৫. চূল়কুণালৰগ্গো

[৩৪১] ১. কণ্ডরীজাতকৰণ্ণনা

নরানমারামকরাসূতি ইমস্স জাতকস্স ৰিত্থারকথা কুণালজাতকে (জা. ২.২১.কুণালজাতক) আৰি ভৰিস্সতি.

কণ্ডরীজাতকৰণ্ণনা পঠমা.

[৩৪২] ২. ৰানরজাতকৰণ্ণনা

অসক্খিং ৰত অত্তানন্তি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তস্স ৰধায পরিসক্কনং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু (জা. অট্ঠ. ২.২.সুসুমারজাতকৰণ্ণনা) হেট্ঠা ৰিত্থারিতমেৰ.

অতীতে পন বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো হিমৰন্তপদেসে কপিযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো গঙ্গাতীরে ৰসি. অথেকা অন্তোগঙ্গাযং সংসুমারী বোধিসত্তস্স হদযমংসে দোহল়ং উপ্পাদেত্ৰা সংসুমারস্স কথেসি. সো ‘‘তং কপিং উদকে নিমুজ্জাপেত্ৰা মারেত্ৰা হদযমংসং গহেত্ৰা সংসুমারিযা দস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা মহাসত্তং আহ – ‘‘এহি, সম্ম, অন্তরদীপকে ফলাফলে খাদিতুং গচ্ছামা’’তি. ‘‘কথং, সম্ম, অহং গমিস্সামী’’তি. ‘‘অহং তং মম পিট্ঠিযং নিসীদাপেত্ৰা নেস্সামী’’তি. সো তস্স চিত্তং অজানন্তো লঙ্ঘিত্ৰা পিট্ঠিযং নিসীদি. সংসুমারো থোকং গন্ত্ৰা নিমুজ্জিতুং আরভি. অথ নং ৰানরো ‘‘কিংকারণা, ভো, মং উদকে নিমুজ্জাপেসী’’তি আহ. ‘‘অহং তং মারেত্ৰা তৰ হদযমংসং মম ভরিযায দস্সামী’’তি. ‘‘দন্ধ ত্ৰং মম হদযমংসং উরে অত্থীতি মঞ্ঞসী’’তি? ‘‘অথ কহং তে ঠপিত’’ন্তি? ‘‘এতং উদুম্বরে ওলম্বন্তং ন পস্সসী’’তি? ‘‘পস্সামি, দস্সসি পন মে’’তি. ‘‘আম, দস্সামী’’তি. সংসুমারো দন্ধতায তং গহেত্ৰা নদীতীরে উদুম্বরমূলং গতো. বোধিসত্তো তস্স পিট্ঠিতো লঙ্ঘিত্ৰা উদুম্বররুক্খে নিসিন্নো ইমা গাথা অভাসি –

১৬১. ‘‘অসক্খিং ৰত অত্তানং, উদ্ধাতুং উদকা থলং;

ন দানাহং পুন তুয্হং, ৰসং গচ্ছামি ৰারিজ.

১৬২. ‘‘অলমেতেহি অম্বেহি, জম্বূহি পনসেহি চ;

যানি পারং সমুদ্দস্স, ৰরং ময্হং উদুম্বরো.

১৬৩. ‘‘যো চ উপ্পতিতং অত্থং, ন খিপ্পমনুবুজ্ঝতি;

অমিত্তৰসমন্ৰেতি, পচ্ছা চ অনুতপ্পতি.

১৬৪. ‘‘যো চ উপ্পতিতং অত্থং, খিপ্পমেৰ নিবোধতি;

মুচ্চতে সত্তুসম্বাধা, ন চ পচ্ছানুতপ্পতী’’তি.

তত্থ অসক্খিং ৰতাতি সমত্থো ৰত অহোসিং. উদ্ধাতুন্তি উদ্ধরিতুং. ৰারিজাতি সংসুমারং আলপতি. যানি পারং সমুদ্দস্সাতি গঙ্গং সমুদ্দনামেনালপন্তো ‘‘যানি সমুদ্দস্স পারং গন্ত্ৰা খাদিতব্বানি, অলং তেহী’’তি ৰদতি. পচ্ছা চ অনুতপ্পতীতি উপ্পন্নং অত্থং খিপ্পং অজানন্তো অমিত্তৰসং গচ্ছতি, পচ্ছা চ অনুতপ্পতি.

ইতি সো চতূহি গাথাহি লোকিযকিচ্চানং নিপ্ফত্তিকারণং কথেত্ৰা ৰনসণ্ডমেৰ পাৰিসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সংসুমারো দেৰদত্তো অহোসি, ৰানরো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

ৰানরজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.

[৩৪৩] ৩. কুন্তিনীজাতকৰণ্ণনা

অৰসিম্হ তৰাগারেতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কোসলরঞ্ঞো গেহে নিৰুত্থং কুন্তিনীসকুণিকং আরব্ভ কথেসি. সা কির রঞ্ঞো দূতেয্যহারিকা অহোসি. দ্ৰে পোতকাপিস্সা অত্থি, রাজা তং সকুণিকং একস্স রঞ্ঞো পণ্ণং গাহাপেত্ৰা পেসেসি. তস্সা গতকালে রাজকুলে দারকা তে সকুণপোতকে হত্থেহি পরিমদ্দন্তা মারেসুং. সা আগন্ত্ৰা তে পোতকে মতে পস্সন্তী ‘‘কেন মে পুত্তকা মারিতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘অসুকেন চ অসুকেন চা’’তি. তস্মিঞ্চ কালে রাজকুলে পোসাৰনিকব্যগ্ঘো অত্থি কক্খল়ো ফরুসো, বন্ধনবলেন তিট্ঠতি. অথ তে দারকা তং ব্যগ্ঘং দস্সনায অগমংসু. সাপি সকুণিকা তেহি সদ্ধিং গন্ত্ৰা ‘‘যথা ইমেহি মম পুত্তকা মারিতা, তথেৰ নে করিস্সামী’’তি তে দারকে গহেত্ৰা ব্যগ্ঘস্স পাদমূলে খিপি, ব্যগ্ঘো মুরামুরাপেত্ৰা খাদি. সা ‘‘ইদানি মে মনোরথো পরিপুণ্ণো’’তি উপ্পতিত্ৰা হিমৰন্তমেৰ গতা. তং কারণং সুত্ৰা ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, রাজকুলে কির অসুকা নাম কুন্তিনী সকুণিকা যে হিস্সা পোতকা মারিতা, তে দারকে ব্যগ্ঘস্স পাদমূলে খিপিত্ৰা হিমৰন্তমেৰ গতা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেসা অত্তনো পোতকঘাতকে দারকে গহেত্ৰা ব্যগ্ঘস্স পাদমূলে খিপিত্ৰা হিমৰন্তমেৰ গতা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং বোধিসত্তো ধম্মেন সমেন রজ্জং কারেসি. তস্স নিৰেসনে একা কুন্তিনী সকুণিকা দূতেয্যহারিকাতি সব্বং পুরিমসদিসমেৰ. অযং পন ৰিসেসো. অযং কুন্তিনী ব্যগ্ঘেন দারকে মারাপেত্ৰা চিন্তেসি ‘‘ইদানি ন সক্কা মযা ইধ ৰসিতুং, গমিস্সামি, গচ্ছন্তী চ পন রঞ্ঞো অনারোচেত্ৰা ন গমিস্সামি, আরোচেত্ৰাৰ গমিস্সামী’’তি. সা রাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং ঠিতা ‘‘সামি, তুম্হাকং পমাদেন মম পুত্তকে দারকা মারেসুং, অহং কোধৰসিকা হুত্ৰা তে দারকে পটিমারেসিং, ইদানি মযা ইধ ৰসিতুং ন সক্কা’’তি ৰত্ৰা পঠমং গাথমাহ –

১৬৫. ‘‘অৰসিম্হ তৰাগারে, নিচ্চং সক্কতপূজিতা,

ত্ৰমেৰ দানিমকরি, হন্দ রাজ ৰজামহ’’ন্তি.

তত্থ ত্ৰমেৰ দানিমকরীতি মং পণ্ণং গাহাপেত্ৰা পেসেত্ৰা অত্তনো পমাদেন মম পিযপুত্তকে অরক্খন্তো ত্ৰঞ্ঞেৰ ইদানি এতং মম দোমনস্সকারণং অকরি. হন্দাতি ৰৰস্সগ্গত্থে নিপাতো. রাজাতি বোধিসত্তং আলপতি. ৰজামহন্তি অহং হিমৰন্তং গচ্ছামীতি.

তং সুত্ৰা রাজা দুতিযং গাথমাহ –

১৬৬. ‘‘যো ৰে কতে পটিকতে, কিব্বিসে পটিকিব্বিসে;

এৰং তং সম্মতী ৰেরং, ৰস কুন্তিনি মাগমা’’তি.

তস্সত্থো – যো পুগ্গলো পরেন কতে কিব্বিসে অত্তনো পুত্তমারণাদিকে দারুণে কম্মে কতে পুন অত্তনো তস্স পুগ্গলস্স পটিকতে পটিকিব্বিসে ‘‘পটিকতং মযা তস্সা’’তি জানাতি. এৰং তং সম্মতী ৰেরন্তি এত্তকেন তং ৰেরং সম্মতি ৰূপসন্তং হোতি, তস্মা ৰস কুন্তিনি মাগমাতি.

তং সুত্ৰা কুন্তিনী ততিযং গাথমাহ –

১৬৭. ‘‘ন কতস্স চ কত্তা চ, মেত্তি সন্ধীযতে পুন;

হদযং নানুজানাতি, গচ্ছঞ্ঞেৰ রথেসভা’’তি.

তত্থ ন কতস্স চ কত্তা চাতি কতস্স চ অভিভূতস্স উপপীল়িতস্স পুগ্গলস্স, ইদানি ৰিভত্তিৰিপরিণামং কত্ৰা যো কত্তা তস্স চাতি ইমেসং দ্ৰিন্নং পুগ্গলানং পুন মিত্তভাৰো নাম ন সন্ধীযতি ন ঘটীযতীতি অত্থো. হদযং নানুজানাতীতি তেন কারণেন মম হদযং ইধ ৰাসং নানুজানাতি. গচ্ছঞ্ঞেৰ রথেসভাতি তস্মা অহং মহারাজ গমিস্সামিযেৰাতি.

তং সুত্ৰা রাজা চতুত্থং গাথমাহ –

১৬৮. ‘‘কতস্স চেৰ কত্তা চ, মেত্তি সন্ধীযতে পুন;

ধীরানং নো চ বালানং, ৰস কুন্তিনি মাগমা’’তি.

তস্সত্থো – কতস্স চেৰ পুগ্গলস্স, যো চ কত্তা তস্স মেত্তি সন্ধীযতে পুন, সা পন ধীরানং, নো চ বালানং. ধীরানঞ্হি মেত্তি ভিন্নাপি পুন ঘটীযতি, বালানং পন সকিং ভিন্না ভিন্নাৰ হোতি, তস্মা ৰস কুন্তিনি মাগমাতি.

সকুণিকা ‘‘এৰং সন্তেপি ন সক্কা মযা ইধ ৰসিতুং সামী’’তি রাজানং ৰন্দিত্ৰা উপ্পতিত্ৰা হিমৰন্তমেৰ গতা.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কুন্তিনীযেৰ এতরহি কুন্তিনী অহোসি, বারাণসিরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

কুন্তিনীজাতকৰণ্ণনা ততিযা.

[৩৪৪] ৪. অম্বজাতকৰণ্ণনা

যো নীলিযং মণ্ডযতীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং অম্বগোপকত্থেরং আরব্ভ কথেসি. সো কির মহল্লককালে পব্বজিত্ৰা জেতৰনপচ্চন্তে অম্বৰনে পণ্ণসালং কারেত্ৰা অম্বে রক্খন্তো পতিতানি অম্বপক্কানি খাদন্তো ৰিচরতি, অত্তনো সম্বন্ধমনুস্সানম্পি দেতি. তস্মিং ভিক্খাচারং পৰিট্ঠে অম্বচোরকা অম্বানি পাতেত্ৰা খাদিত্ৰা চ গহেত্ৰা চ গচ্ছন্তি. তস্মিং খণে চতস্সো সেট্ঠিধীতরো অচিরৰতিযং ন্হাযিত্ৰা ৰিচরন্তিযো তং অম্বৰনং পৰিসিংসু. মহল্লকো আগন্ত্ৰা তা দিস্ৰা ‘‘তুম্হেহি মে অম্বানি খাদিতানী’’তি আহ. ‘‘ভন্তে, মযং ইদানেৰ আগতা, ন তুম্হাকং অম্বানি খাদামা’’তি. ‘‘তেন হি সপথং করোথা’’তি? ‘‘করোম, ভন্তে’’তি সপথং করিংসু. মহল্লকো তা সপথং কারেত্ৰা লজ্জাপেত্ৰা ৰিস্সজ্জেসি. তস্স তং কিরিযং সুত্ৰা ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, অসুকো কির মহল্লকো অত্তনো ৰসনকং অম্বৰনং পৰিট্ঠা সেট্ঠিধীতরো সপথং কারেত্ৰা লজ্জাপেত্ৰা ৰিস্সজ্জেসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেস অম্বগোপকো হুত্ৰা চতস্সো সেট্ঠিধীতরো সপথং কারেত্ৰা লজ্জাপেত্ৰা ৰিস্সজ্জেসী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সক্কত্তং কারেসি. তদা একো কূটজটিলো বারাণসিং উপনিস্সায নদীতীরে অম্বৰনে পণ্ণসালং মাপেত্ৰা অম্বে রক্খন্তো পতিতানি অম্বপক্কানি খাদন্তো সম্বন্ধমনুস্সানম্পি দেন্তো নানপ্পকারেন মিচ্ছাজীৰেন জীৰিকং কপ্পেন্তো ৰিচরতি. তদা সক্কো দেৰরাজা ‘‘কে নু খো লোকে মাতাপিতরো উপট্ঠহন্তি, কুলে জেট্ঠাপচযনকম্মং করোন্তি, দানং দেন্তি, সীলং রক্খন্তি, উপোসথকম্মং করোন্তি, কে পব্বজিতা সমণধম্মে যুত্তপযুত্তা ৰিহরন্তি, কে অনাচারং চরন্তী’’তি লোকং ৰোলোকেন্তো ইমং অম্বগোপকং অনাচারং কূটজটিলং দিস্ৰা ‘‘অযং কূটজটিলো কসিণপরিকম্মাদিং অত্তনো সমণধম্মং পহায অম্বৰনং রক্খন্তো ৰিচরতি, সংৰেজেস্সামি ন’’ন্তি তস্স গামং ভিক্খায পৰিট্ঠকালে অত্তনো আনুভাৰেন অম্বে পাতেত্ৰা চোরেহি ৰিলুম্বিতে ৰিয অকাসি.

তদা বারাণসিতো চতস্সো সেট্ঠিধীতরো তং অম্বৰনং পৰিসিংসু. কূটজটিলো তা দিস্ৰা ‘‘তুম্হেহি মে অম্বানি খাদিতানী’’তি পলিবুদ্ধি. ‘‘ভন্তে, মযং ইদানেৰ আগতা, ন তে অম্বানি খাদামা’’তি. ‘‘তেন হি সপথং করোথা’’তি? ‘‘কত্ৰা চ পন গন্তুং লভিস্সামা’’তি? ‘‘আম, লভিস্সথা’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি তাসু জেট্ঠিকা সপথং করোন্তী পঠমং গাথমাহ –

১৬৯. ‘‘যো নীলিযং মণ্ডযতি, সণ্ডাসেন ৰিহঞ্ঞতি;

তস্স সা ৰসমন্ৰেতু, যা তে অম্বে অৰাহরী’’তি.

তস্সত্থো – যো পুরিসো পলিতানং কাল়ৰণ্ণকরণত্থায নীলফলাদীনি যোজেত্ৰা কতং নীলিযং মণ্ডযতি, নীলকেসন্তরে চ উট্ঠিতং পলিতং উদ্ধরন্তো সণ্ডাসেন ৰিহঞ্ঞতি কিলমতি, তস্স এৰরূপস্স মহল্লকস্স সা ৰসং অন্ৰেতু, তথারূপং পতিং লভতু, যা তে অম্বে অৰাহরীতি.

তাপসো ‘‘ত্ৰং একমন্তং তিট্ঠাহী’’তি ৰত্ৰা দুতিযং সেট্ঠিধীতরং সপথং কারেসি. সা সপথং করোন্তী দুতিযং গাথমাহ –

১৭০. ‘‘ৰীসং ৰা পঞ্চৰীসং ৰা, ঊনতিংসংৰ জাতিযা;

তাদিসা পতি মা লদ্ধা, যা তে অম্বে অৰাহরী’’তি.

তস্সত্থো – নারিযো নাম পন্নরসসোল়সৰস্সিককালে পুরিসানং পিযা হোন্তি. যা পন তৰ অম্বানি অৰাহরি, সা এৰরূপে যোব্বনে পতিং অলভিত্ৰা জাতিযা ৰীসং ৰা পঞ্চৰীসং ৰা একেন দ্ৰীহি ঊনতায ঊনতিংসং ৰা ৰস্সানি পত্ৰা তাদিসা পরিপক্কৰযা হুত্ৰাপি পতিং মা লদ্ধাতি.

তাযপি সপথং কত্ৰা একমন্তং ঠিতায ততিযা ততিযং গাথমাহ –

১৭১. ‘‘দীঘং গচ্ছতু অদ্ধানং, একিকা অভিসারিকা;

সঙ্কেতে পতি মা অদ্দ, যা তে অম্বে অৰাহরী’’তি.

তস্সত্থো – যা তে অম্বে অৰাহরি, সা পতিং পত্থযমানা তস্স সন্তিকং অভিসরণতায অভিসারিকা নাম হুত্ৰা একিকা অদুতিযা গাৰুতদ্ৰিগাৰুতমত্তং দীঘং অদ্ধানং গচ্ছতু, গন্ত্ৰাপি চ তস্মিং অসুকট্ঠানং নাম আগচ্ছেয্যাসীতি কতে সঙ্কেতে তং পতিং মা অদ্দসাতি.

তাযপি সপথং কত্ৰা একমন্তং ঠিতায চতুত্থা চতুত্থং গাথমাহ –

১৭২. ‘‘অলঙ্কতা সুৰসনা, মালিনী চন্দনুস্সদা;

একিকা সযনে সেতু, যা তে অম্বে অৰাহরী’’তি. – সা উত্তানত্থাযেৰ;

তাপসো ‘‘তুম্হেহি অতিভারিযা সপথা কতা, অঞ্ঞেহি অম্বানি খাদিতানি ভৰিস্সন্তি, গচ্ছথ দানি তুম্হে’’তি তা উয্যোজেসি. সক্কো ভেরৰরূপারম্মণং দস্সেত্ৰা কূটতাপসং ততো পলাপেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কূটজটিলো অযং অম্বগোপকো মহল্লকো অহোসি, চতস্সো সেট্ঠিধীতরো এতাযেৰ, সক্কো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

অম্বজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.

[৩৪৫] ৫. রাজকুম্ভজাতকৰণ্ণনা

ৰনং যদগ্গি দহতীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং অলসভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. সো কির সাৰত্থিৰাসী কুলপুত্তো সাসনে উরং দত্ৰা পব্বজিত্ৰাপি অলসো অহোসি উদ্দেসপরিপুচ্ছাযোনিসোমনসিকারৰত্তপটিৰত্তাদীহি পরিবাহিরো নীৰরণাভিভূতো. নিসিন্নট্ঠানাদীসু ইরিযাপথেসু তথা এৰ হোতি. তস্স তং আলসিযভাৰং আরব্ভ ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, অসুকো নাম ভিক্খু এৰরূপে নিয্যানিকসাসনে পব্বজিত্ৰা আলসিযো কুসীতো নীৰরণাভিভূতো ৰিহরতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেস আলসিযোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স অমচ্চরতনং অহোসি, বারাণসিরাজা আলসিযজাতিকো অহোসি. বোধিসত্তো ‘‘রাজানং পবোধেস্সামী’’তি একং উপমং উপধারেন্তো ৰিচরতি. অথেকদিৰসং রাজা উয্যানং গন্ত্ৰা অমচ্চগণপরিৰুতো তত্থ ৰিচরন্তো একং রাজকুম্ভং নাম আলসিযং পস্সি. তথারূপা কির আলসিযা সকলদিৰসং গচ্ছন্তাপি একদ্ৰঙ্গুলমত্তমেৰ গচ্ছন্তি. রাজা তং দিস্ৰা ‘‘ৰযস্স কো নাম সো’’তি বোধিসত্তং পুচ্ছি. মহাসত্তো ‘‘রাজকুম্ভো নামেস, মহারাজ, আলসিযো. এৰরূপো হি সকলদিৰসং গচ্ছন্তোপি একঙ্গুলদ্ৰঙ্গুলমত্তমেৰ গচ্ছতী’’তি ৰত্ৰা তেন সদ্ধিং সল্লপন্তো ‘‘অম্ভো, রাজকুম্ভ, তুম্হাকং দন্ধগমনং ইমস্মিং অরঞ্ঞে দাৰগ্গিম্হি উট্ঠিতে কিং করোথা’’তি ৰত্ৰা পঠমং গাথমাহ –

১৭৩. ‘‘ৰনং যদগ্গি দহতি, পাৰকো কণ্হৰত্তনী;

কথং করোসি পচলক, এৰং দন্ধপরক্কমো’’তি.

তত্থ যদগ্গীতি যদা অগ্গি. পাৰকো কণ্হৰত্তনীতি অগ্গিনো ৰেৰচনং. পচলকাতি তং আলপতি. সো হি চলন্তো চলন্তো গচ্ছতি, নিচ্চং ৰা পচলাযতি, তস্মা ‘‘পচলকো’’তি ৰুচ্চতি. দন্ধপরক্কমোতি গরুৰীরিযো.

তং সুত্ৰা রাজকুম্ভো দুতিযং গাথমাহ –

১৭৪. ‘‘বহূনি রুক্খছিদ্দানি, পথব্যা ৰিৰরানি চ;

তানি চে নাভিসম্ভোম, হোতি নো কালপরিযাযো’’তি.

তস্সত্থো – পণ্ডিত, অম্হাকং ইতো উত্তরিগমনং নাম নত্থি. ইমস্মিং পন অরঞ্ঞে রুক্খছিদ্দানি পথৰিযং ৰিৰরানি চ বহূনি. যদি তানি ন পাপুণাম, হোতি নো কালপরিযাযোতি মরণমেৰ নো হোতীতি.

তং সুত্ৰা বোধিসত্তো ইতরা দ্ৰে গাথা অভাসি –

১৭৫. ‘‘যো দন্ধকালে তরতি, তরণীযে চ দন্ধতি;

সুক্খপণ্ণংৰ অক্কম্ম, অত্থং ভঞ্জতি অত্তনো.

১৭৬. ‘‘যো দন্ধকালে দন্ধেতি, তরণীযে চ তারযি;

সসীৰ রত্তিং ৰিভজং, তস্সত্থো পরিপূরতী’’তি.

তত্থ দন্ধকালেতি তেসং তেসং কম্মানং সণিকং কত্তব্বকালে. তরতীতি তুরিততুরিতো ৰেগেন তানি কম্মানি করোতি. সুক্খপণ্ণংৰাতি যথা ৰাতাতপসুক্খং তালপণ্ণং বলৰা পুরিসো অক্কমিত্ৰা ভঞ্জেয্য, তত্থেৰ চুণ্ণৰিচুণ্ণং করেয্য, এৰং সো অত্তনো অত্থং ৰুদ্ধিং ভঞ্জতি. দন্ধেতীতি দন্ধযতি দন্ধকাতব্বানি কম্মানি দন্ধমেৰ করোতি. তারযীতি তুরিতকাতব্বানি কম্মানি তুরিতোৰ করোতি. সসীৰ রত্তিং ৰিভজন্তি যথা চন্দো জুণ্হপক্খং রত্তিং জোতযমানো কাল়পক্খরত্তিতো রত্তিং ৰিভজন্তো দিৰসে দিৰসে পরিপূরতি, এৰং তস্স পুরিসস্স অত্থো পরিপূরতীতি ৰুত্তং হোতি.

রাজা বোধিসত্তস্স ৰচনং সুত্ৰা ততো পট্ঠায অনলসো জাতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা রাজকুম্ভো আলসিযভিক্খু অহোসি, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

রাজকুম্ভজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.

[৩৪৬] ৬. কেসৰজাতকৰণ্ণনা

মনুস্সিন্দং জহিত্ৰানাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো ৰিস্সাসভোজনং আরব্ভ কথেসি. অনাথপিণ্ডিকস্স কির গেহে পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং নিবদ্ধভত্তং হোতি, গেহং নিচ্চকালং ভিক্খুসঙ্ঘস্স ওপানভূতং কাসাৰপজ্জোতং ইসিৰাতপটিৰাতং. অথেকদিৰসং রাজা নগরং পদক্খিণং করোন্তো সেট্ঠিনো নিৰেসনে ভিক্খুসঙ্ঘং দিস্ৰা ‘‘অহম্পি অরিযসঙ্ঘস্স নিবদ্ধং ভিক্খং দস্সামী’’তি ৰিহারং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং নিবদ্ধং ভিক্খং পট্ঠপেসি. ততো পট্ঠায রাজনিৰেসনে নিবদ্ধং ভিক্খা দিয্যতি, তিৰস্সিকগন্ধসালিভোজনং পণীতং. ৰিস্সাসেনপি সিনেহেনপি সহত্থা দাযকা নত্থি, রাজযুত্তে দাপেসি. ভিক্খূ নিসীদিত্ৰা ভুঞ্জিতুং ন ইচ্ছন্তি, নানগ্গরসভত্তং গহেত্ৰা অত্তনো অত্তনো উপট্ঠাককুলং গন্ত্ৰা তং ভত্তং তেসং দত্ৰা তেহি দিন্নং লূখং ৰা পণীতং ৰা ভুঞ্জন্তি.

অথেকদিৰসং রঞ্ঞো বহুং ফলাফলং আহরিংসু. রাজা ‘‘সঙ্ঘস্স দেথা’’তি আহ. মনুস্সা ভত্তগ্গং গন্ত্ৰা একভিক্খুম্পি অদিস্ৰা ‘‘একো ভিক্খুপি নত্থী’’তি রঞ্ঞো আরোচেসুং. ‘‘ননু ৰেলাযেৰ তাৰা’’তি? ‘‘আম, ৰেলা, ভিক্খূ পন তুম্হাকং গেহে ভত্তং গহেত্ৰা অত্তনো অত্তনো ৰিস্সাসিকানং উপট্ঠাকানং গেহং গন্ত্ৰা তেসং দত্ৰা তেহি দিন্নং লূখং ৰা পণীতং ৰা ভুঞ্জন্তী’’তি. রাজা ‘‘অম্হাকং ভত্তং পণীতং, কেন নু খো কারণেন অভুত্ৰা অঞ্ঞং ভুঞ্জন্তি, সত্থারং পুচ্ছিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা পুচ্ছি. সত্থা ‘‘মহারাজ, ভোজনং নাম ৰিস্সাসপরমং, তুম্হাকং গেহে ৰিস্সাসং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৰা সিনেহেন দাযকানং অভাৰা ভিক্খূ ভত্তং গহেত্ৰা অত্তনো অত্তনো ৰিস্সাসিকট্ঠানে পরিভুঞ্জন্তি. মহারাজ, ৰিস্সাসসদিসো অঞ্ঞো রসো নাম নত্থি, অৰিস্সাসিকেন দিন্নং চতুমধুরম্পি হি ৰিস্সাসিকেন দিন্নং সামাকভত্তং ন অগ্ঘতি. পোরাণকপণ্ডিতাপি রোগে উপ্পন্নে রঞ্ঞা পঞ্চ ৰেজ্জকুলানি গহেত্ৰা ভেসজ্জে কারিতেপি রোগে অৰূপসন্তে ৰিস্সাসিকানং সন্তিকং গন্ত্ৰা অলোণকং সামাকনীৰারযাগুঞ্চেৰ উদকমত্তসিত্তং অলোণকপণ্ণঞ্চ পরিভুঞ্জিত্ৰা নিরোগা জাতা’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কাসিরট্ঠে ব্রাম্হণকুলে নিব্বত্তি, ‘‘কপ্পকুমারো’’তিস্স নামং অকংসু. সো ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৰা অপরভাগে ইসিপব্বজ্জং পব্বজি. তদা কেসৰো নাম তাপসো পঞ্চহি তাপসসতেহি পরিৰুতো গণসত্থা হুত্ৰা হিমৰন্তে ৰসতি. বোধিসত্তো তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা পঞ্চন্নং অন্তেৰাসিকসতানং জেট্ঠন্তেৰাসিকো হুত্ৰা ৰিহাসি, কেসৰতাপসস্স হিতজ্ঝাসযো সসিনেহো অহোসি. তে অঞ্ঞমঞ্ঞং অতিৰিয ৰিস্সাসিকা অহেসুং. অপরভাগে কেসৰো তে তাপসে আদায লোণম্বিলসেৰনত্থায মনুস্সপথং গন্ত্ৰা বারাণসিং পত্ৰা রাজুয্যানে ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে নগরং ভিক্খায পৰিসিত্ৰা রাজদ্ৰারং অগমাসি. রাজা ইসিগণং দিস্ৰা পক্কোসাপেত্ৰা অন্তোনিৰেসনে ভোজেত্ৰা পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা উয্যানে ৰসাপেসি. অথ ৰস্সারত্তে অতিক্কন্তে কেসৰো রাজানং আপুচ্ছি. রাজা ‘‘ভন্তে, তুম্হে মহল্লকা, অম্হে তাৰ উপনিস্সায ৰসথ, দহরতাপসে হিমৰন্তং পেসেথা’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি জেট্ঠন্তেৰাসিকেন সদ্ধিং তে হিমৰন্তং পেসেত্ৰা সযং এককোৰ ওহিযি. কপ্পো হিমৰন্তং গন্ত্ৰা তাপসেহি সদ্ধিং ৰসি.

কেসৰো কপ্পেন ৰিনা ৰসন্তো উক্কণ্ঠিত্ৰা তং দট্ঠুকামো হুত্ৰা নিদ্দং ন লভতি, তস্স নিদ্দং অলভন্তস্স সম্মা আহারো ন পরিণামং গচ্ছতি, লোহিতপক্খন্দিকা অহোসি, বাল়্হা ৰেদনা ৰত্তন্তি. রাজা পঞ্চ ৰেজ্জকুলানি গহেত্ৰা তাপসং পটিজগ্গি, রোগো ন ৰূপসম্মতি. কেসৰো রাজানং আহ ‘‘মহারাজ, কিং ময্হং মরণং ইচ্ছথ, উদাহু অরোগভাৰ’’ন্তি? ‘‘অরোগভাৰং, ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি মং হিমৰন্তং পেসেথা’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি রাজা নারদং নাম অমচ্চং পক্কাসাপেত্ৰা ‘‘নারদ, অম্হাকং ভদন্তং গহেত্ৰা ৰনচরকেহি সদ্ধিং হিমৰন্তং যাহী’’তি পেসেসি. নারদো তং তত্থ নেত্ৰা পচ্চাগমাসি. কেসৰস্সপি কপ্পে দিট্ঠমত্তেযেৰ চেতসিকরোগো ৰূপসন্তো, উক্কণ্ঠা পটিপ্পস্সম্ভি. অথস্স কপ্পো অলোণকেন অধূপনেন উদকমত্তসিত্তপণ্ণেন সদ্ধিং সামাকনীৰারযাগুং অদাসি, তস্স তঙ্খণঞ্ঞেৰ লোহিতপক্খন্দিকা পটিপ্পস্সম্ভি.

পুন রাজা নারদং পেসেসি ‘‘গচ্ছ কেসৰস্স তাপসস্স পৰত্তিং জানাহী’’তি. সো গন্ত্ৰা তং অরোগং দিস্ৰা ‘‘ভন্তে, বারাণসিরাজা পঞ্চ ৰেজ্জকুলানি গহেত্ৰা পটিজগ্গন্তো তুম্হে অরোগে কাতুং নাসক্খি, কথং তে কপ্পো পটিজগ্গী’’তি ৰত্ৰা পঠমং গাথমাহ –

১৭৭. ‘‘মনুস্সিন্দং জহিত্ৰান, সব্বকামসমিদ্ধিনং;

কথং নু ভগৰা কেসী, কপ্পস্স রমতি অস্সমে’’তি.

তত্থ মনুস্সিন্দন্তি মনুস্সানং ইন্দং বারাণসিরাজানং. কথং নু ভগৰা কেসীতি কেন নু খো উপাযেন অযং অম্হাকং ভগৰা কেসৰতাপসো কপ্পস্স অস্সমে রমতীতি.

এৰং অঞ্ঞেহি সদ্ধিং সল্লপন্তো ৰিয কেসৰস্স অভিরতিকারণং পুচ্ছি. তং সুত্ৰা কেসৰো দুতিযং গাথমাহ –

১৭৮. ‘‘সাদূনি রমণীযানি, সন্তি ৰক্খা মনোরমা;

সুভাসিতানি কপ্পস্স, নারদ রমযন্তি ম’’ন্তি.

তত্থ ৰক্খাতি রুক্খা. পাল়িযং পন ‘‘রুক্খা’’ত্ৰেৰ লিখিতং. সুভাসিতানীতি কপ্পেন কথিতানি সুভাসিতানি মং রমযন্তীতি অত্থো.

এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা ‘‘এৰং মং অভিরমাপেন্তো কপ্পো অলোণকং অধূপনং উদকসিত্তপণ্ণমিস্সং সামাকনীৰারযাগুং পাযেসি, তায মে সরীরে ব্যাধি ৰূপসমিতো, অরোগো জাতোম্হী’’তি আহ. তং সুত্ৰা নারদো ততিযং গাথমাহ –

১৭৯. ‘‘সালীনং ওদনং ভুঞ্জে, সুচিং মংসূপসেচনং;

কথং সামাকনীৰারং, অলোণং ছাদযন্তি ত’’ন্তি.

তত্থ ভুঞ্জেতি ভুঞ্জসি, অযমেৰ ৰা পাঠো. ছাদযন্তীতি ছাদযতি পীণেতি তোসেতি. গাথাবন্ধসুখত্থং পন অনুনাসিকো কতো. ইদং ৰুত্তং হোতি – যো ত্ৰং সুচিং মংসূপসেচনং রাজকুলে রাজারহং সালিভত্তং ভুঞ্জসি, তং কথমিদং সামাকনীৰারং অলোণং পীণেতি তোসেতি, কথং তে এতং রুচ্চতীতি.

তং সুত্ৰা কেসৰো চতুত্থং গাথমাহ –

১৮০. ‘‘সাদুং ৰা যদি ৰাসাদুং, অপ্পং ৰা যদি ৰা বহুং;

ৰিস্সত্থো যত্থ ভুঞ্জেয্য, ৰিস্সাসপরমা রসা’’তি.

তত্থ যদি ৰাসাদুন্তি যদি ৰা অসাদুং. ৰিস্সত্থোতি নিরাসঙ্কো ৰিস্সাসপত্তো হুত্ৰা. যত্থ ভুঞ্জেয্যাতি যস্মিং নিৰেসনে এৰং ভুঞ্জেয্য, তত্থ এৰং ভুত্তং যংকিঞ্চি ভোজনং সাদুমেৰ. কস্মা? যস্মা ৰিস্সাসপরমা রসা, ৰিস্সাসো পরমো উত্তমো এতেসন্তি ৰিস্সাসপরমা রসা. ৰিস্সাসসদিসো হি অঞ্ঞো রসো নাম নত্থি. অৰিস্সাসিকেন হি দিন্নং চতুমধুরম্পি ৰিস্সাসিকেন দিন্নং অম্বিলকঞ্জিযং ন অগ্ঘতীতি.

নারদো তস্স ৰচনং সুত্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কেসৰো ইদং নাম কথেসী’’তি আচিক্খি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা রাজা আনন্দো অহোসি, নারদো সারিপুত্তো, কেসৰো বকব্রহ্মা, কপ্পো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

কেসৰজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.

[৩৪৭] ৭. অযকূটজাতকৰণ্ণনা

সব্বাযসন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো লোকত্থচরিযং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু মহাকণ্হজাতকে (জা. ১.১২.৬১ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো উগ্গহিতসব্বসিপ্পো পিতু অচ্চযেন রজ্জে পতিট্ঠায ধম্মেন রজ্জং কারেসি. তদা মনুস্সা দেৰমঙ্গলিকা হুত্ৰা বহূ অজেল়কাদযো মারেত্ৰা দেৰতানং বলিকম্মং করোন্তি. বোধিসত্তো ‘‘পাণো ন হন্তব্বো’’তি ভেরিং চরাপেসি. যক্খা বলিকম্মং অলভমানা বোধিসত্তস্স কুজ্ঝিত্ৰা হিমৰন্তে যক্খসমাগমং গন্ত্ৰা বোধিসত্তস্স মারণত্থায একং কক্খল়ং যক্খং পেসেসুং. সো কণ্ণিকমত্তং মহন্তং আদিত্তং অযকূটং গহেত্ৰা ‘‘ইমিনা নং পহরিত্ৰা মারেস্সামী’’তি আগন্ত্ৰা মজ্ঝিমযামসমনন্তরে বোধিসত্তস্স সযনমত্থকে অট্ঠাসি. তস্মিং খণে সক্কস্স আসনং উণ্হাকারং দস্সেসি. সো আৰজ্জমানো তং কারণং ঞত্ৰা ইন্দৰজিরং আদায গন্ত্ৰা যক্খস্স উপরি অট্ঠাসি. বোধিসত্তো যক্খং দিস্ৰা ‘‘কিং নু খো এস মং রক্খমানো ঠিতো, উদাহু মারেতুকামো’’তি তেন সদ্ধিং সল্লপন্তো পঠমং গাথমাহ –

১৮১. ‘‘সব্বাযসং কূটমতিপ্পমাণং, পগ্গয্হ যো তিট্ঠসি অন্তলিক্খে;

রক্খায মে ত্ৰং ৰিহিতো নুসজ্জ, উদাহু মে চেতযসে ৰধাযা’’তি.

তত্থ ৰিহিতো নুসজ্জাতি ৰিহিতো নু অসি অজ্জ.

বোধিসত্তো পন যক্খমেৰ পস্সতি, ন সক্কং. যক্খো সক্কস্স ভযেন বোধিসত্তং পহরিতুং ন সক্কোতি. সো বোধিসত্তস্স কথং সুত্ৰা ‘‘মহারাজ, নাহং তৰ রক্খণত্থায ঠিতো, ইমিনা পন জলিতেন অযকূটেন পহরিত্ৰা তং মারেস্সামীতি আগতোম্হি, সক্কস্স ভযেন তং পহরিতুং ন সক্কোমী’’তি এতমত্থং দীপেন্তো দুতিযং গাথমাহ –

১৮২. ‘‘দূতো অহং রাজিধ রক্খসানং, ৰধায তুয্হং পহিতোহমস্মি;

ইন্দো চ তং রক্খতি দেৰরাজা, তেনুত্তমঙ্গং ন তে ফালযামী’’তি.

তং সুত্ৰা বোধিসত্তো ইতরা দ্ৰে গাথা অভাসি –

১৮৩. ‘‘সচে চ মং রক্খতি দেৰরাজা, দেৰানমিন্দো মঘৰা সুজম্পতি;

কামং পিসাচা ৰিনদন্তু সব্বে, ন সন্তসে রক্খসিযা পজায.

১৮৪. ‘‘কামং কন্দন্তু কুম্ভণ্ডা, সব্বে পংসুপিসাচকা;

নালং পিসাচা যুদ্ধায, মহতী সা ৰিভিংসিকা’’তি.

তত্থ রক্খসিযা পজাযাতি রক্খসিসঙ্খাতায পজায, রক্খসসত্তানন্তি অত্থো. কুম্ভণ্ডাতি কুম্ভমত্তরহস্সঙ্গা মহোদরা যক্খা. পংসুপিসাচকাতি সঙ্কারট্ঠানে পিসাচা. নালন্তি পিসাচা নাম মযা সদ্ধিং যুদ্ধায ন সমত্থা. মহতী সা ৰিভিংসিকাতি যং পনেতে যক্খা সন্নিপতিত্ৰা ৰিভিংসিকং দস্সেন্তি, সা মহতী ৰিভিংসিকা ভযকারণদস্সনমত্তমেৰ ময্হং, ন পনাহং ভাযামীতি অত্থো.

সক্কো যক্খং পলাপেত্ৰা মহাসত্তং ওৰদিত্ৰা ‘‘মা ভাযি, মহারাজ, ইতো পট্ঠায তৰ রক্খা মমাযত্তা’’তি ৰত্ৰা সকট্ঠানমেৰ গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সক্কো অনুরুদ্ধো অহোসি, বারাণসিরাজা অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

অযকূটজাতকৰণ্ণনা সত্তমা.

[৩৪৮] ৮. অরঞ্ঞজাতকৰণ্ণনা

অরঞ্ঞা গামমাগম্মাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো থুল্লকুমারিকাপলোভনং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু চূল়নারদকস্সপজাতকে (জা. ১.১৩.৪০ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং উগ্গহিতসিপ্পো ভরিযায কালকতায পুত্তং গহেত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা হিমৰন্তে ৰসন্তো পুত্তং অস্সমপদে ঠপেত্ৰা ফলাফলত্থায গচ্ছতি. তদা চোরেসু পচ্চন্তগামং পহরিত্ৰা করমরে গহেত্ৰা গচ্ছন্তেসু একা কুমারিকা পলাযিত্ৰা তং অস্সমপদং পত্ৰা তাপসকুমারং পলোভেত্ৰা সীলৰিনাসং পাপেত্ৰা ‘‘এহি গচ্ছামা’’তি আহ. ‘‘পিতা তাৰ মে আগচ্ছতু, তং পস্সিত্ৰা গমিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি দিস্ৰা আগচ্ছা’’তি নিক্খমিত্ৰা অন্তরামগ্গে নিসীদি. তাপসকুমারো পিতরি আগতে পঠমং গাথমাহ –

১৮৫. ‘‘অরঞ্ঞা গামমাগম্ম, কিংসীলং কিংৰতং অহং;

পুরিসং তাত সেৰেয্যং, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি.

তত্থ অরঞ্ঞা গামমাগম্মাতি তাত অহং ইতো অরঞ্ঞতো মনুস্সপথং ৰসনত্থায গতো ৰসনগামং পত্ৰা কিং করোমীতি.

অথস্স পিতা ওৰাদং দদন্তো তিস্সো গাথা অভাসি –

১৮৬. ‘‘যো তং ৰিস্সাসযে তাত, ৰিস্সাসঞ্চ খমেয্য তে;

সুস্সূসী চ তিতিক্খী চ, তং ভজেহি ইতো গতো.

১৮৭. ‘‘যস্স কাযেন ৰাচায, মনসা নত্থি দুক্কটং;

উরসীৰ পতিট্ঠায, তং ভজেহি ইতো গতো.

১৮৮. ‘‘হলিদ্দিরাগং কপিচিত্তং, পুরিসং রাগৰিরাগিনং;

তাদিসং তাত মা সেৰি, নিম্মনুস্সম্পি চে সিযা’’তি.

তত্থ যো তং ৰিস্সাসযেতি যো পুরিসো তং ৰিস্সাসেয্য ন পরিসঙ্কেয্য. ৰিস্সাসঞ্চ খমেয্য তেতি যো চ অত্তনি কযিরমানং তৰ ৰিস্সাসং পত্তো নিরাসঙ্কো তং খমেয্য. সুস্সূসীতি যো চ তৰ ৰিস্সাসৰচনং সোতুমিচ্ছতি. তিতিক্খীতি যো চ তযা কতং অপরাধং খমতি. তং ভজেহীতি তং পুরিসং ভজেয্যাসি পযিরুপাসেয্যাসি. উরসীৰ পতিট্ঠাযাতি যথা তস্স উরসি পতিট্ঠায ৰড্ঢিতো ওরসপুত্তো ত্ৰম্পি তাদিসো উরসি পতিট্ঠিতপুত্তো ৰিয হুত্ৰা এৰরূপং পুরিসং ভজেয্যাসীতি অত্থো.

হলিদ্দিরাগন্তি হলিদ্দিরাগসদিসং অথিরচিত্তং. কপিচিত্তন্তি লহুপরিৰত্তিতায মক্কটচিত্তং. রাগৰিরাগিনন্তি মুহুত্তেনেৰ রজ্জনৰিরজ্জনসভাৰং. নিম্মনুস্সম্পি চে সিযাতি সচেপি সকলং জম্বুদীপতলং কাযদুচ্চরিতাদিৰিরহিতস্স মনুস্সস্স অভাৰেন নিম্মনুস্সং সিযা, তথাপি, তাত, তাদিসং লহুচিত্তং মা সেৰি, সব্বম্পি মনুস্সপথং ৰিচিনিত্ৰা হেট্ঠা ৰুত্তগুণসম্পন্নমেৰ ভজেয্যাসীতি অত্থো.

তং সুত্ৰা তাপসকুমারো ‘‘অহং, তাত, ইমেহি গুণেহি সমন্নাগতং পুরিসং কত্থ লভিস্সামি, ন গচ্ছামি, তুম্হাকঞ্ঞেৰ সন্তিকে ৰসিস্সামী’’তি ৰত্ৰা নিৰত্তি. অথস্স পিতা কসিণপরিকম্মং আচিক্খি. উভোপি অপরিহীনজ্ঝানা ব্রহ্মলোকপরাযণা অহেসুং.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পুত্তো চ কুমারিকা চ এতেযেৰ অহেসুং, পিতা তাপসো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

অরঞ্ঞজাতকৰণ্ণনা অট্ঠমা.

[৩৪৯] ৯. সন্ধিভেদজাতকৰণ্ণনা

নেৰ ইত্থীসু সামঞ্ঞন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পেসুঞ্ঞসিক্খাপদং আরব্ভ কথেসি. একস্মিং কির সমযে সত্থা ‘‘ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ পেসুঞ্ঞং উপসংহরন্তী’’তি সুত্ৰা তে পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সচ্চং কির তুম্হে, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৰিৰাদাপন্নানং পেসুঞ্ঞং উপসংহরথ, তেন অনুপ্পন্নানি চেৰ ভণ্ডনানি উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্নানি চ ভিয্যোভাৰায সংৰত্তন্তী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চ’’ন্তি ৰুত্তে তে ভিক্খূ গরহিত্ৰা ‘‘ভিক্খৰে, পিসুণা ৰাচা নাম তিখিণসত্তিপহারসদিসা, দল়্হো ৰিস্সাসোপি তায খিপ্পং ভিজ্জতি, তঞ্চ পন গহেত্ৰা অত্তনো মেত্তিভিন্দনকজনো সীহউসভসদিসো হোতী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স পুত্তো হুত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং উগ্গহিতসিপ্পো পিতু অচ্চযেন ধম্মেন রজ্জং কারেসি. তদা একো গোপালকো অরঞ্ঞে গোকুলেসু গাৰো পটিজগ্গিত্ৰা আগচ্ছন্তো একং গব্ভিনিং অসল্লক্খেত্ৰা পহায আগতো. তস্সা একায সীহিযা সদ্ধিং ৰিস্সাসো উপ্পজ্জি. তা উভোপি দল়্হমিত্তা হুত্ৰা একতো ৰিচরন্তি. অপরভাগে গাৰী ৰচ্ছকং, সীহী সীহপোতকং ৰিজাযি. তে উভোপি জনা কুলেন আগতমেত্তিযা দল়্হমিত্তা হুত্ৰা একতো ৰিচরন্তি. অথেকো ৰনচরকো অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা তেসং ৰিস্সাসং দিস্ৰা অরঞ্ঞে উপ্পজ্জনকভণ্ডং আদায বারাণসিং গন্ত্ৰা রঞ্ঞো দত্ৰা ‘‘অপি তে, সম্ম, কিঞ্চি অরঞ্ঞে অচ্ছরিযং দিট্ঠপুব্ব’’ন্তি রঞ্ঞা পুট্ঠো ‘‘দেৰ, অঞ্ঞং কিঞ্চি ন পস্সামি, একং পন সীহঞ্চ উসভঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিস্সাসিকে একতো ৰিচরন্তে অদ্দস’’ন্তি আহ. ‘‘এতেসং ততিযে উপ্পন্নে ভযং ভৰিস্সতি, যদা তেসং ততিযং পস্সতি, অথ মে আচিক্খেয্যাসী’’তি. ‘‘সাধু, দেৰা’’তি.

ৰনচরকে পন বারাণসিং গতে একো সিঙ্গালো সীহঞ্চ উসভঞ্চ উপট্ঠহি. ৰনচরকো অরঞ্ঞং গন্ত্ৰা তং দিস্ৰা ‘‘ততিযস্স উপ্পন্নভাৰং রঞ্ঞো কথেস্সামী’’তি নগরং গতো. সিঙ্গালো চিন্তেসি ‘‘মযা ঠপেত্ৰা সীহমংসঞ্চ উসভমংসঞ্চ অঞ্ঞং অখাদিতপুব্বং নাম নত্থি, ইমে ভিন্দিত্ৰা ইমেসং মংসং খাদিস্সামী’’তি. সো ‘‘অযং তং এৰং ৰদতি, অযং তং এৰং ৰদতী’’তি উভোপি তে অঞ্ঞমঞ্ঞং ভিন্দিত্ৰা ন চিরস্সেৰ কলহং কারেত্ৰা মরণাকারপ্পত্তে অকাসি. ৰনচরকোপি গন্ত্ৰা রঞ্ঞো ‘‘তেসং, দেৰ, ততিযো উপ্পন্নো’’তি আহ. ‘‘কো সো’’তি? ‘‘সিঙ্গালো, দেৰা’’তি. রাজা ‘‘সো উভো মিত্তে ভিন্দিত্ৰা মারাপেস্সতি, মযং তেসং মতকালে সম্পাপুণিস্সামা’’তি ৰত্ৰা রথং অভিরুয্হ ৰনচরকেন মগ্গদেসকেন গচ্ছন্তো তেসু অঞ্ঞমঞ্ঞং কলহং কত্ৰা জীৰিতক্খযং পত্তেসু সম্পাপুণি. সিঙ্গালো পন হট্ঠতুট্ঠো একৰারং সীহস্স মংসং খাদতি, একৰারং উসভস্স মংসং খাদতি. রাজা তে উভোপি জীৰিতক্খযপ্পত্তে দিস্ৰা রথে ঠিতোৰ সারথিনা সদ্ধিং সল্লপন্তো ইমা গাথা অভাসি –

১৮৯. ‘‘নেৰ ইত্থীসু সামঞ্ঞং, নাপি ভক্খেসু সারথি;

অথস্স সন্ধিভেদস্স, পস্স যাৰ সুচিন্তিতং.

১৯০. ‘‘অসি তিক্খোৰ মংসম্হি, পেসুঞ্ঞং পরিৰত্ততি;

যত্থূসভঞ্চ সীহঞ্চ, ভক্খযন্তি মিগাধমা.

১৯১. ‘‘ইমং সো সযনং সেতি, যমিমং পস্সসি সারথি;

যো ৰাচং সন্ধিভেদস্স, পিসুণস্স নিবোধতি.