১৩. মহাব্যূহসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা
১৩০. তেরসমে মহাব্যূহসুত্তনিদ্দেসে যে কেচিমে দিট্ঠিপরিব্বসানাতি ইদম্পি ‘‘কিং নু খো ইমে দিট্ঠিপরিব্বসানা ৰিঞ্ঞূনং সন্তিকা নিন্দমেৰ লভন্তি, উদাহু পসংসম্পী’’তি উপ্পন্নচিত্তানং একচ্চানং দেৰতানং তমত্থং আৰিকাতুং পুরিমনযেনেৰ নিম্মিতবুদ্ধেন অত্তানং পুচ্ছাপেত্ৰা ৰুত্তং. তত্থ অন্ৰানযন্তীতি অনু আনযন্তি পুনপ্পুনং আহরন্তি.
নিন্দমেৰ অন্ৰেন্তীতি গরহমেৰ উপগচ্ছন্তি.
১৩১. ইদানি যস্মা তে ‘‘ইদমেৰ সচ্চ’’ন্তি ৰদন্তাপি দিট্ঠিগতিকৰাদিনো কদাচি কত্থচি পসংসম্পি লভন্তি, যং এতং পসংসাসঙ্খাতং ৰাদফলং, তং অপ্পং, রাগাদীনং সমায সমত্থং ন হোতি, কো পন ৰাদো দুতিযে নিন্দাফলে, তস্মা এতমত্থং দস্সেন্তো ইমং তাৰ ৰিস্সজ্জনগাথং আহ ‘‘অপ্পঞ্হি এতং ন অলং সমায, দুৰে ৰিৰাদস্স ফলানি ব্রূমী’’তি. তত্থ দুৰে ৰিৰাদস্স ফলানীতি নিন্দা চ পসংসা চ জযপরাজযাদীনি ৰা তংসভাগানি. এতম্পি দিস্ৰাতি ‘‘নিন্দা অনিট্ঠা এৰ, পসংসা নালং সমাযা’’তি এতম্পি ৰিৰাদফলে আদীনৰং দিস্ৰা. খেমাভিপস্সং অৰিৰাদভূমিন্তি অৰিৰাদভূমিং নিব্বানং খেমন্তি পস্সমানো.
অপ্পকন্তি মন্দং. পরিত্তকন্তি থোকং. ওমকন্তি হেট্ঠিমকং. লামকন্তি পাপকং. সমাযাতি রাগাদীনং সমনত্থায. উপসমাযাতি উপরূপরি সমনত্থায. ৰূপসমাযাতি সন্নিসীদাপনত্থায. নিব্বানাযাতি অমতমহানিব্বানত্থায. পটিনিস্সগ্গাযাতি মগ্গেন কিলেসানং নিস্সজ্জনত্থায. পটিপস্সদ্ধিযাতি ফলেন পটিপস্সদ্ধানং অনুপ্পজ্জনত্থায নালং.
১৩২. এৰঞ্হি অৰিৰাদমানো – যা কাচিমাতি গাথা. তত্থ সম্মুতিযোতি দিট্ঠিযো. পুথুজ্জাতি পুথুজ্জনসম্ভৰা. সো উপযং কিমেয্যাতি সো উপগন্তব্বট্ঠেন উপযং রূপাদীসু একম্পি ধম্মং কিং উপেয্য, কেন ৰা কারণেন উপেয্য. দিট্ঠে সুতে খন্তিমকুব্বমানোতি দিট্ঠসুতসুদ্ধীসু পেমং অকরোন্তো.
পুথুজ্জনেহি জনিতাতি পুথুজ্জনেহি উপ্পাদিতা. সম্মুতিযোতি দিট্ঠিযো. পুথু নানাজনেহি জনিতা ৰাতি অনেকৰিধেহি দিট্ঠিগতিকেহি উপ্পাদিতা ৰা. নেতীতি ন এতি. ন উপেতীতি সমীপং ন এতি. ন উপগচ্ছতীতি নিৰত্ততি. নাভিনিৰিসতীতি পৰিসিত্ৰা নপ্পতিট্ঠতি.
১৩৩. ইতো বাহিরা পন – সীলুত্তমাতি গাথা তস্সত্থো – সীলংযেৰ ‘‘উত্তম’’ন্তি মঞ্ঞমানা সীলুত্তমাতি একে ভোন্তো সংযমমত্তেন সুদ্ধিং ৰদন্তি, হত্থিৰতাদিঞ্চ ৰতং সমাদায উপট্ঠিতাসে. ইধেৰ দিট্ঠিযং অস্স সত্থুনো সুদ্ধিং ভৰূপনীতা ভৰজ্ঝোসিতা সমানা ৰদন্তি, অপি চ তে কুসলাৰদানা ‘‘কুসলা ময’’ন্তি এৰংৰাদা.
১৩৪. এৰং সীলুত্তমেসু চ তেসু তথা পটিপন্নো যো কোচি – সচে চুতোতি গাথা. তস্সত্থো – সচে ততো সীলৰততো পরৰিচ্ছিন্দনেন ৰা অনভিসম্ভুণন্তো ৰা চুতো হোতি, সো তং সীলব্বতকম্মং পুঞ্ঞাভিসঙ্খারাদিকম্মং ৰা ৰিরাধযিত্ৰা ৰেধতী. ন কেৰলঞ্চ ৰেধতি, অপি চ খো তং সীলব্বতসুদ্ধিং পজপ্পতী চ ৰিপ্পলপতি চ পত্থযতী চ. কিমিৰ? সত্থাৰ হীনো পৰসং ঘরম্হা, ঘরম্হা পৰসন্তো সত্থতো হীনো যথা তং ঘরং ৰা সত্থং ৰা পত্থযতীতি.
পরৰিচ্ছিন্দনায ৰাতি পরেন ৰারিযমানো ৰা. অনভিসম্ভুণন্তো ৰাতি তং পটিপত্তিং অসম্পাদেন্তো ৰা.
অঞ্ঞায অপরদ্ধোতি নিব্বানেন পরিহীনো মগ্গতো ৰা. তং ৰা সত্থং অনুবন্ধতীতি তং ৰা সত্থং সব্বত্থ পচ্ছতো গচ্ছতি.
১৩৫. এৰং পন সীলুত্তমানং পৰেধনকারণং অরিযসাৰকো সীলব্বতং ৰাপি পহায সব্বন্তি গাথা. তত্থ সাৰজ্জানৰজ্জন্তি সব্বাকুসলং লোকিযকুসলঞ্চ. এতং সুদ্ধিং অসুদ্ধিন্তি অপত্থযানোতি পঞ্চকামগুণাদিভেদং সুদ্ধিং অকুসলাদিভেদং অসুদ্ধিঞ্চ অপত্থযমানো. ৰিরতো চরেতি সুদ্ধিযা অসুদ্ধিযা চ ৰিরতো চরেয্য. সন্তি মনুগ্গহাযাতি দিট্ঠিং অগ্গহেত্ৰা.
কণ্হং কণ্হৰিপাকন্তি অকুসলকম্মং অকুসলৰিপাকদাযকং. সুক্কং সুক্কৰিপাকন্তি লোকিযকুসলং অত্তনা সদিসং সুক্কৰিপাকদাযকং.
নিযামাৰক্কন্তিন্তি মগ্গপৰিসনং. সেক্খাতি সত্ত সেক্খা. অগ্গধম্মন্তি উত্তমধম্মং, অরহত্তফলং.
১৩৬. এৰং ইতো বাহিরকে সীলুত্তমে সংযমেন ৰিসুদ্ধিৰাদে তেসঞ্চ ৰিপাকং সীলব্বতপহাযিনো অরহতো চ পটিপত্তিং দস্সেত্ৰা ইদানি অঞ্ঞথাপি সুদ্ধিৰাদে বাহিরকে দস্সেন্তো ‘‘তমূপনিস্সাযা’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – সন্তঞ্ঞেপি সমণব্রাহ্মণা, তে জিগুচ্ছিতং অমরন্তপং ৰা দিট্ঠসুদ্ধিআদীসু ৰা অঞ্ঞতরঞ্ঞতরং উপনিস্সাযঅকিরিযদিট্ঠিযা ৰা উদ্ধংসরা হুত্ৰা ভৰাভৰেসু অৰীততণ্হা সুদ্ধি’মনুত্থুনন্তি ৰদন্তি কথেন্তীতি.
তপোজিগুচ্ছৰাদাতি কাযপীল়নাদিতপেন পাপহিরীযনৰাদা. তপোজিগুচ্ছসারাতি তেনেৰ তপেন হিরীযনসারৰন্তো. উদ্ধংসরাৰাদাতি সংসারেন সুদ্ধিং কথযন্তা.
১৩৭. এৰং তেসং অৰীততণ্হানং সুদ্ধিং অনুত্থুনন্তানং যোপি সুদ্ধিপ্পত্তমেৰ অত্তানং মঞ্ঞেয্য, তস্সাপি অৰীততণ্হত্তা ভৰাভৰেসু তং তং ৰত্থুং পত্থযমানস্স হি জপ্পিতানি পুনপ্পুনং হোন্তিযেৰাতি অধিপ্পাযো. তণ্হা হি আসেৰিতা তণ্হং ৰড্ঢযতেৰ, ন কেৰলঞ্চ জপ্পিতানি, পৰেধিতং ৰাপি পকপ্পিতেসু, তণ্হাদিট্ঠীহি চস্স পকপ্পিতেসু ৰত্থূসু পৰেধিতম্পি হোতীতি ৰুত্তং হোতি. ভৰাভৰেসু পন ৰীততণ্হত্তা আযতিং চুতূপপাতো ইধ যস্স নত্থি, স কেন ৰেধেয্য কুহিং ৰ জপ্পেতি অযমেতিস্সা গাথায সম্বন্ধো.
আগমনন্তি পুন আগমনং. গমনন্তি ইতো অঞ্ঞত্থ গমনং. গমনাগমনন্তি ইতো গন্ত্ৰা পুন নিৰত্তনং. কালন্তি মরণং. গতীতি গমনৰসেন গতিযা গন্তব্বং.
১৩৮. যমাহু ধম্মন্তি পুচ্ছাগাথা.
১৩৯. ইদানি যস্মা একোপি এত্থ ৰাদো সচ্চো নত্থি, কেৰলং দিট্ঠিমত্তকেন হি তে ৰদন্তি, তস্মা তমত্থং দস্সেন্তো ‘‘সকং হী’’তি ইমং তাৰ ৰিস্সজ্জনগাথমাহ. তত্থ সম্মুতিন্তি দিট্ঠিং. অনোমন্তি অনূনং.
১৪০. এৰমেতেসু সকং ধম্মং পরিপুণ্ণং ব্রূৰন্তেসু অঞ্ঞস্স ধম্মং পন হীনন্তি ৰদন্তেসু যস্স কস্সচি – পরস্স চে ৰম্ভযিতেন হীনোতি গাথা. তস্সত্থো – যদি পরস্স নিন্দিতকারণা হীনো ভৰেয্য, ন কোচি ধম্মেসু ৰিসেসি অগ্গো ভৰেয্য. কিংকারণা? পুথূ হি অঞ্ঞস্স ৰদন্তি ধম্মং নিহীনতো সব্বেৰ তে সম্হি দল়্হং ৰদানাসকধম্মে দল়্হৰাদা এৰ.
ৰম্ভযিতকারণাতি ধংসিতকারণা. গরহিতকারণাতি লামককতকারণা. উপৰদিতকারণাতি অক্কোসিতকারণা. সকাযনন্তি সকমগ্গং.
১৪১. কিঞ্চ ভিয্যো – সদ্ধম্মপূজাতি গাথা. তস্সত্থো – তে চ তিত্থিযা যথা পসংসন্তি সকাযনানি, সদ্ধম্মপূজাপি নেসং তথেৰ ৰত্ততি. তে হি অতিৰিয সত্থারাদীনি সত্তরোন্তি. তত্থ যদি তে পমাণা সিযুং, এৰং সন্তে সব্বেৰ ৰাদা তথিযা ভৰেয্যুং. কিংকারণা? সুদ্ধী হি নেসং পচ্চত্তমেৰ. ন সা অঞ্ঞত্থ সিজ্ঝতি, নাপি পরমত্থতো. অত্তনি দিট্ঠিগাহমত্তমেৰ হি তং তেসং পরপচ্চযনেয্যবুদ্ধীনং. পচ্চত্তমেৰাতি পাটেক্কমেৰ.
১৪২. যো পন ৰিপরীততো বাহিতপাপত্তা ব্রাহ্মণো, তস্স ন ব্রাহ্মণস্স পরনেয্যমত্থীতি গাথা. তস্সত্থো – ব্রাহ্মণস্স হি ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তিআদিনা নযেন সুদিট্ঠত্তা পরেন নেতব্বং ঞাণং নত্থি. দিট্ঠিধম্মেসু ‘‘ইদমেৰ সচ্চ’’ন্তি নিচ্ছিনিত্ৰা সুমগ্গহীতম্পি নত্থি. তংকারণা সো দিট্ঠিকলহানি অতিক্কন্তো, ন হি সো সেট্ঠতো পস্সতি ধম্মমঞ্ঞং অঞ্ঞত্র সতিপট্ঠানাদীহি.
ন পরনেয্যোতি পরেন নেতব্বো জানাপেতব্বো ন হোতি. ন পরপত্তিযো ন পরপচ্চযোতি পরেসং পচ্চেতব্বো ন হোতি. ন পরপটিবদ্ধগূতি পরেসং পটিবদ্ধগমনো ন হোতি.
১৪৩. জানামীতি গাথায সম্বন্ধো অত্থো চ – এৰং তাৰ পরমত্থব্রাহ্মণো ন হি সেট্ঠতো পস্সতি ধম্মমঞ্ঞং, অঞ্ঞে পন তিত্থিযা পরচিত্তঞাণাদীহি জানন্তাপি পস্সন্তাপি ‘‘জানামি পস্সামি তথেৰ এত’’ন্তি এৰং ৰদন্তাপি চ দিট্ঠিযা সুদ্ধিং পচ্চেন্তি. কস্মা? যস্মা তেসু একোপি অদক্খি চে অদ্দস চেপি তেন পরচিত্তঞাণাদিনা যথাভূতমত্থং, কিঞ্হি তুমস্স তেন তস্স তেন দস্সনেন কিং কতং, কিং দুক্খপরিঞ্ঞা সাধিতা, উদাহু সমুদযপ্পহানাদীনং অঞ্ঞতরং, যতো সব্বথাপি অতিক্কমিত্ৰা অরিযমগ্গং তে তিত্থিযা অঞ্ঞেনেৰ ৰদন্তি সুদ্ধিং, অতিক্কমিত্ৰা ৰা তে তিত্থিযে বুদ্ধাদযো অঞ্ঞেনেৰ ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি.
১৪৪. পস্সং নরোতি গাথায সম্বন্ধো অত্থো চ – কিঞ্চ ভিয্যো? য্ৰাযং পরচিত্তঞাণাদীহি অদ্দক্খি, সো পস্সং নরো দক্খতি নামরূপং, ন ততো পরং, দিস্ৰান ৰা ঞস্সতি তানিমেৰ নামরূপানি নিচ্চতো সুখতো ৰা, ন অঞ্ঞথা; সো এৰং পস্সন্তো কামং বহুং পস্সতু অপ্পকং ৰা নামরূপং নিচ্চতো সুখতো চ অথস্স এৰরূপেন দস্সনেন ন হি তেন সুদ্ধিং কুসলা ৰদন্তি.
১৪৫. নিৰিস্সৰাদীতি গাথায সম্বন্ধো অত্থো চ – তেন চ দস্সনেন সুদ্ধিযা অসতিযাপি যো ‘‘জানামি পস্সামি তথেৰ এত’’ন্তি এৰং নিৰিস্সৰাদী, এতং ৰা দস্সনং পটিচ্চ দিট্ঠিযা সুদ্ধিং পচ্চেন্তো ‘‘ইদমেৰ সচ্চ’’ন্তি এৰং নিৰিস্সৰাদী, সো সুব্বিনযো ন হোতি তং তথা পকপ্পিতং অভিসঙ্খতং দিট্ঠিং পুরক্খরানো. সো হি যং সত্থারাদিং নিস্সিতো, তত্থেৰ সুভং ৰদানো সুদ্ধিং ৰদো, ‘‘পরিসুদ্ধিৰাদো পরিসুদ্ধিদস্সনো ৰা অহ’’ন্তি অত্তানং মঞ্ঞমানো তত্থ তথদ্দসা সো, তত্থ সকায দিট্ঠিযা অৰিপরীতমেৰ সো অদ্দস. যথা সা দিট্ঠি পৰত্ততি, তথেৰ তং অদ্দস, ন অঞ্ঞথা পস্সিতুং ইচ্ছতীতি অধিপ্পাযো.
নিৰিস্সৰাদীতি পতিট্ঠহিত্ৰা কথেন্তো. দুব্বিনযোতি ৰিনেতুং দুক্খো. দুপ্পঞ্ঞাপযোতি ঞাপেতুং চিত্তেন লব্ভাপেতুং দুক্খো. দুন্নিজ্ঝাপযোতি চিত্তেন ৰীমংসিত্ৰা গহণত্থং পুনপ্পুনং নিজ্ঝাপযিতুং দুক্খো. দুপ্পেক্খাপযোতি ইক্খাপযিতুং দুক্খো. দুপ্পসাদযোতি চিত্তে পসাদং উপ্পাদেতুং দুক্খো.
অপ্পস্সীতি ঞাণেন পটিৰেধং পাপুণি. পটিৰিজ্ঝীতি চিত্তেন অৰবোধং পাপুণি.
১৪৬. এৰং পকপ্পিতং দিট্ঠিং পুরক্খরানেসু তিত্থিযেসু – ন ব্রাহ্মণো কপ্পমুপেতি সঙ্খাতি গাথা. তত্থ সঙ্খাতি সঙ্খায, জানিত্ৰাতি অত্থো. নপি ঞাণবন্ধূতি সমাপত্তিঞাণাদিনা অকততণ্হাদিট্ঠিবন্ধু. তত্থ ৰিগ্গহো – নাপি অস্স ঞাণেন কতো বন্ধু অত্থীতি নপি ঞাণবন্ধু. সম্মুতিযোতি দিট্ঠিসম্মুতিযো. পুথুজ্জাতি পুথুজ্জনসম্ভৰা. উগ্গহণন্তি মঞ্ঞেতি উগ্গহণন্তি অঞ্ঞে, অঞ্ঞে তা সম্মুতিযো উগ্গণ্হন্তীতি ৰুত্তং হোতি.
উপেক্খতীতি উপপত্তিতো অপক্খপতিতো হুত্ৰা পস্সতি.
১৪৭. কিঞ্চ ভিয্যো – ৰিস্সজ্জ গন্থানীতি গাথা. তত্থ অনুগ্গহোতি উগ্গহণৰিরহিতো, সোপি নাস্স উগ্গহোতি অনুগ্গহো. ন ৰা উগ্গণ্হাতীতি অনুগ্গহো.
গন্থে ৰোস্সজ্জিত্ৰাতি অভিজ্ঝাদিকে গন্থে চজিত্ৰা. ৰিস্সজ্জাতি পুন অনাদিযনৰসেন জহিত্ৰা. গধিতেতি ঘটিতে. গন্থিতেতি সুত্তেন সঙ্গহিতে ৰিয গন্থিতে. বন্ধেতি সুট্ঠু বন্ধে. ৰিবন্ধেতি ৰিৰিধা বন্ধে. পলিবুদ্ধেতি সমন্ততো বন্ধনেন বন্ধে. বন্ধনেতি কিলেসবন্ধনে. ফোটযিত্ৰাতি পপ্ফোটেত্ৰা. সচ্চং ৰিস্সজ্জং করোন্তীতি ৰিসঙ্খরিত্ৰা অপরিভোগং করোন্তি. ৰিকোপেন্তীতি চুণ্ণৰিচুণ্ণং করোন্তি.
১৪৮. কিঞ্চ ভিয্যো – সো এৰরূপো – পুব্বাসৰেতি গাথা. তত্থ পুব্বাসৰেতি অতীতরূপাদীনি আরব্ভ উপ্পজ্জনধম্মকিলেসে. নৰেতি পচ্চুপ্পন্নরূপাদীনি আরব্ভ উপ্পজ্জনধম্মে. ন ছন্দগূতি ছন্দাদিৰসেন ন গচ্ছতি. অনত্তগরহীতি কতাকতৰসেন অত্তানং অগরহন্তো.
১৪৯. এৰং অনত্তগরহী চ – স সব্বধম্মেসূতি গাথা. তত্থ সব্বধম্মেসূতি দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠিধম্মেসু ‘‘যং কিঞ্চি দিট্ঠং ৰা’’তি এৰংপভেদেসু. পন্নভারোতি পতিতভারো. ন কপ্পেতীতি ন কপ্পিযো, দুৰিধম্পি কপ্পং ন করোতীতি অত্থো. নূপরতোতি পুথুজ্জনকল্যাণকসেক্খা ৰিয উপরতিসমঙ্গীপি নো হোতি. ন পত্থিযোতি নিত্তণ্হো. তণ্হা হি পত্থযতীতি পত্থিযা, নাস্স পত্থিযাতি ন পত্থিযো. ইতো পরঞ্চ হেট্ঠা চ তত্থ তত্থ ৰুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৰ. এৰং অরহত্তনিকূটেনেৰ দেসনং নিট্ঠাপেসি, দেসনাপরিযোসানে পুরাভেদসুত্তে (মহানি. ৮৩) ৰুত্তসদিসো এৰ অভিসমযো অহোসীতি.
সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায মহানিদ্দেসট্ঠকথায
মহাব্যূহসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.