৪. কোকিলৰগ্গো

[৩৩১] ১. কোকিলজাতকৰণ্ণনা

যো ৰে কালে অসম্পত্তেতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কোকালিকং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু তক্কারিযজাতকে ৰিত্থারিতমেৰ.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স অমচ্চো ওৰাদকো অহোসি, রাজা বহুভাণী অহোসি. বোধিসত্তো ‘‘তস্স বহুভাণিতং নিসেধেস্সামী’’তি একং উপমং উপধারেন্তো ৰিচরতি. অথেকদিৰসং রাজা উয্যানং গতো মঙ্গলসিলাপট্টে নিসীদি, তস্সুপরি অম্বরুক্খো অত্থি. তত্রেকস্মিং কাককুলাৰকে কাল়কোকিলা অত্তনো অণ্ডকং নিক্খিপিত্ৰা অগমাসি. কাকী তং কোকিলঅণ্ডকং পটিজগ্গি, অপরভাগে ততো কোকিলপোতকো নিক্খমি. কাকী ‘‘পুত্তো মে’’তি সঞ্ঞায মুখতুণ্ডকেন গোচরং আহরিত্ৰা তং পটিজগ্গি. সো অৰিরূল়্হপক্খো অকালেযেৰ কোকিলরৰং রৰি. কাকী ‘‘অযং ইদানেৰ তাৰ অঞ্ঞং রৰং রৰতি, ৰড্ঢন্তো কিং করিস্সতী’’তি তুণ্ডকেন কোট্টেত্ৰা মারেত্ৰা কুলাৰকা পাতেসি. সো রঞ্ঞো পাদমূলে পতি.

রাজা বোধিসত্তং পুচ্ছি ‘‘কিমেতং সহাযা’’তি? বোধিসত্তো ‘‘অহং রাজানং নিৰারেতুং একং উপমং পরিযেসামি, লদ্ধা দানি মে সা’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘মহারাজ, অতিমুখরা অকালে বহুভাণিনো এৰরূপং লভন্তি. অযং মহারাজ, কোকিলপোতকো কাকিযা পুট্ঠো অৰিরূল়্হপক্খো অকালেযেৰ কোকিলরৰং রৰি. অথ নং কাকী ‘নাযং মম পুত্তকো’তি ঞত্ৰা মুখতুণ্ডকেন কোট্টেত্ৰা মারেত্ৰা কুলাৰকা পাতেসি. মনুস্সা ৰা হোন্তু তিরচ্ছানা ৰা, অকালে বহুভাণিনো এৰরূপং দুক্খং লভন্তী’’তি ৰত্ৰা ইমা গাথা অভাসি –

১২১. ‘‘যো ৰে কালে অসম্পত্তে, অতিৰেলং পভাসতি;

এৰং সো নিহতো সেতি, কোকিলাযিৰ অত্রজো.

১২২. ‘‘ন হি সত্থং সুনিসিতং, ৰিসং হলাহলামিৰ;

এৰং নিকট্ঠে পাতেতি, ৰাচা দুব্ভাসিতা যথা.

১২৩. ‘‘তস্মা কালে অকালে ৰা, ৰাচং রক্খেয্য পণ্ডিতো;

নাতিৰেলং পভাসেয্য, অপি অত্তসমম্হি ৰা.

১২৪. ‘‘যো চ কালে মিতং ভাসে, মতিপুব্বো ৰিচক্খণো;

সব্বে অমিত্তে আদেতি, সুপণ্ণো উরগামিৰা’’তি.

তত্থ কালে অসম্পত্তেতি অত্তনো ৰচনকালে অসম্পত্তে. অতিৰেলন্তি ৰেলাতিক্কন্তং কত্ৰা অতিরেকপ্পমাণং ভাসতি. হলাহলামিৰাতি হলাহলং ইৰ. নিকট্ঠেতি তস্মিংযেৰ খণে অপ্পমত্তকে কালে. তস্মাতি যস্মা সুনিসিতসত্থহলাহলৰিসতোপি খিপ্পতরং দুব্ভাসিতৰচনমেৰ পাতেসি, তস্মা. কালে অকালে ৰাতি ৰত্তুং যুত্তকালে চ অকালে চ ৰাচং রক্খেয্য, অতিৰেলং ন ভাসেয্য অপি অত্তনা সমে নিন্নানাকরণেপি পুগ্গলেতি অত্থো.

মতিপুব্বোতি মতিং পুরেচারিকং কত্ৰা কথনেন মতিপুব্বো. ৰিচক্খণোতি ঞাণেন ৰিচারেত্ৰা অত্থৰিন্দনপুগ্গলো ৰিচক্খণো নাম. উরগামিৰাতি উরগং ইৰ. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা সুপণ্ণো সমুদ্দং খোভেত্ৰা মহাভোগং উরগং আদেতি গণ্হাতি, আদিযিত্ৰা চ তঙ্খণঞ্ঞেৰ নং সিম্বলিং আরোপেত্ৰা মংসং খাদতি, এৰমেৰ যো মতিপুব্বঙ্গমো ৰিচক্খণো ৰত্তুং যুত্তকালে মিতং ভাসতি, সো সব্বে অমিত্তে আদেতি গণ্হাতি, অত্তনো ৰসে ৰত্তেতীতি.

রাজা বোধিসত্তস্স ধম্মদেসনং সুত্ৰা ততো পট্ঠায মিতভাণী অহোসি, যসঞ্চস্স ৰড্ঢেত্ৰা মহন্ততরং অদাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কোকিলপোতকো কোকালিকো অহোসি, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

কোকিলজাতকৰণ্ণনা পঠমা.

[৩৩২] ২. রথলট্ঠিজাতকৰণ্ণনা

অপি হন্ত্ৰা হতো ব্রূতীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কোসলরঞ্ঞো পুরোহিতং আরব্ভ কথেসি. সো কির রথেন অত্তনো ভোগগামং গচ্ছন্তো সম্বাধে মগ্গে রথং পাজেন্তো একং সকটসত্থং দিস্ৰা ‘‘তুম্হাকং সকটং অপনেথা’’তি গচ্ছন্তো সকটে অনপনীযমানে কুজ্ঝিত্ৰা পতোদলট্ঠিযা পুরিমসকটে সাকটিকস্স রথধুরে পহরি. সা রথধুরে পটিহতা নিৰত্তিত্ৰা তস্সেৰ নলাটং পহরি. তাৰদেৰস্স নলাটে গণ্ডো উট্ঠহি. সো নিৰত্তিত্ৰা ‘‘সাকটিকেহি পহটোম্হী’’তি রঞ্ঞো আরোচেসি. সাকটিকে পক্কোসাপেত্ৰা ৰিনিচ্ছিনন্তা তস্সেৰ দোসং অদ্দসংসু. অথেকদিৰসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, রঞ্ঞো কির পুরোহিতো ‘সাকটিকেহি পহটোম্হী’তি অড্ডং করোন্তো সযমেৰ পরজ্জী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেস এৰরূপং অকাসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্সেৰ ৰিনিচ্ছযামচ্চো অহোসি. অথ রঞ্ঞো পুরোহিতো রথেন অত্তনো ভোগগামং গচ্ছন্তোতি সব্বং পুরিমসদিসমেৰ. ইধ পন তেন রঞ্ঞো আরোচিতে রাজা সযং ৰিনিচ্ছযে নিসীদিত্ৰা সাকটিকে পক্কোসাপেত্ৰা কম্মং অসোধেত্ৰাৰ ‘‘তুম্হেহি মম পুরোহিতং কোট্টেত্ৰা নলাটে গণ্ডো উট্ঠাপিতো’’তি ৰত্ৰা ‘‘সব্বস্সহরণং তেসং করোথা’’তি আহ. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘তুম্হে, মহারাজ, কম্মং অসোধেত্ৰাৰ এতেসং সব্বস্সং হরাপেথ, একচ্চে পন অত্তনাৰ অত্তানং পহরিত্ৰাপি ‘পরেন পহটম্হা’তি ৰদন্তি, তস্মা অৰিচিনিত্ৰা কাতুং ন যুত্তং, রজ্জং কারেন্তেন নাম নিসামেত্ৰা কম্মং কাতুং ৰট্টতী’’তি ৰত্ৰা ইমা গাথা অভাসি.

১২৫. ‘‘অপি হন্ত্ৰা হতো ব্রূতি, জেত্ৰা জিতোতি ভাসতি;

পুব্বমক্খাযিনো রাজ, অঞ্ঞদত্থু ন সদ্দহে.

১২৬. ‘‘তস্মা পণ্ডিতজাতিযো, সুণেয্য ইতরস্সপি;

উভিন্নং ৰচনং সুত্ৰা, যথা ধম্মো তথা করে.

১২৭. ‘‘অলসো গিহী কামভোগী ন সাধু, অসঞ্ঞতো পব্বজিতো ন সাধু;

রাজা ন সাধু অনিসম্মকারী, যো পণ্ডিতো কোধনো তং ন সাধু.

১২৮. ‘‘নিসম্ম খত্তিযো কযিরা, নানিসম্ম দিসম্পতি;

নিসম্মকারিনো রাজ, যসো কিত্তি চ ৰড্ঢতী’’তি.

তত্থ অপি হন্ত্ৰাতি অপি একো অত্তনাৰ অত্তানং হন্ত্ৰা ‘‘পরেন পহটোম্হী’’তি ব্রূতি কথেতি. জেত্ৰা জিতোতি সযং ৰা পন পরং জিত্ৰা ‘‘অহং জিতোম্হী’’তি ভাসতি. অঞ্ঞদত্থূতি মহারাজ, পুব্বমেৰ রাজকুলং গন্ত্ৰা অক্খাযন্তস্স পুব্বমক্খাযিনো অঞ্ঞদত্থু ন সদ্দহে, একংসেন ৰচনং ন সদ্দহেয্য. তস্মাতি যস্মা পঠমতরং আগন্ত্ৰা কথেন্তস্স একংসেন ৰচনং ন সদ্দহাতব্বং, তস্মা. যথা ধম্মোতি যথা ৰিনিচ্ছযসভাৰো ঠিতো, তথা করেয্য.

অসঞ্ঞতোতি কাযাদীহি অসঞ্ঞতো দুস্সীলো. তং ন সাধূতি যং তস্স পণ্ডিতস্স ঞাণৰতো পুগ্গলস্স আধানগ্গাহিৰসেন দল়্হকোপসঙ্খাতং কোধনং, তং ন সাধু. নানিসম্মাতি ন অনিসামেত্ৰা. দিসম্পতীতি দিসানং পতি, মহারাজ. যসো কিত্তি চাতি ইস্সরিযপরিৰারো চেৰ কিত্তিসদ্দো চ ৰড্ঢতীতি.

রাজা বোধিসত্তস্স ৰচনং সুত্ৰা ধম্মেন ৰিনিচ্ছিনি, ধম্মেন ৰিনিচ্ছিযমানে ব্রাহ্মণস্সেৰ দোসো জাতোতি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ব্রাহ্মণো এতরহি ব্রাহ্মণোৰ অহোসি, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

রথলট্ঠিজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.

[৩৩৩] ৩. পক্কগোধজাতকৰণ্ণনা

তদেৰ মে ত্ৰন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং কুটুম্বিকং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু হেট্ঠা ৰিত্থারিতমেৰ. ইধ পন তেসং উদ্ধারং সাধেত্ৰা আগচ্ছন্তানং অন্তরামগ্গে লুদ্দকো ‘‘উভোপি খাদথা’’তি একং পক্কগোধং অদাসি. সো পুরিসো ভরিযং পানীযত্থায পেসেত্ৰা সব্বং গোধং খাদিত্ৰা তস্সা আগতকালে ‘‘ভদ্দে, গোধা পলাতা’’তি আহ. ‘‘সাধু, সামি, পক্কগোধায পলাযন্তিযা কিং সক্কা কাতু’’ন্তি? সা জেতৰনে পানীযং পিৰিত্ৰা সত্থু সন্তিকে নিসিন্না সত্থারা ‘‘কিং উপাসিকে, অযং তে হিতকামো সসিনেহো উপকারকো’’তি পুচ্ছিতা ‘‘ভন্তে, অহং এতস্স হিতকামা সসিনেহা, অযং পন মযি নিস্সিনেহো’’তি আহ. সত্থা ‘‘হোতু মা চিন্তযি, এৰং নামেস করোতি. যদা পন তে গুণং সরতি, তদা তুয্হমেৰ সব্বিস্সরিযং দেতী’’তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতম্পি হেট্ঠা ৰুত্তসদিসমেৰ. ইধ পন তেসং নিৰত্তন্তানং অন্তরামগ্গে লুদ্দকো কিলন্তভাৰং দিস্ৰা ‘‘দ্ৰেপি জনা খাদথা’’তি একং পক্কগোধং অদাসি. রাজধীতা তং ৰল্লিযা বন্ধিত্ৰা আদায মগ্গং পটিপজ্জি. তে একং সরং দিস্ৰা মগ্গা ওক্কম্ম অস্সত্থমূলে নিসীদিংসু. রাজপুত্তো ‘‘গচ্ছ ভদ্দে, সরতো পদুমিনিপত্তেন উদকং আহর, মংসং খাদিস্সামা’’তি আহ. সা গোধং সাখায লগ্গেত্ৰা পানীযত্থায গতা. ইতরো সব্বং গোধং খাদিত্ৰা অগ্গনঙ্গুট্ঠং গহেত্ৰা পরম্মুখো নিসীদি. সো তায পানীযং গহেত্ৰা আগতায ‘‘ভদ্দে, গোধা সাখায ওতরিত্ৰা ৰম্মিকং পাৰিসি, অহং ধাৰিত্ৰা অগ্গনঙ্গুট্ঠং অগ্গহেসিং, গহিতট্ঠানং হত্থেযেৰ কত্ৰা ছিজ্জিত্ৰা বিলং পৰিট্ঠা’’তি আহ. ‘‘হোতু, দেৰ, পক্কগোধায পলাযন্তিযা কিং করিস্সাম, এহি গচ্ছামা’’তি. তে পানীযং পিৰিত্ৰা বারাণসিং অগমংসু.

রাজপুত্তো রজ্জং পত্ৰা তং অগ্গমহেসিট্ঠানমত্তে ঠপেসি, সক্কারসম্মানো পনস্সা নত্থি. বোধিসত্তো তস্সা সক্কারং কারেতুকামো রঞ্ঞো সন্তিকে ঠত্ৰা ‘‘ননু মযং অয্যে তুম্হাকং সন্তিকা কিঞ্চি ন লভাম, কিং নো ন ওলোকেথা’’তি আহ. ‘‘তাত, অহমেৰ রঞ্ঞো সন্তিকা কিঞ্চি ন লভামি, তুয্হং কিং দস্সামি, রাজাপি ময্হং ইদানি কিং দস্সতি, সো অরঞ্ঞতো আগমনকালে পক্কগোধং এককোৰ খাদী’’তি. ‘‘অয্যে, ন দেৰো এৰরূপং করিস্সতি, মা এৰং অৰচুত্থা’’তি. অথ নং দেৰী ‘‘তুয্হং তং, তাত, ন পাকটং, রঞ্ঞোযেৰ ময্হঞ্চ পাকট’’ন্তি ৰত্ৰা পঠমং গাথমাহ –

১২৯. ‘‘তদেৰ মে ত্ৰং ৰিদিতো, ৰনমজ্ঝে রথেসভ;

যস্স তে খগ্গবদ্ধস্স, সন্নদ্ধস্স তিরীটিনো;

অস্সত্থদুমসাখায, পক্কগোধা পলাযথা’’তি.

তত্থ তদেৰাতি তস্মিংযেৰ কালে ‘‘অযং ময্হং অদাযকো’’তি এৰং ত্ৰং ৰিদিতো. অঞ্ঞে পন তৰ সভাৰং ন জানন্তীতি অত্থো. খগ্গবদ্ধস্সাতি বদ্ধখগ্গস্স. তিরীটিনোতি তিরীটৰত্থনিৰত্থস্স মগ্গাগমনকালে. পক্কগোধাতি অঙ্গারপক্কা গোধা পলাযথাতি.

এৰং রঞ্ঞা কতদোসং পরিসমজ্ঝে পাকটং কত্ৰা কথেসি. তং সুত্ৰা বোধিসত্তো ‘‘অয্যে, দেৰস্স অপ্পিযকালতো পভুতি উভিন্নম্পি অফাসুকং কত্ৰা কস্মা ইধ ৰসথা’’তি ৰত্ৰা দ্ৰে গাথা অভাসি –

১৩০. ‘‘নমে নমন্তস্স ভজে ভজন্তং, কিচ্চানুকুব্বস্স করেয্য কিচ্চং;

নানত্থকামস্স করেয্য অত্থং, অসম্ভজন্তম্পি ন সম্ভজেয্য.

১৩১. ‘‘চজে চজন্তং ৰনথং ন কযিরা, অপেতচিত্তেন ন সম্ভজেয্য;

দিজো দুমং খীণফলন্তি ঞত্ৰা, অঞ্ঞং সমেক্খেয্য মহা হি লোকো’’তি.

তত্থ নমে নমন্তস্সাতি যো অত্তনি মুদুচিত্তেন নমতি, তস্সেৰ পটিনমেয্য. কিচ্চানুকুব্বস্সাতি অত্তনো উপ্পন্নং কিচ্চং অনুকুব্বন্তস্সেৰ. অনত্থকামস্সাতি অৰড্ঢিকামস্স. ৰনথং ন কযিরাতি তস্মিং চজন্তে তণ্হাস্নেহং ন করেয্য. অপেতচিত্তেনাতি অপগতচিত্তেন ৰিরত্তচিত্তেন. ন সম্ভজেয্যাতি ন সমাগচ্ছেয্য. অঞ্ঞং সমেক্খেয্যাতি অঞ্ঞং ওলোকেয্য, যথা দিজো খীণফলং দুমং রুক্খং ঞত্ৰা অঞ্ঞং ফলভরিতং রুক্খং গচ্ছতি, তথা খীণরাগং পুরিসং ঞত্ৰা অঞ্ঞং সসিনেহং উপগচ্ছেয্যাতি অধিপ্পাযো.

রাজা বোধিসত্তে কথেন্তে এৰ তস্সা গুণং সরিত্ৰা ‘‘ভদ্দে, এত্তকং কালং তৰ গুণং ন সল্লক্খেসিং, পণ্ডিতস্সযেৰ কথায সল্লক্খেসিং, মম অপরাধং সহন্তিযা ইদং সকলরজ্জং তুয্হমেৰ দম্মী’’তি ৰত্ৰা চতুত্থং গাথমাহ –

১৩২. ‘‘সো তে করিস্সামি যথানুভাৰং, কতঞ্ঞুতং খত্তিযে পেক্খমানো;

সব্বঞ্চ তে ইস্সরিযং দদামি, যস্সিচ্ছসী তস্স তুৰং দদামী’’তি.

তত্থ সোতি সো অহং. যথানুভাৰন্তি যথাসত্তি যথাবলং. যস্সিচ্ছসীতি যস্স ইচ্ছসি, তস্স ইদং রজ্জং আদিং কত্ৰা যং ত্ৰং ইচ্ছসি, তং দদামীতি.

এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা রাজা দেৰিযা সব্বিস্সরিযং অদাসি, ‘‘ইমিনাহং এতিস্সা গুণং সরাপিতো’’তি পণ্ডিতস্সপি মহন্তং ইস্সরিযং অদাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে উভো জযম্পতিকা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু.

তদা জযম্পতিকা এতরহি জযম্পতিকাৰ অহেসুং, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৰ অহোসিন্তি.

পক্কগোধজাতকৰণ্ণনা ততিযা.

[৩৩৪] ৪. রাজোৰাদজাতকৰণ্ণনা

গৰং চে তরমানানন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো রাজোৰাদং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু তেসকুণজাতকে (জা. ২.১৭.১ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি. ইধ পন সত্থা ‘‘মহারাজ, পোরাণকরাজানোপি পণ্ডিতানং কথং সুত্ৰা ধম্মেন সমেন রজ্জং কারেন্তা সগ্গপুরং পূরযমানা গমিংসূ’’তি ৰত্ৰা রঞ্ঞা যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো সিক্খিতসব্বসিপ্পো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৰা রমণীযে হিমৰন্তপদেসে ৰনমূলফলাহারো ৰিহাসি. অথ রাজা অগুণপরিযেসকো হুত্ৰা ‘‘অত্থি নু খো মে কোচি অগুণং কথেন্তো’’তি পরিযেসন্তো অন্তোজনে চ বহিজনে চ অন্তোনগরে চ বহিনগরে চ কঞ্চি অত্তনো অৰণ্ণৰাদিং অদিস্ৰা ‘‘জনপদে নু খো কথ’’ন্তি অঞ্ঞাতকৰেসেন জনপদং চরি. তত্রাপি অৰণ্ণৰাদিং অপস্সন্তো অত্তনো গুণকথমেৰ সুত্ৰা ‘‘হিমৰন্তপদেসে নু খো কথ’’ন্তি অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা ৰিচরন্তো বোধিসত্তস্স অস্সমং পত্ৰা তং অভিৰাদেত্ৰা কতপটিসন্থারো একমন্তং নিসীদি.

তদা বোধিসত্তো অরঞ্ঞতো পরিপক্কানি নিগ্রোধফলানি আহরিত্ৰা পরিভুঞ্জি, তানি হোন্তি মধুরানি ওজৰন্তানি সক্খরচুণ্ণসমরসানি. সো রাজানম্পি আমন্তেত্ৰা ‘‘ইমং মহাপুঞ্ঞ, নিগ্রোধপক্কফলং খাদিত্ৰা পানীযং পিৰা’’তি আহ. রাজা তথা কত্ৰা বোধিসত্তং পুচ্ছি ‘‘কিং নু খো, ভন্তে, ইমং নিগ্রোধপক্কং অতি ৰিয মধুর’’ন্তি? ‘‘মহাপুঞ্ঞ, নূন রাজা ধম্মেন সমেন রজ্জং কারেতি, তেনেতং মধুরন্তি. রঞ্ঞো অধম্মিককালে অমধুরং নু খো, ভন্তে, হোতী’’তি. ‘‘আম, মহাপুঞ্ঞ, রাজূসু অধম্মিকেসু তেলমধুফাণিতাদীনিপি ৰনমূলফলানিপি অমধুরানি হোন্তি নিরোজানি, ন কেৰলং এতানি, সকলম্পি রট্ঠং নিরোজং কসটং হোতি. তেসু পন ধম্মিকেসু সব্বানি তানি মধুরানি হোন্তি ওজৰন্তানি, সকলম্পি রট্ঠং ওজৰন্তমেৰ হোতী’’তি. রাজা ‘‘এৰং ভৰিস্সতি, ভন্তে’’তি অত্তনো রাজভাৰং অজানাপেত্ৰাৰ বোধিসত্তং ৰন্দিত্ৰা বারাণসিং গন্ত্ৰা ‘‘তাপসস্স ৰচনং ৰীমংসিস্সামী’’তি অধম্মেন রজ্জং কারেত্ৰা ‘‘ইদানি জানিস্সামী’’তি কিঞ্চি কালং ৰীতিনামেত্ৰা পুন তত্থ গন্ত্ৰা তং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি.

বোধিসত্তোপিস্স তথেৰ ৰত্ৰা নিগ্রোধপক্কং অদাসি, তং তস্স তিত্তকরসং অহোসি. রাজা ‘‘অমধুরং নিরস’’ন্তি সহ খেল়েন ছড্ডেত্ৰা ‘‘তিত্তকং, ভন্তে’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘মহাপুঞ্ঞ, নূন রাজা অধম্মিকো ভৰিস্সতি. রাজূনঞ্হি অধম্মিককালে অরঞ্ঞে ফলাফলং আদিং কত্ৰা সব্বং অমধুরং নিরোজং জাত’’ন্তি ৰত্ৰা ইমা গাথা অভাসি –

১৩৩. ‘‘গৰে চে তরমানানং, জিম্হং গচ্ছতি পুঙ্গৰো;

সব্বা তা জিম্হং গচ্ছন্তি, নেত্তে জিম্হং গতে সতি.

১৩৪. ‘‘এৰমেৰ মনুস্সেসু, যো হোতি সেট্ঠসম্মতো;

সো চে অধম্মং চরতি, পগেৰ ইতরা পজা;

সব্বং রট্ঠং দুখং সেতি, রাজা চে হোতি অধম্মিকো.

১৩৫. ‘‘গৰং চে তরমানানং, উজুং গচ্ছতি পুঙ্গৰো;

সব্বা গাৰী উজুং যন্তি, নেত্তে উজুং গতে সতি.

১৩৬. ‘‘এৰমেৰ মনুস্সেসু, যো হোতি সেট্ঠসম্মতো;

সো সচে ধম্মং চরতি, পগেৰ ইতরা পজা;

সব্বং রট্ঠং সুখং সেতি, রাজা চে হোতি ধম্মিকো’’তি.

তত্থ গৰন্তি গুন্নং. তরমানানন্তি নদিং ওতরন্তানং. জিম্হন্তি কুটিলং ৰঙ্কং. নেত্তেতি নাযকে গহেত্ৰা গচ্ছন্তে গৰজেট্ঠকে উসভে পুঙ্গৰে. পগেৰ ইতরা পজাতি ইতরে সত্তা পুরেতরমেৰ অধম্মং চরন্তীতি অত্থো. দুখং সেতীতি ন কেৰলং সেতি, চতূসুপি ইরিযাপথেসু দুক্খমেৰ ৰিন্দতি. অধম্মিকোতি যদি রাজা ছন্দাদিঅগতিগমনৰসেন অধম্মিকো হোতি. সুখং সেতীতি সচে রাজা অগতিগমনং পহায ধম্মিকো হোতি, সব্বং রট্ঠং চতূসু ইরিযাপথেসু সুখপ্পত্তমেৰ হোতীতি.

রাজা বোধিসত্তস্স ধম্মং সুত্ৰা অত্তনো রাজভাৰং জানাপেত্ৰা ‘‘ভন্তে, পুব্বে নিগ্রোধপক্কং অহমেৰ মধুরং কত্ৰা তিত্তকং অকাসিং, ইদানি পুন মধুরং করিস্সামী’’তি বোধিসত্তং ৰন্দিত্ৰা নগরং গন্ত্ৰা ধম্মেন রজ্জং কারেন্তো সব্বং পটিপাকতিকং অকাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা রাজা আনন্দো অহোসি, তাপসো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

রাজোৰাদজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.

[৩৩৫] ৫. জম্বুকজাতকৰণ্ণনা

ব্রহা পৰড্ঢকাযো সোতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তস্স সুগতালযকরণং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু হেট্ঠা ৰিত্থারিতমেৰ, অযং পনেত্থ সঙ্খেপো. সত্থারা ‘‘সারিপুত্ত, দেৰদত্তো তুম্হে দিস্ৰা কিং অকাসী’’তি ৰুত্তো থেরো আহ ‘‘ভন্তে, সো তুম্হাকং অনুকরোন্তো মম হত্থে বীজনিং দত্ৰা নিপজ্জি. অথ নং কোকালিকো উরে জণ্ণুনা পহরি, ইতি সো তুম্হাকং অনুকরোন্তো দুক্খং অনুভৰী’’তি. তং সুত্ৰা সত্থা ‘‘ন খো, সারিপুত্ত, দেৰদত্তো ইদানেৰ মম অনুকরোন্তো দুক্খং অনুভোতি, পুব্বেপেস অনুভোসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সীহযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা হিমৰন্তে গুহাযং ৰসন্তো একদিৰসং মহিংসং ৰধিত্ৰা মংসং খাদিত্ৰা পানীযং পিৰিত্ৰা গুহং আগচ্ছতি. একো সিঙ্গালো তং দিস্ৰা পলাযিতুং অসক্কোন্তো উরেন নিপজ্জি, ‘‘কিং জম্বুকা’’তি চ ৰুত্তে ‘‘উপট্ঠহিস্সামি তং, ভদ্দন্তে’’তি আহ. সীহো ‘‘তেন হি এহী’’তি তং অত্তনো ৰসনট্ঠানং নেত্ৰা দিৰসে দিৰসে মংসং আহরিত্ৰা পোসেসি. তস্স সীহৰিঘাসেন থূলসরীরতং পত্তস্স একদিৰসং মানো উপ্পজ্জি. সো সীহং উপসঙ্কমিত্ৰা আহ ‘‘অহং, সামি, নিচ্চকালং তুম্হাকং পলিবোধো, তুম্হে নিচ্চং মংসং আহরিত্ৰা মং পোসেথ, অজ্জ তুম্হে ইধেৰ হোথ, অহং একং ৰারণং ৰধিত্ৰা মংসং খাদিত্ৰা তুম্হাকম্পি আহরিস্সামী’’তি. সীহো ‘‘মা তে, জম্বুক, এতং রুচ্চি, ন ত্ৰং ৰারণং ৰধিত্ৰা মংসখাদকযোনিযং নিব্বত্তো, অহং তে ৰারণং ৰধিত্ৰা দস্সামি, ৰারণো নাম মহাকাযো পৰড্ঢকাযো, মা ৰারণং গণ্হি, মম ৰচনং করোহী’’তি ৰত্ৰা পঠমং গাথমাহ.

১৩৭. ‘‘ব্রহা পৰড্ঢকাযো সো, দীঘদাঠো চ জম্বুক;

ন ত্ৰং তত্থ কুলে জাতো, যত্থ গণ্হন্তি কুঞ্জর’’ন্তি.

তত্থ ব্রহাতি মহন্তো. পৰড্ঢকাযোতি উদ্ধং উগ্গতকাযো. দীঘদাঠোতি দীঘদন্তো তেহি দন্তেহি তুম্হাদিসে পহরিত্ৰা জীৰিতক্খযে পাপেতি. যত্থাতি যস্মিং সীহকুলে জাতা মত্তৰারণং গণ্হন্তি, ত্ৰং ন তত্থ জাতো, সিঙ্গালকুলে পন জাতোসীতি অত্থো.

সিঙ্গালো সীহেন ৰারিতোযেৰ গুহা নিক্খমিত্ৰা তিক্খত্তুং ‘‘বুক্ক বুক্কা’’তি সিঙ্গালিকং নদং নদিত্ৰা পব্বতকূটে ঠিতো পব্বতপাদং ওলোকেন্তো একং কাল়ৰারণং পব্বতপাদেন আগচ্ছন্তং দিস্ৰা উল্লঙ্ঘিত্ৰা ‘‘তস্স কুম্ভে পতিস্সামী’’তি পরিৰত্তিত্ৰা পাদমূলে পতি. ৰারণো পুরিমপাদং উক্খিপিত্ৰা তস্স মত্থকে পতিট্ঠাপেসি, সীসং ভিজ্জিত্ৰা চুণ্ণৰিচুণ্ণং জাতং. সো তত্থেৰ অনুত্থুনন্তো সযি, ৰারণো কোঞ্চনাদং করোন্তো পক্কামি. বোধিসত্তো গন্ত্ৰা পব্বতমত্থকে ঠিতো তং ৰিনাসপ্পত্তং দিস্ৰা ‘‘অত্তনো মানং নিস্সায নট্ঠো সিঙ্গালো’’তি তিস্সো গাথা অভাসি –

১৩৮. ‘‘অসীহো সীহমানেন, যো অত্তানং ৰিকুব্বতি;

কোত্থূৰ গজমাসজ্জ, সেতি ভূম্যা অনুত্থুনং.

১৩৯. ‘‘যসস্সিনো উত্তমপুগ্গলস্স, সঞ্জাতখন্ধস্স মহব্বলস্স;

অসমেক্খিয থামবলূপপত্তিং, স সেতি নাগেন হতোযং জম্বুকো.

১৪০. ‘‘যো চীধ কম্মং কুরুতে পমায, থামব্বলং অত্তনি সংৰিদিত্ৰা;

জপ্পেন মন্তেন সুভাসিতেন, পরিক্খৰা সো ৰিপুলং জিনাতী’’তি.

তত্থ ৰিকুব্বতীতি পরিৰত্তেতি. কোত্থূৰাতি সিঙ্গালো ৰিয. অনুত্থুনন্তি অনুত্থুনন্তো. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা অযং কোত্থু মহন্তং গজং পত্ৰা অনুত্থুনন্তো ভূমিযং সেতি, এৰং যো অঞ্ঞো দুব্বলো বলৰতা ৰিগ্গহং করোতি, সোপি এৰরূপোৰ হোতীতি.

যসস্সিনোতি ইস্সরিযৰতো. উত্তমপুগ্গলস্সাতি কাযবলেন চ ঞাণবলেন চ উত্তমপুগ্গলস্স. সঞ্জাতখন্ধস্সাতি সুসণ্ঠিতমহাখন্ধস্স. মহব্বলস্সাতি মহাথামস্স. থামবলূপপত্তিন্তি এৰরূপস্স সীহস্স থামসঙ্খাতং বলঞ্চেৰ সীহজাতিসঙ্খাতং উপপত্তিঞ্চ অজানিত্ৰা, কাযথামঞ্চ ঞাণবলঞ্চ সীহউপপত্তিঞ্চ অজানিত্ৰাতি অত্থো. স সেতীতি অত্তানম্পি সীহেন সদিসং মঞ্ঞমানো, সো অযং জম্বুকো নাগেন হতো মতসযনং সেতি.

পমাযাতি পমিনিত্ৰা উপপরিক্খিত্ৰা. ‘‘পমাণা’’তিপি পাঠো, অত্তনো পমাণং গহেত্ৰা যো অত্তনো পমাণেন কম্মং কুরুতেতি অত্থো. থামব্বলন্তি থামসঙ্খাতং বলং, কাযথামঞ্চ ঞাণবলঞ্চাতিপি অত্থো. জপ্পেনাতি জপেন, অজ্ঝেনেনাতি অত্থো. মন্তেনাতি অঞ্ঞেহি পণ্ডিতেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৰা করণেন. সুভাসিতেনাতি সচ্চাদিগুণযুত্তেন অনৰজ্জৰচনেন. পরিক্খৰাতি পরিক্খাসম্পন্নো. সো ৰিপুলং জিনাতীতি যো এৰরূপো হোতি, যং কিঞ্চি কম্মং কুরুমানো অত্তনো থামঞ্চ বলঞ্চ ঞত্ৰা জপ্পমন্তৰসেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা সুভাসিতং ভাসন্তো করোতি, সো ৰিপুলং মহন্তং অত্থং জিনাতি ন পরিহাযতীতি.

এৰং বোধিসত্তো ইমাহি তীহি গাথাহি ইমস্মিং লোকে কত্তব্বযুত্তকং কম্মং কথেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সিঙ্গালো দেৰদত্তো অহোসি, সীহো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

জম্বুকজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.

[৩৩৬] ৬. ব্রহাছত্তজাতকৰণ্ণনা

তিণং তিণন্তি লপসীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কুহকভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৰত্থু কথিতমেৰ.

অতীতে পন বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স অত্থধম্মানুসাসকো অমচ্চো অহোসি. বারাণসিরাজা মহতিযা সেনায কোসলরাজানং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা সাৰত্থিং পত্ৰা যুদ্ধেন নগরং পৰিসিত্ৰা রাজানং গণ্হি. কোসলরঞ্ঞো পন পুত্তো ছত্তো নাম কুমারো অত্থি. সো অঞ্ঞাতকৰেসেন নিক্খমিত্ৰা তক্কসিলং গন্ত্ৰা তযো ৰেদে চ অট্ঠারস সিপ্পানি চ উগ্গণ্হিত্ৰা তক্কসিলতো নিক্খম্ম সব্বসমযসিপ্পানি সিক্খন্তো একং পচ্চন্তগামং পাপুণি. তং নিস্সায পঞ্চসততাপসা অরঞ্ঞে পণ্ণসালাসু ৰসন্তি. কুমারো তে উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ইমেসম্পি সন্তিকে কিঞ্চি সিক্খিস্সামী’’তি পব্বজিত্ৰা যং তে জানন্তি, তং সব্বং উগ্গণ্হি. সো অপরভাগে গণসত্থা জাতো.

অথেকদিৰসং ইসিগণং আমন্তেত্ৰা ‘‘মারিসা, কস্মা মজ্ঝিমদেসং ন গচ্ছথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘মারিস, মজ্ঝিমদেসে মনুস্সা নাম পণ্ডিতা, তে পঞ্হং পুচ্ছন্তি, অনুমোদনং কারাপেন্তি, মঙ্গলং ভণাপেন্তি, অসক্কোন্তে গরহন্তি, মযং তেন ভযেন ন গচ্ছামা’’তি. ‘‘মা তুম্হে ভাযথ, অহমেতং সব্বং করিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি গচ্ছামা’’তি সব্বে অত্তনো অত্তনো খারিৰিৰিধমাদায অনুপুব্বেন বারাণসিং পত্তা. বারাণসিরাজাপি কোসলরজ্জং অত্তনো হত্থগতং কত্ৰা তত্থ রাজযুত্তে ঠপেত্ৰা সযং তত্থ ৰিজ্জমানং ধনং গহেত্ৰা বারাণসিং গন্ত্ৰা উয্যানে লোহচাটিযো পূরাপেত্ৰা নিদহিত্ৰা তস্মিং সমযে বারাণসিযমেৰ ৰসতি. অথ তে ইসযো রাজুয্যানে রত্তিং ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে নগরং ভিক্খায পৰিসিত্ৰা রাজদ্ৰারং অগমংসু. রাজা তেসং ইরিযাপথেস্সু পসীদিত্ৰা পক্কোসাপেত্ৰা মহাতলে নিসীদাপেত্ৰা যাগুখজ্জকং দত্ৰা যাৰ ভত্তকালা তং তং পঞ্হং পুচ্ছি. ছত্তো রঞ্ঞো চিত্তং আরাধেন্তো সব্বপঞ্হে ৰিস্সজ্জেত্ৰা ভত্তকিচ্চাৰসানে ৰিচিত্রং অনুমোদনং অকাসি. রাজা সুট্ঠুতরং পসন্নো পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা সব্বেপি তে উয্যানে ৰাসাপেসি.

ছত্তো নিধিউদ্ধরণমন্তং জানাতি. সো তত্থ ৰসন্তো ‘‘কহং নু খো ইমিনা মম পিতু সন্তকং ধনং নিদহিত’’ন্তি মন্তং পরিৰত্তেত্ৰা ওলোকেন্তো উয্যানে নিদহিতভাৰং ঞত্ৰা ‘‘ইদং ধনং গহেত্ৰা মম রজ্জং গণ্হিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা তাপসে আমন্তেত্ৰা ‘‘মারিসা, অহং কোসলরঞ্ঞো পুত্তো, বারাণসিরঞ্ঞা অম্হাকং রজ্জে গহিতে অঞ্ঞাতকৰেসেন নিক্খমিত্ৰা এত্তকং কালং অত্তনো জীৰিতং অনুরক্খিং, ইদানি কুলসন্তকং ধনং লদ্ধং, অহং এতং আদায গন্ত্ৰা অত্তনো রজ্জং গণ্হিস্সামি, তুম্হে কিং করিস্সথা’’তি আহ. ‘‘মযম্পি তযাৰ সদ্ধিং গমিস্সামা’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি মহন্তে মহন্তে চম্মপসিব্বকে কারেত্ৰা রত্তিভাগে ভূমিং খণিত্ৰা ধনচাটিযো উদ্ধরিত্ৰা পসিব্বকেসু ধনং পক্খিপিত্ৰা চাটিযো তিণস্স পূরাপেত্ৰা পঞ্চ চ ইসিসতানি অঞ্ঞে চ মনুস্সে ধনং গাহাপেত্ৰা পলাযিত্ৰা সাৰত্থিং গন্ত্ৰা সব্বে রাজযুত্তে গাহাপেত্ৰা রজ্জং গহেত্ৰা পাকারঅট্টালকাদিপটিসঙ্খরণং কারাপেত্ৰা পুন সপত্তরঞ্ঞা যুদ্ধেন অগ্গহেতব্বং কত্ৰা নগরং অজ্ঝাৰসতি. বারাণসিরঞ্ঞোপি ‘‘তাপসা উয্যানতো ধনং গহেত্ৰা পলাতা’’তি আরোচযিংসু. সো উয্যানং গন্ত্ৰা চাটিযো ৰিৰরাপেত্ৰা তিণমেৰ পস্সি, তস্স ধনং নিস্সায মহন্তো সোকো উপ্পজ্জি. সো নগরং গন্ত্ৰা ‘‘তিণং তিণ’’ন্তি ৰিপ্পলপন্তো চরতি, নাস্স কোচি সোকং নিব্বাপেতুং সক্কোতি.

বোধিসত্তো চিন্তেসি ‘‘রঞ্ঞো মহন্তো সোকো, ৰিপ্পলপন্তো চরতি, ঠপেত্ৰা খো পন মং নাস্স অঞ্ঞো কোচি সোকং ৰিনোদেতুং সমত্থো, নিস্সোকং নং করিস্সামী’’তি. সো একদিৰসং তেন সদ্ধিং সুখনিসিন্নো তস্স ৰিপ্পলপনকালে পঠমং গাথমাহ –

১৪১. ‘‘তিণং তিণন্তি লপসি, কো নু তে তিণমাহরি;

কিং নু তে তিণকিচ্চত্থি, তিণমেৰ পভাসসী’’তি.

তত্থ কিং নু তে তিণকিচ্চত্থীতি কিং নু তৰ তিণেন কিচ্চং কাতব্বং অত্থি. তিণমেৰ পভাসসীতি ত্ৰঞ্হি কেৰলং ‘‘তিণং তিণ’’ন্তি তিণমেৰ পভাসসি, ‘‘অসুকতিণং নামা’’তি ন কথেসি, তিণনামং তাৰস্স কথেহি ‘‘অসুকতিণং নামা’’তি, মযং তে আহরিস্সাম, অথ পন তে তিণেনত্থো নত্থি, নিক্কারণা মা ৰিপ্পলপীতি.

তং সুত্ৰা রাজা দুতিযং গাথমাহ –

১৪২. ‘‘ইধাগমা ব্রহ্মচারী, ব্রহা ছত্তো বহুস্সুতো;

সো মে সব্বং সমাদায, তিণং নিক্খিপ্প গচ্ছতী’’তি.

তত্থ ব্রহাতি দীঘো. ছত্তোতি তস্স নামং. সব্বং সমাদাযাতি সব্বং ধনং গহেত্ৰা. তিণং নিক্খিপ্প গচ্ছতীতি চাটীসু তিণং নিক্খিপিত্ৰা গতোতি দস্সেন্তো এৰমাহ.

তং সুত্ৰা বোধিসত্তো ততিযং গাথমাহ –

১৪৩. ‘‘এৰেতং হোতি কত্তব্বং, অপ্পেন বহুমিচ্ছতা;

সব্বং সকস্স আদানং, অনাদানং তিণস্স চা’’তি.

তস্সত্থো – অপ্পেন তিণেন বহুধনং ইচ্ছতা এৰং এতং কত্তব্বং হোতি, যদিদং পিতু সন্তকত্তা সকস্স ধনস্স সব্বং আদানং অগয্হূপগস্স তিণস্স চ অনাদানং. ইতি, মহারাজ, সো ব্রহা ছত্তো গহেতব্বযুত্তকং অত্তনো পিতু সন্তকং ধনং গহেত্ৰা অগ্গহেতব্বযুত্তকং তিণং চাটীসু পক্খিপিত্ৰা গতো, তত্থ কা পরিদেৰনাতি.

তং সুত্ৰা রাজা চতুত্থং গাথমাহ –

১৪৪. ‘‘সীলৰন্তো ন কুব্বন্তি, বালো সীলানি কুব্বতি;

অনিচ্চসীলং দুস্সীল্যং, কিং পণ্ডিচ্চং করিস্সতী’’তি.

তত্থ সীলৰন্তোতি যে সীলসম্পন্না ব্রহ্মচারযো, তে এৰরূপং ন কুব্বন্তি. বালো সীলানি কুব্বতীতি বালো পন দুরাচারো এৰরূপানি অত্তনো অনাচারসঙ্খাতানি সীলানি করোতি. অনিচ্চসীলন্তি অদ্ধুৰেন দীঘরত্তং অপ্পৰত্তেন সীলেন সমন্নাগতং. দুস্সীল্যন্তি দুস্সীলং. কিং পণ্ডিচ্চং করিস্সতীতি এৰরূপং পুগ্গলং বাহুসচ্চপরিভাৰিতং পণ্ডিচ্চং কিং করিস্সতি কিং সম্পাদেস্সতি, ৰিপত্তিমেৰস্স করিস্সতীতি. তং গরহন্তো ৰত্ৰা সো তায বোধিসত্তস্স কথায নিস্সোকো হুত্ৰা ধম্মেন রজ্জং কারেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ব্রহাছত্তো কুহকভিক্খু অহোসি, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

ব্রহাছত্তজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.

[৩৩৭] ৭. পীঠজাতকৰণ্ণনা

ন তে পীঠমদাযিম্হাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. সো কির জনপদতো জেতৰনং গন্ত্ৰা পত্তচীৰরং পটিসামেত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা সামণেরদহরে পুচ্ছি ‘‘আৰুসো, সাৰত্থিযং আগন্তুকভিক্খূনং কে উপকারকা’’তি. ‘‘আৰুসো, অনাথপিণ্ডিকো নাম মহাসেট্ঠি, ৰিসাখা নাম মহাউপাসিকা এতে ভিক্খুসঙ্ঘস্স উপকারকা মাতাপিতুট্ঠানিযা’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি পুনদিৰসে পাতোৰ একভিক্খুস্সপি অপৰিট্ঠকালে অনাথপিণ্ডিকস্স ঘরদ্ৰারং অগমাসি. তং অৰেলায গতত্তা কোচি ন ওলোকেসি. সো ততো কিঞ্চি অলভিত্ৰা ৰিসাখায ঘরদ্ৰারং গতো. তত্রাপি অতিপাতোৰ গতত্তা কিঞ্চি ন লভি. সো তত্থ তত্থ ৰিচরিত্ৰা পুনাগচ্ছন্তো যাগুযা নিট্ঠিতায গতো, পুনপি তত্থ তত্থ ৰিচরিত্ৰা ভত্তে নিট্ঠিতে গতো. সো ৰিহারং গন্ত্ৰা ‘‘দ্ৰেপি কুলানি অস্সদ্ধানি অপ্পসন্নানি এৰ, ইমে ভিক্খূ পন ‘সদ্ধানি পসন্নানী’তি কথেন্তী’’তি তানি কুলানি পরিভৰন্তো চরতি.

অথেকদিৰসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, অসুকো কির জানপদো ভিক্খু অতিকালস্সেৰ কুলদ্ৰারং গতো ভিক্খং অলভিত্ৰা কুলানি পরিভৰন্তো চরতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে তং ভিক্খুং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সচ্চং কির ভিক্খূ’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘কস্মা ত্ৰং ভিক্খু কুজ্ঝসি, পুব্বে অনুপ্পন্নে বুদ্ধে তাপসাপি তাৰ কুলদ্ৰারং গন্ত্ৰা ভিক্খং অলভিত্ৰা ন কুজ্ঝিংসূ’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৰা অপরভাগে তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা হিমৰন্তে চিরং ৰসিত্ৰা লোণম্বিলসেৰনত্থায বারাণসিং পত্ৰা উয্যানে ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে নগরং ভিক্খায পাৰিসি. তদা বারাণসিসেট্ঠি সদ্ধো হোতি পসন্নো. বোধিসত্তো ‘‘কতরং কুলঘরং সদ্ধ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সেট্ঠিঘর’’ন্তি সুত্ৰা সেট্ঠিনো ঘরদ্ৰারং অগমাসি. তস্মিং খণে সেট্ঠি রাজুপট্ঠানং গতো, মনুস্সাপি নং ন পস্সিংসু, সো নিৰত্তিত্ৰা গচ্ছতি. অথ নং সেট্ঠি রাজকুলতো নিৰত্তন্তো দিস্ৰা ৰন্দিত্ৰা ভিক্খাভাজনং গহেত্ৰা ঘরং নেত্ৰা নিসীদাপেত্ৰা পাদধোৰনতেলমক্খনযাগুখজ্জকাদীহি সন্তপ্পেত্ৰা অন্তরাভত্তে কিঞ্চি কারণং অপুচ্ছিত্ৰা কতভত্তকিচ্চং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো ‘‘ভন্তে, অম্হাকং ঘরদ্ৰারং আগতা নাম যাচকা ৰা ধম্মিকসমণব্রাহ্মণা ৰা সক্কারসম্মানং অলভিত্ৰা গতপুব্বা নাম নত্থি, তুম্হে পন অজ্জ অম্হাকং দারকেহি অদিট্ঠত্তা আসনং ৰা পানীযং ৰা পাদধোৰনং ৰা যাগুভত্তং ৰা অলভিত্ৰাৰ গতা, অযং অম্হাকং দোসো, তং নো খমিতুং ৰট্টতী’’তি ৰত্ৰা পঠমং গাথমাহ –

১৪৫. ‘‘ন তে পীঠমদাযিম্হা, ন পানং নপি ভোজনং;

ব্রহ্মচারি খমস্সু মে, এতং পস্সামি অচ্চয’’ন্তি.

তত্থ ন তে পীঠমদাযিম্হাতি পীঠম্পি তে ন দাপযিম্হ.

তং সুত্ৰা বোধিসত্তো দুতিযং গাথমাহ –

১৪৬. ‘‘নেৰাভিসজ্জামি ন চাপি কুপ্পে, ন চাপি মে অপ্পিযমাসি কিঞ্চি;

অথোপি মে আসি মনোৰিতক্কো, এতাদিসো নূন কুলস্স ধম্মো’’তি.

তত্থ নেৰাভিসজ্জামীতি নেৰ লগ্গামি. এতাদিসোতি ‘‘ইমস্স কুলস্স এতাদিসো নূন সভাৰো, অদাযকৰংসো এস ভৰিস্সতী’’তি এৰং মে মনোৰিতক্কো উপ্পন্নো.

তং সুত্ৰা সেট্ঠি ইতরা দ্ৰে গাথা অভাসি –

১৪৭. ‘‘এসস্মাকং কুলে ধম্মো, পিতুপিতামহো সদা;

আসনং উদকং পজ্জং, সব্বেতং নিপদামসে.

১৪৮. ‘‘এসস্মাকং কুলে ধম্মো, পিতুপিতামহো সদা;

সক্কচ্চং উপতিট্ঠাম, উত্তমং ৰিয ঞাতক’’ন্তি.

তত্থ ধম্মোতি সভাৰো. পিতুপিতামহোতি পিতূনঞ্চ পিতামহানঞ্চ সন্তকো. উদকন্তি পাদধোৰনউদকং. পজ্জন্তি পাদমক্খনতেলং. সব্বেতন্তি সব্বং এতং. নিপদামসেতি নিকারপকারা উপসগ্গা, দামসেতি অত্থো, দদামাতি ৰুত্তং হোতি. ইমিনা যাৰ সত্তমা কুলপরিৰট্টা দাযকৰংসো অম্হাকং ৰংসোতি দস্সেতি. উত্তমং ৰিয ঞাতকন্তি মাতরং ৰিয পিতরং ৰিয চ মযং ধম্মিকং সমণং ৰা ব্রাহ্মণং ৰা দিস্ৰা সক্কচ্চং সহত্থেন উপট্ঠহামাতি অত্থো.

বোধিসত্তো পন কতিপাহং বারাণসিসেট্ঠিনো ধম্মং দেসেন্তো তত্থ ৰসিত্ৰা পুন হিমৰন্তমেৰ গন্ত্ৰা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৰা ব্রহ্মলোকপরাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে সো ভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা বারাণসিসেট্ঠি আনন্দো অহোসি, তাপসো পন অহমেৰ অহোসিন্তি.

পীঠজাতকৰণ্ণনা সত্তমা.

[৩৩৮] ৮. থুসজাতকৰণ্ণনা

ৰিদিতং থুসন্তি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো অজাতসত্তুং আরব্ভ কথেসি. তস্মিং কির মাতুকুচ্ছিগতে তস্স মাতু কোসলরাজধীতায বিম্বিসাররঞ্ঞো দক্খিণজাণুলোহিতপিৰনদোহল়ো উপ্পজ্জিত্ৰা পণ্ডু অহোসি. সা পরিচারিকাহি পুচ্ছিতা তাসং তমত্থং আরোচেসি. রাজাপি সুত্ৰা নেমিত্তকে পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘দেৰিযা কির এৰরূপো দোহল়ো উপ্পন্নো, তস্স কা নিপ্ফত্তী’’তি পুচ্ছি. নেমিত্তকা ‘‘দেৰিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তকসত্তো তুম্হে মারেত্ৰা রজ্জং গণ্হিস্সতী’’তি আহংসু. রাজা ‘‘সচে মম পুত্তো মং মারেত্ৰা রজ্জং গণ্হিস্সতি, কো এত্থ দোসো’’তি দক্খিণজাণুং সত্থেন ফালাপেত্ৰা লোহিতং সুৰণ্ণতট্টকেন গাহাপেত্ৰা দেৰিযা পাযেসি. সা চিন্তেসি ‘‘সচে মম কুচ্ছিযং নিব্বত্তো পুত্তো পিতরং মারেস্সতি, কিং মে তেনা’’তি. সা গব্ভপাতনত্থং কুচ্ছিং মদ্দাপেসি.

রাজা ঞত্ৰা তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘ভদ্দে ময্হং কির পুত্তো মং মারেত্ৰা রজ্জং গণ্হিস্সতি, ন খো পনাহং অজরো অমরো, পুত্তমুখং পস্সিতুং মে দেহি, মা ইতো পভুতি এৰরূপং কম্মং অকাসী’’তি আহ. সা ততো পট্ঠায উয্যানং গন্ত্ৰা কুচ্ছিং মদ্দাপেসি. রাজা ঞত্ৰা ততো পট্ঠায উয্যানগমনং নিৰারেসি. সা পরিপুণ্ণগব্ভা পুত্তং ৰিজাযি. নামগ্গহণদিৰসে চস্স অজাতস্সেৰ পিতু সত্তুভাৰতো ‘‘অজাতসত্তু’’ত্ৰেৰ নামমকংসু. তস্মিং কুমারপরিহারেন ৰড্ঢন্তে সত্থা একদিৰসং পঞ্চসতভিক্খুপরিৰুতো রঞ্ঞো নিৰেসনং গন্ত্ৰা নিসীদি. রাজা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযভোজনীযেন পরিৰিসিত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা ধম্মং সুণন্তো নিসীদি. তস্মিং খণে কুমারং মণ্ডেত্ৰা রঞ্ঞো অদংসু. রাজা বলৰসিনেহেন পুত্তং গহেত্ৰা ঊরুম্হি নিসীদাপেত্ৰা পুত্তগতেন পেমেন পুত্তমেৰ মমাযন্তো ন ধম্মং সুণাতি. সত্থা তস্স পমাদভাৰং ঞত্ৰা ‘‘মহারাজ, পুব্বে রাজানো পুত্তে আসঙ্কমানা পটিচ্ছন্নে কারেত্ৰা ‘অম্হাকং অচ্চযেন নীহরিত্ৰা রজ্জে পতিট্ঠাপেয্যাথা’তি আণাপেসু’’ন্তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তক্কসিলাযং দিসাপামোক্খআচরিযো হুত্ৰা বহূ রাজকুমারে চ ব্রাহ্মণকুমারে চ সিপ্পং ৰাচেসি. বারাণসিরঞ্ঞোপি পুত্তো সোল়সৰস্সকালে তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা তযো ৰেদে চ সব্বসিপ্পানি চ উগ্গণ্হিত্ৰা পরিপুণ্ণসিপ্পো আচরিযং আপুচ্ছি. আচরিযো অঙ্গৰিজ্জাৰসেন তং ওলোকেন্তো ‘‘ইমস্স পুত্তং নিস্সায অন্তরাযো পঞ্ঞাযতি, তমহং অত্তনো আনুভাৰেন হরিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা চতস্সো গাথা বন্ধিত্ৰা রাজকুমারস্স অদাসি, এৰঞ্চ পন তং ৰদেসি ‘‘তাত, পঠমং গাথং রজ্জে পতিট্ঠায তৰ পুত্তস্স সোল়সৰস্সকালে ভত্তং ভুঞ্জন্তো ৰদেয্যাসি, দুতিযং মহাউপট্ঠানকালে, ততিযং পাসাদং অভিরুহমানো সোপানসীসে ঠত্ৰা, চতুত্থং সযনসিরিগব্ভং পৰিসন্তো উম্মারে ঠত্ৰা’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা আচরিযং ৰন্দিত্ৰা গতো ওপরজ্জে পতিট্ঠায পিতু অচ্চযেন রজ্জে পতিট্ঠাসি. তস্স পুত্তো সোল়সৰস্সকালে রঞ্ঞো উয্যানকীল়াদীনং অত্থায নিক্খমন্তস্স সিরিৰিভৰং দিস্ৰা পিতরং মারেত্ৰা রজ্জং গহেতুকামো হুত্ৰা অত্তনো উপট্ঠাকানং কথেসি. তে ‘‘সাধু দেৰ, মহল্লককালে লদ্ধেন ইস্সরিযেন কো অত্থো, যেন কেনচি উপাযেন রাজানং মারেত্ৰা রজ্জং গণ্হিতুং ৰট্টতী’’তি ৰদিংসু. কুমারো ‘‘ৰিসং খাদাপেত্ৰা মারেস্সামী’’তি পিতরা সদ্ধিং সাযমাসং ভুঞ্জন্তো ৰিসং গহেত্ৰা নিসীদি. রাজা ভত্তপাতিযং ভত্তে অচ্ছুপন্তেযেৰ পঠমং গাথমাহ –

১৪৯. ‘‘ৰিদিতং থুসং উন্দুরানং, ৰিদিতং পন তণ্ডুলং;

থুসং থুসং ৰিৰজ্জেত্ৰা, তণ্ডুলং পন খাদরে’’তি.

তত্থ ৰিদিতন্তি কাল়ৰদ্দলেপি অন্ধকারে উন্দুরানং থুসো থুসভাৰেন তণ্ডুলো চ তণ্ডুলভাৰেন ৰিদিতো পাকটোযেৰ. ইধ পন লিঙ্গৰিপল্লাসৰসেন ‘‘থুসং তণ্ডুল’’ন্তি ৰুত্তং. খাদরেতি থুসং থুসং ৰজ্জেত্ৰা তণ্ডুলমেৰ খাদন্তি. ইদং ৰুত্তং হোতি – তাত কুমার, যথা উন্দুরানং অন্ধকারেপি থুসো থুসভাৰেন তণ্ডুলো চ তণ্ডুলভাৰেন পাকটো, তে থুসং ৰজ্জেত্ৰা তণ্ডুলমেৰ খাদন্তি, এৰমেৰ মমপি তৰ ৰিসং গহেত্ৰা নিসিন্নভাৰো পাকটোতি.

কুমারো ‘‘ঞাতোম্হী’’তি ভীতো ভত্তপাতিযং ৰিসং পাতেতুং অৰিসহিত্ৰা উট্ঠায রাজানং ৰন্দিত্ৰা গতো. সো তমত্থং অত্তনো উপট্ঠাকানং আরোচেত্ৰা ‘‘অজ্জ তাৰম্হি ঞাতো, ইদানি কথং মারেস্সামী’’তি পুচ্ছি. তে ততো পট্ঠায উয্যানে পটিচ্ছন্না হুত্ৰা নিকণ্ণিকৰসেন মন্তযমানা ‘‘অত্থেকো উপাযো, খগ্গং সন্নয্হিত্ৰা মহাউপট্ঠানং গতকালে অমচ্চানং অন্তরে ঠত্ৰা রঞ্ঞো পমত্তভাৰং ঞত্ৰা খগ্গেন পহরিত্ৰা মারেতুং ৰট্টতী’’তি ৰৰত্থপেসুং. কুমারো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা মহাউপট্ঠানকালে সন্নদ্ধখগ্গো হুত্ৰা গন্ত্ৰা ইতো চিতো চ রঞ্ঞো পহরণোকাসং উপধারেতি. তস্মিং খণে রাজা দুতিযং গাথমাহ –

১৫০. ‘‘যা মন্তনা অরঞ্ঞস্মিং, যা চ গামে নিকণ্ণিকা;

যঞ্চেতং ইতি চীতি চ, এতম্পি ৰিদিতং মযা’’তি.

তত্থ অরঞ্ঞস্মিন্তি উয্যানে. নিকণ্ণিকাতি কণ্ণমূলে মন্তনা. যঞ্চেতং ইতি চীতি চাতি যঞ্চ এতং ইদানি মম পহরণোকাসপরিযেসনং. ইদং ৰুত্তং হোতি – তাত কুমার, যা এসা তৰ অত্তনো উপট্ঠাকেহি সদ্ধিং উয্যানে চ গামে চ নিকণ্ণিকা মন্তনা, যঞ্চেতং ইদানি মম মারণত্থায ইতি চীতি চ করণং, এতম্পি সব্বং মযা ঞাতন্তি.

কুমারো ‘‘জানাতি মে ৰেরিভাৰং পিতা’’তি ততো পলাযিত্ৰা উপট্ঠাকানং আরোচেসি. তে সত্তট্ঠ দিৰসে অতিক্কমিত্ৰা ‘‘কুমার, ন তে পিতা, ৰেরিভাৰং জানাতি, তক্কমত্তেন ত্ৰং এৰংসঞ্ঞী অহোসি, মারেহি ন’’ন্তি ৰদিংসু. সো একদিৰসং খগ্গং গহেত্ৰা সোপানমত্থকে গব্ভদ্ৰারে অট্ঠাসি. রাজা সোপানমত্থকে ঠিতো ততিযং গাথমাহ –

১৫১. ‘‘ধম্মেন কির জাতস্স, পিতা পুত্তস্স মক্কটো;