১৫. অত্তদণ্ডসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা
১৭০. পন্নরসমে অত্তদণ্ডসুত্তনিদ্দেসে অত্তদণ্ডা ভযং জাতন্তি পঠমগাথায অত্থো – যং লোকস্স দিট্ঠধম্মিকং ৰা সম্পরাযিকং ৰা ভযং জাতং, তং সব্বং অত্তদণ্ডা ভযং জাতং অত্তনো দুচ্চরিতকারণা জাতং, এৰং সন্তেপি জনং পস্সথ মেধগং, ইমং সাকিযাদিজনং পস্সথ অঞ্ঞমঞ্ঞং মেধগং হিংসকং বাধকন্তি. এৰং তং পটিৰিরুদ্ধং ৰিপ্পটিপন্নং জনং পরিভাসিত্ৰা অত্তনো সম্মা পটিপত্তিদস্সনেন তস্স সংৰেগং জনেতুং আহ ‘‘সংৰেগং কিত্তযিস্সামি, যথা সংৰিজিতং মযা’’তি. পুব্বে বোধিসত্তেনেৰ সতাতি অধিপ্পাযো.
তযোতি গণনপরিচ্ছেদো. দণ্ডাতি দুচ্চরিতা. কাযদণ্ডোতি কাযদুচ্চরিতং. ৰচীদণ্ডাদীসুপি এসেৰ নযো. তিৰিধং কাযদুচ্চরিতন্তি পাণাতিপাতাদিকাযতো পৰত্তং দুট্ঠুং চরিতং, কিলেসপূতিকত্তা ৰা দুট্ঠু চরিতন্তি লদ্ধনামং তিৰিধং দুচ্চরিতং কাযদুচ্চরিতং. চতুব্বিধন্তি মুসাৰাদাদিচতুব্বিধং. তিৰিধন্তি অভিজ্ঝাদিতিৰিধং. দিট্ঠধম্মিকন্তি দিট্ঠেৰ ধম্মে ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে পটিসংৰেদনীযং. সম্পরাযিকন্তি অনাগতে অত্তভাৰে পটিসংৰেদনীযং. আগুচারীতি পাপকারী অপরাধকারী. তমেনং রাজা পরিভাসতীতি পাপকারিং রাজা পরিভাসতি, ভযং উপ্পাদেতি. দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদেতীতি কাযিকং দুক্খং চেতসিকং দোমনস্সং ৰিন্দতি. এতং ভযং দুক্খং দোমনস্সন্তি এৰরূপং ভযঞ্চ দুক্খঞ্চ দোমনস্সঞ্চ. কুতো তস্সাতি তস্স চোরস্স কুতো উপ্পন্নং. অত্তদণ্ডতো জাতন্তি অত্তনা কতদুচ্চরিততো উপ্পন্নং.
অন্তমসোতি হেট্ঠিমতো. সৰচনীযম্পি করোতি ‘‘ন তে লব্ভা ইতো পক্কমিতু’’ন্তি ইতো ইমম্হা গামাদিনা গন্তুং ন লব্ভা. ন সক্কা বহি নিক্খমিতুন্তি পলিবোধং সঙ্গং করোতি. ধনজানিপচ্চযাপীতি ধনপরিহানিকারণাপি. রাজা তস্স ৰিৰিধা কম্মকারণা কারাপেতি. কসাহিপি তাল়েতীতি কসাদণ্ডকেহি পোথেতি. ৰেত্তেহিপি তাল়েতীতি সকণ্টকৰেত্তলতাহি পোথেতি. অড্ঢদণ্ডকেহীতিআদযো হেট্ঠা ৰুত্তনযাযেৰ. সুনখেহিপিখাদাপেতীতি কতিপযানি দিৰসানি আহারে অদত্ৰা ছাতসুনখেহি খাদাপেতি. তে মুহুত্তেন অট্ঠিকসঙ্খলিকমেৰ করোতি. সূলে উত্তাসেতীতি সূলং আরোপেতি. রাজা ইমেসং চতুন্নং দণ্ডানং ইস্সরোতি ইমাসং চতুন্নং আণানং কাতুং রাজা সমত্থো.
সকেন কম্মেনাতি সযংকতেন কম্মেন. তমেনং নিরযপালাতি এত্থ একচ্চে থেরা ‘‘নিরযপালা নাম নত্থি, যন্তরূপং ৰিয কম্মমেৰ কারণং কারেতী’’তি ৰদন্তি. তেসং তং ‘‘অত্থি নিরযেসু নিরযপালাতি, আমন্তা. অত্থি চ কারণিকা’’তিআদিনা নযেন অভিধম্মে (কথা. ৮৬৬ আদযো) পটিসেধিতমেৰ. যথা হি মনুস্সলোকে কম্মকারণকারকা অত্থি, এৰমেৰ নিরযেসু নিরযপালা অত্থীতি. তত্তং অযোখিলন্তি তিগাৰুতং অত্তভাৰং সম্পজ্জলিতায লোহপথৰিযা উত্তানকং নিপজ্জাপেত্ৰা দক্খিণহত্থে তালপ্পমাণং অযসূলং পৰেসেন্তি, তথা ৰামহত্থাদীসু. যথা চ উত্তানকং নিপজ্জাপেত্ৰা এৰং উরেনপি ৰামপস্সেনপি দক্খিণপস্সেনপি নিপজ্জাপেত্ৰা তং কম্মকারণং করোন্তিযেৰ.
সংৰেসেত্ৰাতি জলিতায লোহপথৰিযা তিগাৰুতং অত্তভাৰং নিপজ্জাপেত্ৰা. কুঠারীহীতি মহতীহি গেহচ্ছাদনস্স একপক্খমত্তাহি কুঠারীহি তচ্ছেন্তি, লোহিতং নদী হুত্ৰা সন্দতি, লোহপথৰিতো জালা উট্ঠহিত্ৰা তচ্ছিতট্ঠানং গণ্হাতি, মহাদুক্খং উপ্পজ্জতি, তচ্ছন্তা পন সুত্তাহতং করিত্ৰা দারু ৰিয অট্ঠংসম্পি ছল়ংসম্পি করোন্তি. ৰাসীহীতি মহাসুপ্পপমাণাহি ৰাসীহি. রথে যোজেত্ৰাতি সদ্ধিং যুগযোত্তউপক্খরচক্ককুব্বরপাজনেহি সব্বতো পজ্জলিতে রথে যোজেত্ৰা. মহন্তন্তি মহাকূটাগারপ্পমাণং. আরোপেন্তীতি সম্পজ্জলিতেহি অযমুগ্গরেহি পোথেন্তা আরোপেন্তি. সকিম্পি উদ্ধন্তি সুপক্কুত্থিতায উক্খলিযা পক্খিত্ততণ্ডুলং ৰিয উদ্ধং অধো তিরিযঞ্চ গচ্ছতি. মহানিরযেতি অৰীচিমহানিরযম্হি.
চতুক্কণ্ণোতি চতুরস্সমঞ্জূসাসদিসো. ৰিভত্তোতি চতুদ্ৰারৰসেন ৰিভত্তো. ভাগসো মিতোতি দ্ৰারৰীথীনং ৰসেন ভাগে ঠপেত্ৰা ঠপেত্ৰা ৰিভত্তো. পরিযন্তোতি পরিক্খিত্তো. অযসাতি উপরি নৰযোজনিকেন অযপত্তেন ছাদিতো. সমন্তা যোজনসতং ফরিত্ৰা তিট্ঠতীতি এৰং ফরিত্ৰা তিট্ঠতি, যথা সমন্তা যোজনসতে ঠত্ৰা ওলোকেন্তস্স অক্খীনি যমকগোল়কা ৰিয নিক্খমন্তি. কদরিযাতপনাতি সব্বেপি তে উস্সদেহি সদ্ধিং অট্ঠ মহানিরযা কদরিযা নিচ্চং তপন্তীতি কদরিযাতপনা. বলৰদুক্খতায ঘোরা. কপ্পট্ঠিকানং অচ্চীনং অত্থিতায অচ্চিমন্তো. আসাদেতুং ঘট্টেতুং দুক্করতায দুরাসদা. দিট্ঠমত্তা ৰা সুতমত্তা ৰা লোমানি হংসেন্তীতি লোমহংসনরূপা. ভীসনতায ভিস্মা. ভযজননতায পটিভযা. সুখাভাৰেন দুখা.
পুরত্থিমায ভিত্তিযাতিআদিগাথানং এৰং অৰীচিনিরযোতি পরিযন্তং কত্ৰা অযং সঙ্খেপত্থো – অগ্গিজালানং ৰা পন সত্তানং ৰা তেসং দুক্খস্স ৰা ৰীচি অন্তরং নত্থি এত্থাতি অৰীচি. তত্র হি পুরত্থিমাদীহি ভিত্তীহি জালারাসি উট্ঠহিত্ৰা পাপকম্মিনো পুগ্গলে ঝাপেন্তো পচ্ছিমাদীসু ভিত্তীসু পটিহঞ্ঞতি পহরতি, তা চ ভিত্তিযো ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা পরতো যোজনসতং গণ্হাতি, হেট্ঠা উট্ঠিতা উপরি পটিহঞ্ঞতি, উপরি উট্ঠিতা হেট্ঠা পটিহঞ্ঞতি. এৰং তাৰেত্থ জালানং ৰীচি নাম নত্থি. তস্স পন অন্তো যোজনসতট্ঠানং খীরৰল্লিপিট্ঠস্স পূরিতনাল়ি ৰিয সত্তেহি নিরন্তরং পূরিতং চতূহি ইরিযাপথেহি পচ্চন্তানং সত্তানং পমাণং নত্থি, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তি, সকসকট্ঠানেযেৰ পচ্চন্তি. এৰমেত্থ সত্তানং ৰীচি নাম নত্থি. যথা পন জিৰ্হগ্গে ছ মধুবিন্দূনি সত্তমস্স তম্বলোহবিন্দুনো অনুদহনবলৰতায অব্বোহারিকানি হোন্তি, তথা তত্থ অনুদহনবলৰতায সেসা ছ অকুসলৰিপাকুপেক্খা অব্বোহারিকা হোন্তি, দুক্খমেৰ নিরন্তরং পঞ্ঞাযতি. এৰমেত্থ দুক্খস্স ৰীচি নাম নত্থি. নিরস্সাদট্ঠেন নিরযো.
তত্থ সত্তা মহালুদ্দাতি তস্মিং নিব্বত্তা সত্তা মহন্তা লুদ্দা. মহাকিব্বিসকারিনোতি মহন্তদারুণকম্মকারিনো. অচ্চন্তপাপকম্মন্তাতি একংসেন পাপকম্মিনো. পচ্চন্তি ন চ মিয্যরেতি ছন্নং জালানমন্তরে পচ্চন্তি, ন চ মিয্যন্তি. জাতৰেদসমো কাযোতি তেসং সরীরং অগ্গিসদিসং. তেসং নিরযৰাসিনন্তি তেসং পাপকম্মানং নিরযৰাসীনং. পস্স কম্মানং দল়্হত্তন্তি পাপকম্মানং থিরভাৰং ওলোকেহি. ন ভস্মা হোতি নপী মসীতি ছারিকাপি ন হোতি অঙ্গারোপি. পুরত্থিমেনাতি যদা তং দ্ৰারং অপারুতং হোতি, অথ তদভিমুখা ধাৰন্তি, তেসং তত্থ ছৰিআদীনি ঝাযন্তি. দ্ৰারসমীপং পত্তানঞ্চ তেসং তং পীধীযতি, পচ্ছিমং অপারুতং ৰিয খাযতি. এস নযো সব্বত্থ. অভিনিক্খমিতাসা তেতি নিরযা নিক্খমিতুং আসা এতেসন্তি নিক্খমিতাসা. মোক্খগৰেসিনোতি মুঞ্চনুপাযং এসন্তা গৰেসন্তাপি. ন তে ততো নিক্খমিতুং, লভন্তি কম্মপচ্চযাতি তে সত্তা নিরযতো নিক্খমনদ্ৰারং পাপকম্মপচ্চযা নাধিগচ্ছন্তি. তেসঞ্চ পাপকম্মন্তং, অৰিপক্কং কতং বহুন্তি তেসঞ্চ সত্তানং লামকং দারুণকম্মং অৰিপাকং বহুৰিধং নানপ্পকারং অদিন্নৰিপাকং কতং উপচিতং অত্থি.
সংৰেগন্তি ৰিনিলনং. উব্বেগন্তি ঠিতট্ঠানতো গমনং. উত্রাসন্তি উব্বেজনং অসন্নিট্ঠানং. ভযন্তি চিত্তুত্রাসনং. পীল়নন্তি ঘট্টনং. ঘট্টনন্তি পীল়াকরণং. উপদ্দৰন্তি ঈতিং. উপসগ্গন্তি রুন্ধনং.
১৭১. ইদানি যথানেন সংৰিজিতং, তং পকারং দস্সেন্তো ‘‘ফন্দমান’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ফন্দমানন্তি তণ্হাদিট্ঠীহি কম্পমানং. অপ্পোদকেতি অপ্পে উদকে. অঞ্ঞমঞ্ঞেহি ব্যারুদ্ধে দিস্ৰাতি নানাসত্তে চ অঞ্ঞমঞ্ঞেহি সদ্ধিং ৰিরুদ্ধে দিস্ৰা. মং ভযমাৰিসীতি মং ভযং পৰিট্ঠং.
কিলেসফন্দনায ফন্দমানন্তি রাগাদিকিলেসচলনায চলমানং. পযোগোতি কাযৰচীমনোপযোগো.
ৰিরুদ্ধাতি ৰিরোধমাপন্না. পটিৰিরুদ্ধাতি পটিমুখং হুত্ৰা ৰিরোধমাপন্না, সুট্ঠু ৰিরুদ্ধা ৰা. আহতাতি কোধেন আহতা পহতা. পচ্চাহতাতি পটিমল্লা হুত্ৰা আহতা. আঘাতিতাতি ঘট্টিতা. পচ্চাঘাতিতাতি ৰিসেসেন ঘট্টিতা. পাণীহিপি উপক্কমন্তীতি হত্থেহিপি পহরন্তি.
১৭২. সমন্তমসারো লোকোতি নিরযং আদিং কত্ৰা সমন্ততো লোকো অসারো নিচ্চসারাদিরহিতো. দিসা সব্বা সমেরিতাতি সব্বা দিসা অনিচ্চতায কম্পিতা. ইচ্ছং ভৰনমত্তনোতি অত্তনো তাণং ইচ্ছন্তো. নাদ্দসাসিং অনোসিতন্তি কিঞ্চি ঠানং জরাদীহি অনজ্ঝাৰুট্ঠং নাদ্দক্খিন্তি.
অসারোতি ন সারো, সারৰিরহিতো ৰা. নিস্সারোতি সব্বেন সব্বং সারৰিরহিতো. সারাপগতোতি সারতো অপগতো. নিচ্চসারসারেন ৰাতি সততসারসঙ্খাতেন সারেন ৰা. উপরিপদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. যে পুরত্থিমায দিসায সঙ্খারাতি যে পুরত্থিমায দিসায পচ্চযেহি সঙ্গম্ম সমাগম্ম কতা সঙ্খারা. তেপি এরিতাতি তেপি সঙ্খারা কম্পিতা. সমেরিতাতি সম্মা কম্পিতা. চলিতাতি চলনং গতা. ঘট্টিতাতি উদযব্বযেন পীল়িতা. অনিচ্চতাযাতি হুত্ৰা অভাৰতায. জাতিযা অনুগতাতি নিব্বত্তিযা অনুপৰিট্ঠা. জরায অনুসটাতি পরিপক্কতায অনুপত্থটা. ব্যাধিনা অভিভূতাতি চাতুৰিসমেন উপ্পন্নব্যাধিনা অজ্ঝোত্থটা. মরণেন অব্ভাহতাতি মচ্চুনা অভিআহতা পহতা. অতাণাতি রক্খৰিরহিতা. অলেণাতি লেণৰিরহিতা. অসরণাতি নত্থি এতেসং সরণন্তি অসরণা. অসরণীভূতাতি সযং সরণকিচ্চং ন করোন্তীতি অসরণীভূতা.
অত্তনো ভৰনন্তি নিদ্দেসপদস্স উদ্দেসপদং. তাণন্তি পালনং. লেণন্তি লেণট্ঠানং. সরণন্তি দুক্খনাসনং. গতিন্তি পতিট্ঠং. পরাযনন্তি পরং অযনং. অজ্ঝোসিতংযেৰ অদ্দসন্তি জরাদীহি মদ্দিতংযেৰ অদ্দক্খিং. সব্বং যোব্বঞ্ঞন্তি যোব্বনভাৰো যোব্বঞ্ঞং, সচেতনানং সব্বং যোব্বঞ্ঞং. জরায ওসিতন্তি পরিপাকায জরায অৰসিতং মদ্দিতং. এৰং সব্বত্থ.
১৭৩. ওসানে ত্ৰেৰ ব্যারুদ্ধে, দিস্ৰা মে অরতী অহূতি যোব্বঞ্ঞাদীনং ওসানেযেৰ অন্তগমকে এৰ ৰিনাসকে এৰ জরাদীহি ব্যারুদ্ধে আহতচিত্তে সত্তে দিস্ৰা অরতি মে অহোসি. অথেত্থ সল্লন্তি অথ এতেসু সত্তেসু রাগাদিসল্লং. হদযস্সিতন্তি চিত্তনিস্সিতং.
যোব্বঞ্ঞং জরা ওসাপেতীতি জরা অত্থঙ্গমেতি ৰিনাসেতি. এৰং সব্বত্থ.
১৭৪. ‘‘কথং আনুভাৰং সল্ল’’ন্তি চে? যেন সল্লেন ওতিণ্ণোতি গাথা. তত্থ দিসা সব্বা ৰিধাৰতীতি সব্বা দুচ্চরিতদিসাপি পুরত্থিমাদিদিসাপি ৰিদিসাপি ধাৰতি. তমেৰ সল্লমব্বুয্হ, ন ধাৰতি ন সীদতীতি তমেৰ সল্লং উদ্ধরিত্ৰা তা চ দিসা ন ধাৰতি, চতুরোঘে চ ন সীদতি.
অঞ্ঞাণন্তিআদীসু ঞাণদস্সনপটিপক্খতো অঞ্ঞাণং অদস্সনং. অভিমুখো হুত্ৰা ধম্মেন ন সমেতি ন সমাগচ্ছতীতি অনভিসমযো. অনুরূপতো ধম্মে বুজ্ঝতীতি অনুবোধো. তপ্পটিপক্খতায অননুবোধো. অনিচ্চাদীহি সদ্ধিং যোজেত্ৰা ন বুজ্ঝতীতি অসম্বোধো. অসন্তং অসমঞ্চ বুজ্ঝতীতিপি অসম্বোধো. চতুসচ্চধম্মং ন পটিৰিজ্ঝতীতি অপ্পটিৰেধো. রূপাদীসু একধম্মম্পি অনিচ্চাদিসামঞ্ঞতো ন সঙ্গণ্হাতীতি অসঙ্গাহণা. তমেৰ ধম্মং ন পরিযোগাহতীতি অপরিযোগাহণা. ন সমং পেক্খতীতি অসমপেক্খনা. ধম্মানং সভাৰং পতি ন অপেক্খতীতি অপচ্চৰেক্খণা.
কুসলাকুসলকম্মেসু ৰিপরীতৰুত্তিযা সভাৰগহণাভাৰেন ৰা একম্পি কম্মং এতস্স পচ্চক্খং নত্থি, সযং ৰা কস্সচি ধম্মস্স পচ্চক্খকরণং নাম ন হোতীতি অপচ্চক্খকম্মং. যং এতস্মিং অনুপ্পজ্জমানে চিত্তসন্তানং মেজ্ঝং ভৰেয্য সুচি ৰোদানং, তং দুট্ঠুং মেজ্ঝং ইমিনাতি দুম্মেজ্ঝং. বালানং ভাৰো বাল্যং. মুয্হতীতি মোহো. বলৰতরো মোহো পমোহো. সমন্ততো মুয্হতীতি সম্মোহো. ৰিজ্জায পটিপক্খভাৰতো ন ৰিজ্জাতি অৰিজ্জা. ওঘযোগত্থো ৰুত্তোযেৰ. থামগতট্ঠেন অনুসেতীতি অনুসযো. চিত্তং পরিযুট্ঠাতি অভিভৰতীতি পরিযুট্ঠানং. হিতগ্গহণাভাৰেন হিতাভিমুখং গন্তুং ন সক্কোতি অঞ্ঞদত্থু লঙ্গতিযেৰাতি লঙ্গী, খঞ্জতীতি অত্থো. দুরুগ্ঘাটনট্ঠেন ৰা লঙ্গী. যথা হি মহাপলিঘসঙ্খাতা লঙ্গী দুরুগ্ঘাটা হোতি, এৰমযম্পি লঙ্গী ৰিযাতি লঙ্গী. সেসং উত্তানত্থমেৰ.
যা এৰরূপা কঙ্খাতি এত্থ কঙ্খনৰসেন কঙ্খা. কঙ্খং আনযতীতি কঙ্খাযনা. পুরিমকঙ্খা হি উত্তরকঙ্খং আনযতি নাম. আকারৰসেন ৰা এতং ৰুত্তং. কঙ্খাসমঙ্গিচিত্তং কঙ্খায আযিতত্তা কঙ্খাযিতং নাম. তস্স ভাৰো কঙ্খাযিতত্তং. ৰিমতীতি ৰিগতা মতি ৰিমতি. ৰিচিকিচ্ছাতি ৰিগতা চিকিচ্ছা ৰিচিকিচ্ছা, সভাৰং ৰা ৰিচিনন্তো কিচ্ছতি কিলমতি এতাযাতি ৰিচিকিচ্ছা. সা সংসযলক্খণা, কম্পনরসা, অনিচ্ছযপচ্চুপট্ঠানা, অনেকংসগ্গাহপচ্চুপট্ঠানা ৰা, অযোনিসোমনসিকারপদট্ঠানা, পটিপত্তিযা অন্তরাযকরাতি দট্ঠব্বা.
কম্পনট্ঠেন দ্ৰিধা এল়যতীতি দ্ৰেল়্হকং. পটিপত্তিনিৰারণেন দ্ৰিধাপথো ৰিযাতি দ্ৰেধাপথো. ‘‘নিচ্চং ৰা ইদং অনিচ্চং ৰা’’তিআদিপৰত্তিযা একস্মিং আকারে সণ্ঠাতুং অসমত্থতায সমন্ততো সেতীতি সংসযো. একংসং গহেতুং অসমত্থতায ন একংসগ্গাহোতি অনেকংসগ্গাহো. নিচ্ছেতুং অসক্কোন্তী আরম্মণতো ওসক্কতীতি আসপ্পনা. ওগাহিতুং অসক্কোন্তী পরিসমন্ততো সপ্পতীতি পরিসপ্পনা. পরিযোগাহিতুং অসমত্থতায অপরিযোগাহণা. নিচ্ছযৰসেন আরম্মণে পৰত্তিতুং অসমত্থতায ছম্ভিতত্তং চিত্তস্স, থদ্ধভাৰোতি অত্থো. ৰিচিকিচ্ছা হি উপ্পজ্জিত্ৰা চিত্তং থদ্ধং করোতি, যস্মা পন সা উপ্পজ্জমানা আরম্মণং গহেত্ৰা মনং ৰিলিখন্তী ৰিয, তস্মা মনোৰিলেখোতি ৰুত্তা.
ৰিদ্ধোতি সল্লেন লদ্ধপ্পহারো. ফুট্ঠোতি ঘট্টিতো. পরেতোতি পীল়িতো. ধাৰতীতি পুরতো গচ্ছতি. ৰিধাৰতীতি অনেকৰিধেন গচ্ছতি. সন্ধাৰতীতি ৰেগেন ধাৰতি. সংসরতীতি ইতো চিতো চ চরতি.
অচেলকোতি নিচ্চোলো, নগ্গোতি অত্থো. মুত্তাচারোতি ৰিসট্ঠাচারো, উচ্চারকম্মাদীসু লোকিযকুলপুত্তাচারেন ৰিরহিতো ঠিতকোৰ উচ্চারং করোতি, পস্সাৰং করোতি, খাদতি ভুঞ্জতি. হত্থাপলেখনোতি হত্থে পিণ্ডম্হি ঠিতে জিৰ্হায হত্থং অপলিখতি, উচ্চারং ৰা কত্ৰা হত্থম্হিযেৰ দণ্ডকসঞ্ঞী হুত্ৰা হত্থেন অপলিখতি. তে কির দণ্ডকং ‘‘সত্তো’’তি পঞ্ঞপেন্তি. ভিক্খাগহণত্থং ‘‘এহি ভদন্তে’’তি ৰুত্তো ন এতীতি ন এহিভদন্তিকো. তেন হি ‘‘তিট্ঠ ভদন্তে’’তি ৰুত্তোপি ন তিট্ঠতীতি ন তিট্ঠভদন্তিকো. তদুভযম্পি কির সো ‘‘এতস্স ৰচনং কতং ভৰিস্সতী’’তি ন করোতি.
অভিহটন্তি পুরেতরং গহেত্ৰা আহটং ভিক্খং. উদ্দিস্সকতন্তি ‘‘ইদং তুম্হে উদ্দিস্স কত’’ন্তি এৰং আরোচিতং ভিক্খং. ন নিমন্তনন্তি ‘‘অসুকং নাম কুলং ৰা ৰীথিং ৰা গামং ৰা পৰিসেয্যাথা’’তি এৰং নিমন্তিতভিক্খম্পি ন সাদিযতি ন গণ্হাতি. ন কুম্ভিমুখাতি কুম্ভিতো উদ্ধরিত্ৰা দিয্যমানং ভিক্খং ন গণ্হাতি. ন কল়োপিমুখাতি কল়োপীতি উক্খলি ৰা পচ্ছি ৰা, ততোপি ন গণ্হাতি. কস্মা? কুম্ভিকল়োপিযো মং নিস্সায কটচ্ছুনা পহারং লভন্তীতি. ন এল়কমন্তরন্তি উম্মারং অন্তরং করিত্ৰা দিয্যমানং ন গণ্হাতি. কস্মা? অযং মং নিস্সায অন্তরকরণং লভতীতি. দণ্ডমুসলেসুপি এসেৰ নযো.
ন দ্ৰিন্নন্তি দ্ৰীসু ভুঞ্জমানেসু একস্মিং উট্ঠায দেন্তে ন গণ্হাতি. কস্মা? কবল়ন্তরাযো হোতীতি. ন গব্ভিনিযাতিআদীসু পন ‘‘গব্ভিনিযা কুচ্ছিযং দারকো কিলমতী’’তি, পাযন্তিযা দারকস্স খীরন্তরাযো হোতী’’তি, ‘‘পুরিসন্তরগতায রতিঅন্তরাযো হোতী’’তি ন গণ্হাতি. ন সংকিত্তীসূতি সংকিত্তেত্ৰা কতভত্তেসু. দুব্ভিক্খসমযে কির অচেলকসাৰকা অচেলকানমত্থায ততো ততো তণ্ডুলাদীনি সমাদপেত্ৰা ভত্তং পচন্তি, উক্কট্ঠো অচেলকো ততোপি ন পটিগ্গণ্হাতি. ন যত্থ সাতি যত্থ সুনখো ‘‘পিণ্ডং লভিস্সামী’’তি উপট্ঠিতো হোতি, তত্থ তস্স অদত্ৰা আহটং ন গণ্হাতি. কস্মা? এতস্স পিণ্ডন্তরাযো হোতীতি. সণ্ডসণ্ডচারিনীতি সমূহসমূহচারিনী. সচে হি অচেলকং দিস্ৰা ‘‘ইমস্স ভিক্খং দস্সামা’’তি মনুস্সা ভত্তগেহং পৰিসন্তি, তেসু চ পৰিসন্তেসু কল়োপিমুখাদীসু নিলীনা মক্খিকা উপ্পতিত্ৰা সণ্ডসণ্ডা চরন্তি. ততো আহটং ভিক্খং ন গণ্হাতি. কস্মা? মং নিস্সায মক্খিকানং গোচরন্তরাযো জাতোতি. থুসোদকন্তি সব্বসস্সসম্ভারেহি কতং সোৰীরকং. এত্থ চ সুরাপানমেৰ সাৰজ্জং, অযং পন সব্বেসুপি সাৰজ্জসঞ্ঞী.
একাগারিকোতি যো একস্মিংযেৰ গেহে ভিক্খং লভিত্ৰা নিৰত্ততি. একালোপিকোতি যো একেনেৰ আলোপেন যাপেতি. দ্ৰাগারিকাদীসুপি এসেৰ নযো. একিস্সাপি দত্তিযাতি একায দত্তিযা. দত্তি নাম একা খুদ্দকপাতি হোতি, যত্থ অগ্গভিক্খং পক্খিপিত্ৰা ঠপেন্তি. একাহিকন্তি একদিৰসন্তরিকং. অড্ঢমাসিকন্তি অড্ঢমাসন্তরিকং. পরিযাযভত্তভোজনন্তি ৰারভত্তভোজনং, একাহৰারেন দ্ৰীহৰারেন সত্তাহৰারেন অড্ঢমাসৰারেনাতি এৰং দিৰসৰারেন আভতং ভত্তভোজনং.
সাকভক্খোতিআদীনি ৰুত্তত্থানেৰ. উব্ভট্ঠকোতি উদ্ধং ঠিতকো. উক্কুটিকপ্পধানমনুযুত্তোতি উক্কুটিকং ৰীরিযং অনুযুত্তো. গচ্ছন্তোপি উক্কুটিকোৰ হুত্ৰা উপ্পতিত্ৰা উপ্পতিত্ৰা গচ্ছতি. কণ্টকাপস্সযিকোতি অযকণ্টকে ৰা পকতিকণ্টকে ৰা ভূমিযং কোট্টেত্ৰা তত্থ চম্মং অত্থরিত্ৰা ঠানচঙ্কমাদীনি করোতি. সেয্যন্তি সযন্তোপি তত্থেৰ সেয্যং কপ্পেতি. ফলকসেয্যন্তি রুক্খফলকে সেয্যং. থণ্ডিলসেয্যন্তি থণ্ডিলে উচ্চে ভূমিট্ঠানে সেয্যং. একপস্সযিকোতি একপস্সেনেৰ সযতি. রজোজল্লধরোতি সরীরং তেলেন মক্খেত্ৰা রজুট্ঠানট্ঠানে তিট্ঠতি, অথস্স সরীরে রজোজল্লং লগ্গতি, তং ধারেতি. যথাসন্থতিকোতি লদ্ধং আসনং অকোপেত্ৰা যদেৰ লভতি, তত্থেৰ নিসীদনসীলো. ৰেকটিকোতি ৰিকটখাদনসীলো, ৰিকটন্তি গূথং ৰুচ্চতি. অপানকোতি পটিক্খিত্তসীতুদকপানো. সাযং ততিযং অস্সাতি সাযততিযকং. পাতো মজ্ঝন্হিকে সাযন্তি দিৰসস্স তিক্খত্তুং ‘‘পাপং পৰাহেস্সামী’’তি উদকোরোহনানুযোগং অনুযুত্তো ৰিহরতি.
তে সল্লে অভিসঙ্খরোতীতি তে রাগাদিসত্তসল্লে অভিনিব্বত্তেতি. অভিসঙ্খরোন্তোতি অভিনিব্বত্তেন্তো. সল্লাভিসঙ্খারৰসেনাতি সল্লাভিনিব্বত্তাপনকারণা. পুরত্থিমং দিসং ধাৰতীতি পুরিমং দিসং গচ্ছতি. তে সল্লাভিসঙ্খারা অপ্পহীনাতি এতে রাগাদিসল্লা পযোগা নপ্পহীনা. সল্লাভিসঙ্খারানং অপ্পহীনত্তাতি সল্লপযোগানং অপ্পহীনভাৰেন. গতিযা ধাৰতীতি গতিযং ধাৰতি. গতিযা গতিন্তি গতিতো গতিং.
ন সীদতীতি ন নিমুজ্জতি. ন সংসীদতীতি ন সমন্ততো মুজ্জতি. ন ওসীদতীতি ন ওসক্কতি. ন অৰসীদতীতি ন পচ্চোসক্কতি. ন অৰগচ্ছতীতি ন হেট্ঠা গচ্ছতি.
১৭৫. এৰং মহানুভাৰেন সল্লেন ওতিণ্ণেসু চ সত্তেসু – তত্থ সিক্খানুগীযন্তি, যানি লোকে গধিতানীতি গাথা. তস্সত্থো – যে লোকে পঞ্চ কামগুণা পটিলাভায গিজ্ঝন্তীতি কত্ৰা ‘‘গধিতানী’’তি ৰুচ্চন্তি, চিরকালসেৰিতত্তা ৰা ‘‘গধিতানী’’তি ৰুচ্চন্তি. তত্থ তং নিমিত্তং হত্থিসিক্খাদিকা অনেকা সিক্খা কথীযন্তি, উগ্গয্হন্তি ৰা. পস্সথ যাৰ সমত্থো ৰাযং লোকো, যতো পণ্ডিতো কুলপুত্তো তেসু ৰা গধিতেসু তাসু ৰা সিক্খাসু অধিমুত্তো ন সিযা, অঞ্ঞদত্থু অনিচ্চাদিদস্সনেন নিব্বিজ্ঝ সব্বসো কামে. অত্তনো নিব্বানমেৰ সিক্খেতি.
পটিৰিজ্ঝিত্ৰাতি ঞাণেন নিক্খমেত্ৰা ৰা নিব্বিজ্ঝিত্ৰা ৰা.
১৭৬. ইদানি যথা নিব্বানায সিক্খিতব্বং, তং দস্সেন্তো ‘‘সচ্চো সিযা’’তিআদিমাহ. তত্থ সচ্চোতি ৰাচাসচ্চেন ঞাণসচ্চেন মগ্গসচ্চেন চ সমন্নাগতো. রিত্তপেসুণোতি পহীনপেসুণো. ৰেৰিচ্ছন্তি মচ্ছরিযং.
১৭৭. নিদ্দং তন্দিং সহে থীনন্তি পচলাযিকঞ্চ কাযালসিযঞ্চ চিত্তালসিযঞ্চাতি ইমে তযো ধম্মে অভিভৰেয্য. নিব্বানমানসোতি নিব্বাননিন্নচিত্তো.
কাযস্স অকল্যতাতি খন্ধত্তযসঙ্খাতস্স নামকাযস্স গিলানভাৰো. গিলানো হি অকল্লকোতি ৰুচ্চতি. ৰিনযেপি (পারা. ১৫১) ৰুত্তং – ‘‘নাহং, ভন্তে, অকল্লকো’’তি. অকম্মঞ্ঞতাতি কাযগেলঞ্ঞসঙ্খাতো অকম্মঞ্ঞতাকারো. মেঘো ৰিয আকাসং কাযং ওনয্হতীতি ওনাহো. সব্বতো ভাগেন ওনাহো পরিযোনাহো. অব্ভন্তরে সমোরুন্ধতীতি অন্তোসমোরোধো. মেধতীতি মিদ্ধং, অকম্মঞ্ঞভাৰেন ৰিহিংসতীতি অত্থো. সুপন্তি তেনাতি সুপ্পং. অক্খিদলাদীনং পচলভাৰং করোতীতি পচলাযিকা. সুপ্পনা সুপ্পিতত্তন্তি আকারভাৰনিদ্দেসা. ওলীযনাতি ওলীযনাকারো. দুতিযং উপসগ্গৰসেন ৰড্ঢিতং. লীনন্তি অৰিপ্ফারিকতায পটিকুটিকং. ইতরে দ্ৰে আকারভাৰনিদ্দেসা. থিনন্তি সপ্পিপিণ্ডো ৰিয অৰিপ্ফারিকতায ঘনভাৰেন ঠিতং. থিযনাতি আকারনিদ্দেসো. থিযিতস্স ভাৰো থিযিতত্তং, অৰিপ্ফারৰসেন থদ্ধতাতি অত্থো.
সব্বসঙ্খারধাতুযাতি নিব্বাননিন্নমানসো সব্বতেভূমিকসঙ্খাতধাতুযা. চিত্তং পটিৰাপেত্ৰাতি চিত্তং নিৰত্তাপেত্ৰা. এতং সন্তন্তি এতং নিব্বানং. কিলেসসন্ততায সন্তং. অতপ্পকট্ঠেন পণীতং.
ন পণ্ডিতা উপধিসুখস্স হেতূতি দব্বজাতিকা কামসুখস্স কারণা দানানি ন দেন্তি. কামঞ্চ তে উপধিপরিক্খযাযাতি একংসেন তে পণ্ডিতা কামক্খযায কামক্খেপনত্থং দানানি দেন্তি. অপুনব্ভৰাযাতি নিব্বানত্থায. ঝানানি ভাৰেন্তীতি পঠমজ্ঝানাদীনি ৰড্ঢেন্তি. পুনব্ভৰাযাতি পুনব্ভৰকারণা. তে পণ্ডিতা নিব্বানং অভিমুখং হুত্ৰা দানং দদন্তি.
১৭৮. সাহসাতি রত্তস্স রাগচরিতাদিভেদা সাহসাকারণা. নিদ্দেসো উত্তানত্থোযেৰ.
১৭৯. পুরাণং নাভিনন্দেয্যাতি অতীতং রূপাদিং নাভিনন্দেয্য. নৰেতি পচ্চুপ্পন্নে. হীযমানেতি ৰিনস্সমানে. আকাসং ন সিতো সিযাতি তণ্হানিস্সিতো ন ভৰেয্য. তণ্হা হি রূপাদীনং আকাসনতো ‘‘আকাসো’’তি ৰুচ্চতি.
ৰেমানেতি অভৰমানে. ৰিগচ্ছমানেতি অপগচ্ছমানে.
‘‘আকাসতী’’তি ‘‘আকস্সতী’’তি চ দুৰিধো পাঠো.
১৮০. কিং কারণা আকাসং ন সিতো সিযাতি চে? গেধং ব্রূমীতি গাথা. তস্সত্থো – অহঞ্হি ইমং আকাসসঙ্খাতং তণ্হং রূপাদীসু গিজ্ঝনতো গেধং ব্রূমি ‘‘গেধো’’তি ৰদামি. কিঞ্চ ভিয্যো – অৰহননট্ঠেন ‘‘ওঘো’’তি চ আজৰনট্ঠেন ‘‘আজৰ’’ন্তি চ ‘‘ইদং ময্হং, ইদং ময্হ’’ন্তি জপ্পকারণতো ‘‘জপ্পন’’ন্তি চ দুম্মুঞ্চনট্ঠেন ‘‘আরম্মণ’’ন্তি চ কম্পকরণট্ঠেন ‘‘কম্পন’’ন্তি চ ব্রূমি, এসাৰ লোকস্স পলিবোধট্ঠেন দুরতিক্কমনীযট্ঠেন চ ‘‘কামপঙ্কো দুরচ্চযো’’তি.
আজৰন্তি আপটিসন্ধিতো জৰতি ধাৰতীতি আজৰং, ৰট্টমূলতায পুনব্ভৰে পটিসন্ধিদানতণ্হাযেতং অধিৰচনং. জপ্পনন্তি পত্থনা, তণ্হাযেতং অধিৰচনং. আরম্মণম্পি ৰুচ্চতি তণ্হাতি রূপাদীসু আরম্মণেসু উপ্পন্নতণ্হা মুচ্চিতুং অসক্কুণেয্যট্ঠেন আরম্মণাতি কথীযতি. কামপঙ্কোতি ওসীদনট্ঠেন কললং. কদ্দমোতি সঙ্গট্ঠেন কদ্দমো. তাপনট্ঠেন কিলেসো. নিয্যাসং ৰিয লগ্গাপনট্ঠেন পলিপো. রুন্ধিত্ৰা ধারণট্ঠেন পলিরোধো. এৰমেতং গেধাদিপরিযাযং আকাসং অনিস্সিতো.
১৮১. সচ্চা অৰোক্কমন্তি গাথা. তস্সত্থো – পুব্বে ৰুত্তা তিৰিধাপি সচ্চা অৰোক্কমং মোনেয্যপত্তিযা মুনীতি সঙ্খং গতো নিব্বানথলে তিট্ঠতি ব্রাহ্মণো, স ৰেএৰরূপো সব্বানি আযতনানি নিস্সজ্জিত্ৰা ‘‘সন্তো’’তি ৰুচ্চতি. নিদ্দেসে ৰত্তব্বং নত্থি.
১৮২. কিঞ্চ ভিয্যো – স ৰে ৰিদ্ৰাতি গাথা. তত্থ ঞত্ৰা ধম্মন্তি অনিচ্চাদিনযেন সঙ্খতধম্মং অঞ্ঞায. সম্মা সো লোকে ইরিযানোতি অসম্মাইরিযনকরানং কিলেসানং পহানা সম্মা সো লোকে ইরিযমানো.
১৮৩. এৰং অপিহেন্তো চ – যোধ কামেতি গাথা. তত্থ সঙ্গন্তি সত্তৰিধং সঙ্গং যো অচ্চতরি. নাজ্ঝেতীতি ন অভিজ্ঝাযতি.
১৮৪. তস্মা তুম্হেসুপি যো এৰরূপো হোতুং ইচ্ছতি, তং ৰদামি – যং পুব্বেতি গাথা. তত্থ যং পুব্বেতি অতীতে সঙ্খারে আরব্ভ উপ্পজ্জনধম্মং কিলেসজাতং অতীতং কম্মঞ্চ. পচ্ছা তে মাহু কিঞ্চনন্তি অনাগতেপি সঙ্খারে আরব্ভ উপ্পজ্জনধম্মং রাগাদিকিঞ্চনং মা অহু. মজ্ঝে চে নো গহেস্সসীতি পচ্চুপ্পন্নরূপাদিধম্মেপি ন গহেস্সসি চে. এৰং উপসন্তো চরিস্সসি.
অবীজং করোহীতি মগ্গঞাণেন ন বীজং করোহি. রাগকিঞ্চনন্তি রাগফন্দনং. দোসকিঞ্চনাদীসুপি এসেৰ নযো.
১৮৫. এৰং অরহত্তপ্পত্তিং দস্সেত্ৰা ইদানি অরহতো থুতিৰসেন ইতো পরা গাথাযো অভাসি. তত্থ সব্বসোতি গাথায মমাযিতন্তি মমত্তকরণং. ‘‘মম ইদ’’ন্তি গহিতং ৰা ৰত্থু. অসতা চ ন সোচতীতি অৰিজ্জমানকারণা অসন্তকারণা ন সোচতি. ন জীযতীতি জানিং নাধিগচ্ছতি.
অহু ৰত মেতি ময্হং অহোসি ৰত. তং ৰত মে নত্থীতি যং অতীতে অহোসি, তং ময্হং ইদানি ন সন্তি. সিযা ৰত মেতি যং ময্হং ভৰিস্সতি, তং ৰতাহং ন লভামীতি ইদানি অহং একংসেন ন পাপুণামি.
১৮৬. কিঞ্চ ভিয্যো – যস্স নত্থীতি গাথা. তত্থ কিঞ্চনন্তি কিঞ্চি রূপাদিধম্মজাতং.
অভিসঙ্খতন্তি কম্মেন সঙ্খরিতং. অভিসঞ্চেতযিতন্তি চিত্তেন রাসিকতং. অৰিজ্জায ত্ৰেৰাতি অৰিজ্জায তু এৰ. অসেসৰিরাগনিরোধাতি ৰিরাগসঙ্খাতেন মগ্গেন নিরৰসেসনিরোধা.
সুঞ্ঞতো লোকং অৰেক্খস্সূতি অৰসৰত্তিসল্লক্খণৰসেন ৰা তুচ্ছসঙ্খারসমনুপস্সনৰসেন ৰাতি দ্ৰীহাকারেহি সুঞ্ঞতো লোকং পস্স. অত্তানুদিট্ঠিং ঊহচ্চাতি সক্কাযদিট্ঠিং উদ্ধরিত্ৰা. এৰং মচ্চুতরো সিযাতি এৰং মরণস্স তরণো ভৰেয্য. এৰং লোকং অৰেক্খন্তন্তি এৰং খন্ধলোকং পস্সন্তং. মচ্চুরাজা ন পস্সতীতি মরণরাজা ন ওলোকেতি ন দক্খতি.
নাঞ্ঞং পত্থযতে কিঞ্চীতি অঞ্ঞং অপ্পমত্তকম্পি ন পত্থযতি ন পিহযতি. অঞ্ঞত্র অপ্পটিসন্ধিযাতি নিব্বানং ঠপেত্ৰা. ‘‘অঞ্ঞত্রপ্পটিসন্ধিযা’’তি একপদং কত্ৰাপি পঠন্তি.
১৮৭. কিঞ্চ ভিয্যো – অনিট্ঠুরীতি গাথা. তত্থ অনিট্ঠুরীতি অনিস্সুকী. ‘‘অনিট্ঠরী’’তিপি কেচি পঠন্তি. সব্বধী সমোতি সব্বত্থ সমো, উপেক্খকোতি অধিপ্পাযো. কিং ৰুত্তং হোতি? যো সো ‘‘নত্থি মে’’তি ন সোচতি, তমহং অৰিকম্পিনং পুগ্গলং পুট্ঠো সমানো অনিট্ঠুরী অননুগিদ্ধো, অনেজো সব্বধী সমোতি ইমং তস্মিং পুগ্গলে চতুব্বিধং আনিসংসং ব্রূমীতি.
নিট্ঠুরিযোতি ইস্সুকী. নিট্ঠুরভাৰো নিট্ঠুরিযং, তং নিস্সায এত্তকম্পি নত্থীতি খেল়পাতন্তি অত্থো. নিট্ঠুরিযকম্মন্তি নিট্ঠুরিযকরণং. গহট্ঠো ৰা হি গহট্ঠং ভিক্খু ৰা ভিক্খুং নিস্সায ৰসন্তো অপ্পমত্তকেনেৰ কুজ্ঝিত্ৰা তং নিস্সায এত্তকম্পি নত্থীতি খেল়ং পাতেত্ৰা পাদেন মদ্দন্তো ৰিয নিট্ঠুরিযং নাম করোতি. তস্স তং কম্মং ‘‘নিট্ঠুরিযকম্ম’’ন্তি ৰুচ্চতি. ইস্সাতি সভাৰনিদ্দেসো. ততো পরা দ্ৰে আকারভাৰনিদ্দেসা. ইতরত্তযং পরিযাযৰচনং. লক্খণাদিতো পনেসা পরসম্পত্তীনং উসূযনলক্খণা ইস্সা; তত্থ চ অনভিরতিরসা; ততো ৰিমুখভাৰপচ্চুপট্ঠানা; পরসম্পত্তিপদট্ঠানা.
লাভেপি ন ইঞ্জতীতি পচ্চযলাভে ন চলতি. অলাভেপীতি পচ্চযানং অলাভেপি.
১৮৮. কিঞ্চ ভিয্যো – অনেজস্সাতি গাথা. তত্থ নিসঙ্খতীতি পুঞ্ঞাভিসঙ্খারাদীসু যো কোচি সঙ্খারো. সো হি যস্মা নিসঙ্খরিযতি, নিসঙ্খরোতি ৰা, তস্মা ‘‘নিসঙ্খতী’’তি ৰুচ্চতি. ৰিযারম্ভাতি ৰিৰিধা পুঞ্ঞাভিসঙ্খারাদিকা আরম্ভা. খেমং পস্সতি সব্বধীতি সব্বত্থ অভযমেৰ পস্সতি.
আরম্ভাতি কম্মানং পঠমারম্ভা. ৰিযারম্ভাতি উপরূপরি ৰিৰিধআরম্ভনৰসেন ৰীরিযারম্ভা. তীসু ভৰেসু পটিসন্ধিজনককম্মানং এতং অধিৰচনং. তস্মা ৰিযারম্ভা আরতো.
১৮৯. এৰং পস্সন্তো ন সমেসূতি গাথা. তত্থ ন ৰদতেতি ‘‘সদিসোহমস্মী’’তিআদিনা মানৰসেন সমেসুপি অত্তানং ন ৰদতি ওমেসুপি উস্সেসুপি. নাদেতি ন নিরস্সতীতি রূপাদীসু কঞ্চি ধম্মং ন গণ্হাতি ন নিস্সজ্জতি. সেসং সব্বত্থ তত্থ তত্থ ৰুত্তনযত্তা পাকটমেৰ. এৰং অরহত্তনিকূটেনেৰ দেসনং নিট্ঠাপেসীতি.
সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায মহানিদ্দেসট্ঠকথায
অত্তদণ্ডসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.