১২. চূল়ব্যূহসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা
দ্ৰাদসমে চূল়ব্যূহসুত্তনিদ্দেসে সকংসকংদিট্ঠিপরিব্বসানাতি ইদম্পি তস্মিংযেৰ মহাসমযে ‘‘সব্বেপিমে দিট্ঠিগতিকা ‘সাধুরূপাম্হা’তি ভণন্তি, কিং নু খো সাধুরূপাৰ ইমে অত্তনো এৰ দিট্ঠিযা পতিট্ঠহন্তি, উদাহু অঞ্ঞম্পি দিট্ঠিং গণ্হন্তী’’তি উপ্পন্নচিত্তানং একচ্চানং দেৰতানং তমত্থং পকাসেতুং পুরিমনযেনেৰ নিম্মিতবুদ্ধেন অত্তানং পুচ্ছাপেত্ৰা ৰুত্তং.
১১৩. তত্থ আদিতো দ্ৰেপি গাথা পুচ্ছাগাথাযেৰ. তাসু সকং সকং দিট্ঠিপরিব্বসানাতি অত্তনো অত্তনো দিট্ঠিযা ৰসমানা. ৰিগ্গয্হ নানা কুসলা ৰদন্তীতি তং দিট্ঠিং বলৰগ্গাহং গহেত্ৰা ‘‘তত্থ কুসলাম্হা’’তি পটিজানমানা পুথু পুথু ৰদন্তি, একং ন ৰদন্তি. যো এৰং জানাতি স ৰেদি ধম্মং, ইদং পটিক্কোসমকেৰলী সোতি তঞ্চ দিট্ঠিং সন্ধায যো এৰং জানাতি, সো ধম্মং ৰেদিযি. ইদং পন পটিক্কোসন্তো হীনো হোতীতি চ ৰদন্তি.
নানা ৰদন্তীতি নানাকারণং ভণন্তি. ৰিৰিধং ৰদন্তীতি নানাৰিধং ভণন্তি. অঞ্ঞোঞ্ঞং ৰদন্তীতি একং অৰত্ৰা অঞ্ঞং অঞ্ঞং গহেত্ৰা ৰদন্তি. অকেৰলী সোতি যো অকুসলো অযং. অসমত্তোতি ন পরিপূরো. অপরিপুণ্ণোতি ন সম্পুণ্ণো.
১১৪. বালোতি হীনো. অক্কুসলোতি অৰিদ্ৰা.
১১৫. ইদানি তিস্সো ৰিস্সজ্জনগাথা হোন্তীতি. তা পুরিমড্ঢেন ৰুত্তমত্থং পচ্ছিমড্ঢেন পটিব্যূহিত্ৰা ঠিতা. তেন ব্যূহেন উত্তরসুত্ততো চ অপ্পকত্তা ইদং সুত্তং ‘‘চূল়ব্যূহ’’ন্তি নামং লভি. তত্থ পঠমগাথাযং তাৰ পরস্স চে ধম্মন্তি পরস্স দিট্ঠিং. সব্বেৰিমে বালাতি এৰং সন্তে সব্বেৰ ইমে বালা হোন্তীতি অধিপ্পাযো. কিংকারণা? সব্বেৰিমে দিট্ঠিপরিব্বসানাতি.
১১৬. সন্দিট্ঠিযা চেৰ ন ৰীৰদাতা, সংসুদ্ধপঞ্ঞা কুসলা মুতীমাতি সকায দিট্ঠিযা অনৰীৰদাতা অৰোদাতা সংকিলিট্ঠাৰ সমানা সংসুদ্ধপঞ্ঞা চ কুসলা চ মুতিমন্তো চ তে হোন্তি চে. অথ ৰা ‘‘সন্দিট্ঠিযা চে ৰদাতা’’তি পাঠো, তস্সত্থো – সকায পন দিট্ঠিযা ৰোদাতা সংসুদ্ধপঞ্ঞা কুসলা মুতিমন্তো হোন্তি চে, ন তেসং কোচীতি এৰং সন্তে তেসং একোপি নিহীনপঞ্ঞো ন হোতি, কিংকারণা? দিট্ঠী হি তেসম্পি তথা সমত্তা, যথা ইতরেসন্তি.
১১৭. ন ৰাহমেতন্তি গাথায সঙ্খেপত্থো – যং তে মিথু দ্ৰে দ্ৰে জনা অঞ্ঞমঞ্ঞং ‘‘বালো’’তি আহু, অহং এতং তথিযন্তি তচ্ছন্তি নেৰ ব্রূমি. কিংকারণা? যস্মা সব্বেৰ তে সকং সকং দিট্ঠিং ‘‘ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি অকংসু, তেন চ কারণেন পরং ‘‘বালো’’তি দহন্তি. এত্থ চ তথিযং, তথেৰন্তি (সু. নি. অট্ঠ. ২.৮৮৯) দ্ৰেপি পাঠা.
তচ্ছন্তি অতুচ্ছং. তথন্তি অৰিপরীতং, ভূতন্তি সন্তং. যাথাৰন্তি সংৰিজ্জমানং. অৰিপরিতন্তি ন ৰিসঙ্কেতং.
১১৮. যমাহূতি পুচ্ছাগাথায ‘‘যং দিট্ঠিসচ্চং তথিয’’ন্তি একে আহু.
১১৯. একঞ্হি সচ্চন্তি ৰিস্সজ্জনগাথায একং সচ্চং নিরোধো মগ্গো ৰা. যস্মিং পজা নো ৰিৰদে পজানন্তি যম্হি সচ্চে পজানন্তো পজা নো ৰিৰদেয্যুং. সযং থুনন্তীতি অত্তনা ৰদন্তি.
১২০. কস্মা নূতি পুচ্ছাগাথায পৰাদিযাসেতি ৰাদিনো. উদাহু তে তক্কমনুস্সরন্তীতি তে ৰাদিনো উদাহু অত্তনো তক্কমত্তং অনুগচ্ছন্তি.
তক্কপরিযাহতন্তি ৰিতক্কেন সমন্ততো আহতং. ৰীমংসানুচরিতন্তি অত্তনো উপট্ঠিতপঞ্ঞায ৰিচরিতং. সযংপটিভানন্তি অত্তনো পটিভানং.
১২১. ন হেৰাতি ৰিস্সজ্জনগাথায অঞ্ঞত্র সঞ্ঞায নিচ্চানীতি ঠপেত্ৰা সঞ্ঞামত্তেন নিচ্চন্তি গহিতগ্গহণানি. তক্কঞ্চ দিট্ঠীসু পকপ্পযিত্ৰাতি অত্তনো নিচ্চসঙ্কপ্পমত্তং দিট্ঠীসু জনেত্ৰা.
যস্মা পন দিট্ঠীসু ৰিতক্কং জনেন্তা দিট্ঠিযো সঞ্জনেন্তি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘দিট্ঠিগতানি জনেন্তি সঞ্জনেন্তী’’তিআদি. জনেন্তীতি উপরূপরি দিট্ঠিং উপ্পাদেন্তা জনেন্তি. সঞ্জনেন্তীতিআদীনি উপসগ্গৰসেন পদং ৰড্ঢেত্ৰা ৰুত্তানি. ময্হং সচ্চন্তি মম ৰচনং তচ্ছং.
১২২. ইদানি এৰং নানাসচ্চেসু অসন্তেসু তক্কমত্তং অনুস্সরন্তানং দিট্ঠিগতিকানং ৰিপ্পটিপত্তিং দস্সেতুং ‘‘দিট্ঠে সুতে’’তিআদিকা গাথাযো অভাসি. তত্থ দিট্ঠেতি দিট্ঠং, দিট্ঠসুদ্ধিন্তি অধিপ্পাযো. এস নযো সুতাদীসু. এতে চ নিস্সায ৰিমানদস্সীতি এতে দিট্ঠিধম্মে নিস্সযিত্ৰা সুদ্ধিভাৰসঙ্খাতং ৰিমানং অসম্মানং পস্সন্তোপি. ৰিনিচ্ছযে ঠত্ৰা পহস্সমানো, বালো পরো অক্কুসলোতি চাহাতি এৰং ৰিমানদস্সীপি তস্মিং দিট্ঠিৰিনিচ্ছযে ঠত্ৰা তুট্ঠিজাতো হাসজাতো হুত্ৰা পরো ‘‘হীনো চ অৰিদ্ৰা চা’’তি এৰং ৰদতিযেৰ.
ন সম্মানেতীতিপি ৰিমানদস্সীতি ন বহুমানং করোতীতি এৰম্পি ৰিমানদস্সী ন বহুমানদস্সী. দোমনস্সং জনেতীতি পঠমং দিট্ঠিনিস্সযং অল্লীযিত্ৰা দোমনস্সং পত্ৰা পচ্ছা দিট্ঠিৰিনিচ্ছযে ঠিতকালে সোমনস্সং উপ্পাদেতীতি অত্থো.
ৰিনিচ্ছযদিট্ঠিযা ঠত্ৰাতি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা গহিতদিট্ঠিযা ঠত্ৰা.
১২৩. এৰং সন্তে যেনেৰাতি গাথা. তত্থ সযমত্তনাতি সযমেৰ অত্তানং. ৰিমানেতীতি গরহতি. তদেৰ পাৰাতি তদেৰ ৰচনং দিট্ঠিং ৰদতি, তং ৰা পুগ্গলং.
১২৪. অতিসারদিট্ঠিযাতি গাথাযত্থো – সো এৰং তায লক্খণাতিসারিনিযা অতিসারদিট্ঠিযা সমত্তো পরিপুণ্ণো উদ্ধুমাতো, তেন চ দিট্ঠিমানেন মত্তো ‘‘পরিপুণ্ণো অহং কেৰলী’’তি এৰং পরিপুণ্ণমানী. সযমেৰ অত্তানং মনসা ‘‘অহং পণ্ডিতো’’তি অভিসিঞ্চতি. কিংকারণা? দিট্ঠী হি সা তস্স তথা সমত্তাতি.
সব্বা তা দিট্ঠিযো লক্খণাতিক্কন্তাতি তা সব্বা দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠিযো লক্খণং অতীতা অতিসরন্তীতি অতিক্কন্তা. অনোমোতি অনূনো.
১২৫. পরস্স চেতি গাথায সম্বন্ধো অত্থো চ – কিঞ্চ ভিয্যো? যো সো ৰিনিচ্ছযে ঠত্ৰা পহস্সমানো ‘‘বালো পরো অক্কুসলো’’তি চাহ, তস্স পরস্স চে হি ৰচসা সো তেন ৰুচ্চমানো নিহীনো হোতি, তুমো সহা হোতি নিহীনপঞ্ঞো, সোপি তেনেৰ সহ নিহীনপঞ্ঞো হোতি. সোপি হি তং ‘‘বালো’’তি ৰদতি. অথ তস্স ৰচনং অপ্পমাণং, সো পন সযমেৰ ৰেদগূ চ ধীরো চ হোতি. এৰং সন্তে ন কোচি বালো সমণেসু অত্থি. সব্বেপি হি তে অত্তনো ইচ্ছায পণ্ডিতা.
ৰাচাযাতি কথনেন. ৰচনেনাতি ভাসিতেন. নিন্দিতকারণাতি গরহহেতুনা. গরহিতকারণাতি অৰঞ্ঞাতহেতুনা. উপৰদিতকারণাতি উপৰাদহেতুনা.
১২৬. অঞ্ঞং ইতোতি গাথায সম্বন্ধো অত্থো চ – ‘‘অথ চে সযং ৰেদগূ হোতি ধীরো. ন কোচি বালো সমণেসু অত্থী’’তি এৰঞ্হি ৰুত্তেপি সিযা কস্সচি ‘‘কস্মা’’তি. তত্থ ৰুচ্চতে – যস্মা অঞ্ঞং ইতো যাভিৰদন্তি ধম্মং, অপরদ্ধা সুদ্ধিমকেৰলী তে. এৰম্পি তিত্থ্যা পুথুসো ৰদন্তি, যে ইতো অঞ্ঞং দিট্ঠিং অভিৰদন্তি, তে অপরদ্ধা ৰিরদ্ধা সুদ্ধিমগ্গং, অকেৰলিনো চ তেতি এৰং পুথুতিত্থিযা যস্মা ৰদন্তীতি ৰুত্তং হোতি. কস্মা পনেৰং ৰদন্তীতি চে? সন্দিট্ঠিরাগেন হি তেভিরত্তা, যস্মা সকেন দিট্ঠিরাগেন তে অভিরত্তাতি ৰুত্তং হোতি.
তে সুদ্ধিমগ্গন্তি তে অঞ্ঞতিত্থিযা অকিলিট্ঠমগ্গং. ৰিসুদ্ধিমগ্গন্তি নিদ্দোসমগ্গং. পরিসুদ্ধিমগ্গন্তি সুক্কমগ্গং. ৰোদাতমগ্গন্তি পণ্ডরমগ্গং. পরিযোদাতমগ্গন্তি পভাৰন্তমগ্গং. ৰিরদ্ধাতি ৰুত্তৰিধিনা মগ্গেন ৰিরজ্ঝিত্ৰা ঠিতা. অপরদ্ধাতি অপরজ্ঝিত্ৰা ঠিতা. খলিতাতি পরিহীনা. গলিতাতি ততো ভট্ঠা. অঞ্ঞাযাতি অঞ্ঞাণেন. অপরদ্ধাতি পরাজযমাপন্না. অথ ৰা ‘‘ঞাযাপরদ্ধা’’তিপি পাঠো. ঞাযেন মগ্গেন ৰিরদ্ধাতি অত্থো.
১২৭. এৰং অভিরত্তা চ – ইধেৰ সুদ্ধিন্তি গাথা. তত্থ সকাযনেতি সকমগ্গে. দল়্হং ৰদানাতি দল়্হৰাদা.
থিরৰাদাতি সন্নিট্ঠানৰাদা. বলিকৰাদাতি বলৰন্তৰাদা. অৰট্ঠিতৰাদাতি পতিট্ঠহিত্ৰা কথিতৰাদা.
১২৮. যে এৰঞ্চ দল়্হৰাদা, তেসু যো কোচি তিত্থিযো সকাযনে ৰাপি দল়্হং ৰদানো কমেত্থ বালোতি পরং দহেয্য, সঙ্খেপতো তত্থ সস্সতুচ্ছেদসঙ্খাতে ৰিত্থারতো নত্থিকইস্সরকারকনিযতিআদিভেদে সকে অযনে ‘‘ইদমেৰ সচ্চ’’ন্তি দল়্হং ৰদানো কং পরং এত্থ দিট্ঠিগতে ‘‘বালো’’তি সহ ধম্মেন পস্সেয্য, ননু সব্বোপি তস্স মতেন পণ্ডিতো এৰ সুপ্পটিপন্নো এৰ চ. এৰং সন্তে সযমেৰ সো মেধগমাৰহেয্য, পরং ৰদং বালমসুদ্ধিধম্মং. সোপি পরং ‘‘বালো চ অসুদ্ধিধম্মো চ অয’’ন্তি ৰদন্তো অত্তনাৰ কলহং আৰহেয্য. কস্মা? যস্মা সব্বোপি তস্স মতেন পণ্ডিতোযেৰ সুপ্পটিপন্নোযেৰ চ.
১২৯. এৰং সব্বথাপি ৰিনিচ্ছযে ঠত্ৰা সযং পমায, উদ্ধং স লোকস্মিং ৰিৰাদমেতীতি দিট্ঠিযা ঠত্ৰা সযঞ্চ সত্থারাদিং মিনিত্ৰা সো ভিয্যো ৰিৰাদমেতীতি. এৰং পন ৰিনিচ্ছযেসু আদীনৰং ঞত্ৰা অরিযমগ্গেন হিত্ৰান সব্বানি ৰিনিচ্ছযানি, ন মেধগং কুব্বতি জন্তু লোকেতি অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি.
সযং পমাযাতি অত্তনা মিনিত্ৰা. পমিনিত্ৰাতি পমাণং কত্ৰা. ‘‘পৰিনেত্ৰা’’তিপি পাঠো, তং ন সুন্দরং. উদ্ধং ৰাদেন সদ্ধিন্তি অত্তনো উপরি কথেন্তেন সহ. দেসনাপরিযোসানে পুরাভেদসুত্তে (মহানি. ৮৩) ৰুত্তসদিসো এৰ অভিসমযো অহোসীতি.
সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায মহানিদ্দেসট্ঠকথায
চূল়ব্যূহসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.