ৰাতি মত্তিকাদিপাকারো ৰা. পব্বতো ৰাতি পংসুপব্বতাদিপব্বতো ৰা. গচ্ছং ৰাতি তরুণগচ্ছাদিগচ্ছং ৰা. লতা ৰাতি করৰিন্দাদি লতা ৰা. আৰরণং রূপানং দস্সনাযাতি রূপারম্মণানং দস্সনত্থায পটিসেধং নত্থি. একঞ্চে তিলফলং নিমিত্তং কত্ৰাতি সচে একং তিলবীজং সঞ্ঞাণং কত্ৰা. তিলৰাহে পক্খিপেয্যাতি দ্ৰে সকটে তিলরাসিম্হি খিপেয্য. কেচি পন ‘‘ৰাহো নাম কুম্ভাতিরেকদ্ৰেসকট’’ন্তি ৰদন্তি. তঞ্ঞেৰ তিলফলং উদ্ধরেয্যাতি তংনিমিত্তকতং তিলবীজংযেৰ উদ্ধরিত্ৰা গণ্হেয্য.
দিব্বেন চক্খুনাতি ইদং ৰুত্তত্থমেৰ. ৰিসুদ্ধেনাতি চুতূপপাতদস্সনেন দিট্ঠিৰিসুদ্ধিহেতুত্তা ৰিসুদ্ধেন. যো হি চুতিমত্তমেৰ পস্সতি ন উপপাতং, সো উচ্ছেদদিট্ঠিং গণ্হাতি. যো উপপাতমেৰ পস্সতি ন চুতিং, সো নৰসত্তপাতুভাৰসস্সতদিট্ঠিং গণ্হাতি. যো পন তদুভযং পস্সতি, সো যস্মা দুৰিধম্পি তং দিট্ঠিগতং অতিৰত্ততি, তস্মাস্স তং দস্সনং দিট্ঠিৰিসুদ্ধিহেতু হোতি, উভযঞ্চেতং বুদ্ধপুত্তা পস্সন্তি. তেন ৰুত্তং – ‘‘চুতূপপাতদস্সনেন দিট্ঠিৰিসুদ্ধিহেতুত্তা ৰিসুদ্ধ’’ন্তি. মনুস্সূপচারং অতিক্কমিত্ৰা রূপদস্সনেন অতিক্কন্তমানুসকং, মানুসকং ৰা মংসচক্খুং অতিক্কন্তত্তা অতিক্কন্তমানুসকন্তি ৰেদিতব্বং.
তেন দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতীতি মনুস্সমংসচক্খুনা ৰিয সত্তে ওলোকেতি. চৰমানে উপপজ্জমানেতি এত্থ চুতিক্খণে উপপত্তিক্খণে ৰা দিব্বচক্খুনা দট্ঠুং ন সক্কা. যে পন আসন্নচুতিকা ইদানি চৰিস্সন্তি, তে চৰমানা. যে চ গহিতপটিসন্ধিকা সম্পতিনিব্বত্তাৰ, তে উপপজ্জমানাতি অধিপ্পেতা. তে এৰরূপে চৰমানে উপপজ্জমানে চ পস্সতীতি দস্সেতি. হীনেতি মোহনিস্সন্দযুত্তত্তা হীনে. তব্বিপরীতে পণীতে. সুৰণ্ণেতি অদোসনিস্সন্দযুত্তত্তা ইট্ঠকন্তমনাপৰণ্ণযুত্তে. তব্বিপরীতে দুব্বণ্ণে, অভিরূপে ৰিরূপেতি অত্থো. সুগতেতি সুগতিগতে, অলোভনিস্সন্দযুত্তত্তা ৰা অড্ঢে মহদ্ধনে. দুগ্গতেতি দুগ্গতিগতে, লোভনিস্সন্দযুত্তত্তা ৰা দলিদ্দে অপ্পন্নপানে. যথাকম্মূপগেতি যং যং কম্মং উপচিতং, তেন তেন উপগতে. তত্থ পুরিমেহি ‘‘চৰমানে’’তিআদীহি দিব্বচক্খুকিচ্চং ৰুত্তং. ইমিনা পন পদেন যথাকম্মূপগঞাণকিচ্চং.
তস্স চ ঞাণস্স অযমুপ্পত্তিক্কমো – ইধ ভিক্খু হেট্ঠানিরযাভিমুখং আলোকং ৰড্ঢেত্ৰা নেরযিকে সত্তে পস্সতি মহাদুক্খং অনুভৰমানে, তং দস্সনং দিব্বচক্খুকিচ্চমেৰ. সো এৰং মনসি করোতি ‘‘কিং নু খো কম্মং কত্ৰা ইমে সত্তা এতং দুক্খং অনুভৰন্তী’’তি, অথস্স ‘‘ইদং নাম কত্ৰা’’তি তং কম্মারম্মণং ঞাণং উপ্পজ্জতি. তথা উপরিদেৰলোকাভিমুখং আলোকং ৰড্ঢেত্ৰা নন্দনৰন মিস্সকৰন ফারুসকৰনাদীসু সত্তে পস্সতি মহাসম্পত্তিং অনুভৰমানে. তম্পি দস্সনং দিব্বচক্খুকিচ্চমেৰ. সো এৰং মনসি করোতি ‘‘কিং নু খো কম্মং কত্ৰা ইমে সত্তা এতং সম্পত্তিং অনুভৰন্তী’’তি. অথস্স ‘‘ইদং নাম কত্ৰা’’তি তং কম্মারম্মণং ঞাণমুপ্পজ্জতি. ইদং যথাকম্মূপগঞাণং নাম. ইমস্স ৰিসুং পরিকম্মং নাম নত্থি. যথা চ ইমস্স, এৰং অনাগতংসঞাণস্সাপি. দিব্বচক্খুপাদকানেৰ হি ইমানি দিব্বচক্খুনা সহেৰ ইজ্ঝন্তি.
ইমে ৰত ভোন্তোতিআদীসু ইমেতি দিব্বচক্খুনা দিট্ঠানং নিদস্সনৰচনং. ৰতাতি অনুসোচনত্থে নিপাতো. ভোন্তোতি ভৰন্তো. দুট্ঠু চরিতং, দুট্ঠুং ৰা চরিতং কিলেসপূতিকত্তাতি দুচ্চরিতং; কাযেন দুচ্চরিতং, কাযতো ৰা উপ্পন্নং দুচ্চরিতন্তি কাযদুচ্চরিতং. ইতরেসুপি এসেৰ নযো. সমন্নাগতাতি সমঙ্গীভূতা.
অরিযানং উপৰাদকাতি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধবুদ্ধসাৰকানং অরিযানং অন্তমসো গিহিসোতাপন্নানম্পি অনত্থকামা হুত্ৰা অন্তিমৰত্থুনা ৰা গুণপরিধংসনেন ৰা উপৰাদকা, অক্কোসকা গরহকাতি ৰুত্তং হোতি. তত্থ ‘‘নত্থি ইমেসং সমণধম্মো, অস্সমণা এতে’’তি ৰদন্তো অন্তিমৰত্থুনা উপৰদতি. ‘‘নত্থি ইমেসং ঝানং ৰা ৰিমোক্খো ৰা মগ্গো ৰা ফলং ৰা’’তিআদীনি ৰদন্তো গুণপরিধংসনেন উপৰদতীতি ৰেদিতব্বো. সো চ ঝানং ৰা উপৰদেয্য অঝানং ৰা, উভযথাপি অরিযূপৰাদোৰ হোতি; অতিভারিযং কম্মং, অনন্তরিযকম্মসদিসং, সগ্গাৰরণং মগ্গাৰরণঞ্চ, সতেকিচ্ছং পন হোতি. তস্মা যো অরিযং উপৰদতি, তেন গন্ত্ৰা সচে অত্তনা ৰুড্ঢতরো হোতি, উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা ‘‘অহং আযস্মন্তং ইদঞ্চিদঞ্চ অৰচং, তং মে খমাহী’’তি খমাপেতব্বো. সচে পন নৰকতরো হোতি, ৰন্দিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, তুম্হে ইদঞ্চিদঞ্চ অৰচং, তং মে খমথা’’তি খমাপেতব্বো. সচে সো নক্খমতি, দিসাপক্কন্তো ৰা হোতি, সযং ৰা গন্ত্ৰা সদ্ধিৰিহারিকে ৰা পেসেত্ৰা খমাপেতব্বো. সচে নাপি গন্তুং ন পেসেতুং সক্কা হোতি, যে তস্মিং ৰিহারে ভিক্খূ ৰসন্তি, তেসং সন্তিকং গন্ত্ৰা সচে নৰকতরা হোন্তি, উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা সচে ৰুড্ঢতরা, ৰুড্ঢে ৰুত্তনযেনেৰ পটিপজ্জিত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, অসুকং নাম আযস্মন্তং ইদঞ্চিদঞ্চ অৰচং, তং খমতু মে সো আযস্মা’’তি ৰত্ৰা খমাপেতব্বো. সম্মুখা অখমন্তেপি এতদেৰ কাতব্বং. সচে একচারিকভিক্খু হোতি, নেৰ তস্স ৰসনট্ঠানং ন গতট্ঠানং পঞ্ঞাযতি, একস্স পণ্ডিতস্স ভিক্খুনো সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, অসুকং নাম আযস্মন্তং ইদঞ্চিদঞ্চ অৰচং, তং মে অনুস্সরতো অনুস্সরতো ৰিপ্পটিসারো হোতি, কিং করোমী’’তি ৰত্তব্বং. সো ৰক্খতি ‘‘তুম্হে মা চিন্তযিত্থ, থেরো তুম্হাকং খমতি, চিত্তং ৰূপসমেথা’’তি. তেনপি অরিযস্স গতদিসাভিমুখেন অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা ‘‘খমথা’’তি ৰত্তব্বং. যদি সো পরিনিব্বুতো হোতি, পরিনিব্বুতমঞ্চট্ঠানং গন্ত্ৰা যাৰ সিৰথিকং গন্ত্ৰাপি খমাপেতব্বো. এৰং কতে নেৰ সগ্গাৰরণং ন মগ্গাৰরণং হোতি, পাকতিকমেৰ হোতীতি.
মিচ্ছাদিট্ঠিকাতি ৰিপরীতদস্সনা. মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানাতি মিচ্ছাদিট্ঠিৰসেন সমাদিন্ননানাৰিধকম্মা, যে চ মিচ্ছাদিট্ঠিমূলকেসু কাযকম্মাদীসু অঞ্ঞেপি সমাদপেন্তি. এত্থ চ ৰচীদুচ্চরিতগ্গহণেনেৰ অরিযূপৰাদে, মনোদুচ্চরিতগ্গহণেন চ মিচ্ছাদিট্ঠিযা সঙ্গহিতাযপি ইমেসং দ্ৰিন্নং পুনৰচনং মহাসাৰজ্জভাৰদস্সনত্থন্তি ৰেদিতব্বং. মহাসাৰজ্জো হি অরিযূপৰাদো আনন্তরিযসদিসো. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘সেয্যথাপি, সারিপুত্ত, ভিক্খু সীলসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো দিট্ঠেৰ ধম্মে অঞ্ঞং আরাধেয্য, এৰংসম্পদমিদং, সারিপুত্ত, ৰদামি. তং ৰাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৰা যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে’’তি (ম. নি. ১.১৪৯).
মিচ্ছাদিট্ঠিতো চ মহাসাৰজ্জতরং নাম অঞ্ঞং নত্থি. যথাহ –
‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি, যং এৰংমহাসাৰজ্জং যথযিদং, ভিক্খৰে, মিচ্ছাদিট্ঠি. মিচ্ছাদিট্ঠিপরমানি ভিক্খৰে, মহাসাৰজ্জানী’’তি (অ. নি. ১.৩১০).
কাযস্স ভেদাতি উপাদিন্নক্খন্ধপরিচ্চাগা. পরং মরণাতি তদনন্তরাভিনিব্বত্তক্খন্ধগ্গহণে. অথ ৰা কাযস্স ভেদাতি জীৰিতিন্দ্রিযস্সুপচ্ছেদা. পরং মরণাতি চুতিচিত্ততো উদ্ধং. অপাযন্তি এৰমাদি সব্বং নিরযৰেৰচনমেৰ. নিরযো হি সগ্গমোক্খহেতুভূতা পুঞ্ঞসম্মতা অযা অপেতত্তা, সুখানং ৰা আযস্স অভাৰা অপাযো. দুক্খস্স গতি পটিসরণন্তি দুগ্গতি, দোসবহুলতায ৰা দুট্ঠেন কম্মুনা নিব্বত্তা গতীতি দুগ্গতি. ৰিৰসা নিপতন্তি তত্থ দুক্কটকারিনোতি ৰিনিপাতো, ৰিনস্সন্তা ৰা এত্থ নিপতন্তি সম্ভিজ্জমানঙ্গপচ্চঙ্গাতিপি ৰিনিপাতো. নত্থি এত্থ অস্সাদসঞ্ঞিতো অযোতি নিরযো.
অথ ৰা অপাযগ্গহণেন তিরচ্ছানযোনিং দীপেতি, তিরচ্ছানযোনি হি অপাযো সুগতিতো অপেতত্তা. ন দুগ্গতি, মহেসক্খানং নাগরাজাদীনং সম্ভৰতো. দুগ্গতিগ্গহণেন পেত্তিৰিসযং দীপেতি, সো হি অপাযো চেৰ দুগ্গতি চ সুখতো অপেতত্তা দুক্খস্স চ গতিভূতত্তা, ন তু ৰিনিপাতো, অসুরকাযসদিসং অৰিনিপতিতত্তা. ৰিনিপাতগ্গহণেন অসুরকাযং দীপেতি. সো হি যথাৰুত্তেন অত্থেন অপাযো চেৰ দুগ্গতি চ সব্বসমুস্সযেহি চ ৰিনিপতিতত্তা ৰিনিপাতোতি ৰুচ্চতি. নিরযগ্গহণেন অৰীচিআদিঅনেকপ্পকারং নিরযমেৰ দীপেতীতি. উপপন্নাতি উপগতা, তত্থ অভিনিব্বত্তাতি অধিপ্পাযো. ৰুত্তৰিপরিযাযেন সুক্কপক্খো ৰেদিতব্বো. অযং পন ৰিসেসো – তত্থ সুগতিগ্গহণেন মনুস্সগতিপি সঙ্গয্হতি. সগ্গগ্গহণেন দেৰগতিযেৰ. তত্থ সুন্দরা গতীতি সুগতি. রূপাদীহি ৰিসযেহি সুট্ঠু অগ্গোতি সগ্গো. সো সব্বোপি লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন লোকোতি অযং ৰচনত্থো. ইতি দিব্বেন চক্খুনাতিআদি সব্বং নিগমনৰচনং.
এৰং দিব্বেন চক্খুনা পস্সতীতি অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো – দিব্বচক্খুঞাণং পরিত্তপচ্চুপ্পন্নঅজ্ঝত্তবহিদ্ধারম্মণৰসেন চতূসু আরম্মণেসু পৰত্ততি. যথাকম্মূপগঞাণং পরিত্তমহগ্গতাতীতঅজ্ঝত্তবহিদ্ধারম্মণৰসেন পঞ্চসু আরম্মণেসু পৰত্ততি. অনাগতংসঞাণং পরিত্তমহগ্গতঅপ্পমাণমগ্গঅনাগতঅজ্ঝত্তবহিদ্ধানৰত্তব্বারম্মণৰসেন অট্ঠসু আরম্মণেসু পৰত্ততীতি.
আকঙ্খমানো চ ভগৰাতি ভগৰা ইচ্ছমানো. একম্পি লোকধাতুং পস্সেয্যাতি একং চক্কৰাল়ং ওলোকেয্য. সহস্সিম্পি চূল়নিকন্তি এত্থ যাৰতা চন্দিমসূরিযা পরিহরন্তি, দিসা ভান্তি ৰিরোচমানা, তাৰ সহস্সধা লোকো, এসা সহস্সিচূল়নিকা নাম. চূল়নিকন্তি খুদ্দকং. দ্ৰিসহস্সিম্পি মজ্ঝিমিকং লোকধাতুন্তি এত্থ সহস্সচক্কৰাল়ানং সহস্সভাগেন গণেত্ৰা দসসতসহস্সচক্কৰাল়পরিমাণা দ্ৰিসহস্সী মজ্ঝিমিকা লোকধাতু নাম. এত্তকেন বুদ্ধানং জাতিক্খেত্তং নাম দস্সিতং. বোধিসত্তানঞ্হি পচ্ছিমভৰে দেৰলোকতো চৰিত্ৰা মাতুকুচ্ছিযং পটিসন্ধিগ্গহণদিৰসে চ মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমনদিৰসে চ মহাভিনিক্খমনদিৰসে চ সম্বোধিধম্মচক্কপৰত্তনআযুসঙ্খারোস্সজ্জনপরিনিব্বানদিৰসেসু চ এত্তকং ঠানং কম্পতি.
তিসহস্সিম্পি. মহাসহস্সিম্পি লোকধাতুন্তি সহস্সিতো পট্ঠায ততিযাতি তিসহস্সী, পঠমসহস্সিং সহস্সধা কত্ৰা গণিতং মজ্ঝিমিকং সহস্সধা কত্ৰা গণিতত্তা মহন্তেহি সহস্সেহি গণিতাতি মহাসহস্সী. এত্তাৰতা কোটিসতসহস্সচক্কৰাল়পরিমাণো লোকো দস্সিতো হোতি. গণকপুত্ততিস্সত্থেরো পন এৰমাহ – ‘‘ন হি তিসহস্সিমহাসহস্সিলোকধাতুযা এতং পরিমাণং. ইদঞ্হি আচরিযানং সজ্ঝাযমূলকং ৰাচায পরিহীনট্ঠানং, দসকোটিসতসহস্সচক্কৰাল়পরিমাণং পন ঠানং তিসহস্সিমহাসহস্সিলোকধাতু নামা’’তি. এত্তাৰতা হি ভগৰতো আণাক্খেত্তং নাম দস্সিতং. এতস্মিঞ্হি অন্তরে আটানাটিযপরিত্ত- (দী. নি. ৩.২৭৫ আদযো) ইসিগিলিপরিত্ত- (ম. নি. ৩.১৩৩ আদযো) ধজগ্গপরিত্ত- (সং. নি. ১.২৪৯) বোজ্ঝঙ্গপরিত্তখন্ধপরিত্ত- (অ. নি. ৪.৬৭) মোরপরিত্ত- (জা. ১.২.১৭-১৮) মেত্তপরিত্ত- (খু. পা. ৯.১ আদযো; সু. নি. ১৪৩ আদযো) রতনপরিত্তানং (খু. পা. ৬.১ আদযো; সু. নি. ২২৪ আদযো) আণা ফরতি.
যাৰতকং ৰা পন আকঙ্খেয্যাতি যত্তকং ৰা ইচ্ছেয্য. ইমিনা ৰিসযক্খেত্তং দস্সিতং. বুদ্ধানঞ্হি ৰিসযক্খেত্তস্স পমাণপরিচ্ছেদো নাম নত্থি, নত্থিকভাৰে চস্স ইমং উপমং আহরন্তি – কোটিসতসহস্সচক্কৰাল়ম্হি যাৰ ব্রহ্মলোকা সাসপেহি পূরেত্ৰা সচে কোচি পুরত্থিমায দিসায একচক্কৰাল়ে একং সাসপং পক্খিপন্তো আগচ্ছেয্য, সব্বেপি তে সাসপা পরিক্খযং গচ্ছেয্যুং. ন ত্ৰেৰ পুরত্থিমায দিসায চক্কৰাল়ানি. দক্খিণাদীসুপি এসেৰ নযো. তত্থ বুদ্ধানং অৰিসযো নাম নত্থি. তাৰতকং পস্সেয্যাতি তত্তকং ওলোকেয্য. এৰং পরিসুদ্ধং ভগৰতো দিব্বচক্খূতি দিব্বচক্খুকথং নিট্ঠাপেসি.
কথং ভগৰা পঞ্ঞাচক্খুনাপি ৰিৰটচক্খূতি কেনপ্পকারেন পঞ্ঞাচক্খুনা অপিহিতচক্খু? মহাপঞ্ঞো পুথুপঞ্ঞোতিআদিকং তত্থ অতিরোচতি যদিদং পঞ্ঞাযাতি পরিযোসানং হেট্ঠা ৰুত্তত্থমেৰ.
বুদ্ধচক্খুনাতি ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তঞাণেন চ আসযানুসযঞাণেন চ. ইমেসং দ্ৰিন্নং ঞাণানং বুদ্ধচক্খূতি নামং, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স সমন্তচক্খূতি, তিণ্ণং মগ্গঞাণানং ধম্মচক্খূতি. লোকং ৰোলোকেন্তো অদ্দস সত্তেতি সত্তে অদ্দক্খি. অপ্পরজক্খেতিআদীসু যেসং ৰুত্তনযেনেৰ পঞ্ঞাচক্খুম্হি রাগাদিরজং অপ্পং, তে অপ্পরজক্খা. যেসং তং মহন্তং, তে মহারজক্খা. যেসং সদ্ধাদীনি ইন্দ্রিযানি তিক্খানি, তে তিক্খিন্দ্রিযা. যেসং তানি মুদূনি, তে মুদিন্দ্রিযা. যেসং তেযেৰ সদ্ধাদযো আকারা সুন্দরা, তে স্ৰাকারা. যে কথিতকারণং সল্লক্খেন্তি, সুখেন সক্কা হোন্তি ৰিঞ্ঞাপেতুং তে সুৰিঞ্ঞাপযা. যে পরলোকঞ্চেৰ ৰজ্জঞ্চ ভযতো পস্সন্তি, তে পরলোকৰজ্জভযদস্সাৰিনো নাম.
উপ্পলিনিযন্তি উপ্পলৰনে. ইতরেসুপি এসেৰ নযো. অন্তোনিমুগ্গপোসীনীতি যানি অন্তোনিমুগ্গানেৰ পোসিযন্তি. উদকং অচ্চুগ্গম্ম তিট্ঠন্তীতি উদকং অতিক্কমিত্ৰা তিট্ঠন্তি. তত্থ যানি যানি অচ্চুগ্গম্ম ঠিতানি, তানি তানি সূরিযরস্মিসম্ফস্সং আগমযমানানি ঠিতানি অজ্জ পুপ্ফনকানি. যানি সমোদকং ঠিতানি, তানি স্ৰে পুপ্ফনকানি. যানি উদকা অনুগ্গতানি অন্তোনিমুগ্গপোসীনি, তানি ততিযদিৰসেৰ পুপ্ফনকানি. উদকা পন অনুগ্গতানি অঞ্ঞানিপি সরোগউপ্পলানি নাম অত্থি, যানি নেৰ পুপ্ফিস্সন্তি, মচ্ছকচ্ছপভক্খানেৰ ভৰিস্সন্তি, তানি পাল়িং নারূল়্হানি, আহরিত্ৰা পন দীপেতব্বানীতি দীপিতানি.
যথেৰ হি তানি চতুব্বিধপুপ্ফানি, এৰমেৰ উগ্ঘটিতঞ্ঞূ ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ নেয্যো পদপরমোতি চত্তারো পুগ্গলা. যস্স পুগ্গলস্স উদাহটৰেলায ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো উগ্ঘটিতঞ্ঞূ. যস্স পুগ্গলস্স সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থে ৰিভজীযমানে ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ. যস্স পুগ্গলস্স উদ্দেসতো পরিপুচ্ছতো যোনিসো মনসিকরোতো কল্যাণমিত্তে সেৰতো ভজতো পযিরুপাসতো ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো নেয্যো. যস্স পুগ্গলস্স বহুম্পি সুণতো বহুম্পি ভণতো বহুম্পি ধারযতো বহুম্পি ৰাচতো ন তায জাতিযা ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো পদপরমো. তত্থ ভগৰা উপ্পলৰনাদিসদিসং দসসহস্সিলোকধাতুং ওলোকেন্তো অজ্জ পুপ্ফনকানি উগ্ঘটিতঞ্ঞূ, স্ৰে পুপ্ফনকানি ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূতি এৰং সব্বাকারতো চ অদ্দস. তত্থ তিণ্ণং পুগ্গলানং ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে ভগৰতো ধম্মদেসনা অত্থং সাধেতি, পদপরমানং অনাগতত্থায ৰাসনা হোতি.
রাগচরিতোতিআদীসু রজ্জনৰসেন আরম্মণে চরণং এতস্স অত্থীতি রাগচরিতো. দুস্সনৰসেন আরম্মণে চরণং এতস্স অত্থীতি দোসচরিতো. মুয্হনৰসেন আরম্মণে চরণং এতস্স অত্থীতি মোহচরিতো. ৰিতক্কনৰসেন ঊহনৰসেন আরম্মণে চরণং এতস্স অত্থীতি ৰিতক্কচরিতো. ওকপ্পনসদ্ধাৰসেন আরম্মণে চরণং এতস্স অত্থীতি সদ্ধাচরিতো. ঞাণমেৰ চরণং, ঞাণেন ৰা চরণং, ঞাণস্স ৰা চরণং, ঞাণতো ৰা চরণং এতস্স অত্থীতি ঞাণচরিতো. রাগচরিতস্সাতি রাগুস্সদস্স রাগবহুলস্স. পরতোপি এসেৰ নযো.
অসুভকথং কথেতীতি উদ্ধুমাতকাদিদসৰিধং অসুভপটিসংযুত্তকথং আচিক্খতি. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘অসুভা ভাৰেতব্বা রাগস্স পহানাযা’’তি (অ. নি. ৯.১). মেত্তাভাৰনং আচিক্খতীতি মেত্তাভাৰনং চিত্তসিনেহনং কথেতি. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘মেত্তা ভাৰেতব্বা ব্যাপাদস্স পহানাযা’’তি. উদ্দেসেতি সজ্ঝাযনে. পরিপুচ্ছাযাতি অট্ঠকথায. কালেন ধম্মস্সৰনেতি যুত্তপ্পত্তকালে উত্তরি পরিযত্তিধম্মস্সৰনে. ধম্মসাকচ্ছাযাতি অঞ্ঞেহি সদ্ধিং সাকচ্ছায. গরুসংৰাসেতি গরূনং পযিরুপাসনে. নিৰেসেতীতি আচরিযানং সন্তিকে পতিট্ঠাপেতি. আনাপানস্সতিং আচিক্খতীতি আনাপানস্সতিসম্পযুত্তকম্মট্ঠানং কথেতি. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘আনাপানস্সতি ভাৰেতব্বা ৰিতক্কুপচ্ছেদাযা’’তি (অ. নি. ৯.১). পসাদনীযং নিমিত্তং আচিক্খতীতি চূল়ৰেদল্ল- (ম. নি. ১.৪৬০ আদযো) মহাৰেদল্লা- (ম. নি. ১.৪৪৯ আদযো) দিপসাদজনকং সুত্তং কথেতি. বুদ্ধসুবোধিন্তি বুদ্ধস্স ভগৰতো বুদ্ধত্তপটিৰেধং. ধম্মসুধম্মতন্তি নৰৰিধলোকুত্তরধম্মস্স স্ৰাক্খাততং. সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তিন্তি অট্ঠৰিধঅরিযসঙ্ঘস্স সুপ্পটিপন্নতাদিসুট্ঠুপটিপত্তিং. সীলানি চ অত্তনোতি অত্তনো সন্তকসীলানি চ. আচিক্খতি ৰিপস্সনানিমিত্তন্তি উদযব্বযাদিপটিসংযুত্তং কথেতি. অনিচ্চাকারন্তি হুত্ৰা অভাৰাকারং. দুক্খাকারন্তি উদযব্বযপটিপীল়নাকারং. অনত্তাকারন্তি অৰসৰত্তনাকারং.
সেলে যথা পব্বতমুদ্ধনিট্ঠিতোতি সেলমযে একগ্ঘনে পব্বতমুদ্ধনি ঠিতোৰ, ন হি তত্থ ঠিতস্স দস্সনত্থং অভিমুখে গীৰুক্খিপনপসারণাদিকিচ্চং অত্থি. তথূপমন্তি তপ্পটিভাগং সেলপব্বতূপমং. অযং পনেত্থ সঙ্খেপত্থো – যথা সেলপব্বতমুদ্ধন্তি ঠিতোৰ চক্খুনা পুরিসো সমন্ততো জনতং পস্সেয্য. সুমেধ সুন্দরপঞ্ঞ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সমন্তচক্খু ভগৰা ধম্মমযং পঞ্ঞামযং পাসাদমারুয্হ সযং অপেতসোকো সোকাৰতিণ্ণং জাতিজরাভিভূতঞ্চ জনতং অৰেক্খস্সু উপধারযতু উপপরিক্খতু.
অযং পনেত্থ অধিপ্পাযো – যথা হি পব্বতপাদসামন্তা মহন্তং খেত্তং কত্ৰা তত্থ কেদারপাল়ীসু কুটিযো কত্ৰা রত্তিং অগ্গিং জালেয্য, চতুরঙ্গসমন্নাগতঞ্চ অন্ধকারং অস্স, অথ তস্স পব্বতস্স মত্থকে ঠত্ৰা চক্খুমতো পুরিসস্স ভূমিং ওলোকযতো নেৰ খেত্তং ন কেদারপাল়িযো ন কুটিযো ন তত্থ সযিতমনুস্সা পঞ্ঞাযেয্যুং, কুটিকাসু পন অগ্গিজালমত্তমেৰ পঞ্ঞাযেয্য. এৰং ধম্মপাসাদং আরুয্হ সত্তকাযং ওলোকযতো তথাগতস্স যে তে অকতকল্যাণা সত্তা, তে একৰিহারে দক্খিণজাণুপস্সে নিসিন্নাপি বুদ্ধচক্খুস্স আপাথং নাগচ্ছন্তি, রত্তিং খিত্তসরা ৰিয হোন্তি. যে পন কতকল্যাণা ৰেনেয্যপুগ্গলা, তে এৰস্স দূরেপি ঠিতা আপাথং গচ্ছন্তি, তে এৰ অগ্গি ৰিয হিমৰন্তপব্বতো ৰিয চ. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘দূরে সন্তো পকাসেন্তি, হিমৰন্তোৰ পব্বতো;
অসন্তেত্থ ন দিস্সন্তি, রত্তিং খিত্তা যথা সরা’’তি. (ধ. প. ৩০৪; নেত্তি. ১১);
সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণন্তি এত্থ পঞ্চনেয্যপথপ্পভেদং সব্বং অঞ্ঞাসীতি সব্বঞ্ঞূ. সঙ্খতাসঙ্খতাদিভেদা সব্বধম্মা হি সঙ্খারো ৰিকারো লক্খণং নিব্বানং পঞ্ঞত্তীতি পঞ্চেৰ নেয্যপথা হোন্তি. সব্বঞ্ঞুস্স ভাৰো সব্বঞ্ঞুতা, সব্বঞ্ঞুতা এৰ ঞাণং ‘‘সব্বঞ্ঞুতাঞাণ’’ন্তি ৰত্তব্বে ‘‘সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণ’’ন্তি ৰুত্তং. সব্বঞ্ঞূতি চ কমসব্বঞ্ঞূ সকিংসব্বঞ্ঞূ সততসব্বঞ্ঞূ সত্তিসব্বঞ্ঞূ ঞাতসব্বঞ্ঞূতি পঞ্চৰিধা সব্বঞ্ঞুনো সিযুং. তেসু কমেন সব্বজাননকালাসম্ভৰতো কমসব্বঞ্ঞুতা ন হোতি, সকিং সব্বারম্মণগ্গহণাভাৰতো সকিংসব্বঞ্ঞুতা ন হোতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনং যথারম্মণচিত্তসম্ভৰতো ভৰঙ্গচিত্তৰিরোধতো যুত্তিঅভাৰতো চ সততসব্বঞ্ঞুতা ন হোতি, পরিসেসতো সব্বজাননসমত্থতায সত্তিসব্বঞ্ঞুতা ৰা সিযা, ৰিদিতসব্বধম্মত্তা ঞাতসব্বঞ্ঞুতা ৰা, সত্তিসব্বঞ্ঞুনো সব্বজাননত্তং নত্থীতি তম্পি ন যুজ্জতি, ‘‘ন তস্স অদিট্ঠমিধত্থি কিঞ্চি…পে… সমন্তচক্খূ’’তি ৰুত্তত্তা ঞাতসব্বঞ্ঞুতা এৰ যুজ্জতি. এৰঞ্হি সতি কিচ্চতো অসম্মোহতো কারণসিদ্ধিতো আৰজ্জনপটিবদ্ধতো সব্বঞ্ঞুতমেৰ হোতীতি. তেন ঞাণেনাতি তেন সব্বজাননঞাণেন.
পুন অপরেন পরিযাযেন সব্বঞ্ঞুভাৰসাধনত্থং ‘‘ন তস্সা’’তি গাথমাহ. তত্থ ন তস্স অদ্দিট্ঠমিধত্থি কিঞ্চীতি তস্স তথাগতস্স ইধ ইমস্মিং তেধাতুকে লোকে ইমস্মিং পচ্চুপ্পন্নকালে ৰা পঞ্ঞাচক্খুনা অদিট্ঠং নাম কিঞ্চি অপ্পমত্তকম্পি ন অত্থি ন সংৰিজ্জতি. অত্থীতি ইদং ৰত্তমানকালিকং আখ্যাতপদং, ইমিনা পচ্চুপ্পন্নকালিকস্স সব্বধম্মস্স ঞাতভাৰং দস্সেতি. গাথাবন্ধসুখত্থং পনেত্থ দ-কারো পযুত্তো. অথো অৰিঞ্ঞাতন্তি এত্থ অথোতি ৰচনোপাদানে নিপাতো. অৰিঞ্ঞাতন্তি অতীতকালিকং অৰিঞ্ঞাতং নাম কিঞ্চি ধম্মজাতং নাহোসীতি পাঠসেসো. অব্যযভূতস্স অত্থি-সদ্দস্স গহণে পাঠসেসং ৰিনাপি যুজ্জতিযেৰ. ইমিনা অতীতকালিকস্স সব্বধম্মস্স ঞাতভাৰং দস্সেতি. অজানিতব্বন্তি অনাগতকালিকং অজানিতব্বং নাম ধম্মজাতং ন ভৰিস্সতি নত্থীতি. ইমিনা অনাগতকালিকস্স সব্বধম্মস্স ঞাতভাৰং দস্সেতি. জাননকিরিযাৰিসেসমত্তমেৰ ৰা এত্থ অ-কারো. সব্বং অভিঞ্ঞাসি যদত্থি নেয্যন্তি এত্থ যং তেকালিকং ৰা কালৰিনিমুত্তং ৰা নেয্যং জানিতব্বং কিঞ্চি ধম্মজাতং অত্থি, তং সব্বং তথাগতো অভিঞ্ঞাসি অধিকেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন জানি পটিৰিজ্ঝি, এত্থ অত্থি-সদ্দেন তেকালিকস্স কালৰিমুত্তস্স চ গহণা অত্থি-সদ্দো অব্যযভূতোযেৰ দট্ঠব্বো. তথাগতো তেন সমন্তচক্খূতি কালৰসেন ওকাসৰসেন চ নিপ্পদেসত্তা সমন্তা সব্বতো পৰত্তং ঞাণচক্খু অস্সাতি সমন্তচক্খু, তেন যথাৰুত্তেন কারণেন তথাগতো সমন্তচক্খু সব্বঞ্ঞূতি ৰুত্তং হোতি. ইমিস্সা গাথায পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং সাধিতং.
ন ইতিহিতিহন্তি ‘‘এৰং কির আসি, এৰং কির আসী’’তি ন হোতি. ন ইতিকিরাযাতি ‘‘এৰং কির এত’’ন্তি ন হোতি. ন পরম্পরাযাতি পরম্পরকথাযাপি ন হোতি. ন পিটকসম্পদাযাতি অম্হাকং পিটকতন্তিযা সদ্ধিং সমেতীতি ন হোতি. ন তক্কহেতূতি তক্কগ্গাহেনপি ন হোতি. ন আকারপরিৰিতক্কেনাতি ‘‘সুন্দরমিদং কারণ’’ন্তি এৰং কারণপরিৰিতক্কেনপি ন হোতি. ন দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযাতি অম্হাকং নিজ্ঝাযিত্ৰা খমিত্ৰা গহিতদিট্ঠিযা সদ্ধিং সমেতীতিপি ন হোতি.
অথ ৰাপি সমাধিন্তি এত্থ সমাধিন্তি কুসলচিত্তেকগ্গতা সমাধি. কেনট্ঠেন সমাধীতি? সমাধানট্ঠেন. কিমিদং সমাধানং নাম? একারম্মণে চিত্তচেতসিকানং সমং সম্মা চ আধানং, ঠপনন্তি ৰুত্তং হোতি. তস্মা যস্স ধম্মস্স আনুভাৰেন একারম্মণে চিত্তচেতসিকা সমং সম্মা চ অৰিক্খিপ্পমানা অৰিপ্পকিণ্ণা চ হুত্ৰা তিট্ঠন্তি, ইদং সমাধানন্তি ৰেদিতব্বং. তস্স খো পন সমাধিস্স –
‘‘লক্খণং তু অৰিক্খেপো, ৰিক্খেপদ্ধংসনং রসো;
অকম্পনমুপট্ঠানং, পদট্ঠানং সুখং পন’’. (পটি. ম. অট্ঠ. ১.১.৩);
সমাধি অনাৰিলঅচলভাৰেন আরম্মণে তিট্ঠতীতি ঠিতি. পরতো পদদ্ৰযং উপসগ্গৰসেন ৰড্ঢিতং. অপি চ সম্পযুত্তধম্মে আরম্মণম্হি সম্পিণ্ডেত্ৰা তিট্ঠতীতি সণ্ঠিতি. আরম্মণং ওগাহেত্ৰা অনুপৰিসিত্ৰা তিট্ঠতীতি অৰট্ঠিতি. কুসলপক্খস্মিঞ্হি চত্তারোৰ ধম্মা আরম্মণং ওগাহন্তি সদ্ধা সতি সমাধি পঞ্ঞাতি. তেনেৰ সদ্ধা ‘‘ওকপ্পনা’’তি ৰুত্তা, সতি ‘‘অপিলাপনতা’’তি, সমাধি ‘‘অৰট্ঠিতী’’তি, পঞ্ঞা ‘‘পরিযোগাহনা’’তি. অকুসলপক্খে পন তযো ধম্মা আরম্মণং ওগাহন্তি তণ্হা দিট্ঠি অৰিজ্জাতি. তেনেৰেতে ‘‘ওঘা’’তি ৰুত্তা. চিত্তেকগ্গতা পনেত্থ ন বলৰতী হোতি. যথা হি রজুট্ঠানট্ঠানে উদকেন সিঞ্চিত্ৰা সম্মট্ঠে থোকমেৰ কালং রজো সন্নিসীদতি, সুক্খন্তে সুক্খন্তে পুন পকতিভাৰেনেৰ ৰুট্ঠাতি, এৰমেৰ অকুসলপক্খে চিত্তেকগ্গতা ন বলৰতী হোতি.
উদ্ধচ্চৰিচিকিচ্ছাৰসেন পৰত্তস্স ৰিসাহারস্স পটিপক্খতো অৰিসাহারো. উদ্ধচ্চৰিচিকিচ্ছাৰসেনেৰ গচ্ছন্তং চিত্তং ৰিক্খিপতি নাম. অযং পন তথাৰিধো ৰিক্খেপো ন হোতীতি অৰিক্খেপো. উদ্ধচ্চৰিচিকিচ্ছাৰসেনেৰ চিত্তং ৰিসাহটং নাম হোতি, ইতো চিতো চ হরীযতি, অযং পন এৰং অৰিসাহটমানসস্স ভাৰোতি অৰিসাহটমানসতা. সমথোতি তিৰিধো সমথো চিত্তসমথো অধিকরণসমথো সব্বসঙ্খারসমথোতি. তত্থ অট্ঠসু সমাপত্তীসু চিত্তেকগ্গতা চিত্তসমথো নাম. তঞ্হি আগম্ম চিত্তচলনং চিত্তৰিপ্ফন্দিতং সম্মতি ৰূপসম্মতি, তস্মা সো ‘‘চিত্তসমথো’’তি ৰুচ্চতি. সম্মুখাৰিনযাদিসত্তৰিধো সমথো অধিকরণসমথো নাম. তঞ্হি আগম্ম তানি তানি অধিকরণানি সম্মন্তি ৰূপসম্মন্তি, তস্মা সো ‘‘অধিকরণসমথো’’তি ৰুচ্চতি. যস্মা পন সব্বে সঙ্খারা নিব্বানং আগম্ম সম্মন্তি ৰূপসম্মন্তি ৰূপসম্মন্তি, তস্মা তং ‘‘সব্বসঙ্খারসমথো’’তি ৰুচ্চতি. ইমস্মিং অত্থে চিত্তসমথো অধিপ্পেতো. সমাধিলক্খণে ইন্দট্ঠং কারেতীতি সমাধিন্দ্রিযং. উদ্ধচ্চে ন কম্পতীতি সমাধিবলং. সম্মাসমাধীতি যাথাৰসমাধি নিয্যানিকসমাধি.
১৫৭. অথস্স ভগৰা যস্মা ইন্দ্রিযসংৰরো সীলস্স রক্খা, যস্মা ৰা ইমিনানুক্কমেন দেসিযমানা অযং দেসনা তাসং দেৰতানং সপ্পাযা, তস্মা ইন্দ্রিযসংৰরতো পভুতি পটিপদং দস্সেন্তো ‘‘চক্খূহী’’তিআদি আরদ্ধো. তত্থ চক্খূহি নেৰ লোলস্সাতি অদিট্ঠদক্খিতব্বাদিৰসেন চক্খূহি লোলো নেৰ অস্স. গামকথায আৰরযে সোতন্তি তিরচ্ছানকথায সোতং আৰরেয্য.
চক্খুলোলিযেনাতি চক্খুদ্ৰারে উপ্পন্নলোলৰসেন চক্খুলোলিযেন. অদিট্ঠং দক্খিতব্বন্তি অদিট্ঠপুব্বং রূপারম্মণং পস্সিতুং যুত্তং. দিট্ঠং সমতিক্কমিতব্বন্তি দিট্ঠপুব্বরূপারম্মণং অতিক্কমিতুং যুত্তং. আরামেন আরামন্তি পুপ্ফারামাদিআরামেন ফলারামাদিং ৰা পুপ্ফারামাদিং ৰা. দীঘচারিকন্তি দীঘচরণং. অনৰট্ঠিতচারিকন্তি অসন্নিট্ঠানচরণং. অনুযুত্তো হোতি রূপদস্সনাযাতি রূপারম্মণদস্সনত্থায পুনপ্পুনং যুত্তো হোতি.
অন্তরঘরং পৰিট্ঠোতি উম্মারব্ভন্তরং পৰিট্ঠো. ৰীথিং পটিপন্নোতি অন্তরৰীথিং ওতিণ্ণো. ঘরমুখানি ওলোকেন্তোতি ঘরদ্ৰারানি অৰলোকেন্তো. উদ্ধং উল্লোকেন্তোতি উপরিদিসং উদ্ধংমুখো হুত্ৰা ৰিলোকেন্তো.
চক্খুনা রূপং দিস্ৰাতি কারণৰসেন চক্খূতি লদ্ধৰোহারেন রূপদস্সনসমত্থেন চক্খুৰিঞ্ঞাণেন রূপং দিস্ৰা. পোরাণা পনাহু – ‘‘চক্খু রূপং ন পস্সতি অচিত্তকত্তা, চিত্তং ন পস্সতি অচক্খুকত্তা. দ্ৰারারম্মণসঙ্ঘট্টে পন পসাদৰত্থুকেন চিত্তেন পস্সতি. ঈদিসী পনেসা ‘ধনুনা ৰিজ্ঝতী’তিআদীসু ৰিয সসম্ভারকথা নাম হোতি. তস্মা চক্খুৰিঞ্ঞাণেন রূপং দিস্ৰাতি অযমেত্থ অত্থো’’তি. নিমিত্তগ্গাহীতি ইত্থিপুরিসনিমিত্তং ৰা সুভনিমিত্তাদিকং ৰা কিলেসৰত্থুভূতং নিমিত্তং ছন্দরাগৰসেন গণ্হাতি, দিট্ঠমত্তেযেৰ ন সণ্ঠাতি. অনুব্যঞ্জনগ্গাহীতি কিলেসানং অনুঅনুব্যঞ্জনতো পাকটভাৰকরণতো অনুব্যঞ্জনন্তি লদ্ধৰোহারং হত্থপাদসিতহসিতকথিতআলোকিতৰিলোকিতাদিভেদং আকারং গণ্হাতি. যত্ৰাধিকরণমেনন্তিআদিম্হি যংকারণা যস্স চক্খুন্দ্রিযাসংৰরস্স হেতু এতং পুগ্গলং সতিকৰাটেন চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং অপিহিতচক্খুদ্ৰারং হুত্ৰা ৰিহরন্তং এতে অভিজ্ঝাদযো ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং অনুপ্পবন্ধেয্যুং অজ্ঝোত্থরেয্যুং. তস্স সংৰরায ন পটিপজ্জতীতি তস্স চক্খুন্দ্রিযস্স সতিকৰাটেন পিদহনত্থায ন পটিপজ্জতি. এৰংভূতোযেৰ চ ন রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং. ন চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতীতিপি ৰুচ্চতি. তত্থ কিঞ্চাপি চক্খুন্দ্রিযে সংৰরো ৰা অসংৰরো ৰা নত্থি. ন হি চক্খুপসাদং নিস্সায সতি ৰা মুট্ঠস্সচ্চং ৰা উপ্পজ্জতি. অপিচ যদা রূপারম্মণং চক্খুস্স আপাথং আগচ্ছতি, তদা ভৰঙ্গে দ্ৰিক্খত্তুং উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুদ্ধে কিরিযামনোধাতু আৰজ্জনকিচ্চং সাধযমানা উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুজ্ঝতি, ততো চক্খুৰিঞ্ঞাণং দস্সনকিচ্চং, ততো মনোধাতু সম্পটিচ্ছনকিচ্চং, ততো ৰিপাকাহেতুকমনোৰিঞ্ঞাণধাতু সন্তীরণকিচ্চং, ততো কিরিযাহেতুকমনোৰিঞ্ঞাণধাতু ৰোট্ঠব্বনকিচ্চং সাধযমানা উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুজ্ঝতি, তদনন্তরং জৰনং জৰতি.
তত্রাপি নেৰ ভৰঙ্গসমযে ন আৰজ্জনাদীনং অঞ্ঞতরসমযে সংৰরো ৰা অসংৰরো ৰা অত্থি. জৰনক্খণে পন সচে দুস্সীল্যং ৰা মুট্ঠস্সচ্চং ৰা অঞ্ঞাণং ৰা অক্খন্তি ৰা কোসজ্জং ৰা উপ্পজ্জতি, অসংৰরো হোতি. এৰং হোন্তো পন সো ‘‘চক্খুন্দ্রিযে অসংৰরো’’তি ৰুচ্চতি. কস্মা? যস্মা তস্মিং অসংৰরে সতি দ্ৰারম্পি অগুত্তং হোতি, ভৰঙ্গম্পি আৰজ্জনাদীনিপি ৰীথিচিত্তানি. যথা কিং? যথা নগরে চতূসু দ্ৰারেসু অসংৰুতেসু কিঞ্চাপি অন্তোঘরদ্ৰারকোট্ঠকগব্ভাদযো সংৰুতা, তথাপি অন্তোনগরে সব্বং ভণ্ডং অরক্খিতং অগোপিতমেৰ হোতি. নগরদ্ৰারেন হি পৰিসিত্ৰা চোরা যদিচ্ছন্তি তং করেয্যুং, এৰমেৰ জৰনে দুস্সীল্যাদীসু উপ্পন্নেসু তস্মিং অসংৰরে সতি দ্ৰারম্পি অগুত্তং হোতি ভৰঙ্গম্পি আৰজ্জনাদীনিপি ৰীথিচিত্তানি.
সদ্ধাদেয্যানীতি কম্মঞ্চ ফলঞ্চ ইধলোকঞ্চ পরলোকঞ্চ সদ্দহিত্ৰা দিন্নানি. ‘‘অযং মে ঞাতীতি ৰা, মিত্তোতি ৰা, ইদং ৰা পটিকরিস্সতি, ইদং ৰানেন কতপুব্ব’’ন্তি ৰা এৰং ন দিন্নানীতি অত্থো. এৰং দিন্নানি হি ন সদ্ধাদেয্যানি নাম হোন্তি. ভোজনানীতি চ দেসনাসীসমত্তমেতং, অত্থতো পন সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৰা চীৰরানি পারুপিত্ৰা সেনাসনানি সেৰমানা গিলানপচ্চযভেসজ্জং পরিভুঞ্জমানাতি সব্বমেতং ৰুত্তমেৰ হোতি.
সেয্যথিদন্তি নিপাতো. তস্সত্থো, কতমো হোতি. নচ্চং নাম যংকিঞ্চি নচ্চং, তং মগ্গং গচ্ছন্তেনাপি গীৰং পসারেত্ৰা দট্ঠুং ন ৰট্টতি. গীতন্তি যংকিঞ্চি গীতং. ৰাদিতন্তি যংকিঞ্চি ৰাদিতং. পেক্খন্তি নটসমজ্জং. অক্খানন্তি ভারতরামাযনাদিকং. যস্মিং ঠানে কথীযতি, তত্থ গন্তুম্পি ন ৰট্টতি. পাণিস্সরন্তি কংসতাল়ং, ‘‘পাণিতাল়’’ন্তিপি ৰদন্তি. ৰেতাল়ন্তি ঘনতাল়ং, ‘‘মন্তেন মতসরীরুট্ঠাপন’’ন্তিপি একে. কুম্ভথূণন্তি চতুরস্সঅম্বণকতাল়ং, ‘‘কুম্ভসদ্দ’’ন্তিপি একে. সোভনকন্তি নটানং অব্ভোক্কিরণং; সোভনকরং ৰা, পটিভানচিত্তন্তি ৰুত্তং হোতি. চণ্ডালন্তি অযোগুল়কীল়া, ‘‘চণ্ডালানং সাণধোৰনকীল়া’’তিপি ৰদন্তি. ৰংসন্তি ৰেণুং উস্সাপেত্ৰা কীল়নং.
ধোৰনন্তি অট্ঠিধোৰনং, একচ্চেসু কির জনপদেসু কালঙ্কতে ঞাতকে ন ঝাপেন্তি, নিখণিত্ৰা ঠপেন্তি. অথ তেসং পূতিভূতং কাযং ঞত্ৰা নীহরিত্ৰা অট্ঠীনি ধোৰিত্ৰা গন্ধেহি মক্খেত্ৰা ঠপেন্তি. তে নক্খত্তকালে একস্মিং ঠানে অট্ঠীনি ঠপেত্ৰা একস্মিং ঠানে সুরাদীনি ঠপেত্ৰা রোদন্তা পরিদেৰন্তা সুরং পিৰন্তি. ৰুত্তম্পি চেতং ‘‘অত্থি ভিক্খৰে দক্খিণেসু জনপদেসু ধোৰনং নাম, তত্থ হোতি অন্নম্পি পানম্পি খজ্জম্পি ভোজ্জম্পি লেয্যম্পি পেয্যম্পি নচ্চম্পি গীতম্পি ৰাদিতম্পি. অত্থেকং ভিক্খৰে ধোৰনং, নেতং নত্থীতি ৰদামী’’তি (অ. নি. ১০.১০৭). একচ্চে পন ‘‘ইন্দজালেন অট্ঠিধোৰনং ধোৰন’’ন্তি ৰদন্তি. হত্থিযুদ্ধাদীসু ভিক্খুনো নেৰ হত্থিআদীহি সদ্ধিং যুজ্ঝিতুং, ন তে যুজ্ঝাপেতুং, ন যুজ্ঝন্তে দট্ঠুং ৰট্টতি. নিব্বুদ্ধন্তি মল্লযুদ্ধং. উয্যোধিকন্তি যত্থ সম্পহারো দিয্যতি. বলগ্গন্তি বলগণনট্ঠানং. সেনাব্যূহন্তি সেনানিৰেসো, সকটব্যূহাদিৰসেন সেনায নিৰেসনং. অনীকদস্সনন্তি ‘‘তযো হত্থী পচ্ছিমং হত্থানীক’’ন্তিআদিনা (পাচি. ৩২৪) নযেন ৰুত্তস্স অনীকস্স দস্সনং.
ন নিমিত্তগ্গাহী হোতীতি ছন্দরাগৰসেন ৰুত্তপ্পকারং নিমিত্তং ন গণ্হাতি. এৰং সেসপদানিপি ৰুত্তপটিপক্খনযেন ৰেদিতব্বানি. যথা চ হেট্ঠা জৰনে দুস্সীল্যাদীসু উপ্পন্নেসু তস্মিং অসংৰরে সতি দ্ৰারম্পি অগুত্তং হোতি, ভৰঙ্গম্পি আৰজ্জনাদীনিপি ৰীথিচিত্তানীতি ৰুত্তং, এৰমিধ তস্মিং সীলাদীসু উপ্পন্নেসু দ্ৰারম্পি গুত্তং হোতি, ভৰঙ্গম্পি আৰজ্জনাদীনিপি ৰীথিচিত্তানি. যথা কিং? যথা নগরদ্ৰারেসু সংৰুতেসু কিঞ্চাপি অন্তোঘরাদযো অসংৰুতা হোন্তি, তথাপি অন্তোনগরে সব্বং ভণ্ডং সুরক্খিতং সুগোপিতমেৰ হোতি, নগরদ্ৰারেসু পিহিতেসু চোরানং পৰেসো নত্থি. এৰমেৰ জৰনে সীলাদীসু উপ্পন্নেসু দ্ৰারম্পি গুত্তং হোতি, ভৰঙ্গম্পি আৰজ্জনাদীনিপি ৰীথিচিত্তানি. তস্মা জৰনক্খণে উপ্পজ্জমানোপি ‘‘চক্খুন্দ্রিযে সংৰরো’’তি ৰুত্তো. ইতো পরং হেট্ঠা চ উপরি চ ৰুত্তপরিযাযেন অত্থো ৰেদিতব্বো.
ৰিসূকদস্সনাতি পটাণীদস্সনতো. গামকথাতি গামৰাসীনং কথা. বাত্তিংসাতি দ্ৰত্তিংস. অনিয্যানিকত্তা সগ্গমোক্খমগ্গানং তিরচ্ছানভূতা কথাতি তিরচ্ছানকথা. তত্থ রাজানং আরব্ভ ‘‘মহাসম্মতো মন্ধাতা ধম্মাসোকো এৰং মহানুভাৰো’’তিআদিনা নযেন পৰত্তা কথা রাজকথা. এস নযো চোরকথাদীসু. তেসু ‘‘অসুকো রাজা অভিরূপো দস্সনীযো’’তিআদিনা নযেন গেহস্সিতকথাৰ তিরচ্ছানকথা হোতি. ‘‘সোপি নাম এৰং মহানুভাৰো খযং গতো’’তি এৰং পৰত্তা পন কম্মট্ঠানভাৰে তিট্ঠতি. চোরেসুপি ‘‘মূলদেৰো এৰং মহানুভাৰো, মেঘমালো এৰং মহানুভাৰো’’তি তেসং কম্মং পটিচ্চ ‘‘অহো সূরা’’তি গেহস্সিতকথাৰ তিরচ্ছানকথা. যুদ্ধেপি ভারতযুদ্ধাদীসু ‘‘অসুকেন অসুকো এৰং মারিতো এৰং ৰিদ্ধো’’তি কামস্সাদৰসেনেৰ কথা তিরচ্ছানকথা. ‘‘তেপি নাম খযং গতা’’তি এৰং পৰত্তা পন সব্বত্থ কম্মট্ঠানমেৰ হোতি.
অপি চ অন্নাদীসু ‘‘এৰং ৰণ্ণৰন্তং গন্ধৰন্তং রসৰন্তং ফস্সসম্পন্নং খাদিম্হ ভুঞ্জিম্হ পিৰিম্হ পরিভুঞ্জিম্হা’’তি কামস্সাদৰসেন কথেতুং ন ৰট্টতি, সাত্থকং পন কত্ৰা ‘‘পুব্বে এৰং ৰণ্ণাদিসম্পন্নং অন্নং পানং ৰত্থং সযনং মালং গন্ধং সীলৰন্তানং অদম্হ, চেতিযপূজং অকরিম্হা’’তি কথেতুং ৰট্টতি. ঞাতিকথাদীসু পন ‘‘অম্হাকং ঞাতকা সূরা সমত্থা’’তি ৰা, ‘‘পুব্বে মযং এৰং ৰিচিত্রেহি যানেহি ৰিচরিম্হা’’তি ৰা অস্সাদৰসেন ৰত্তুং ন ৰট্টতি, সাত্থকং পন কত্ৰা ‘‘তেপি নো ঞাতকা খযং গতা’’তি ৰা, ‘‘পুব্বে মযং এৰরূপা উপাহনা সঙ্ঘস্স অদম্হা’’তি ৰা কথেতুং ৰট্টতি. গামকথাপি সুনিৰিট্ঠদুন্নিৰিট্ঠসুভিক্খদুব্ভিক্খাদিৰসেন ‘‘অসুকগামৰাসিনো সূরা সমত্থা’’তি ৰা এৰং অস্সাদৰসেন ৰত্তুং ন ৰট্টতি, সাত্থকং পন কত্ৰা ‘‘সদ্ধা পসন্না’’তি ৰা, ‘‘খযৰযং গতা’’তি ৰা ৰত্তুং ৰট্টতি.
নিগমনগরজনপদকথাসুপি এসেৰ নযো. ইত্থিকথাপি ৰণ্ণসণ্ঠানাদীনি পটিচ্চ অস্সাদৰসেন ন ৰট্টতি, ‘‘সদ্ধা পসন্না, খযৰযং গতা’’তি এৰমেৰ ৰট্টতি. সূরকথাপি ‘‘নন্দিমিত্তো নাম যোধো সূরো অহোসী’’তি অস্সাদৰসেন ন ৰট্টতি. ‘‘সদ্ধো অহোসি, খযৰযং গতো’’তি এৰমেৰ ৰট্টতি. ৰিসিখাকথাপি ‘‘অসুকা ৰিসিখা সুনিৰিট্ঠা দুন্নিৰিট্ঠা সূরা সমত্থা’’তি অস্সাদৰসেন ন ৰট্টতি. ‘‘সদ্ধা পসন্না, খযৰযং গতা’’ইচ্চেৰ ৰট্টতি.
কুম্ভট্ঠানকথাতি উদকট্ঠানকথা, ‘‘উদকতিত্থকথা’’তিপি ৰুচ্চতি, কুম্ভদাসিকথা ৰা. সাপি ‘‘পাসাদিকা, নচ্চিতুং গাযিতুং ছেকা’’তি অস্সাদৰসেন ন ৰট্টতি, ‘‘সদ্ধা পসন্না’’তিআদিনা নযেন ৰট্টতি. পুব্বপেতকথাতি অতীতঞাতিকথা. তত্থ ৰত্তমানঞাতিকথাসদিসোৰ ৰিনিচ্ছযো.
নানত্তকথাতি পুরিমপচ্ছিমকথাহি ৰিমুত্তা অৰসেসা নানাসভাৰা নিরত্থককথা. লোকক্খাযিকাতি ‘‘অযং লোকো কেন নিম্মিতো? অসুকেন নাম নিম্মিতো. কাকো সেতো অট্ঠীনং সেতত্তা, বলাকা রত্তা লোহিতস্স রত্তত্তা’’তি এৰমাদিকা লোকাযতৰিতণ্ডসল্লাপকথা.
সমুদ্দক্খাযিকা নাম কস্মা সমুদ্দো সাগরো? সাগরদেৰেন খতত্তা সাগরো, ‘‘খতো মে’’তি হত্থমুদ্দায সযং নিৰেদিতত্তা সমুদ্দোতি এৰমাদিকা নিরত্থকা সমুদ্দক্খানকথা. ভৰোতি ৰুদ্ধি. অভৰোতি হানি. ইতি ভৰো ইতি অভৰোতি যং ৰা তং ৰা নিরত্থককারণং ৰত্ৰা পৰত্তিতকথা ইতিভৰাভৰকথা.
আৰরেয্যাতি আৰরণং করেয্য. নিৰারেয্যাতি আরম্মণতো ৰারেয্য. সংৰরেয্যাতি সম্মা নিস্সেসং কত্ৰা ৰারেয্য. রক্খেয্যাতি রক্খং করেয্য. গোপেয্যাতি সংগোপেয্য. পিদহেয্যাতি পিদহনং করেয্য. পচ্ছিন্দেয্যাতি সোতং ছিন্দেয্য.
তেন তেন ন তুস্সন্তীতি তেন তেন অম্বিলাদিনা রসেন ন সন্তোসং আপজ্জন্তি. অপরাপরং পরিযেসন্তীতি উপরূপরি গৰেসন্তি.
১৫৮. ফস্সেনাতি রোগফস্সেন. ভৰঞ্চ নাভিজপ্পেয্যাতি তস্স ফস্সস্স ৰিনোদনত্থায কামভৰাদিভৰঞ্চ ন পত্থেয্য. ভেরৰেসু চ ন সম্পৰেধেয্যাতি তস্স ফস্সস্স পচ্চযভূতেসু সীহব্যগ্ঘাদীসু ভেরৰেসু চ ন সম্পৰেধেয্য, অৰসেসেসু ৰা ঘানিন্দ্রিযমনিন্দ্রিযৰিসযেসু ন সম্পৰেধেয্য. এৰং পরিপূরো ইন্দ্রিযসংৰরো চ ৰুত্তো হোতি. পুরিমেহি ৰা ইন্দ্রিযসংৰরং দস্সেত্ৰা ইমিনা ‘‘অরঞ্ঞে ৰসতা ভেরৰং দিস্ৰা ৰা সুত্ৰা ৰা নপ্পৰেধিতব্ব’’ন্তি দস্সেতি.
একেনাকারেনাতি একেন কারণেন. ভযম্পি ভেরৰম্পি তঞ্ঞেৰাতি ভযন্তি চ ভেরৰন্তি চ খুদ্দকম্পি মহন্তম্পি উত্তাসনিমিত্তমেৰ. তমেৰত্থং দস্সেতুং ‘‘ৰুত্তং হেত’’ন্তিআদিমাহ. ভযন্তি তপ্পচ্চযা উপ্পন্নভযং. ভযানকন্তি আকারনিদ্দেসো. ছম্ভিতত্তন্তি ভযৰসেন গত্তচলনং. লোমহংসোতি লোমানং হংসনং উদ্ধগ্গভাৰো. ইমিনা পদদ্ৰযেন কিচ্চতো ভযং দস্সেত্ৰা পুন ‘‘চেতসো উব্বেগো উত্রাসো’’তি সভাৰতো দস্সেতি. উব্বেগ্গোতি ভীরুকো, উত্রাসোতি চিত্তক্খোভো. জাতিভযন্তি জাতিং পটিচ্চ উপ্পন্নভযং. সেসেসুপি এসেৰ নযো. রাজতো উপ্পন্নভযং রাজভযং. সেসেসুপি এসেৰ নযো. অত্তানুৰাদভযন্তি পাপকম্মিনো অত্তানং অনুৰদন্তস্স উপ্পজ্জনকভযং. পরানুৰাদভযন্তি পরস্স অনুৰাদতো উপ্পজ্জনকভযং.
দণ্ডভযন্তি আগারিকস্স রঞ্ঞা পৰত্তিতদণ্ডং, অনাগারিকস্স ৰিনযদণ্ডং পটিচ্চ উপ্পজ্জনকভযং. দুগ্গতিভযন্তি চত্তারো অপাযে পটিচ্চ উপ্পজ্জনকভযং. ঊমিভযন্তি মহাসমুদ্দে উদকং ওরোহন্তস্স পৰত্তভযং. মহাসমুদ্দে কির মহিন্দৰীচি নাম সট্ঠি যোজনানি উগ্গচ্ছতি, তরঙ্গৰীচি নাম পণ্ণাস যোজনানি, রোহণৰীচি নাম চত্তালীস যোজনানি উগ্গচ্ছতি. এৰরূপা ঊমিযো পটিচ্চ পৰত্তং ঊমিভযং. কুম্ভীলতো পৰত্তং ভযং কুম্ভীলভযং. উদকাৰট্টতো ভযং আৰট্টভযং. সুসুকা ৰুচ্চতি চণ্ডমচ্ছো, ততো ভযং সুসুকাভযং. আজীৰিকভযন্তি জীৰিতৰুত্তিতো ভযং আজীৰিকভযং. অসিলোকভযন্তি গরহতো ভযং.
১৫৯. লদ্ধা ন সন্নিধিং কযিরাতি এতেসং অন্নাদীনং যংকিঞ্চি ধম্মেন লভিত্ৰা ‘‘অরঞ্ঞে চ সেনাসনে ৰসতা দুল্লভ’’ন্তি চিন্তেত্ৰা সন্নিধিং ন করেয্য.
ওদনোতি সালি ৰীহি যৰো গোধুমো কঙ্গু ৰরকো কুদ্রূসকোতি সত্তন্নং ধঞ্ঞানং ধঞ্ঞানুলোমানঞ্চ তণ্ডুলেহি নিব্বত্তো. কুম্মাসোতি যৰেহি নিব্বত্তো. সত্তূতি সালিআদীহি কতসত্তু. মচ্ছো দকসম্ভৰো. মংসং পাকটমেৰ. অম্বপানন্তি আমেহি ৰা পক্কেহি ৰা অম্বেহি কতপানং. তত্থ আমেহি করোন্তেন অম্বতরুণানি ভিন্দিত্ৰা উদকে পক্খিপিত্ৰা আতপে আদিচ্চপাকেন পচিত্ৰা পরিস্সাৰেত্ৰা তদহু পটিগ্গহিতেহি মধুসক্করকপ্পূরাদীহি যোজেত্ৰা কাতব্বং. জম্বুপানন্তি জম্বুফলেহি কতপানং. চোচপানন্তি অট্ঠিকেহি কদলিফলেহি কতপানং. মোচপানন্তি অনট্ঠিকেহি কদলিফলেহি কতপানং. মধুকপানন্তি মধুকানং জাতিরসেন কতপানং. তং পন উদকসম্ভিন্নং ৰট্টতি, সুদ্ধং ন ৰট্টতি. মুদ্দিকপানন্তি মুদ্দিকা উদকে মদ্দিত্ৰা অম্বপানং ৰিয কতপানং. সালূকপানন্তি রত্তুপ্পলনীলুপ্পলাদীনং সালূকে মদ্দিত্ৰা কতপানং. ফারুসকপানন্তি ফারুসকেহি অম্বপানং ৰিয কতপানং. কোসম্বপানন্তি কোসম্বফলেহি কতপানং. কোলপানন্তি কোলফলেহি কতপানং. বদরপানন্তি মহাকোলফলেহি অম্বপানং ৰিয কতপানং. ইমানি একাদস পানানি, তানিপি আদিচ্চপাকানি ৰট্টন্তি.
ঘতপানন্তি সপ্পিপানং. তেলপানন্তি তিলতেলাদীনং পানং. পযোপানন্তি খীরপানং. যাগুপানন্তি সীতলাদিযাগুপানং. রসপানন্তি সাকাদিরসপানং. পিট্ঠখজ্জকন্তি সত্তন্নং তাৰ ধঞ্ঞানং ধঞ্ঞানুলোমানং অপরণ্ণানঞ্চ পিট্ঠং পনসপিট্ঠং লবুজপিট্ঠং অম্বাটকপিট্ঠং সালপিট্ঠং খীরৰল্লিপিট্ঠঞ্চাতি এৰমাদীনং পিট্ঠেহি কতং পিট্ঠখজ্জকং. পূৰখজ্জকম্পি এতেহিযেৰ কতং. মূলখজ্জকন্তি মূলকমূলং খারকমূলং চুচ্চুমূলন্তি এৰমাদি. তচখজ্জকন্তি উচ্ছুতচাদযো. পত্তখজ্জকন্তি নিম্বপণ্ণকুটজপণ্ণপটোলপণ্ণসুলসপণ্ণাদযো. পুপ্ফখজ্জকন্তি মূলকপুপ্ফখারকপুপ্ফসেতৰরণসিগ্গুউপ্পলপদুমকাদযো. ফলখজ্জকন্তি পনসলবুজতালনাল়িকেরঅম্বাটকতিন্তিণিকমাতুলুঙ্গকপিট্ঠফলঅলাবুকুম্ভণ্ডফুস্স- ফলতিম্বরূসকতিলৰাতিঙ্গণচোচমোচমধুকাদীনং ফলানং খজ্জকং.
ন কুহনাযাতি ন ৰিম্হাপনায. ন লপনাযাতি পচ্চযত্থং ন লপনায. ৰিহারং আগতে মনুস্সে দিস্ৰা ‘‘কিমত্থায ভোন্তো আগতা’’তি ভিক্খূ নিমন্তেতুন্তি. ‘‘যদি এৰং গচ্ছথ, অহং পচ্ছতো গহেত্ৰা আগচ্ছামী’’তি এৰং ন লপনায. অথ ৰা অত্তানং উপনেত্ৰা ‘‘অহং তিস্সো, মযি রাজা পসন্নো, মযি অসুকো রাজা অসুকো চ রাজমহামত্তো পসন্নো’’তি এৰং ন লপনায. ন নেমিত্তিকতাযাতি যেন কেনচি পরেসং পচ্চযদানসঞ্ঞাজনকেন কাযৰচীকম্মেন ন নেমিত্তিকতায. ন নিপ্পেসিকতাযাতি যা পরেসং অক্কোসনাদিকিরিযা যস্মা ৰেল়ুপেসিকা ৰিয অব্ভঙ্গং পরস্স গুণং নিপ্পেসেতি নিপুঞ্ছতি, যস্মা ৰা গন্ধজাতং নিপিসিত্ৰা গন্ধমগ্গনা ৰিয পরগুণে নিপিসিত্ৰা ৰিচুণ্ণেত্ৰা এসা লাভমগ্গনা হোতি, তস্মা ‘‘নিপ্পেসিকতা’’তি ৰুচ্চতি. ন এৰরূপায নিপ্পেসিকতায. ন লাভেন লাভং নিজিগীসনতাযাতি এত্থ নিজিগীসনতাতি মগ্গনা, অঞ্ঞতো লদ্ধঞ্হি অঞ্ঞত্থ হরণৰসেন লাভেন লাভমগ্গনা নাম হোতি. ন এৰরূপায লাভেন লাভমগ্গনায.
ন দারুদানেনাতি ন পচ্চযহেতুকেন দারুদানেন ৰিহারে উট্ঠিতঞ্হি অরঞ্ঞতো ৰা আহরিত্ৰা রক্খিতগোপিতদারুং ‘‘এৰং মে পচ্চযং দস্সন্তী’’তি উপট্ঠাকানং দাতুং ন ৰট্টতি. এৰঞ্হি জীৰিকং কপ্পেন্তো অনেসনায মিচ্ছাজীৰেন জীৰতি, সো দিট্ঠেৰ ধম্মে গরহং পাপুণাতি, সম্পরাযে চ অপাযপরিপূরকো হোতি. অত্তনো পুগ্গলিকং দারুং কুসলঙ্গহত্থায দদন্তো কুলদূসকদুক্কটং আপজ্জতি, পরপুগ্গলিকং থেয্যচিত্তেন দদন্তো ভণ্ডগ্ঘেন কারেতব্বো. সঙ্ঘিকেপি এসেৰ নযো. সচে পন তং ইস্সরতায দেতি, গরুভণ্ডৰিস্সজ্জনং আপজ্জতি. কতরং পন দারু গরুভণ্ডং হোতি, কতরং ন হোতীতি? যং তাৰ অরোপিমং সযংজাতং, তং সঙ্ঘেন পরিচ্ছিন্নট্ঠানেযেৰ গরুভণ্ডং, ততো পরং ন গরুভণ্ডং. রোপিমট্ঠানে চ সব্বেন সব্বং গরুভণ্ডং, পমাণতো সূচিদণ্ডকপ্পমাণং গরুভণ্ডং.
ন ৰেল়ুদানেনাতিআদীসুপি ন ৰেল়ুদানেনাতি ন পচ্চযহেতুকেন ৰেল়ুদানেনাতিআদি সব্বং ন দারুদানেনাতি এত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. ৰেল়ু পন পমাণতো তেলনাল়িপ্পমাণো গরুভণ্ডং, ন ততো হেট্ঠা. মনুস্সা ৰিহারং গন্ত্ৰা ৰেল়ুং যাচন্তি, ভিক্খূ ‘‘সঙ্ঘিকো’’তি দাতুং ন ৰিসহন্তি, মনুস্সা পুনপ্পুনং যাচন্তি ৰা তজ্জেন্তি ৰা, তদা ভিক্খূহি ‘‘দণ্ডকম্মং কত্ৰা গণ্হথা’’তি ৰত্তুং ৰট্টতি, ৰেল়ুদানং নাম ন হোতি. সচে তে দণ্ডকম্মত্থায ৰাসিফরসুআদীনি ৰা খাদনীযং ৰা ভোজনীযং ৰা দেন্তি, গহেতুং ন ৰট্টতি.
ৰিনযট্ঠকথাযং পন ‘‘দড্ঢগেহা মনুস্সা গণ্হিত্ৰা গচ্ছন্তা ন ৰারেতব্বা’’তি ৰুত্তং. সচে সঙ্ঘস্স ৰেল়ুগুম্বে ৰেল়ুদূসিকা উপ্পজ্জতি, তং অকোট্টাপেন্তানং ৰেল়ু নস্সতি. ‘‘কিং কাতব্ব’’ন্তি ভিক্খাচারে মনুস্সানং আচিক্খিতব্বং. সচে কোট্টেতুং ন ইচ্ছন্তি, ‘‘সমং ভাগং লভিস্সথা’’তি ৰত্তব্বা. ন ইচ্ছন্তিযেৰ, ‘‘দ্ৰে কোট্ঠাসে লভিস্সথা’’তি ৰত্তব্বা. এৰম্পি অনিচ্ছন্তেসু নট্ঠেন অত্থো নত্থি, ‘‘তুম্হাকং খণে সতি দণ্ডকম্মং করিস্সথ, কোট্টেত্ৰা গণ্হথা’’তি ৰত্তব্বা, ৰেল়ুদানং নাম ন হোতি. ৰেল়ুগুম্বে অগ্গিম্হি উট্ঠিতেপি উদকেন ৰুয্হমানৰেল়ূসুপি এসেৰ নযো.
পত্তদানে গরুভণ্ডতায অযং ৰিনিচ্ছযো – পত্তম্পি হি যত্থ ৰিক্কাযতি, গন্ধকারাদযো গন্ধপলিৰেঠনাদীনং অত্থায গণ্হন্তি, তাদিসে দুল্লভট্ঠানেযেৰ গরুভণ্ডং হোতি. এস তাৰ কিংসুকপত্তকণ্ণপিল়ন্ধনতালপত্তাদীসু ৰিনিচ্ছযো. তালপণ্ণম্পি ইমস্মিংযেৰ ঠানে কথেতব্বং – তালপণ্ণম্পি হি সযংজাতে তালৰনে সঙ্ঘেন পরিচ্ছিন্নট্ঠানেযেৰ গরুভণ্ডং, ন ততো পরং, রোপিমতালেসু সব্বম্পি গরুভণ্ডং, তস্স পমাণং হেট্ঠিমকোটিযা অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণোপি রিত্তপোত্থকো. তিণম্পি এত্থেৰ পক্খিপিত্ৰা কথেতব্বং. যত্থ পন তিণং নত্থি, তত্থ তালনাল়িকেরপণ্ণাদীহিপি ছাদেন্তি. তস্মা তানিপি তিণেনেৰ সঙ্গহিতানি. ইতি মুঞ্জপলালাদীসু যংকিঞ্চি মুট্ঠিপ্পমাণং তিণং. নাল়িকেরপণ্ণাদীসু চ একপণ্ণম্পি সঙ্ঘস্স দিন্নং ৰা তত্থ জাতং ৰা বহিআরামে সঙ্ঘস্স তিণৰত্থুম্হি জাততিণং ৰা রক্খিতগোপিতং ৰা গরুভণ্ডং হোতি. তং পন সঙ্ঘকম্মে চ চেতিযকম্মে চ কতে অতিরেকং পুগ্গলিককম্মে দাতুং ৰট্টতি. হেট্ঠা ৰুত্তদারুৰেল়ূসুপি এসেৰ নযো.
পুপ্ফদানে ‘‘এত্তকেসু রুক্খেসু পুপ্ফানি ৰিস্সজ্জিত্ৰা যাগুভত্তত্থায উপনেন্তু, এত্তকেসু সেনাসনপটিসঙ্খরণে উপনেন্তূ’’তি এৰং নিযমিতট্ঠানেযেৰ পুপ্ফানি গরুভণ্ডানি হোন্তি. যদি সামণেরা পুপ্ফানি ওচিনিত্ৰা রাসিং করোন্তি, পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো পুপ্ফভাজকো ভিক্খু ভিক্খুসঙ্ঘং গণেত্ৰা কোট্ঠাসে করোতি. সো সম্পত্তপরিসায সঙ্ঘং অনাপুচ্ছিত্ৰাৰ দাতুং লভতি. অসম্মতেন পন আপুচ্ছিত্ৰা দাতব্বং. ভিক্খুনো পন কস্স পুপ্ফানি দাতুং লব্ভতি, কস্স ন লব্ভতীতি? মাতাপিতূনং গেহং হরিত্ৰাপি গেহতো পক্কোসাপেত্ৰাপি ‘‘ৰত্থুপূজং করোথা’’তি দাতুং লব্ভতি, পিল়ন্ধনত্থায ন লব্ভতি. সেসঞাতীনং পন হরিত্ৰা ন দাতব্বং, পক্কোসাপেত্ৰা পূজনত্থায দাতব্বং. সেসজনস্স পূজনট্ঠানং সম্পত্তস্স অপচ্চাসীসন্তেন দাতব্বং, পুপ্ফদানং নাম ন হোতি.
ৰিহারে বহূনি পুপ্ফানি পুপ্ফন্তি, ভিক্খুনা পিণ্ডায চরন্তেন মনুস্সে দিস্ৰা ‘‘ৰিহারে বহূনি পুপ্ফানি পূজেথা’’তি ৰত্তব্বং, ৰচনমত্তে দোসো নত্থি, ‘‘মনুস্সা খাদনীযভোজনীযং আদায আগমিস্সন্তী’’তি চিত্তেন পন ন ৰত্তব্বং. সচে ৰদতি, খাদনীযভোজনীযং ন পরিভুঞ্জিতব্বং. মনুস্সা অত্তনো ধম্মতায ‘‘ৰিহারে পুপ্ফানি অত্থী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘অসুকদিৰসে ৰিহারং আগমিস্সাম, সামণেরানং পুপ্ফানি ওচিনিতুং মা দেথা’’তি ৰদন্তি. ভিক্খু সামণেরানং কথেতুং পমুট্ঠো, সামণেরেহি পুপ্ফানি ওচিতানি, মনুস্সা ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা মযং তুম্হাকং অসুকদিৰসে এৰং আরোচযিম্হ ‘‘সামণেরানং পুপ্ফানি ওচিনিতুং মা দেথা’’তি, কস্মা ন ৰারযিত্থাতি? ‘‘সতি মে পমুট্ঠা, পুপ্ফানি ওচিনিতমত্তানেৰ, ন তাৰ পূজা কতা’’তি ৰত্তব্বং, ‘‘গণ্হথ পূজেথা’’তি ন ৰত্তব্বং. সচে ৰদতি, আমিসং ন পরিভুঞ্জিতব্বং. অপরো ভিক্খু সামণেরানং আচিক্খতি ‘‘অসুকগামৰাসিনো ‘পুপ্ফানি মা ওচিনিত্থা’তি আহংসূ’’তি মনুস্সাপি আমিসং আহরিত্ৰা দানং দত্ৰা ৰদন্তি ‘‘অম্হাকং মনুস্সা ন বহুকা, সামণেরে অম্হেহি সহ পুপ্ফানি ওচিনিতুং আণাপেথা’’তি. ‘‘সামণেরেহি ভিক্খা লদ্ধা. যে ভিক্খাচারং ন গচ্ছন্তি, তে সযমেৰ জানিস্সন্তি উপাসকা’’তি ৰত্তব্বং. এত্তকং নযং লভিত্ৰা সামণেরে পুত্তে ৰা ভাতিকে ৰা কত্ৰা পুপ্ফানি ওচিনাপেতুং দোসো নত্থি, পুপ্ফদানং নাম ন হোতি.
ফলদানে ফলম্পি পুপ্ফং ৰিয নিযমিতমেৰ গরুভণ্ডং হোতি. ৰিহারে বহুকস্মিং ফলাফলে সতি অফাসুকমনুস্সা আগন্ত্ৰা যাচন্তি, ভিক্খূ ‘‘সঙ্ঘিক’’ন্তি দাতুং ন উস্সহন্তি, মনুস্সা ৰিপ্পটিসারিনো অক্কোসন্তি পরিভাসন্তি, তত্থ কিং কাতব্বন্তি? ফলেহি ৰা রুক্খেহি ৰা পরিচ্ছিন্দিত্ৰা কথিকা কাতব্বা ‘‘অসুকে চ রুক্খে অসুকে চ রুক্খে এত্তকানি ফলানি গণ্হন্তা, এত্তকেসু ৰা রুক্খেসু ফলানি গণ্হন্তা ন ৰারেতব্বা’’তি. চোরা ৰা ইস্সরা ৰা বলক্কারেন গণ্হন্তা ন ৰারেতব্বা. কুদ্ধা হি তে সকলৰিহারম্পি নাসেয্যুং, আদীনৰো পন কথেতব্বোতি.
সিনানদানে সিনানচুণ্ণানি কোট্টিতানি ন গরুভণ্ডানি, অকোট্টিতো রুক্খে ঠিতোৰ রুক্খতচো গরুভণ্ডং, চুণ্ণং পন অগিলানস্স রজননিপক্কং ৰট্টতি. গিলানস্স যংকিঞ্চি চুণ্ণং দাতুং ৰট্টতিযেৰ.
ন চুণ্ণদানেনাতি ৰুত্তনযেন সিরীসচুণ্ণাদীনং দানেন. মত্তিকাদানেমত্তিকা হি যত্থ দুল্লভা হোতি, তত্থেৰ গরুভণ্ডং. সাপি হেট্ঠিমকোটিযা তিংসপলগুল়পিণ্ডপ্পমাণাৰ, ততো হেট্ঠা ন গরুভণ্ডন্তি.
দন্তকট্ঠদানে দন্তকট্ঠং অচ্ছিন্নকমেৰ গরুভণ্ডং. যেসং সামণেরানং সঙ্ঘতো দন্তকট্ঠৰারো পাপুণাতি, তে অত্তনো আচরিযুপজ্ঝাযানং পাটিযেক্কং দাতুং ন লভন্তি. যেহি পন ‘‘এত্তকানি দন্তকট্ঠানি আহরিতব্বানী’’তি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ৰারা গহিতা, তে অতিরেকানি আচরিযুপজ্ঝাযানং দাতুং লভন্তি. একেন ভিক্খুনা দন্তকট্ঠমাল়কতো বহূনি দন্তকট্ঠানি ন গহেতব্বানি, দেৰসিকং একেকমেৰ গহেতব্বং. পাটিযেক্কং ৰসন্তেনাপি ভিক্খুসঙ্ঘং গণযিত্ৰা যত্তকানি অত্তনো পাপুণন্তি, তত্তকানেৰ গহেত্ৰা গন্তব্বং. অন্তরা আগন্তুকেসু ৰা আগতেসু দিসং ৰা পক্কমন্তেসু আহরিত্ৰা গহিতট্ঠানেযেৰ ঠপেতব্বানি. ন মুখোদকদানেনাতি ন মুখধোৰনউদকদানেন.
ন চাটুকম্যতাযাতিআদীসু চাটুকম্যতা ৰুচ্চতি অত্তানং দাসং ৰিয নীচট্ঠানে ঠপেত্ৰা পরস্স খলিতৰচনম্পি সণ্ঠপেত্ৰা পিযকামতায পগ্গয্হৰচনং. ন মুগ্গসূপ্যতাযাতি ন মুগ্গসূপসমানতায. মুগ্গসূপসমানতাতি সচ্চালিকেন জীৰিকং কপ্পনতায এতং অধিৰচনং. যথা হি মুগ্গসূপে পচ্চন্তে বহূ মুগ্গা পাকং গচ্ছন্তি থোকা ন গচ্ছন্তি, এৰমেৰ সচ্চালিকেন জীৰিককপ্পকে পুগ্গলে বহু অলিকং হোতি, অপ্পকং সচ্চং. যথা ৰা মুগ্গসূপস্স অপৰিসনট্ঠানং নাম নত্থি, এৰমেৰ সচ্চালিকৰুত্তিনো পুগ্গলস্স অপ্পতিট্ঠানং নাম নত্থি. সিঙ্ঘাটকং ৰিয ইচ্ছিতিচ্ছিতট্ঠানস্স পতিট্ঠাতি. তেনস্স সা মুসাৰাদিতা ‘‘মুগ্গসূপ্যতা’’তি ৰুত্তা. ন পারিভট্যতাযাতি ন পরিভটকম্মভাৰেন. পরিভটস্স হি কম্মং পারিভট্যং, তস্স ভাৰো পারিভট্যতা, অলঙ্কারকরণাদীহি দারককীল়াপনস্সেতং অধিৰচনং. ন পীঠমদ্দিকতাযাতি ন সহসা ঘরং পৰিসিত্ৰা পীঠকে নিসীদনকতায.
ন ৰত্থুৰিজ্জাযাতিআদীসু ৰত্থুৰিজ্জা নাম গামনিগমনগরাদীনং সুনিৰিট্ঠদুন্নিৰিট্ঠজাননসত্থং. তিরচ্ছানৰিজ্জা নাম অনিয্যানিকত্তা সগ্গমোক্খমগ্গানং তিরচ্ছানভূতা অঙ্গসত্থনিমিত্তাদিকা অৰসেসৰিজ্জা. অঙ্গৰিজ্জা নাম ইত্থিপুরিসানং সুভগদুব্ভগলক্খণজাননং. নক্খত্তৰিজ্জা নাম নক্খত্তানং যোগজাননসত্থং.
ন দূতগমনেনাতি ন দূতেয্যং কত্ৰা গমনেন. ন পহিণগমনেনাতি ন গিহীনং সাসনং গহেত্ৰা ঘরা ঘরং পহিতস্স গমনেন. ন জঙ্ঘপেসনিযেনাতি গামন্তরদেসন্তরাদীসু তেসং তেসং গিহীনং সাসনপটিসাসনং হরণেন. ইদঞ্হি জঙ্ঘপেসনিযং নাম অত্তনো মাতাপিতূনং, যে চাস্স মাতাপিতরো উপট্ঠহন্তি, তেসং সাসনং গহেত্ৰা কত্থচি গমনৰসেন ৰট্টতি. চেতিযস্স ৰা সঙ্ঘস্স ৰা অত্তনো ৰা কম্মং করোন্তানং ৰড্ঢকীনম্পি সাসনং হরিতুং ৰট্টতি. মনুস্সা ‘‘দানং দস্সাম, পূজং করিস্সাম, ভিক্খুসঙ্ঘস্স আচিক্খথা’’তি চ ৰদন্তি; ‘‘অসুকত্থেরস্স নাম দেথা’’তি পিণ্ডপাতং ৰা ভেসজ্জং ৰা চীৰরং ৰা দেন্তি, ‘‘ৰিহারে পূজং করোথা’’তি মালাগন্ধৰিলেপনাদীনি ৰা ধজপটাকাদীনি ৰা নিয্যাতেন্তি. সব্বং হরিতুং ৰট্টতি, জঙ্ঘপেসনিযং নাম ন হোতি. সেসসাসনং গহেত্ৰা গচ্ছন্তস্স পদৰারে পদৰারে দোসো.
ন ৰেজ্জকম্মেনাতি ন ৰেজ্জেন হুত্ৰা কাযতিকিচ্ছনাদিভেসজ্জকরণেন. ভেসজ্জং পন পঞ্চন্নং সহধম্মিকানং কাতব্বং ভিক্খুস্স ভিক্খুনিযা সিক্খমানায সামণেরস্স সামণেরিযা. সমসীলসদ্ধাপঞ্ঞানঞ্হি এতেসং তীসু সিক্খাসু যুত্তানং ভেসজ্জং অকাতুং ন লব্ভতি. মাতাপিতূনং তদুপট্ঠাকানং অত্তনো ৰেয্যাৰচ্চকরস্স পণ্ডুপলাসস্সাতি এতেসং পঞ্চন্নম্পি কাতুং ৰট্টতি. জেট্ঠভাতু, কনিট্ঠভাতু, জেট্ঠভগিনিযা, কনিট্ঠভগিনিযা, চূল়মাতুযা, মহামাতুযা, চূল়পিতুনো, মহাপিতুনো, পিতুচ্ছায, মাতুচ্ছাযাতি এতেসং পন দসন্নম্পি করোন্তেন তেসংযেৰ সন্তকং ভেসজ্জং গহেত্ৰা কেৰলং যোজেত্ৰা দাতব্বং. সচে নপ্পহোতি, অত্তনো সন্তকং তাৰকালিকং দাতব্বং. এতেসং পুত্তপরম্পরা যাৰ সত্তমা কুলপরিৰট্টা, তাৰ চত্তারো পচ্চযে আহরাপেন্তস্স অকতৰিঞ্ঞত্তি ৰা, ভেসজ্জং করোন্তস্স ৰেজ্জকম্মং ৰা, কুলদূসকাপত্তি ৰা ন হোতি.
ন পিণ্ডপটিপিণ্ডকেনাতি এত্থ পিণ্ডপাতো কস্স দাতব্বো, কস্স ন দাতব্বো? মাতাপিতূনং তদুপট্ঠাকানং ৰেয্যাৰচ্চকরস্স পণ্ডুপলাসস্স সম্পত্তস্স দামরিকচোরস্স ইস্সরস্সাপি দাতব্বো. এতেসং দত্ৰা পচ্ছা লদ্ধম্পি পিণ্ডপটিপিণ্ডং নাম ন হোতি. ন দানানুপ্পদানেনাতি অত্তনো দিন্নকানং ন পুন দানেন. ধম্মেনাতি ধম্মেন উপ্পন্নং. সমেনাতি কাযসুচরিতাদিনা. লদ্ধাতি কাযেন লদ্ধা. লভিত্ৰাতি চিত্তেন পাপুণিত্ৰা. অধিগন্ত্ৰাতি সম্পাপুণিত্ৰা. ৰিন্দিত্ৰাতি ঞাণেন ৰিন্দিত্ৰা. পটিলভিত্ৰাতি পুনপ্পুনং লভিত্ৰা.
অন্নসন্নিধিন্তি এত্থ দুৰিধা অন্নকথা ৰিনযৰসেন চ সল্লেখৰসেন চ. ৰিনযৰসেন তাৰ যংকিঞ্চি অন্নং অজ্জ পটিগ্গহিতং অপরজ্জু সন্নিধিকারকং হোতি, তস্স পরিভোগে পাচিত্তিযং. অত্তনা লদ্ধং পন সামণেরানং দত্ৰা তেহি লদ্ধং ঠপাপেত্ৰা দুতিযদিৰসে ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, সল্লেখো পন ন হোতি.
পানসন্নিধিম্হিপি এসেৰ নযো. এত্থ পানং নাম অম্বপানাদীনি অট্ঠ পানানি, যানি চে তেসং অনুলোমানি.
ৰত্থসন্নিধিন্তিআদিম্হি অনধিট্ঠিতাৰিকপ্পিতং সন্নিধি চ হোতি সল্লেখঞ্চ কোপেতি. অযং পরিযায কথাৰ, নিপ্পরিযাযতো পন তিচীৰরসন্তুট্ঠেন ভৰিতব্বং, চতুত্থং লভিত্ৰা অঞ্ঞস্স দাতব্বং. সচে যস্স কস্সচি দাতুং ন সক্কোতি, যস্স পন দাতুকামো হোতি, সো উদ্দেসত্থায ৰা পরিপুচ্ছত্থায ৰা গতো, আগতমত্তে দাতব্বং, অদাতুং ন ৰট্টতি. চীৰরে পন অপ্পহোন্তে সতিযা পচ্চাসায অনুঞ্ঞাতকালং ঠপেতুং ৰট্টতি. সূচিসুত্তচীৰরকারকানং অলাভেন ততো পরম্পি ৰিনযকম্মং কত্ৰা ঠপেতুং ৰট্টতি. ‘‘ইমস্মিং জিণ্ণে পুন ঈদিসং কুতো লভিস্সামী’’তি পন ঠপেতুং ন ৰট্টতি, সন্নিধি চ হোতি, সল্লেখঞ্চ ৰিকোপেতি.
যানসন্নিধিম্হি যানং নাম ৰয্হং রথো সকটং সন্দমানিকা সিৰিকা পাটঙ্কীতি নেতং পব্বজিতস্স যানং. উপাহনা পন পব্বজিতস্স যানংযেৰ. একভিক্খুস্স হি একো অরঞ্ঞত্থায, একা ধোতপাদকত্থাযাতি উক্কংসতো দ্ৰে উপাহনসঙ্ঘাটা ৰট্টন্তি, ততিযং লভিত্ৰা অঞ্ঞস্স দাতব্বো, ‘‘ইমস্মিং জিণ্ণে অঞ্ঞং কুতো লভিস্সামী’’তি হি ঠপেতুং ন ৰট্টতি, সন্নিধি চ হোতি, সল্লেখঞ্চ ৰিকোপেতি.
সযনসন্নিধিম্হি সযনন্তি মঞ্চো. একস্স ভিক্খুনো একো গব্ভে একো দিৰাট্ঠানেতি উক্কংসতো দ্ৰে মঞ্চা ৰট্টন্তি, ততো উত্তরি লভিত্ৰা অঞ্ঞস্স ভিক্খুনো ৰা গণস্স ৰা দাতব্বো, অদাতুং ন ৰট্টতি, সন্নিধি চেৰ হোতি, সল্লেখঞ্চ কোপেতি.
গন্ধসন্নিধিম্হি ভিক্খুনো কণ্ডুকচ্ছুছৰিদোসাদিআবাধে সতি গন্ধো ৰট্টতি. তেন গন্ধেন তস্মিং রোগে ৰূপসন্তে অঞ্ঞেসং ৰা আবাধিকানং দাতব্বো. দ্ৰারে পঞ্চঙ্গুলঘরধূপনাদীসু ৰা উপনেতব্বো. ‘‘পুন রোগে সতি ভৰিস্সতী’’তি ঠপেতুং ন ৰট্টতি, গন্ধসন্নিধি চ হোতি, সল্লেখঞ্চ কোপেতি.
আমিসন্তি অন্নাদিৰুত্তাৰসেসংৰ দট্ঠব্বং. সেয্যথিদং – ইধেকচ্চো ভিক্খু ‘‘তথারূপে কালে উপকারায ভৰিস্সন্তী’’তি তিলতণ্ডুলমুগ্গমাসনাল়িকেরলোণমচ্ছমংসৰল্লূরসপ্পিতেলগুল়- ভাজনাদীনি আহরাপেত্ৰা ঠপেতি. সো ৰস্সকালে কালস্সেৰ সামণেরেহি যাগুং পচাপেত্ৰা ভুঞ্জিত্ৰা ‘‘সামণের উদককদ্দমে দুক্খং গামং পৰিসিতুং, গচ্ছ অসুককুলং গন্ত্ৰা ময্হং ৰিহারে নিসিন্নভাৰং আরোচেহি, অসুককুলতো দধিআদীনি আহরা’’তি পেসেতি. ভিক্খূহি ‘‘কিং, ভন্তে, গামং পৰিসথা’’তি ৰুত্তেপি ‘‘দুপ্পৰেসো আৰুসো ইদানি গামো’’তি ৰদতি. তে ‘‘হোতু, ভন্তে, অচ্ছথ তুম্হে, মযং ভিক্খং পরিযেসিত্ৰা আহরিস্সামা’’তি গচ্ছন্তি. অথ সামণেরোপি দধিআদীনি আহরিত্ৰা ভত্তঞ্চ ব্যঞ্জনঞ্চ সম্পাদেত্ৰা উপনেতি, তং ভুঞ্জন্তস্সেৰ উপট্ঠাকা ভত্তং পহিণন্তি, ততোপি মনাপং মনাপং ভুঞ্জতি. অথ ভিক্খূ পিণ্ডপাতং গহেত্ৰা আগচ্ছন্তি, ততোপি মনাপং মনাপং গীৰাযামকং ভুঞ্জতিযেৰ. এৰং চতুমাসম্পি ৰীতিনামেতি. অযং ৰুচ্চতি ভিক্খু ‘‘মুণ্ডকুটুম্বিকজীৰিকং জীৰতি, ন সমণজীৰিক’’ন্তি. এৰরূপো আমিসসন্নিধি নাম হোতি.
ভিক্খুনো পন ৰসনট্ঠানে একা তণ্ডুলনাল়ি একো গুল়পিণ্ডো চতুভাগমত্তং সপ্পীতি এত্তকং নিধেতুং ৰট্টতি অকালে সম্পত্তচোরানং অত্থায. তে হি এত্তকম্পি আমিসপটিসন্থারং অলভন্তা জীৰিতাপি ৰোরোপেয্যুং, তস্মা সচেপি এত্তকং নত্থি, আহরাপেত্ৰাপি ঠপেতুং ৰট্টতি. অফাসুককালে চ যদেত্থ কপ্পিযং, তং অত্তনাপি পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. কপ্পিযকুটিযং পন বহুং ঠপেন্তস্সাপি সন্নিধি নাম নত্থি.
১৬০. ঝাযী ন পাদলোলস্সাতি ঝানাভিরতো চ ন চ পাদলোলো অস্স. ৰিরমে কুক্কুচ্চা নপ্পমজ্জেয্যাতি হত্থকুক্কুচ্চাদিকুক্কুচ্চং ৰিনোদেয্য, সক্কচ্চকারিতায চেত্থ নপ্পমজ্জেয্য.
একত্তমনুযুত্তোতি একীভাৰং অনুযুত্তো. পরমত্থগরুকোতি উত্তমত্থগরুকো. ‘‘সকত্থগরুকো’’তি ৰা পাঠো.
পটিসল্লানারামোতি আরমণং আরামো, ততো ততো আরম্মণতো পটিসংহরিত্ৰা একীভাৰে পটিসল্লানে আরামো যস্স সো পটিসল্লানারামো. অস্সাতি ভৰেয্য. তস্মিং রতোতি পটিসল্লানরতো. এতেহি সীলেসু পরিপূরকারিতং দস্সেতি. তং কিস্স হেতু? সীলৰিপন্নস্স একগ্গতাপি ন সম্পজ্জতি. অজ্ঝত্তং চেতোসমথমনুযুত্তোতি অত্তনো চিত্তসমথে যুত্তো. এত্থ হি অজ্ঝত্তন্তি ৰা অত্তনোতি ৰা এতং একত্থং, ব্যঞ্জনমেৰ নানং. ভুম্মত্থে পনেতং উপযোগৰচনং. অনূতি ইমিনা উপসগ্গেন যোগে সিদ্ধং.
অনিরাকতজ্ঝানোতি বহি অনিহতজ্ঝানো অৰিনাসিতজ্ঝানো ৰা. নীহরণৰিনাসত্থঞ্হি ইদং নিরাকরণং নাম. ‘‘থম্ভং নিরংকত্ৰা নিৰাতৰুত্তী’’তিআদীসু (সু. নি. ৩২৮) চস্স পযোগো দট্ঠব্বো. ৰিপস্সনায সমন্নাগতোতি সত্তৰিধায অনুপস্সনায যুত্তো. সত্তৰিধা অনুপস্সনা নাম অনিচ্চানুপস্সনা দুক্খানুপস্সনা অনত্তানুপস্সনা নিব্বিদানুপস্সনা ৰিরাগানুপস্সনা নিরোধানুপস্সনা পটিনিস্সগ্গানুপস্সনাতি. তা ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ২.৭৪১ আদযো, ৮৪৯ আদযো) ৰিত্থারিতা. ব্যূহেতা সুঞ্ঞাগারানন্তি ৰড্ঢেতা সুঞ্ঞাগারানং. এত্থ চ সমথৰিপস্সনাৰসেন কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা রত্তিন্দিৰং সুঞ্ঞাগারং পৰিসিত্ৰা নিসীদমানো ভিক্খু ‘‘ব্রূহেতা সুঞ্ঞাগারান’’ন্তি ৰেদিতব্বো. একভূমকাদিভেদে পাসাদে কুরুমানোপি সুঞ্ঞাগারানং ব্রূহেতাতি দট্ঠব্বো.
সক্কচ্চকারীতিআদীসু দানাদীনং কুসলধম্মানং ভাৰনায পুগ্গলস্স ৰা দেয্যধম্মস্স ৰা সক্কচ্চকারিতাৰসেন সক্কচ্চকারী. অস্সাতি ভৰেয্য. সততভাৰো সাতচ্চং, সাতচ্চকারিতাৰসেন সাতচ্চকারী. নিরন্তরকারিতায অট্ঠিতকারী. যথা নাম ককণ্টকো থোকং গন্ত্ৰা থোকং তিট্ঠতি, ন নিরন্তরং গচ্ছতি, এৰমেৰ যো পুগ্গলো একদিৰসং দানং দত্ৰা পূজং ৰা কত্ৰা ধম্মং ৰা সুত্ৰা সমণধম্মং ৰা কত্ৰা পুন চিরস্সং করোতি, তং ন নিরন্তরং পৰত্তেতি. সো ‘‘অসাতচ্চকারী, ঠিতকারী’’তি ৰুচ্চতি. যো পন এৰং ন হোতি, সো অট্ঠিতকারী. অনোলীনৰুত্তিকোতি নিরন্তরকরণসঙ্খাতস্স ৰিপ্ফারস্স অত্থিতায ন ওলীনৰুত্তিকো. অনিক্খিত্তচ্ছন্দোতি কুসলকিরিযায ৰীরিযচ্ছন্দস্স অনিক্খিত্তভাৰেন অনিক্খিত্তচ্ছন্দো. অনিক্খিত্তধুরোতি ৰীরিযধুরস্স অনোরোপকো, অনোসক্কিতমানসোতি অত্থো.
অপ্পটিৰানীতি অনিৰত্তনং. অধিট্ঠানন্তি কুসলকরণে পতিট্ঠাভাৰো. অনুযোগোতি অনুযুঞ্জনং. অপ্পমাদোতি সতিযা অৰিপ্পৰাসো.
১৬১. তন্দিং মাযং হস্সং খিড্ডন্তি আলসিযঞ্চ মাযঞ্চ হস্সঞ্চ কাযিকং ৰাচসিকং খিড্ডঞ্চ. সৰিভূসন্তি সদ্ধিং ৰিভূসায.
রত্তিন্দিৰং ছকোট্ঠাসং করিত্ৰাতি পুরিমযামমজ্ঝিমযামপচ্ছিমযামৰসেন রত্তিং তযো তথা দিৰাতি ছব্বিধং কোট্ঠাসং কত্ৰা. পঞ্চকোট্ঠাসং পটিজগ্গেয্যাতি রত্তিং মজ্ঝিমযামং ৰিস্সজ্জেত্ৰা অৰসেসপঞ্চকোট্ঠাসেসু ন নিদ্দং ওক্কমেয্য. এককোট্ঠাসং নিপজ্জেয্যাতি একং মজ্ঝিমযামকোট্ঠাসং সতো সম্পজানো নিপজ্জিত্ৰা নিদ্দং ওক্কমেয্য.
ইধ ভিক্খু দিৰসম্পি পুব্বণ্হে মজ্ঝন্হে সাযন্হেতি তযোপি দিৰসকোট্ঠাসা গহিতা. চঙ্কমেন নিসজ্জাযাতি সকলং দিৰসং ইমিনা ইরিযাপথদ্ৰযেনেৰ ৰিহরন্তো চিত্তস্স আৰরণতো আৰরণীযেহি ধম্মেহি পঞ্চহি নীৰরণেহি সব্বাকুসলধম্মেহি ৰা. চিত্তং পরিসোধেয্যাতি তেহি ধম্মেহি চিত্তং ৰিসোধেয্য. ঠানং পনেত্থ কিঞ্চাপি ন গহিতং, চঙ্কমনিসজ্জাসন্নিস্সিতং পন কত্ৰা গহেতব্বমেৰ. পঠমং যামন্তি সকলস্মিম্পি পঠমযামে.
সেয্যন্তি এত্থ কামভোগীসেয্যা পেতসেয্যা সীহসেয্যা তথাগতসেয্যাতি চতস্সো সেয্যা. তত্থ ‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৰে, কামভোগী ৰামেন পস্সেন সেন্তী’’তি (অ. নি. ১.৪২৪৬) অযং কামভোগীসেয্যা. তেসু হি যেভুয্যেন দক্খিণপস্সেন সযানো নাম নত্থি. ‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৰে, পেতা উত্তানা সেন্তী’’তি (অ. নি. ৪.২৪৬) অযং পেতসেয্যা. অপ্পমংসলোহিতত্তা হি অট্ঠিসঙ্ঘাটঘট্টিতা একেন পস্সেন সযিতুং ন সক্কোন্তি, উত্তানাৰ সেন্তি. ‘‘সীহো, ভিক্খৰে, মিগরাজা দক্খিণেন পস্সেন সেয্যং কপ্পেতি…পে… অত্তমনো হোতী’’তি (অ. নি. ৪.২৪৬) অযং সীহসেয্যা. তেজুস্সদত্তা হি সীহো মিগরাজা দ্ৰে পুরিমপাদে একস্মিং পচ্ছিমপাদে একস্মিং ঠানে ঠপেত্ৰা নঙ্গুট্ঠং অন্তরসত্থিম্হি পক্খিপিত্ৰা পুরিমপাদপচ্ছিমপাদনঙ্গুট্ঠানং ঠিতোকাসং সল্লক্খেত্ৰা দ্ৰিন্নং পুরিমপাদানং মত্থকে সীসং ঠপেত্ৰা সযতি. দিৰসম্পি সযিত্ৰা পবুজ্ঝমানো ন উত্রস্তো পবুজ্ঝতি, সীসং পন উক্খিপিত্ৰা পুরিমপাদাদীনং ঠিতোকাসং সল্লক্খেতি. সচে কিঞ্চি ঠানং ৰিজহিত্ৰা ঠিতং হোতি, ‘‘নযিদং তুয্হং জাতিযা, ন সূরভাৰস্স অনুরূপ’’ন্তি অনত্তমনো হুত্ৰা তত্থেৰ সযতি, ন গোচরায পক্কমতি. অৰিজহিত্ৰা ঠিতে পন ‘‘তুয্হং জাতিযা চ সূরভাৰস্স চ অনুরূপমিদ’’ন্তি হট্ঠতুট্ঠো উট্ঠায সীহৰিজম্ভিতং ৰিজম্ভিত্ৰা কেসরভারং ৰিধুনিত্ৰা তিক্খত্তুং সীহনাদং নদিত্ৰা গোচরায পক্কমতি. চতুত্থজ্ঝানসেয্যা পন তথাগতসেয্যাতি ৰুচ্চতি. তাসু ইধ সীহসেয্যা আগতা. অযঞ্হি তেজুস্সদইরিযাপথত্তা উত্তমসেয্যা নাম.
পাদে পাদন্তি দক্খিণপাদে ৰামপাদং. অচ্চাধাযাতি অতিআধায ঈসকং অতিক্কম্ম ঠপেত্ৰা. গোপ্ফকেন হি গোপ্ফকে, জাণুনা ৰা জাণুম্হি সঙ্ঘট্টিযমানে অভিণ্হং ৰেদনা উপ্পজ্জতি, চিত্তং একগ্গং ন হোতি, সেয্যা অফাসু হোতি. যথা পন ন সঙ্ঘট্টেতি, এৰং অতিক্কম্ম ঠপিতে ৰেদনা নুপ্পজ্জতি, চিত্তং একগ্গং হোতি, সেয্যা ফাসু হোতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘পাদে পাদং অচ্চাধাযা’’তি. সতো সম্পজানোতি সতিযা চেৰ সম্পজানপঞ্ঞায চ সমন্নাগতো হুত্ৰা. ইমিনা সুপরিগ্গাহকং সতিসম্পজঞ্ঞং কথিতং. উট্ঠানসঞ্ঞং মনসিকরিত্ৰাতি ‘‘অসুকৰেলায নাম উট্ঠহিস্সামী’’তি এৰং উট্ঠানৰেলাপরিচ্ছেদকং উট্ঠানসঞ্ঞং চিত্তে ঠপেত্ৰা. এৰং কত্ৰা নিপন্নো হি যথাপরিচ্ছিন্নকালেযেৰ উট্ঠাতি.
ৰীরিযিন্দ্রিযনিদ্দেসে চেতসিকোতি ইদং ৰীরিযস্স নিযমতো চেতসিকভাৰদীপনত্থং ৰুত্তং, ইদঞ্হি ৰীরিযং ‘‘যদপি, ভিক্খৰে, কাযিকং ৰীরিযং, তদপি ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, যদপি চেতসিকং ৰীরিযং, তদপি ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গোতি. ইতিহিদং উদ্দেসং গচ্ছতী’’তি এৰমাদীসু সুত্তেসু (সং. নি. ৫.২৩৩) চঙ্কমাদীনি করোন্তস্স উপ্পজ্জনতায কাযিকন্তি ৰুচ্চমানম্পি কাযৰিঞ্ঞাণং ৰিয কাযিকং নাম নত্থি, চেতসিকমেৰ পনেতন্তি দীপেতুং ‘‘চেতসিকো’’তি ৰুত্তং. ৰীরিযারম্ভোতি ৰীরিযসঙ্খাতো আরম্ভো. অযঞ্হি আরম্ভসদ্দো কম্মে আপত্তিযং কিরিযাযং ৰীরিযে হিংসাযং ৰিকোপনেতি অনেকেসু অত্থেসু আগতো.
‘‘যং কিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং আরম্ভপচ্চযা;
আরম্ভানং নিরোধেন, নত্থি দুক্খস্স সম্ভৰো’’তি. (সু. নি. ৭৪৯) –
এত্থ হি কম্মং আরম্ভোতি আগতং. ‘‘আরম্ভতি চ ৰিপ্পটিসারী চ হোতী’’তি (অ. নি. ৫.১৪২; পু. প. ১৯১) এত্থ আপত্তি. ‘‘মহাযঞ্ঞা মহারম্ভা, ন তে হোন্তি মহপ্ফলা’’তি (অ. নি. ৪.৩৯; সং. নি. ১.১২০) এত্থ যূপুস্সাপনাদিকিরিযা. ‘‘আরম্ভথ নিক্কমথ, যুঞ্জথ বুদ্ধসাসনে’’তি (সং. নি. ১.১৮৫; কথা. ৩৩৩; নেত্তি. ২৯; পেটকো. ৩৮; মি. প. ৫.১.৪) এত্থ ৰীরিযং. ‘‘সমণং গোতমং উদ্দিস্স পাণং আরম্ভন্তী’’তি (ম. নি. ২.৫১) এত্থ হিংসা. ‘‘বীজগামভূতগামসমারম্ভা পটিৰিরতো হোতী’’তি (দী. নি. ১.১০; ম. নি. ১.২৯৩) এত্থ ছেদনভঞ্জনাদিকং ৰিকোপনং. ইধ পন ৰীরিযমেৰ অধিপ্পেতং. তেনাহ ‘‘ৰীরিযারম্ভোতি ৰীরিযসঙ্খাতো আরম্ভো’’তি. ৰীরিযঞ্হি আরম্ভনৰসেন আরম্ভোতি ৰুচ্চতি. ইদমস্স সভাৰপদং. কোসজ্জতো নিক্খমনৰসেন নিক্কমো. পরং পরং ঠানং অক্কমনৰসেন পরক্কমো. উগ্গন্ত্ৰা যমনৰসেন উয্যামো. ৰাযমনৰসেন ৰাযামো. উস্সহনৰসেন উস্সাহো. অধিমত্তুস্সহনৰসেন উস্সোল়্হী. থিরভাৰট্ঠেন থামো. চিত্তচেতসিকানং ধারণৰসেন অৰিচ্ছেদতো ৰা পৰত্তনৰসেন কুসলসন্তানং ধারেতীতি ধিতি.
অপরো নযো – নিক্কমো চেসো কামানং পনুদনায. পরক্কমো চেসো বন্ধনচ্ছেদায. উয্যামো চেসো ওঘস্স নিত্থরণায. ৰাযামো চেসো পারং গমনট্ঠেন. উস্সাহো চেসো পুব্বঙ্গমট্ঠেন. উস্সোল়্হী চেসো অধিমত্তট্ঠেন. থামো চেসো পলিঘুগ্ঘাটনতায. ধিতি চেসো অট্ঠিতকারিতাযাতি.
‘‘কামং তচো চ ন্হারু চ, অট্ঠি চ অৰসিস্সতূ’’তি (অ. নি. ২.৫) এৰং পৰত্তিকালে অসিথিলপরক্কমৰসেন অসিথিলপরক্কমতা, থিরপরক্কমো দল়্হপরক্কমোতি অত্থো. যস্মা পনেতং ৰীরিযং কুসলকম্মকরণট্ঠানে ছন্দং ন নিক্খিপতি, ধুরং ন নিক্খিপতি, ন ওতারেতি ন ৰিস্সজ্জেতি, অনোসক্কিতমানসতং আৰহতি, তস্মা ‘‘অনিক্খিত্তচ্ছন্দতা অনিক্খিত্তধুরতা’’তি ৰুত্তং. যথা পন তজ্জাতিকে উদকসম্ভিন্নট্ঠানে ধুরৰাহগোণং ‘‘গণ্হথা’’তি ৰদন্তি, সো জাণুনা ভূমিং উপ্পীল়েত্ৰাপি ধুরং ৰহতি, ভূমিযং পতিতুং ন দেতি, এৰমেৰ ৰীরিযং কুসলকম্মকরণট্ঠানে ধুরং ন নিক্খিপতি পগ্গণ্হাতি, তস্মা ‘‘ধুরসম্পগ্গাহো’’তি ৰুত্তং. পগ্গহলক্খণে ইন্দট্ঠং কারেতীতি ৰীরিযিন্দ্রিযং. কোসজ্জে ন কম্পতীতি ৰীরিযবলং. যাথাৰনিয্যানিককুসলৰাযামতায সম্মাৰাযামো.
তন্দীতি জাতিআলসিযং. তন্দিযনাতি তন্দিযনাকারো. তন্দিমনকতাতি তন্দিযা অভিভূতচিত্ততা. অলসস্স ভাৰো আলস্যং, আলস্যাযনাকারো আলস্যাযনা. আলস্যাযিতস্স ভাৰো আলস্যাযিতত্তং. ইতি সব্বেহি ইমেহি পদেহি কিলেসৰসেন কাযালসিযং কথিতং.
ৰঞ্চনিকা চরিযাতি ৰঞ্চনিকা কিরিযা. মা মং জঞ্ঞাতি ৰাচং ভাসতীতি জানংযেৰ পণ্ণত্তিং ৰীতিক্কমন্তো ভিক্খু ভারিযং করোতি, অম্হাকং পন ৰীতিক্কমট্ঠানং নাম নত্থীতি উপসন্তো ৰিয ভাসতি. কাযেন পরক্কমতীতি ‘‘মযা কতং ইদং পাপকম্মং মা কেচি জানিংসূ’’তি কাযেন ৰত্তং করোতি. ৰিজ্জমানদোসপটিচ্ছাদনতো চক্খুমোহনমাযা ৰিযাতি মাযা, মাযাৰিনো ভাৰো মাযাৰিতা. কত্ৰা পাপং পুন পটিচ্ছাদনতো অতি অস্সরতি এতায সত্তোতি অচ্চসরা. কাযৰাচাকিরিযাহি অঞ্ঞথা দস্সনতো ৰঞ্চেতীতি ৰঞ্চনা. এতায সত্তা নিকরোন্তীতি নিকতি, মিচ্ছা করোন্তীতি অত্থো. ‘‘নাহং এৰং করোমী’’তি পাপানং নিক্খিপনতো নিকিরণা. ‘‘নাহং এৰং করোমী’’তি পরিৰজ্জনতো পরিহরণা. কাযাদীহি সংৰরণতো গূহনা. সব্বতো ভাগেন গূহনা পরিগূহনা. তিণপণ্ণেহি ৰিয গূথং কাযৰচীকম্মেহি পাপং ছাদিযতীতি ছাদনা. সব্বতো ভাগেন ছাদনা পরিচ্ছাদনা. ন উত্তানং কত্ৰা দস্সেতীতি অনুত্তানীকম্মং. ন পাকটং কত্ৰা দস্সেতীতি অনাৰিকম্মং. সুট্ঠু ছাদনা ৰোচ্ছাদনা. কতপাপপটিচ্ছাদনৰসেন পুনপি পাপস্স করণতো পাপকিরিযা. অযং ৰুচ্চতীতি অযং কতপটিচ্ছাদনলক্খণা মাযা নাম ৰুচ্চতি. যায সমন্নাগতো পুগ্গলো ভস্মাপটিচ্ছন্নো ৰিয অঙ্গারো, উদকপটিচ্ছন্নো ৰিয খাণু, পিলোতিকায পলিৰেঠিতং ৰিয চ সত্থং হোতি. অতিৰেলং দন্তৰিদংসকং হসতীতি পমাণাতিক্কন্তং দন্তং ৰিৰরিত্ৰা পরেসং দস্সেত্ৰা হাসং সোমনস্সং উপ্পাদেত্ৰা হসতি.
কাযিকা চ খিড্ডাতি কাযেন পৰত্তা কীল়া. এসেৰ নযো ৰাচসিকাযপি. হত্থীহিপি কীল়ন্তীতি হত্থীহি কীল়িতত্থায পুরতো ধাৰনআধাৰনপিট্ঠনিসীদনাদিকীট্ঠায কীল়ন্তি. এসেৰ নযো অস্সরথেসুপি. অট্ঠপদেপি কীল়ন্তীতি একেকায পন্তিযা অট্ঠ অট্ঠ পদানি অস্সাতি অট্ঠপদং, তস্মিং অট্ঠপদে. দসপদেপি এসেৰ নযো. আকাসেপীতি অট্ঠপদদসপদেসু ৰিয আকাসেযেৰ কীল়ন্তি. পরিহারপথেপীতি ভূমিযং নানাপথমণ্ডলং কত্ৰা তত্থ পরিহরিতব্বপথং পরিহরন্তা কীল়ন্তি. সন্তিকাযপি কীল়ন্তীতি সন্তিককীল়ায কীল়ন্তি, একজ্ঝং ঠপিতা সারিযো ৰা পাসাণসক্খরাযো ৰা অচালেন্তা নখেনেৰ অপনেন্তি চ উপনেন্তি চ. সচে তত্থ কাচি চলতি, পরাজযো হোতীতি.
খলিকাযাতি জূতফলকে পাসককীল়ায কীল়ন্তি. ঘটিকাযাতি ঘটিকা ৰুচ্চতি দীঘদণ্ডকেন রস্সদণ্ডকং পহরণকীল়া, তায কীল়ন্তি. সলাকহত্থেনাতি লাখায ৰা মঞ্জট্ঠিযা ৰা পিট্ঠোদকেন ৰা সলাকহত্থং তেমেত্ৰা ‘‘কিং হোতূ’’তি ভূমিযং ৰা ভিত্তিযং ৰা তং পহরিত্ৰা হত্থিঅস্সাদিরূপানি দস্সেন্তা কীল়ন্তি. অক্খেনাতি গুল়েন. পঙ্কচীরেনাতি পঙ্কচীরং ৰুচ্চতি পণ্ণনাল়িকা, তং ধমন্তা কীল়ন্তি. ৰঙ্ককেনাতি গামদারকানং কীল়নকেন খুদ্দকনঙ্গলেন. মোক্খচিকাযাতি সম্পরিৰত্তককীল়ায, আকাসে ৰা দণ্ডং গহেত্ৰা ভূমিযং ৰা সীসং ঠপেত্ৰা হেট্ঠুপরিযভাৰেন পরিৰত্তন্তা কীল়ন্তীতি ৰুত্তং হোতি. চিঙ্গুলকেনাতি চিঙ্গুলকং ৰুচ্চতি তালপণ্ণাদীহি কতং ৰাতপ্পহারেন পরিব্ভমনচক্কং, তেন কীল়ন্তি. পত্তাল়্হকেনাতি পত্তাল়্হকং ৰুচ্চতি পণ্ণনাল়ি, তায ৰালিকাদীনি মিনন্তা কীল়ন্তি. রথকেনাতি খুদ্দকরথেন. ধনুকেনাতি খুদ্দকধনুনা. অক্খরিকাযাতি অক্খরিকা ৰুচ্চতি আকাসে ৰা পিট্ঠিযং ৰা অক্খরজাননকীল়া, তায কীল়ন্তি. মনেসিকাযাতি মনেসিকা ৰুচ্চতি মনসা চিন্তিতজাননকীল়া, তায কীল়ন্তি. যথাৰজ্জেনাতি যথাৰজ্জং ৰুচ্চতি কাণকুণিখুজ্জাদীনং যং যং ৰজ্জং, তং তং পযোজেত্ৰা দস্সনকীল়া, তায কীল়ন্তি. মুখভেরিকন্তি মুখসদ্দেন ভেরী ৰিয ৰাদনং. মুখালম্বরন্তি মুখানুলিত্তভেরিসদ্দকরণং. মুখডিণ্ডিমকন্তি মুখেন পহতভেরিসদ্দকরণং. মুখৰলিমকন্তি ওট্ঠমংসং জিম্হং কত্ৰা সদ্দকরণং. ‘‘মুখতলিক’’ন্তিপি পাঠো, মুখং পরিৰত্তেত্ৰা ধমনং. মুখভেরুল়কন্তি মুখেন ভেরিৰাদনং. নাটকন্তি অভিনযং দস্সেত্ৰা উগ্গণ্হাপনং. ‘‘নট্টক’’ন্তিপি পাঠো. লাপন্তি উক্কুট্ঠিতকরণং. গীতন্তি গাযনং. দৰকম্মন্তি হস্সকীল়াকরণং. অযং ৰাচসিকা খিড্ডাতি অযং কীল়া ৰাচায জাতা ৰচীদ্ৰারে উপ্পন্না.
কেসা চ মস্সু চাতিআদীসু কেসানং কত্তরিকায ঠানাতিরিত্তানি অকত্ৰা কত্তরিকায ছেদনং মস্সূনং দাঠিকং ঠপেত্ৰা কপ্পাসনঞ্চ একতোৰণ্ডিকাদিমালা চ মূলগন্ধাদিগন্ধা চ ছৰিকরণৰিলেপনা চ. গীৰাদীসু পিল়ন্ধনআভরণা চ সীসে পটিমুঞ্চনপসাধনপিল়ন্ধনা চ সরীরনিৰাসনৰিচিত্রৰত্থা চ সংৰেল্লিযবন্ধনপসাধনঞ্চ. ‘‘পরাসন’’ন্তিপি পাঠো. সীসৰেঠনপটসঙ্খাতৰেঠনঞ্চ.
উচ্ছাদনাদীসু মাতুকুচ্ছিতো নিক্খন্তদারকানং সরীরগন্ধো দ্ৰাদসমত্তৰস্সকালে নস্সতি, তেসং সরীরগন্ধহরণত্থায গন্ধচুণ্ণাদীহি উচ্ছাদেন্তি, এৰরূপং উচ্ছাদনং ন ৰট্টতি. পুঞ্ঞৰন্তে পন দারকে ঊরূসু নিপজ্জাপেত্ৰা তেলেন মক্খেত্ৰা হত্থপাদঊরুনাভিআদীনং সণ্ঠানসম্পাদনত্থং পরিমদ্দন্তি, এৰরূপং পরিমদ্দনং ন ৰট্টতি.
ন্হাপনন্তি তেসংযেৰ দারকানং গন্ধাদীহি ন্হাপনং. সম্বাহনন্তি মহামল্লানং ৰিয হত্থপাদে মুগ্গরাদীহি পহরিত্ৰা বাহুৰড্ঢনং. আদাসন্তি যংকিঞ্চি আদাসং পরিহরিতুং ন ৰট্টতি. অঞ্জনং অলঙ্কারঞ্জনমেৰ. মালাতি বদ্ধমালা ৰা অবদ্ধমালা ৰা. ৰিলেপনন্তি যংকিঞ্চি ছৰিরাগকরণং. মুখচুণ্ণকং মুখলেপনন্তি মুখে কাল়পীল়কাদীনং হরণত্থায মত্তিকাকক্কং দেন্তি. তেন লোহিতে চলিতে সাসপকক্কং দেন্তি, তেন দোসে খাদিতে তিলকক্কং দেন্তি, তেন লোহিতে সন্নিসিন্নে হলিদ্দিকক্কং দেন্তি, তেন ছৰিৰণ্ণে আরূল়্হে মুখচুণ্ণকেন মুখং চুণ্ণেন্তি, তং সব্বং ন ৰট্টতি.
হত্থবন্ধাদীসু হত্থে ৰিচিত্রসঙ্খকপালাদীনি বন্ধিত্ৰা ৰিচরন্তি, তং ৰা অঞ্ঞং ৰা সব্বম্পি হত্থাভরণং ন ৰট্টতি. অপরে সিখং বন্ধিত্ৰা ৰিচরন্তি, সুৰণ্ণচীরকমুত্তাৰল়িআদীহি চ তং পরিক্খিপন্তি, তং সব্বং ন ৰট্টতি. অপরে চতুহত্থদণ্ডং ৰা অঞ্ঞং ৰা পন অলঙ্কতদণ্ডকং গহেত্ৰা ৰিচরন্তি, তথা ইত্থিপুরিসরূপাদিৰিচিত্তং ভেসজ্জনাল়িকং সুপরিক্খিত্তং ৰামপস্সে ওলগ্গেন্তি, অপরে অনেকচিত্রকোসং অতিতিখিণং অসিং, পঞ্চৰণ্ণসুত্তসিব্বিতং মকরদন্তকাদিৰিচিত্তং ছত্তং, সুৰণ্ণরজতাদিৰিচিত্রা মোরপিঞ্ছাদিপরিক্খিত্তা উপাহনা, কেচি রতনমত্তাযামং চতুরঙ্গুলৰিত্থতং কেসন্তপরিচ্ছেদং দস্সেত্ৰা মেঘমুখে ৰিজ্জুলতং ৰিয নলাটে উণ্হীসপট্টং বন্ধিত্ৰা চূল়ামণিং ধারেন্তি, চামরৰালবীজনিং ধারেন্তি, তং সব্বং ন ৰট্টতি.
ইমস্স ৰা পূতিকাযস্সাতি ইমস্স চাতুমহাভূতমযস্স কুণপসরীরস্স. কেল়নাতি কীল়াপনা. পরিকেল়নাতি সব্বতো ভাগেন কীল়াপনা. গেধিততাতি অভিকঙ্খিততা. গেধিতত্তন্তি গিদ্ধভাৰো অভিকঙ্খিতভাৰো. চপলতাতি অলঙ্কারকরণং. চাপল্যন্তি চপলভাৰং.
সৰিভূসন্তিআদীসু ৰিভূসায সহ সৰিভূসং. ছৰিরাগকরণসঙ্খাতেন পরিৰারেন সহ সপরিৰারং. পরিভণ্ডেন সহ সপরিভণ্ডং. পরিক্খারেন সহ সপরিক্খারং.
১৬২. আথব্বণন্তি আথব্বণিকমন্তপ্পযোগং. সুপিনন্তি সুপিনসত্থং. লক্খণন্তি মণিলক্খণাদিং. নো ৰিদহেতি নপ্পযোজেয্য. ৰিরুতঞ্চাতি মিগাদীনং ৰট্টেত্ৰা ৰস্সিতং.
আথব্বণিকাতি পরূপঘাতমন্তজাননকা. আথব্বণং পযোজেন্তীতি আথব্বণিকা কির সত্তাহং অলোণকং ভুঞ্জিত্ৰা দব্বে অত্থরিত্ৰা পথৰিযং সযমানা তপং চরিত্ৰা সত্তমে দিৰসে সুসানভূমিং সজ্জেত্ৰা সত্তমে পদে ঠত্ৰা হত্থং ৰট্টেত্ৰা ৰট্টেত্ৰা মুখেন ৰিজ্জং পরিজপ্পন্তি, অথ তেসং কম্মং সমিজ্ঝতি. এৰরূপং সন্ধায ‘‘আথব্বণং পযোজেন্তী’’তি আহ. তত্থ পযোজেন্তীতি যুত্তপ্পযুত্তা হোন্তি. নগরে ৰা রুদ্ধেতি নগরে সমন্ততো রুন্ধিত্ৰা আৰরিত্ৰা গহিতে. সঙ্গামে ৰা পচ্চুপট্ঠিতেতি রণে উপগন্ত্ৰা ঠিতে. পচ্চত্থিকেসু পচ্চামিত্তেসূতি পটাণীভূতেসু ৰেরীসু. ঈতিং উপ্পাদেন্তীতি সরীরচলনং কম্পনং, তস্স উপ্পাদনং করোন্তি. উপদ্দৰন্তি কাযপীল়নং করোন্তি. রোগন্তি ব্যাধিং. পজ্জরকন্তি জরং. সূলন্তি উদ্ধুমাতকং. ৰিসূচিকন্তি ৰিজ্ঝনং. পক্খন্দিকন্তি লোহিতপক্খন্দিকং. করোন্তীতি উপ্পাদেন্তি.
সুপিনপাঠকাতি সুপিনব্যাকরণকা. আদিসন্তীতি ব্যাকরোন্তি. যো পুব্বণ্হসমযং সুপিনং পস্সতীতিআদীসু অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৰচনং, পুব্বণ্হসমযেতি অত্থো. এৰং ৰিপাকো হোতীতি ইট্ঠানিট্ঠৰসেন এৰরূপো ৰিপাকো হোতি. অৰকুজ্জ নিপন্নোতি অধোমুখো হুত্ৰা নিপন্নো পস্সতি. এৰং সুপিনপাঠকা সুপিনং আদিসন্তি.
তঞ্চ পন সুপিনং পস্সন্তো চতূহি কারণেহি পস্সতি ধাতুক্খোভতো ৰা অনুভূতপুব্বতো ৰা দেৰতোপসংহারতো ৰা পুব্বনিমিত্ততো ৰাতি. তত্থ পিত্তাদীনং খোভকরণপচ্চযযোগেন খুভিতধাতুকো ধাতুক্খোভতো সুপিনং পস্সতি, পস্সন্তো চ নানাৰিধং সুপিনং পস্সতি. অনুভূতপুব্বতো পস্সন্তো পুব্বে অনুভূতপুব্বং আরম্মণং পস্সতি. দেৰতোপসংহারতো পস্সন্তো দেৰতানং আনুভাৰেন আরম্মণানি পস্সতি. পুব্বনিমিত্ততো পস্সন্তো পুঞ্ঞাপুঞ্ঞৰসেন উপ্পজ্জিতুকামস্স অত্থস্স ৰা অনত্থস্স ৰা পুব্বনিমিত্তভূতং সুপিনং পস্সতি. তত্থ যং ধাতুক্খোভতো অনুভূতপুব্বতো চ সুপিনং পস্সতি, ন তং সচ্চং হোতি. যং দেৰতোপসংহারতো পস্সতি, তং সচ্চং ৰা হোতি অলিকং ৰা. কুদ্ধা হি দেৰতা উপাযেন ৰিনাসেতুকামা ৰিপরীতম্পি কত্ৰা দস্সেন্তি. যং পন পুব্বনিমিত্ততো পস্সতি, তং একন্তসচ্চমেৰ হোতি. এতেসং চতুন্নং মূলকারণানং সংসগ্গভেদতোপি সুপিনভেদো হোতিযেৰ. তঞ্চ পনেতং চতুব্বিধং সুপিনং সেক্খপুথুজ্জনাৰ পস্সন্তি অপ্পহীনৰিপল্লাসত্তা. অসেক্খা ন পস্সন্তি পহীনৰিপল্লাসত্তা.
কিং পনেতং পস্সন্তো সুত্তো পস্সতি, উদাহু পটিবুদ্ধো, উদাহু নেৰ সুত্তো ন পটিবুদ্ধোতি? কিঞ্চেত্থ – যদি তাৰ সুত্তো পস্সতি, অভিধম্মৰিরোধো আপজ্জতি. ভৰঙ্গচিত্তেন হি সুপতি, তং রূপনিমিত্তাদিআরম্মণং রাগাদিসম্পযুত্তং ৰা ন হোতি, সুপিনং পস্সন্তস্স চ ঈদিসানি চিত্তানি উপ্পজ্জন্তি. অথ পটিবুদ্ধো পস্সতি, ৰিনযৰিরোধো আপজ্জতি. যঞ্হি পটিবুদ্ধো পস্সতি, তং সব্বোহারিকচিত্তেন পস্সতি, সব্বোহারিকচিত্তেন চ কতে ৰীতিক্কমে অনাপত্তি নাম নত্থি, সুপিনং পস্সন্তেন পন কতে ৰীতিক্কমে একন্তং অনাপত্তি এৰ. অথ নেৰ সুত্তো ন পটিবুদ্ধো পস্সতি, কো নাম পস্সতি. এৰঞ্চ সতি সুপিনস্স অভাৰোৰ আপজ্জতি, ন অভাৰো. কস্মা? যস্মা কপিনিদ্দাপরেতো পস্সতি. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘মজ্ঝূপগতো, মহারাজ, কপিনিদ্দাপরেতো সুপিনং পস্সতী’’তি (মি. প. ৫.৩.৫).
কপিনিদ্দাপরেতোতি মক্কটনিদ্দায যুত্তো. যথা হি মক্কটস্স নিদ্দা লহুপরিৰত্তা হোতি, এৰং যা নিদ্দা পুনপ্পুনং কুসলাদিচিত্তৰোকিণ্ণত্তা লহুৰিপরিৰত্তা. যস্সা পৰত্তিযং পুনপ্পুনং ভৰঙ্গতো উত্তরণং হোতি, তায যুত্তো সুপিনং পস্সতি. তেনাযং সুপিনো কুসলোপি হোতি অকুসলোপি অব্যাকতোপি. তত্থ সুপিনন্তে চেতিযৰন্দনধম্মস্সৰনধম্মদেসনাদীনি করোন্তস্স কুসলো, পাণাতিপাতাদীনি করোন্তস্স অকুসলো, দ্ৰীহি অন্তেহি মুত্তো আৰজ্জনতদারম্মণক্খণে অব্যাকতোতি ৰেদিতব্বো. স্ৰাযং দুব্বলৰত্থুকত্তা চেতনায পটিসন্ধিং আকড্ঢিতুং অসমত্থো, পৰত্তে পন অঞ্ঞেহি কুসলাকুসলেহি উপত্থম্ভিতো ৰিপাকং দেতি.
মণিলক্খণাদীসু এৰরূপো মণি পসত্থো, এৰরূপো অপসত্থো, সামিনো আরোগ্যইস্সরিযাদীনং হেতু হোতি, ন হোতীতি এৰং ৰণ্ণসণ্ঠানাদিৰসেন মণিআদীনং লক্খণং আদিসন্তীতি অত্থো. তত্থ আৰুধলক্খণন্তি ঠপেত্ৰা অসিআদীনি অৰসেসং আৰুধং. ইত্থিলক্খণাদীনিপি যম্হি কুলে ইত্থিপুরিসাদযো ৰসন্তি, তস্স ৰুদ্ধিহানিৰসেনেৰ ৰেদিতব্বানি. অজলক্খণাদীসু পন ‘‘এৰরূপানং অজাদীনং মংসং খাদিতব্বং, এৰরূপানং ন খাদিতব্ব’’ন্তি অযম্পি ৰিসেসো ৰেদিতব্বো.
অপি চেত্থ গোধায লক্খণে চিত্তকম্মপিল়ন্ধনাদীসুপি ‘‘এৰরূপায গোধায সতি ইদং নাম হোতী’’তি অযম্পি ৰিসেসো ৰেদিতব্বো. কণ্ণিকালক্খণং পিল়ন্ধনকণ্ণিকাযপি গেহকণ্ণিকাযপি ৰসেন ৰেদিতব্বং. কচ্ছপলক্খণম্পি গোধলক্খণসদিসমেৰ. মিগলক্খণং সব্বসঙ্গাহিকং সব্বচতুপ্পদানং লক্খণৰসেন ৰুত্তং. এৰং লক্খণপাঠকা লক্খণং আদিসন্তীতি এৰং লক্খণসত্থৰাচকা লক্খণং আদিসন্তি কথেন্তি.
নক্খত্তানীতি কত্তিকাদীনি অট্ঠৰীসতি নক্খত্তানি. ইমিনা নক্খত্তেন ঘরপ্পৰেসো কাতব্বোতি গেহপ্পৰেসমঙ্গলং কাতব্বং. মকুটং বন্ধিতব্বন্তি পসাধনমঙ্গলং কাতব্বং. ৰারেয্যন্তি ‘‘ইমস্স দারকস্স অসুককুলতো অসুকনক্খত্তেন দারিকং আনেথা’’তি আৰাহকরণঞ্চ ‘‘ইমং দারিকং অসুকস্স নাম দারকস্স অসুকনক্খত্তেন দেথ, এৰং এতেসং ৰুড্ঢি ভৰিস্সতী’’তি ৰিৰাহকরণঞ্চ ৰত্ৰা ৰারেয্যসঙ্খাতং আৰাহৰিৰাহমঙ্গলং কাতব্বন্তি আদিসন্তি. বীজনীহারোতি বীজানং ৰপ্পত্থায বহি নীহরণং. ‘‘নিহরো’’তিপি পাল়ি. মিগৰাক্কন্তি ইদং সব্বসঙ্গাহিকনামং, সব্বসকুণচতুপ্পদানং রুতঞাণৰসেনেৰ ৰুত্তং. মিগৰাক্কপাঠকাতি সকুন্তচতুপ্পদানং সদ্দব্যাকরণকা. মিগৰাক্কং আদিসন্তীতি তেসং সদ্দং সুত্ৰা ব্যাকরোন্তি. রুতন্তি সদ্দং. ‘‘রুদ’’ন্তি ৰা পাল়ি. ৰস্সিতন্তি ৰাচং. গব্ভকরণীযাতি ৰিনস্সমানস্স গব্ভস্স পুন অৰিনাসায ওসধদানেন গব্ভসণ্ঠানকারকা. গব্ভো হি ৰাতেন পাণকেহি কম্মুনা চাতি তীহি কারণেহি ৰিনস্সতি. তত্থ ৰাতেন ৰিনস্সন্তে ৰাতৰিনাসনং সীতলং ভেসজ্জং দেতি. পাণকেহি ৰিনস্সন্তে পাণকানং পটিকম্মং করোতি. কম্মুনা ৰিনস্সন্তে পন বুদ্ধাপি পটিবাহিতুং ন সক্কোন্তি. তস্মা ন তং ইধ গহিতং. সালাকিযন্তি সলাকৰেজ্জকম্মং. সল্লকত্তিযন্তি সল্লকত্তৰেজ্জকম্মং. কাযতিকিচ্ছন্তি মূলভেসজ্জাদীনি যোজেত্ৰা কাযতিকিচ্ছৰেজ্জকম্মং. ভূতিযন্তি ভূতৰেজ্জকম্মং. কোমারভচ্চন্তি কোমারকৰেজ্জকম্মং. কুহাতি ৰিম্হাপকা. থদ্ধাতি দারুক্খন্ধং ৰিয থদ্ধসরীরা. লপাতি পচ্চযপটিবদ্ধৰচনকা. সিঙ্গিতি মণ্ডনপকতিকা. উন্নল়াতি উগ্গতমাননল়া. অসমাহিতাতি উপচারপ্পনাসমাধিৰিরহিতা.
ন গণ্হেয্যাতিআদীসু উদ্দেসগ্গহণৰসেন ন গণ্হেয্য. সজ্ঝাযৰসেন ন উগ্গণ্হেয্য. চিত্তে ঠপনৰসেন ন ধারেয্য. সমীপং কত্ৰা ঠপনৰসেন ন উপধারেয্য. উপপরিক্খাৰসেন ন উপলক্খেয্য. অঞ্ঞেসং ৰাচনৰসেন নপ্পযোজেয্য.
১৬৩. পেসুণিযন্তি পেসুঞ্ঞং. সেসনিদ্দেসো চ ৰুত্তত্থোযেৰ.
১৬৪. কযৰিক্কযেতি পঞ্চহি সহধম্মিকেহি সদ্ধিং ৰঞ্চনৰসেন ৰা উদযপত্থনাৰসেন ৰা ন তিট্ঠেয্য. উপৰাদং ভিক্খু ন করেয্যাতি উপৰাদকরে কিলেসে অনিব্বত্তেন্তো অত্তনি পরেহি সমণব্রাহ্মণেহি উপৰাদং ন জনেয্য. গামে চ নাভিসজ্জেয্যাতি গামে চ গিহিসংসগ্গাদীহি নাভিসজ্জেয্য. লাভকম্যা জনং ন লপযেয্যাতি লাভকামতায জনং ন লপযেয্য.
যে কযৰিক্কযা ৰিনযে পটিক্খিত্তাতি যে দানপটিগ্গহণৰসেন কযৰিক্কযসিক্খাপদে (পারা. ৫৯৩ আদযো) ন ৰট্টতীতি পটিক্খিত্তা, ইধাধিপ্পেতং কযৰিক্কযং দস্সেতুং ‘‘পঞ্চন্নং সদ্ধিং পত্তং ৰা চীৰরং ৰা’’তিআদিমাহ. তত্থ পঞ্চন্নং সদ্ধিন্তি পঞ্চহি সহধম্মিকেহি সহ. পঞ্চ সহধম্মিকা নাম ভিক্খুভিক্খুনীসিক্খমানসামণেরসামণেরিযো. ৰঞ্চনিযং ৰাতি পটিরূপকং দস্সেত্ৰা ৰঞ্চনিযং ৰা. উদযং ৰা পত্থযন্তোতি ৰুড্ঢিং পত্থেন্তো ৰা. পরিৰত্তেতীতি পরিৰত্তনং করোতি.
ইদ্ধিমন্তোতি ইজ্ঝনপভাৰৰন্তো. দিব্বচক্খুকাতি দিব্বসদিসঞাণচক্খুকা. অথ ৰা দিব্বৰিহারসন্নিস্সযেন লদ্ধঞাণচক্খুকা. পরচিত্তৰিদুনোতি অত্তনো চিত্তেন পরেসং চিত্তজাননকা. তে দূরতোপি পস্সন্তীতি একযোজনতোপি যোজনসততোপি যোজনসহস্সতোপি যোজনসতসহস্সতোপি চক্কৰাল়তোপি দ্ৰেতীণিচত্তারিপঞ্চদসৰীসতিচত্তালীসসহস্সতোপি ততো অতিরেকতোপি চক্কৰাল়তো পস্সন্তি দক্খন্তি. আসন্নাপি ন দিস্সন্তীতি সমীপে ঠিতাপি নিসিন্নাপি ন পঞ্ঞাযন্তি. চেতসাপি চিত্তং পজানন্তীতি অত্তনো চিত্তেনাপি পরেসং চিত্তং পজানন্তি. দেৰতাপি খো সন্তি ইদ্ধিমন্তিনিযোতি দেৰতাপি এৰং সংৰিজ্জন্তি ইজ্ঝনপভাৰৰন্তিনিযো. পরচিত্তৰিদুনিযোতি পরেসং চিত্তং জানন্তিযো. ওল়ারিকেহি ৰা কিলেসেহীতি কাযদুচ্চরিতাদিকেহি ৰা উপতাপেহি. মজ্ঝিমেহি ৰাতি কামৰিতক্কাদিকেহি ৰা. সুখুমেহি ৰাতি ঞাতিৰিতক্কাদিকেহি ৰা. কাযদুচ্চরিতাদযো কম্মপথৰসেন, কামৰিতক্কাদযো ৰট্টমূলককিলেসৰসেন ৰেদিতব্বা.
ঞাতিৰিতক্কাদীসু ‘‘ময্হং ঞাতযো সুখজীৰিনো সম্পত্তিযুত্তা’’তি এৰং পঞ্চকামগুণসন্নিস্সিতেন গেহসন্নিস্সিতপেমেন ঞাতকে আরব্ভ উপ্পন্নৰিতক্কো ঞাতিৰিতক্কো. ‘‘ময্হং ঞাতযো খযং গতা ৰযং গতা সদ্ধা পসন্না’’তি এৰং পৰত্তো পন ঞাতিৰিতক্কো নাম ন হোতি.
‘‘অম্হাকং জনপদো সুভিক্খো সম্পন্নসস্সো’’তি তুট্ঠমানসস্স গেহস্সিতপেমৰসেন উপ্পন্নৰিতক্কো জনপদৰিতক্কো. ‘‘অম্হাকং জনপদে মনুস্সা সদ্ধা পসন্না খযং গতা ৰযং গতা’’তি এৰং পৰত্তো পন জনপদৰিতক্কো নাম ন হোতি.
অমরত্তায ৰিতক্কো, অমরো ৰা ৰিতক্কোতি অমরৰিতক্কো. তত্থ উক্কুটিকপ্পধানাদীহি দুক্খে নিজিণ্ণে সম্পরাযে অত্তা সুখী হোতি. অমরোতি দুক্করকারিকং করোন্তস্স তায দুক্করকারিকায পটিসংযুত্তো ৰিতক্কো অমরত্তায ৰিতক্কো নাম. দিট্ঠিগতিকো পন ‘‘সস্সতং ৰদেসী’’তিআদীনি পুট্ঠো ‘‘এৰন্তিপি মে নো, তথাতিপি মে নো, অঞ্ঞথাতিপি মে নো, নোতিপি মে নো, নো নোতিপি মে নো’’তি ৰিক্খেপং আপজ্জতি, তস্স সো দিট্ঠিগতপটিসংযুত্তো ৰিতক্কো, যথা অমরো নাম মচ্ছো উদকে গহেত্ৰা মারেতুং ন সক্কা, ইতো চিতো চ ধাৰতি গাহং ন গচ্ছতি, এৰমেৰ একস্মিং পক্খে অসণ্ঠহনতো ন মরতীতি অমরো নাম হোতি, তং দুৰিধম্পি একতো কত্ৰা ‘‘অমরৰিতক্কো’’তি ৰুত্তং.
পরানুদ্দযতাপটিসঞ্ঞুত্তোতি অনুদ্দযতাপটিরূপকেন গেহস্সিতপেমেন পটিসংযুত্তো. উপট্ঠাকেসু নন্দকেসু সোচন্তেসু চ তেহি সদ্ধিং দিগুণং নন্দতি দিগুণং সোচতি, তেসু সুখিতেসু দিগুণং সুখিতো হোতি, দুক্খিতেসু দিগুণং দুক্খিতো হোতি. উপ্পন্নেসু কিচ্চকরণীযেসু অত্তনা ৰোযোগং আপজ্জতি. তানি তানি কিচ্চানি সাধেন্তো পঞ্ঞত্তিং ৰীতিক্কমতি, সল্লেখং কোপেতি. যো তস্মিং সংসট্ঠৰিহারে তস্মিং ৰা ৰোযোগাপজ্জনে গেহস্সিতো ৰিতক্কো, অযং পরানুদ্দযতাপটিসঞ্ঞুত্তো ৰিতক্কো নাম.
লাভসক্কারসিলোকপটিসঞ্ঞুত্তোতি চীৰরাদিলাভেন চেৰ সক্কারেন চ কিত্তিসদ্দেন চ সদ্ধিং আরম্মণকরণৰসেন পটিসঞ্ঞুত্তো. অনৰঞ্ঞত্তিপটিসঞ্ঞুত্তোতি ‘‘অহো ৰত মং পরে ন অৰজানেয্যুং, ন সোধেত্ৰা ৰিসোধেত্ৰা কথেয্যু’’ন্তি এৰং অনৰঞ্ঞাতভাৰপত্থনায সদ্ধিং উপ্পজ্জনকৰিতক্কো. সো তস্মিং ‘‘মা মং পরে অৰজানিংসূ’’তি উপ্পন্নে ৰিতক্কে পঞ্চকামগুণসঙ্খাতগেহনিস্সিতো হুত্ৰা উপ্পন্নৰিতক্কো অনৰঞ্ঞত্তিপটিসঞ্ঞুত্তো ৰিতক্কো.