১. কালিঙ্গৰগ্গো
[৩০১] ১. চূল়কালিঙ্গজাতকৰণ্ণনা
ৰিৰরথিমাসং দ্ৰারন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো চতুন্নং পরিব্বাজিকানং পব্বজ্জং আরব্ভ কথেসি. ৰেসালিযং কির লিচ্ছৰিরাজূনং সত্ত সহস্সানি সত্ত সতানি সত্ত চ লিচ্ছৰী ৰসিংসু. তে সব্বেপি পুচ্ছাপটিপুচ্ছাচিত্তকা অহেসুং. অথেকো পঞ্চসু ৰাদসতেসু ব্যত্তো নিগণ্ঠো ৰেসালিযং সম্পাপুণি, তে তস্স সঙ্গহং অকংসু. অপরাপি এৰরূপা নিগণ্ঠী সম্পাপুণি. রাজানো দ্ৰেপি জনে ৰাদং কারেসুং, উভোপি সদিসাৰ অহেসুং. ততো লিচ্ছৰীনং এতদহোসি ‘‘ইমে দ্ৰেপি পটিচ্চ উপ্পন্নো পুত্তো ব্যত্তো ভৰিস্সতী’’তি. তেসং ৰিৰাহং কারেত্ৰা দ্ৰেপি একতো ৰাসেসুং. অথ নেসং সংৰাসমন্ৰায পটিপাটিযা চতস্সো দারিকাযো একো চ দারকো জাযি. দারিকানং ‘‘সচ্চা, লোলা, অৰধারিকা, পটিচ্ছাদা’’তি নামং অকংসু, দারকস্স ‘‘সচ্চকো’’তি. তে পঞ্চপি জনা ৰিঞ্ঞুতং পত্তা মাতিতো পঞ্চ ৰাদসতানি, পিতিতো পঞ্চ ৰাদসতানীতি ৰাদসহস্সং উগ্গণ্হিংসু. মাতাপিতরো দারিকানং এৰং ওৰদিংসু ‘‘সচে কোচি গিহী তুম্হাকং ৰাদং ভিন্দিস্সতি, তস্স পাদপরিচারিকা ভৰেয্যাথ. সচে পব্বজিতো ভিন্দিস্সতি, তস্স সন্তিকে পব্বজেয্যাথা’’তি.
অপরভাগে মাতাপিতরো কালমকংসু. তেসু কালকতেসু সচ্চকনিগণ্ঠো তত্থেৰ ৰেসালিযং লিচ্ছৰীনং সিপ্পং সিক্খাপেন্তো ৰসি. ভগিনিযো জম্বুসাখং গহেত্ৰা ৰাদত্থায নগরা নগরং চরমানা সাৰত্থিং পত্ৰা নগরদ্ৰারে সাখং নিখণিত্ৰা ‘‘যো অম্হাকং ৰাদং আরোপেতুং সক্কোতি গিহী ৰা পব্বজিতো ৰা, সো এতং পংসুপুঞ্জং পাদেহি ৰিকিরিত্ৰা পাদেহেৰ সাখং মদ্দতূ’’তি দারকানং ৰত্ৰা ভিক্খায নগরং পৰিসিংসু. অথাযস্মা সারিপুত্তো অসম্মট্ঠট্ঠানং সম্মজ্জিত্ৰা রিত্তঘটেসু পানীযং উপট্ঠপেত্ৰা গিলানে চ পটিজগ্গিত্ৰা দিৰাতরং সাৰত্থিং পিণ্ডায পৰিসন্তো তং সাখং দিস্ৰা দারকে পুচ্ছি, দারকা তং পৰত্তিং আচিক্খিংসু. থেরো দারকেহেৰ পাতাপেত্ৰা মদ্দাপেত্ৰা ‘‘যেহি অযং সাখা ঠপিতা, তে কতভত্তকিচ্চাৰ আগন্ত্ৰা জেতৰনদ্ৰারকোট্ঠকে মং পস্সন্তূ’’তি দারকানং ৰত্ৰা নগরং পৰিসিত্ৰা কতভত্তকিচ্চো ৰিহারদ্ৰারকোট্ঠকে অট্ঠাসি. তাপি পরিব্বাজিকা ভিক্খায চরিত্ৰা আগতা সাখং মদ্দিতং দিস্ৰা ‘‘কেনাযং মদ্দিতা’’তি ৰত্ৰা ‘‘সারিপুত্তত্থেরেন, সচে তুম্হে ৰাদত্থিকা, জেতৰনদ্ৰারকোট্ঠকং গচ্ছথা’’তি দারকেহি ৰুত্তা পুন নগরং পৰিসিত্ৰা মহাজনং সন্নিপাতেত্ৰা ৰিহারদ্ৰারকোট্ঠকং গন্ত্ৰা থেরং ৰাদসহস্সং পুচ্ছিংসু. থেরো তং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ‘‘অঞ্ঞং কিঞ্চি জানাথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘ন জানাম, সামী’’তি. ‘‘অহং পন ৰো কিঞ্চি পুচ্ছামী’’তি. ‘‘পুচ্ছ, সামি, জানন্তিযো কথেস্সামা’’তি.
থেরো ‘‘একং নাম কি’’ন্তি পুচ্ছি. তা ন জানিংসু. থেরো ৰিস্সজ্জেসি. তা ‘‘অম্হাকং, সামি, পরাজযো, তুম্হাকং জযো’’তি আহংসু. ‘‘ইদানি কিং করিস্সথা’’তি? ‘‘অম্হাকং মাতাপিতূহি অযং ওৰাদো দিন্নো ‘সচে ৰো গিহী ৰাদং ভিন্দিস্সতি, তস্স পজাপতিযো ভৰেয্যাথ. সচে পব্বজিতো, তস্স সন্তিকে পব্বজেয্যাথা’তি, পব্বজ্জং নো দেথা’’তি. থেরো ‘‘সাধূ’’তি ৰত্ৰা তা উপ্পলৰণ্ণায থেরিযা সন্তিকে পব্বাজেসি. তা সব্বাপি ন চিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণিংসু. অথেকদিৰসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, সারিপুত্তত্থেরো চতুন্নং পরিব্বাজিকানং অৰস্সযো হুত্ৰা সব্বা অরহত্তং পাপেসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেস এতাসং অৰস্সযো অহোসি, ইদানি পন পব্বজ্জাভিসেকং দাপেসি, পুব্বে রাজমহেসিট্ঠানে ঠপেসী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে কালিঙ্গরট্ঠে দন্তপুরনগরে কালিঙ্গরাজে রজ্জং কারেন্তে অস্সকরট্ঠে পাটলিনগরে অস্সকো নাম রাজা রজ্জং কারেসি. কালিঙ্গো সম্পন্নবলৰাহনো সযম্পি নাগবলো পটিযোধং ন পস্সতি. সো যুজ্ঝিতুকামো হুত্ৰা অমচ্চানং আরোচেসি ‘‘অহং যুদ্ধত্থিকো, পটিযোধং পন ন পস্সামি, কিং করোমা’’তি. অমচ্চা ‘‘অত্থেকো, মহারাজ, উপাযো, ধীতরো তে চতস্সো উত্তমরূপধরা, তা পসাধেত্ৰা পটিচ্ছন্নযানে নিসীদাপেত্ৰা বলপরিৰুতা গামনিগমরাজধানিযো চরাপেথ. যো রাজা তা অত্তনো গেহে কাতুকামো ভৰিস্সতি, তেন সদ্ধিং যুদ্ধং করিস্সামা’’তি ৰদিংসু. রাজা তথা কারেসি. তাহি গতগতট্ঠানে রাজানো ভযেন তাসং নগরং পৰিসিতুং ন দেন্তি, পণ্ণাকারং পেসেত্ৰা বহিনগরেযেৰ ৰসাপেন্তি. এৰং সকলজম্বুদীপং ৰিচরিত্ৰা অস্সকরট্ঠে পাটলিনগরং পাপুণিংসু. অস্সকোপি নগরদ্ৰারানি পিদহাপেত্ৰা পণ্ণাকারং পেসেসি. তস্স নন্দিসেনো নাম অমচ্চো পণ্ডিতো ব্যত্তো উপাযকুসলো. সো চিন্তেসি ‘‘ইমা কির রাজধীতরো সকলজম্বুদীপং ৰিচরিত্ৰা পটিযোধং ন লভিংসু, এৰং সন্তে জম্বুদীপো তুচ্ছো নাম অহোসি, অহং কালিঙ্গেন সদ্ধিং যুজ্ঝিস্সামী’’তি. সো নগরদ্ৰারং গন্ত্ৰা দোৰারিকে আমন্তেত্ৰা তাসং দ্ৰারং ৰিৰরাপেতুং পঠমং গাথমাহ –
১. ‘‘ৰিৰরথিমাসং দ্ৰারং, নগরং পৰিসন্তু অরুণরাজস্স;
সীহেন সুসিট্ঠেন, সুরক্খিতং নন্দিসেনেনা’’তি.
তত্থ অরুণরাজস্সাতি সো হি রজ্জে পতিট্ঠিতকালে রট্ঠনামৰসেন অস্সকো নাম জাতো, কুলদত্তিযং পনস্স নামং অরুণোতি. তেনাহ ‘‘অরুণরাজস্সা’’তি. সীহেনাতি পুরিসসীহেন. সুসিট্ঠেনাতি আচরিযেহি সুট্ঠু অনুসাসিতেন. নন্দিসেনেনাতি মযা নন্দিসেনেন নাম.
সো এৰং ৰত্ৰা দ্ৰারং ৰিৰরাপেত্ৰা তা গহেত্ৰা অস্সকরঞ্ঞো দত্ৰা ‘‘তুম্হে মা ভাযিত্থ, যুদ্ধে সতি অহং জিনিস্সামি, ইমা উত্তমরূপধরা রাজধীতরো মহেসিযো করোথা’’তি তাসং অভিসেকং দাপেত্ৰা তাহি সদ্ধিং আগতে পুরিসে ‘‘গচ্ছথ, তুম্হে রাজধীতূনং অস্সকরাজেন মহেসিট্ঠানে ঠপিতভাৰং তুম্হাকং রঞ্ঞো আচিক্খথা’’তি উয্যোজেসি. তে গন্ত্ৰা আরোচেসুং. কালিঙ্গো ‘‘ন হি নূন সো ময্হং বলং জানাতী’’তি ৰত্ৰা তাৰদেৰ মহতিযা সেনায নিক্খমি. নন্দিসেনো তস্স আগমনং ঞত্ৰা ‘‘অত্তনো কির রজ্জসীমাযমেৰ হোতু, মা অম্হাকং রঞ্ঞো রজ্জসীমং ওক্কমতু, উভিন্নং রজ্জানং অন্তরে যুদ্ধং ভৰিস্সতী’’তি সাসনং পেসেসি. সো সাসনং সুত্ৰা অত্তনো রজ্জপরিযন্তেযেৰ অট্ঠাসি. অস্সকোপি অত্তনো রজ্জপরিযন্তে অট্ঠাসি. তদা বোধিসত্তো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা তেসং দ্ৰিন্নং রজ্জানং অন্তরে পণ্ণসালাযং ৰসতি. কালিঙ্গো চিন্তেসি ‘‘সমণা নাম কিঞ্চি জানিস্সন্তি, কো জানাতি, কিং ভৰিস্সতি, কস্স জযো ৰা পরাজযো ৰা ভৰিস্সতি, তাপসং পুচ্ছিস্সামী’’তি অঞ্ঞাতকৰেসেন বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিত্ৰা পটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘ভন্তে, কালিঙ্গো চ অস্সকো চ যুজ্ঝিতুকামা অত্তনো অত্তনো রজ্জসীমাযমেৰ ঠিতা, এতেসু কস্স জযো ভৰিস্সতি, কস্স পরাজযো’’তি পুচ্ছি. মহাপুঞ্ঞ, অহং ‘‘অসুকস্স জযো, অসুকস্স পরাজযো’’তি ন জানামি, সক্কো পন দেৰরাজা ইধাগচ্ছতি, তমহং পুচ্ছিত্ৰা কথেস্সামি, স্ৰে আগচ্ছেয্যাসীতি. সক্কো বোধিসত্তস্স উপট্ঠানং আগন্ত্ৰা নিসীদি, অথ নং বোধিসত্তো তমত্থং পুচ্ছি. ভন্তে, কালিঙ্গো জিনিস্সতি, অস্সকো পরাজিস্সতি, ইদঞ্চিদঞ্চ পুব্বনিমিত্তং পঞ্ঞাযিস্সতীতি.
কালিঙ্গো পুনদিৰসে আগন্ত্ৰা পুচ্ছি, বোধিসত্তোপিস্স আচিক্খি. সো ‘‘কিং নাম পুব্বনিমিত্তং ভৰিস্সতী’’তি অপুচ্ছিত্ৰাৰ ‘‘অহং কির জিনিস্সামী’’তি উট্ঠায তুট্ঠিযা পক্কামি. সা কথা ৰিত্থারিকা অহোসি. তং সুত্ৰা অস্সকো নন্দিসেনং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘কালিঙ্গো কির জিনিস্সতিং, মযং পরাজিস্সাম, কিং নু খো কাতব্ব’’ন্তি আহ. সো ‘‘কো এতং জানাতি মহারাজ, কস্স জযো ৰা পরাজযো ৰা, তুম্হে মা চিন্তযিত্থা’’তি রাজানং অস্সাসেত্ৰা বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো ‘‘ভন্তে, কো জিনিস্সতি, কো পরাজিস্সতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘কালিঙ্গো জিনিস্সতি, অস্সকো পরাজিস্সতী’’তি? ‘‘ভন্তে, জিনন্তস্স পুব্বনিমিত্তং কিং ভৰিস্সতি, কিং পরাজিনন্তস্সা’’তি? ‘‘মহাপুঞ্ঞ, জিনন্তস্স আরক্খদেৰতা সব্বসেতো উসভো ভৰিস্সতি, ইতরস্স সব্বকাল়কো, উভিন্নম্পি আরক্খদেৰতা যুজ্ঝিত্ৰা জযপরাজযং করিস্সন্তী’’তি. নন্দিসেনো তং সুত্ৰা উট্ঠায গন্ত্ৰা রঞ্ঞো সহাযে সহস্সমত্তে মহাযোধে গহেত্ৰা অৰিদূরে পব্বতং অভিরুয্হ ‘‘অম্ভো, অম্হাকং রঞ্ঞো জীৰিতং দাতুং সক্খিস্সথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, সক্খিস্সামা’’তি. ‘‘তেন হি ইমস্মিং পপাতে পতথা’’তি. তে পতিতুং আরভিংসু. অথ নে ৰারেত্ৰা ‘‘অলং এত্থ পতনেন, অম্হাকং রঞ্ঞো জীৰিতং দাতুং সুহদযা অনিৰত্তিনো হুত্ৰা যুজ্ঝথা’’তি আহ. তে সম্পটিচ্ছিংসুং.
অথ সঙ্গামে উপট্ঠিতে কালিঙ্গো ‘‘অহং কির জিনিস্সামী’’তি ৰোসানং আপজ্জি, বলকাযাপিস্স ‘‘অম্হাকং কির জযো’’তি ৰোসানং আপজ্জিত্ৰা সন্নাহং অকত্ৰা ৰগ্গৰগ্গা হুত্ৰা যথারুচি পক্কমিংসু, ৰীরিযকরণকালে ৰীরিযং ন করিংসু. উভোপি রাজানো অস্সং অভিরুহিত্ৰা ‘‘যুজ্ঝিস্সামা’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং উপসঙ্কমন্তি. উভিন্নং আরক্খদেৰতা পুরতো গন্ত্ৰা কালিঙ্গরঞ্ঞো আরক্খদেৰতা সব্বসেতো উসভো অহোসি, ইতরস্স সব্বকাল়কো. তা দেৰতাপি অঞ্ঞমঞ্ঞং যুজ্ঝনাকারং দস্সেন্তা উপসঙ্কমিংসু. তে পন উসভা উভিন্নং রাজূনংযেৰ পঞ্ঞাযন্তি, ন অঞ্ঞেসং. নন্দিসেনো অস্সকং পুচ্ছি ‘‘পঞ্ঞাযতি তে, মহারাজ, আরক্খদেৰতা’’তি. ‘‘আম, পঞ্ঞাযতী’’তি. ‘‘কেনাকারেনা’’তি. ‘‘কালিঙ্গরঞ্ঞো আরক্খদেৰতা সব্বসেতো উসভো হুত্ৰা পঞ্ঞাযতি, অম্হাকং আরক্খদেৰতা সব্বকাল়কো কিলমন্তো হুত্ৰা তিট্ঠতী’’তি. ‘‘মহারাজ, তুম্হে মা ভাযথ, মযং জিনিস্সাম, কালিঙ্গো পরাজিস্সতি, তুম্হে অস্সপিট্ঠিতো ওতরিত্ৰা ইমং সত্তিং গহেত্ৰা সুসিক্খিতসিন্ধৰং উদরপস্সে ৰামহত্থেন উপ্পীল়েত্ৰা ইমিনা পুরিসসহস্সেন সদ্ধিং ৰেগেন গন্ত্ৰা কালিঙ্গরঞ্ঞো আরক্খদেৰতং সত্তিপ্পহারেন পাতেথ, ততো মযং সহস্সমত্তা সত্তিসহস্সেন পহরিস্সাম, এৰং কালিঙ্গস্স আরক্খদেৰতা নস্সিস্সতি, ততো কালিঙ্গো পরাজিস্সতি, মযং জিনিস্সামা’’তি. রাজা ‘‘সাধূ’’তি নন্দিসেনেন দিন্নসঞ্ঞায গন্ত্ৰা সত্তিযা পহরি, সূরযোধসহস্সাপি অমচ্চা সত্তিসহস্সেন পহরিংসু. আরক্খদেৰতা তত্থেৰ জীৰিতক্খযং পাপুণি, তাৰদেৰ কালিঙ্গো পরাজিত্ৰা পলাযি. তং পলাযমানং দিস্ৰা সহস্সমত্তা অমচ্চা ‘‘কালিঙ্গো পলাযতী’’তি উন্নদিংসু. কালিঙ্গো মরণভযভীতো পলাযমানো তং তাপসং অক্কোসন্তো দুতিযং গাথমাহ –
২. ‘‘জযো কলিঙ্গানমসয্হসাহিনং, পরাজযো অনযো অস্সকানং;
ইচ্চেৰ তে ভাসিতং ব্রহ্মচারি, ন উজ্জুভূতা ৰিতথং ভণন্তী’’তি.
তত্থ অসয্হসাহিনন্তি অসয্হং দুস্সহং সহিতুং সমত্থানং. ইচ্চেৰ তে ভাসিতন্তি এৰং তযা কূটতাপস লঞ্জং গহেত্ৰা পরাজিনকরাজানং জিনিস্সতি, জিননরাজানঞ্চ পরাজিস্সতীতি ভাসিতং. ন উজ্জুভূতাতি যে কাযেন ৰাচায মনসা চ উজুভূতা, ন তে মুসা ভণন্তীতি.
এৰং সো তাপসং অক্কোসন্তো পলাযন্তো অত্তনো নগরমেৰ গতো, নিৰত্তিত্ৰা ওলোকেতুম্পি নাসক্খি. ততো কতিপাহচ্চযেন সক্কো তাপসস্স উপট্ঠানং অগমাসি. তাপসো তেন সদ্ধিং কথেন্তো ততিযং গাথমাহ –
৩. ‘‘দেৰা মুসাৰাদমুপাতিৰত্তা, সচ্চং ধনং পরমং তেসু সক্ক;
তং তে মুসা ভাসিতং দেৰরাজ, কিং ৰা পটিচ্চ মঘৰা মহিন্দা’’তি.
তত্থ তং তে মুসা ভাসিতন্তি যং তযা ময্হং ভাসিতং, তং অত্থভঞ্জনকমুসাৰাদং কথেন্তেন তযা মুসা ভাসিতং, তযা কিং কারণং পটিচ্চ এৰং ভাসিতন্তি?
তং সুত্ৰা সক্কো চতুত্থং গাথমাহ –
৪. ‘‘ননু তে সুতং ব্রাহ্মণ ভঞ্ঞমানে, দেৰা ন ইস্সন্তি পুরিসপরক্কমস্স;
দমো সমাধি মনসো অভেজ্জো, অব্যগ্গতা নিক্কমনঞ্চ কালে;
দল়্হঞ্চ ৰিরিযং পুরিসপরক্কমো চ, তেনেৰ আসি ৰিজযো অস্সকান’’ন্তি.
তস্সত্থো – কিং তযা, ব্রাহ্মণ, তত্থ তত্থ ৰচনে ভঞ্ঞমানে ইদং ন সুতপুব্বং, যং দেৰা পুরিসপরক্কমস্স ন ইস্সন্তি ন উসূযন্তি, অস্সকরঞ্ঞো ৰীরিযকরণৰসেন অত্তদমনসঙ্খাতো দমো, সমগ্গভাৰেন মনসো অভেজ্জো, অভেজ্জসমাধি, অস্সকরঞ্ঞো সহাযানং ৰীরিযকরণকালে অব্যগ্গতা যথা কালিঙ্গস্স মনুস্সা ৰগ্গৰগ্গা হুত্ৰা ওসক্কিংসু, এৰং অনোসক্কনং সমগ্গভাৰেন অভেজ্জচিত্তানং ৰীরিযঞ্চ পুরিসপরক্কমো চ থিরো অহোসি, তেনেৰ কারণেন অস্সকানং জযো অহোসীতি.
পলাতে চ পন কালিঙ্গে অস্সকরাজা ৰিলোপং গাহাপেত্ৰা অত্তনো নগরং গতো. নন্দিসেনো কালিঙ্গস্স সাসনং পেসেসি ‘‘ইমাসং চতুন্নং রাজকঞ্ঞানং দাযজ্জকোট্ঠাসং পেসেতু, সচে ন পেসেতি, কাতব্বমেত্থ জানিস্সামী’’তি. সো তং সাসনং সুত্ৰা ভীততসিতো তাহি লদ্ধব্বদাযজ্জং পেসেসি, ততো পট্ঠায সমগ্গৰাসং ৰসিংসু.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা কালিঙ্গরঞ্ঞো ধীতরো ইমা দহরভিক্খুনিযো অহেসুং, নন্দিসেনো সারিপুত্তো, তাপসো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
চূল়কালিঙ্গজাতকৰণ্ণনা পঠমা.
[৩০২] ২. মহাঅস্সারোহজাতকৰণ্ণনা
অদেয্যেসুং দদং দানন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো আনন্দত্থেরং আরব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৰত্থু হেট্ঠা কথিতমেৰ. সত্থা ‘‘পোরাণকপণ্ডিতাপি অত্তনো উপকারৰসেনেৰ কিরিংসূ’’তি ৰত্ৰা ইধাপি অতীতং আহরি.
অতীতে বোধিসত্তো বারাণসিরাজা হুত্ৰা ধম্মেন সমেন রজ্জং কারেতি, দানং দেতি, সীলং রক্খতি. সো ‘‘পচ্চন্তং কুপিতং ৰূপসমেস্সামী’’তি বলৰাহনপরিৰুতো গন্ত্ৰা পরাজিতো অস্সং অভিরুহিত্ৰা পলাযমানো একং পচ্চন্তগামং পাপুণি. তত্থ তিংস জনা রাজসেৰকা ৰসন্তি. তে পাতোৰ গামমজ্ঝে সন্নিপতিত্ৰা গামকিচ্চং করোন্তি. তস্মিং খণে রাজা ৰম্মিতং অস্সং অভিরুহিত্ৰা অলঙ্কতপটিযত্তো গামদ্ৰারেন অন্তোগামং পাৰিসি. তে ‘‘কিং নু খো ইদ’’ন্তি ভীতা পলাযিত্ৰা সকসকগেহানি পৰিসিংসু. একো পনেত্থ অত্তনো গেহং অগন্ত্ৰা রঞ্ঞো পচ্চুগ্গমনং কত্ৰা ‘‘রাজা কির পচ্চন্তং গতো’’তি সুয্যতি, কোসি ত্ৰং রাজপুরিসো চোরপুরিসোতি? ‘‘রাজপুরিসো, সম্মা’’তি. ‘‘তেন হি এথা’’তি রাজানং গেহং নেত্ৰা অত্তনো পীঠকে নিসীদাপেত্ৰা ‘‘এহি, ভদ্দে, সহাযকস্স পাদে ধোৰা’’তি ভরিযং তস্স পাদে ধোৰাপেত্ৰা অত্তনো বলানুরূপেন আহারং দত্ৰা ‘‘মুহুত্তং ৰিস্সমথা’’তি সযনং পঞ্ঞাপেসি, রাজা নিপজ্জি. ইতরো অস্সস্স সন্নাহং মোচেত্ৰা চঙ্কমাপেত্ৰা উদকং পাযেত্ৰা পিট্ঠিং তেলেন মক্খেত্ৰা তিণং অদাসি. এৰং তযো চত্তারো দিৰসে রাজানং পটিজগ্গিত্ৰা ‘‘গচ্ছামহং, সম্মা’’তি ৰুত্তে পুন রঞ্ঞো চ অস্সস্স চ কত্তব্বযুত্তকং সব্বমকাসি. রাজা তুস্সিত্ৰা গচ্ছন্তো ‘‘অহং, সম্ম, মহাঅস্সারোহো নাম, নগরমজ্ঝে অম্হাকং গেহং, সচে কেনচি কিচ্চেন নগরং আগচ্ছসি, দক্খিণদ্ৰারে ঠত্ৰা দোৰারিকং ‘মহাঅস্সারোহো কতরগেহে ৰসতী’তি পুচ্ছিত্ৰা দোৰারিকং গহেত্ৰা অম্হাকং গেহং আগচ্ছেয্যাসী’’তি ৰত্ৰা পক্কামি.
বলকাযোপি রাজানং অদিস্ৰা বহিনগরে খন্ধাৰারং বন্ধিত্ৰা ঠিতো রাজানং দিস্ৰা পচ্চুগ্গন্ত্ৰা পরিৰারেসি. রাজা নগরং পৰিসন্তো দ্ৰারন্তরে ঠত্ৰা দোৰারিকং পক্কোসাপেত্ৰা মহাজনং পটিক্কমাপেত্ৰা ‘‘তাত, একো পচ্চন্তগামৰাসী মং দট্ঠুকামো আগন্ত্ৰা ‘মহাঅস্সারোহস্স গেহং কহ’ন্তি তং পুচ্ছিস্সতি, তং ত্ৰং হত্থে গহেত্ৰা আনেত্ৰা মং দস্সেয্যাসি, তদা ত্ৰং সহস্সং লভিস্সসী’’তি আহ. সো নাগচ্ছতি, তস্মিং অনাগচ্ছন্তে রাজা তস্স ৰসনগামে বলিং ৰড্ঢাপেসি, বলিম্হি ৰড্ঢিতে নাগচ্ছতি. এৰং দুতিযম্পি ততিযম্পি বলিং ৰড্ঢাপেসি, নেৰ আগচ্ছতি. অথ নং গামৰাসিনো সন্নিপতিত্ৰা আহংসু ‘‘অয্য, তৰ সহাযস্স মহাঅস্সারোহস্স আগতকালতো পট্ঠায মযং বলিনা পীল়িযমানা সীসং উক্খিপিতুং ন সক্কোম, গচ্ছ তৰ সহাযস্স মহাঅস্সারোহস্স ৰত্ৰা অম্হাকং বলিং ৰিস্সজ্জাপেহী’’তি. সাধু গচ্ছিস্সামি, ন পন সক্কা তুচ্ছহত্থেন গন্তুং, ময্হং সহাযস্স দ্ৰে দারকা অত্থি, তেসঞ্চ ভরিযায চস্স সহাযকস্স চ মে নিৰাসনপারুপনপিল়ন্ধনাদীনি সজ্জেথাতি. ‘‘সাধু সজ্জিস্সামা’’তি তে সব্বং পণ্ণাকারং সজ্জযিংসু.
সো তঞ্চ অত্তনো ঘরে পক্কপূৰঞ্চ আদায গন্ত্ৰা দক্খিণদ্ৰারং পত্ৰা দোৰারিকং পুচ্ছি ‘‘কহং, সম্ম, মহাঅস্সারোহস্স গেহ’’ন্তি. সো ‘‘এহি দস্সেমি তে’’তি তং হত্থে গহেত্ৰা রাজদ্ৰারং গন্ত্ৰা ‘‘দোৰারিকো একং পচ্চন্তগামৰাসিং গহেত্ৰা আগতো’’তি পটিৰেদেসি. রাজা তং সুত্ৰা আসনা উট্ঠায ‘‘ময্হং সহাযো চ তেন সদ্ধিং আগতা চ পৰিসন্তূ’’তি পচ্চুগ্গমনং কত্ৰা দিস্ৰাৰ নং পরিস্সজিত্ৰা ‘‘ময্হং সহাযিকা চ দারকা চ অরোগা’’তি পুচ্ছিত্ৰা হত্থে গহেত্ৰা মহাতলং অভিরুহিত্ৰা সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা রাজাসনে নিসীদাপেত্ৰা অগ্গমহেসিং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘ভদ্দে, সহাযস্স মে পাদে ধোৰা’’তি আহ. সা তস্স পাদে ধোৰি, রাজা সুৰণ্ণভিঙ্কারেন উদকং আসিঞ্চি. দেৰীপি পাদে ধোৰিত্ৰা গন্ধতেলেন মক্খেসি. রাজা ‘‘কিং, সম্ম, অত্থি, কিঞ্চি অম্হাকং খাদনীয’’ন্তি পুচ্ছি. সো ‘‘অত্থী’’তি পসিব্বকতো পূৰে নীহরাপেসি. রাজা সুৰণ্ণতট্টকেন গহেত্ৰা তস্স সঙ্গহং করোন্তো ‘‘মম সহাযেন আনীতং খাদথা’’তি দেৰিযা চ অমচ্চানঞ্চ খাদাপেত্ৰা সযম্পি খাদি. ইতরো ইতরম্পি পণ্ণাকারং দস্সেসি. রাজা তস্স সঙ্গহত্থং কাসিকৰত্থানি অপনেত্ৰা তেন আভতৰত্থযুগং নিৰাসেসিং. দেৰীপি কাসিকৰত্থঞ্চেৰ আভরণানি চ অপনেত্ৰা তেন আভতৰত্থং নিৰাসেত্ৰা আভরণানি পিল়ন্ধি.
অথ নং রাজা রাজারহং ভোজনং ভোজাপেত্ৰা একং অমচ্চং আণাপেসি ‘‘গচ্ছ ইমস্স মম করণনিযামেনেৰ মস্সুকম্মং কারেত্ৰা গন্ধোদকেন ন্হাপেত্ৰা সতসহস্সগ্ঘনিকং কাসিকৰত্থং নিৰাসাপেত্ৰা রাজালঙ্কারেন অলঙ্কারাপেত্ৰা আনেহী’’তি. সো তথা অকাসি. রাজা নগরে ভেরিং চরাপেত্ৰা অমচ্চে সন্নিপাতাপেত্ৰা সেতচ্ছত্তস্স মজ্ঝে জাতিহিঙ্গুলকসুত্তং পাতেত্ৰা উপড্ঢরজ্জং অদাসি. তে ততো পট্ঠায একতো ভুঞ্জন্তি পিৰন্তি সযন্তি, ৰিস্সাসো থিরো অহোসি কেনচি অভেজ্জো. অথস্স রাজা পুত্তদারেপি পক্কোসাপেত্ৰা অন্তোনগরে নিৰেসনং মাপেত্ৰা অদাসি. তে সমগ্গা সম্মোদমানা রজ্জং কারেন্তি.
অথ অমচ্চা কুজ্ঝিত্ৰা রাজপুত্তং আহংসু ‘‘কুমার, রাজা একস্স গহপতিকস্স উপড্ঢরজ্জং দত্ৰা তেন সদ্ধিং একতো ভুঞ্জতি পিৰতি সযতি, দারকে চ ৰন্দাপেতি, ইমিনা রঞ্ঞা কতকম্মং ন জানাম, কিং করোতি রাজা, মযং লজ্জাম, ত্ৰং রঞ্ঞো কথেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা সব্বং তং কথং রঞ্ঞো আরোচেত্ৰা ‘‘মা এৰং করোহি, মহারাজা’’তি আহ. ‘‘তাত, অহং যুদ্ধপরাজিতো কহং ৰসিং, অপি নু জানাথা’’তি. ‘‘ন জানাম, দেৰা’’তি. ‘‘অহং এতস্স ঘরে ৰসন্তো অরোগো হুত্ৰা আগন্ত্ৰা রজ্জং কারেসিং, এৰং মম উপকারিনো কস্মা সম্পত্তিং ন দস্সামী’’তি এৰং ৰত্ৰা চ পন বোধিসত্তো ‘‘তাত, যো হি অদাতব্বযুত্তকস্স দেতি, দাতব্বযুত্তকস্স ন দেতি, সো আপদং পত্ৰা কিঞ্চি উপকারং ন লভতী’’তি দস্সেন্তো ইমা গাথা আহ –
৫. ‘‘অদেয্যেসু দদং দানং, দেয্যেসু নপ্পৰেচ্ছতি;
আপাসু ব্যসনং পত্তো, সহাযং নাধিগচ্ছতি.
৬. ‘‘নাদেয্যেসু দদং দানং, দেয্যেসু যো পৰেচ্ছতি;
আপাসু ব্যসনং পত্তো, সহাযমধিগচ্ছতি.
৭. ‘‘সঞ্ঞোগসম্ভোগৰিসেসদস্সনং, অনরিযধম্মেসু সঠেসু নস্সতি;
কতঞ্চ অরিযেসু চ অজ্জৰেসু, মহপ্ফলং হোতি অণুম্পি তাদিসু.
৮. ‘‘যো পুব্বে কতকল্যাণো, অকা লোকে সুদুক্করং;
পচ্ছা কযিরা ন ৰা কযিরা, অচ্চন্তং পূজনারহো’’তি.
তত্থ অদেয্যেসূতি পুব্বে অকতূপকারেসু. দেয্যেসূতি পুব্বে কতূপকারেসু. নপ্পৰেচ্ছতীতি ন পৰেসেতি ন দেতি. আপাসূতি আপদাসু. ব্যসনন্তি দুক্খং. সঞ্ঞোগসম্ভোগৰিসেসদস্সনন্তি যো মিত্তেন কতো সঞ্ঞোগো চেৰ সম্ভোগো চ, তস্স ৰিসেসদস্সনং গুণদস্সনং সুকতং ময্হং ইমিনাতি এতং সব্বং অসুদ্ধধম্মত্তা অনরিযধম্মেসু কেরাটিকত্তা সঠেসু নস্সতি. অরিযেসূতি অত্তনো কতগুণজাননেন অরিযেসু পরিসুদ্ধেসু. অজ্জৰেসূতি তেনেৰ কারণেন উজুকেসু অকুটিলেসু. অণুম্পীতি অপ্পমত্তকম্পি. তাদিসূতি যে তাদিসা পুগ্গলা হোন্তি অরিযা উজুভূতা, তেসু অপ্পম্পি কতং মহপ্ফলং হোতি মহাজুতিকং মহাৰিপ্ফারং, সুখেত্তে ৰুত্তবীজমিৰ ন নস্সতি, ইতরস্মিং পন পাপে বহুম্পি কতং অগ্গিম্হি খিত্তবীজমিৰ নস্সতীতি অত্থো. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘যথাপি বীজমগ্গিম্হি, ডয্হতি ন ৰিরূহতি;
এৰং কতং অসপ্পুরিসে, নস্সতি ন ৰিরূহতি.
‘‘কতঞ্ঞুম্হি চ পোসম্হি, সীলৰন্তে অরিযৰুত্তিনে;
সুখেত্তে ৰিয বীজানি, কতং তম্হি ন নস্সতী’’তি. (জা. ১.১০.৭৭-৭৮);
পুব্বে কতকল্যাণোতি পঠমতরং উপকারং কত্ৰা ঠিতো. অকাতি অকরি, অযং লোকে সুদুক্করং নাম অকাসীতি অত্থো. পচ্ছা কযিরাতি সো পচ্ছা অঞ্ঞং কিঞ্চি গুণং করোতু ৰা মা ৰা, তেনেৰ পঠমকতেন গুণেন অচ্চন্তং পূজনারহো হোতি, সব্বং সক্কারসম্মানং অরহতীতি.
ইদং পন সুত্ৰা নেৰ অমচ্চা, ন রাজপুত্তো পুন কিঞ্চি কথেসীতি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পচ্চন্তগামৰাসী আনন্দো অহোসি, বারাণসিরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
মহাঅস্সারোহজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.
[৩০৩] ৩. একরাজজাতকৰণ্ণনা
অনুত্তরে কামগুণে সমিদ্ধেতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং কোসলরাজসেৰকং আরব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৰত্থু হেট্ঠা সেয্যজাতকে (জা. ১.৩.৯৪ আদযো) কথিতমেৰ. ইধ পন সত্থা ‘‘ন ত্ৰঞ্ঞেৰ অনত্থেন অত্থং আহরি, পোরাণকপণ্ডিতাপি অত্তনো অনত্থেন অত্থং আহরিংসূ’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিরঞ্ঞো উপট্ঠাকো অমচ্চো রাজন্তেপুরে দুব্ভি. রাজা পচ্চক্খতোৰ তস্স দোসং দিস্ৰা তং রট্ঠা পব্বাজেসি. সো দুব্ভিসেনং নাম কোসলরাজানং উপট্ঠহন্তোতি সব্বং মহাসীলৰজাতকে (জা. ১.১.৫১) কথিতমেৰ. ইধ পন দুব্ভিসেনো মহাতলে অমচ্চমজ্ঝে নিসিন্নং বারাণসিরাজানং গণ্হাপেত্ৰা সিক্কায পক্খিপাপেত্ৰা উত্তরুম্মারে হেট্ঠাসীসকং ওলম্বাপেসি. রাজা চোররাজানং আরব্ভ মেত্তং ভাৰেত্ৰা কসিণপরিকম্মং কত্ৰা ঝানং নিব্বত্তেসি, বন্ধনং ছিজ্জি, ততো রাজা আকাসে পল্লঙ্কেন নিসীদি. চোররাজস্স সরীরে দাহো উপ্পজ্জি, ‘‘ডয্হামি ডয্হামী’’তি ভূমিযং অপরাপরং পরিৰত্ততি. ‘‘কিমেত’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘মহারাজ, তুম্হে এৰরূপং ধম্মিকরাজানং নিরপরাধং দ্ৰারস্স উত্তরুম্মারে হেট্ঠাসীসকং ওলম্বাপেথা’’তি ৰদিংসু. তেন হি ৰেগেন গন্ত্ৰা মোচেথ নন্তি. পুরিসা গন্ত্ৰা রাজানং আকাসে পল্লঙ্কেন নিসিন্নং দিস্ৰা আগন্ত্ৰা দুব্ভিসেনস্স আরোচেসুং. সো ৰেগেন গন্ত্ৰা তং ৰন্দিত্ৰা খমাপেতুং পঠমং গাথমাহ –
৯. ‘‘অনুত্তরে কামগুণে সমিদ্ধে, ভুত্ৰান পুব্বে ৰসি একরাজ;
সোদানি দুগ্গে নরকম্হি খিত্তো, নপ্পজ্জহে ৰণ্ণবলং পুরাণ’’ন্তি.
তত্থ ৰসীতি ৰুত্থো. একরাজাতি বোধিসত্তং নামেনালপতি. সোদানীতি সো ত্ৰং ইদানি. দুগ্গেতি ৰিসমে. নরকম্হীতি আৰাটে. ওলম্বিতট্ঠানং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. নপ্পজ্জহে ৰণ্ণবলং পুরাণন্তি এৰরূপে ৰিসমট্ঠানে খিত্তোপি পোরাণকৰণ্ণঞ্চ বলঞ্চ নপ্পজহসীতি পুচ্ছতি.
তং সুত্ৰা বোধিসত্তো সেসগাথা অৰোচ –
১০. ‘‘পুব্বেৰ খন্তী চ তপো চ ময্হং, সম্পত্থিতা দুব্ভিসেন অহোসি;
তংদানি লদ্ধান কথং নু রাজ, জহে অহং ৰণ্ণবলং পুরাণং.
১১. ‘‘সব্বা কিরেৰং পরিনিট্ঠিতানি, যসস্সিনং পঞ্ঞৰন্তং ৰিসয্হ;
যসো চ লদ্ধা পুরিমং উল়ারং, নপ্পজ্জহে ৰণ্ণবলং পুরাণং.
১২. ‘‘পনুজ্জ দুক্খেন সুখং জনিন্দ, সুখেন ৰা দুক্খমসয্হসাহি;
উভযত্থ সন্তো অভিনিব্বুতত্তা, সুখে চ দুক্খে চ ভৰন্তি তুল্যা’’তি.
তত্থ খন্তীতি অধিৰাসনখন্তি. তপোতি তপচরণং. সম্পত্থিতাতি ইচ্ছিতা অভিকঙ্খিতা. দুব্ভিসেনাতি তং নামেনালপতি. তংদানি লদ্ধানাতি তং পত্থনং ইদানাহং লভিত্ৰা. জহেতি কেন কারণেন অহং জহেয্যং. যস্স হি দুক্খং ৰা দোমনস্সং ৰা হোতি, সো তং জহেয্যাতি দীপেতি.
‘‘সব্বা কিরেৰং পরিনিট্ঠিতানী’’তি অনুস্সৰৰসেন অত্তনো সম্পত্তিং দস্সেন্তো আহ. ইদং ৰুত্তং হোতি – সব্বানেৰ মম কত্তব্বকিচ্চানি দানসীলভাৰনাউপোসথকম্মানি পুব্বেৰ নিট্ঠিতানীতি. যসস্সিনং পঞ্ঞৰন্তং ৰিসয্হাতি পরিৰারসম্পত্তিযা যসস্সি, পঞ্ঞাসম্পদায পঞ্ঞৰন্ত, অসয্হসাহিতায ৰিসয্হ. এৰং তীণিপেতানি আলপনানেৰ. নন্তি পনেত্থ নিপাতো. ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতাৰসেনন্তকারস্স সানুনাসিকতা কতাতি পচ্চেতব্বা. যসো চাতি যসঞ্চ, অযমেৰ ৰা পাঠো. লদ্ধা পুরিমন্তি লভিত্ৰা পুরিমং পুব্বে অলদ্ধপুব্বং. উল়ারন্তি মহন্তং. কিলেসৰিক্খম্ভনমেত্তাভাৰনাঝানুপ্পত্তিযো সন্ধাযেৰমাহ. নপ্পজ্জহেতি এৰরূপং যসং লদ্ধা কিংকারণা পুরাণৰণ্ণবলং জহিস্সামীতি অত্থো.
দুক্খেনাতি তযা উপ্পাদিতেন নরকম্হি খিপনদুক্খেন মম রজ্জসুখং পনুদিত্ৰা. সুখেন ৰা দুক্খন্তি ঝানসুখেন ৰা তং দুক্খং পনুদিত্ৰা. উভযত্থ সন্তোতি যে সন্তো হোন্তি মাদিসা, তে দ্ৰীসুপি এতেসু কোট্ঠাসেসু অভিনিব্বুতসভাৰা মজ্ঝত্তা সুখে চ দুক্খে চ ভৰন্তি তুল্যা, একসদিসা নিব্বিকারাৰ হোন্তীতি.
ইদং সুত্ৰা দুব্ভিসেনো বোধিসত্তং খমাপেত্ৰা ‘‘তুম্হাকং রজ্জং তুম্হেৰ কারেথ, অহং ৰো চোরে পটিবাহিস্সামী’’তি ৰত্ৰা তস্স দুট্ঠামচ্চস্স রাজাণং কারেত্ৰা পক্কামি. বোধিসত্তোপি রজ্জং অমচ্চানং নিয্যাদেত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা ব্রহ্মলোকপরাযণো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা দুব্ভিসেনো আনন্দো অহোসি, বারাণসিরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
একরাজজাতকৰণ্ণনা ততিযা.
[৩০৪] ৪. দদ্দরজাতকৰণ্ণনা
ইমানি মন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং কোধনং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু হেট্ঠা কথিতমেৰ. তদা হি ধম্মসভাযং তস্স কোধনভাৰকথায সমুট্ঠিতায সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং ভিক্খু কোধনোসী’’তি ৰত্ৰা ‘‘আম, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেস কোধনোযেৰ, কোধনভাৰেনেৰস্স পোরাণকপণ্ডিতা পরিসুদ্ধা নাগরাজভাৰে ঠিতাপি তীণি ৰস্সানি গূথপূরিতায উক্কারভূমিযং ৰসিংসূ’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো হিমৰন্তপদেসে দদ্দরপব্বতপাদে দদ্দরনাগভৰনং নাম অত্থি, তত্থ রজ্জং কারেন্তস্স দদ্দররঞ্ঞো পুত্তো মহাদদ্দরো নাম অহোসি, কনিট্ঠভাতা পনস্স চূল়দদ্দরো নাম. সো কোধনো ফরুসো নাগমাণৰকে অক্কোসন্তো পরিভাসন্তো পহরন্তো ৰিচরতি. নাগরাজা তস্স ফরুসভাৰং ঞত্ৰা নাগভৰনতো তং নীহরাপেতুং আণাপেসি. মহাদদ্দরো পন পিতরং খমাপেত্ৰা নিৰারেসি. দুতিযম্পি রাজা তস্স কুজ্ঝি, দুতিযম্পি খমাপেসি. ততিযৰারে পন ‘‘ত্ৰং মং ইমং অনাচারং নীহরাপেন্তং নিৰারেসি, গচ্ছথ দ্ৰেপি জনা ইমম্হা নাগভৰনা নিক্খমিত্ৰা বারাণসিযং উক্কারভূমিযং তীণি ৰস্সানি ৰসথা’’তি নাগভৰনা নিক্কড্ঢাপেসি. তে তত্থ গন্ত্ৰা ৰসিংসু. অথ নে উক্কারভূমিযং উদকপরিযন্তে গোচরং পরিযেসমানে গামদারকা দিস্ৰা পহরন্তা লেড্ডুদণ্ডাদযো খিপন্তা ‘‘কে ইমে পুথুলসীসা সূচিনঙ্গুট্ঠা উদকদেড্ডুভা মণ্ডূকভক্খা’’তিআদীনি ৰত্ৰা অক্কোসন্তি পরিভাসন্তি.
চূল়দদ্দরো চণ্ডফরুসতায তেসং তং অৰমানং অসহন্তো ‘‘ভাতিক, ইমে দারকা অম্হে পরিভৰন্তি, আসীৰিসভাৰং নো ন জানন্তি, অহং তেসং অৰমানং সহিতুং ন সক্কোমি, নাসাৰাতেন তে নাসেস্সামী’’তি ভাতরা সদ্ধিং সল্লপন্তো পঠমং গাথমাহ –
১৩. ‘‘ইমানি মং দদ্দর তাপযন্তি, ৰাচাদুরুত্তানি মনুস্সলোকে;
মণ্ডূকভক্খা উদকন্তসেৰী, আসীৰিসং মং অৰিসা সপন্তী’’তি.
তত্থ তাপযন্তীতি দুক্খাপেন্তি. মণ্ডূকভক্খা উদকন্তসেৰীতি ‘‘মণ্ডূকভক্খা’’তি চ ‘‘উদকন্তসেৰী’’তি চ ৰদন্তা এতে অৰিসা গামদারকা মং আসীৰিসং সমানং সপন্তি অক্কোসন্তীতি.
তস্স ৰচনং সুত্ৰা মহাদদ্দরো সেসগাথা অভাসি –
১৪. ‘‘সকা রট্ঠা পব্বাজিতো, অঞ্ঞং জনপদং গতো;
মহন্তং কোট্ঠং কযিরাথ, দুরুত্তানং নিধেতৰে.
১৫. ‘‘যত্থ পোসং ন জানন্তি, জাতিযা ৰিনযেন ৰা;
ন তত্থ মানং কযিরাথ, ৰসমঞ্ঞাতকে জনে.
১৬. ‘‘ৰিদেসৰাসং ৰসতো, জাতৰেদসমেনপি;
খমিতব্বং সপঞ্ঞেন, অপি দাসস্স তজ্জিত’’ন্তি.
তত্থ দুরুত্তানং নিধেতৰেতি যথা ধঞ্ঞনিধানত্থায মহন্তং কোট্ঠং কত্ৰা পূরেত্ৰা কিচ্চে উপ্পন্নে ধঞ্ঞং ৰল়ঞ্জেন্তি, এৰমেৰং ৰিদেসং গতো অন্তোহদযে পণ্ডিতো পোসো দুরুত্তানং নিধানত্থায মহন্তং কোট্ঠং কযিরাথ. তত্থ তানি দুরুত্তানি নিদহিত্ৰা পুন অত্তনো পহোনককালে কাতব্বং করিস্সতি. জাতিযা ৰিনযেন ৰাতি ‘‘অযং খত্তিযো ব্রাহ্মণো’’তি ৰা ‘‘সীলৰা বহুস্সুতো গুণসম্পন্নো’’তি ৰা এৰং যত্থ জাতিযা ৰিনযেন ৰা ন জানন্তীতি অত্থো. মানন্তি এৰরূপং মং লামকৰোহারেন ৰোহরন্তি, ন সক্করোন্তি ন গরুং করোন্তীতি মানং ন করেয্য. ৰসমঞ্ঞাতকে জনেতি অত্তনো জাতিগোত্তাদীনি অজানন্তস্স জনস্স সন্তিকে ৰসন্তো. ৰসতোতি ৰসতা, অযমেৰ ৰা পাঠো.
এৰং তে তত্থ তীণি ৰস্সানি ৰসিংসু. অথ নে পিতা পক্কোসাপেসি. তে ততো পট্ঠায নিহতমানা জাতা.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে কোধনো ভিক্খু অনাগামিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা চূল়দদ্দরো কোধনো ভিক্খু অহোসি, মহাদদ্দরো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
দদ্দরজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.
[৩০৫] ৫. সীলৰীমংসনজাতকৰণ্ণনা
নত্থি লোকে রহো নামাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কিলেসনিগ্গহং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু একাদসকনিপাতে পানীযজাতকে (জা. ১.১১.৫৯ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো – পঞ্চসতা ভিক্খূ অন্তোজেতৰনে ৰসন্তা মজ্ঝিমযামসমনন্তরে কামৰিতক্কং ৰিতক্কযিংসু. সত্থা ছসুপি রত্তিদিৰাকোট্ঠাসেসু যথা একচক্খুকো চক্খুং, একপুত্তো পুত্তং, চামরী ৰালং অপ্পমাদেন রক্খতি, এৰং নিচ্চকালং ভিক্খূ ওলোকেতি. সো রত্তিভাগে দিব্বচক্খুনা জেতৰনং ওলোকেন্তো চক্কৰত্তিরঞ্ঞো অত্তনো নিৰেসনে উপ্পন্নচোরে ৰিয তে ভিক্খূ দিস্ৰা গন্ধকুটিং ৰিৰরিত্ৰা আনন্দত্থেরং আমন্তেত্ৰা ‘‘আনন্দ, অন্তোজেতৰনে কোটিসন্থারে ৰসনকভিক্খূ সন্নিপাতাপেত্ৰা গন্ধকুটিদ্ৰারে আসনং পঞ্ঞাপেহী’’তি আহ. সো তথা কত্ৰা সত্থু পটিৰেদেসি. সত্থা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদিত্ৰা সব্বসঙ্গাহিকৰসেন আমন্তেত্ৰা ‘‘ভিক্খৰে, পোরাণকপণ্ডিতা ‘পাপকরণে রহো নাম নত্থী’তি পাপং ন করিংসূ’’তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তত্থেৰ বারাণসিযং দিসাপামোক্খস্স আচরিযস্স সন্তিকে পঞ্চন্নং মাণৰকসতানং জেট্ঠকো হুত্ৰা সিপ্পং উগ্গণ্হাতি. আচরিযস্স পন ৰযপ্পত্তা ধীতা অত্থি. সো চিন্তেসি ‘‘ইমেসং মাণৰকানং সীলং ৰীমংসিত্ৰা সীলসম্পন্নস্সেৰ ধীতরং দস্সামী’’তি. সো একদিৰসং মাণৰকে আমন্তেত্ৰা ‘‘তাতা, ময্হং ধীতা ৰযপ্পত্তা, ৰিৰাহমস্সা কারেস্সামি, ৰত্থালঙ্কারং লদ্ধুং ৰট্টতি, গচ্ছথ তুম্হে অত্তনো অত্তনো ঞাতকানং অপস্সন্তানঞ্ঞেৰ থেনেত্ৰা ৰত্থালঙ্কারে আহরথ, কেনচি অদিট্ঠমেৰ গণ্হামি, দস্সেত্ৰা আভতং ন গণ্হামী’’তি আহ. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা ততো পট্ঠায ঞাতকানং অপস্সন্তানং থেনেত্ৰা ৰত্থপিল়ন্ধনাদীনি আহরন্তি. আচরিযো আভতাভতং ৰিসুং ৰিসুং ঠপেসি. বোধিসত্তো পন ন কিঞ্চি আহরি. অথ নং আচরিযো আহ ‘‘ত্ৰং পন, তাত, ন কিঞ্চি আহরসী’’তি. ‘‘আম, আচরিযা’’তি. ‘‘কস্মা, তাতা’’তি. ‘‘তুম্হে ন কস্সচি পস্স্সন্তস্স আভতং গণ্হথ, অহং পন পাপকরণে রহো নাম ন পস্সামী’’তি দীপেন্তো ইমা দ্ৰে গাথা আহ –
১৭. ‘‘নত্থি লোকে রহো নাম, পাপকম্মং পকুব্বতো;
পস্সন্তি ৰনভূতানি, তং বালো মঞ্ঞতী রহো.
১৮. ‘‘অহং রহো ন পস্সামি, সুঞ্ঞং ৰাপি ন ৰিজ্জতি;
যত্থ অঞ্ঞং ন পস্সামি, অসুঞ্ঞং হোতি তং মযা’’তি.
তত্থ রহোতি পটিচ্ছন্নট্ঠানং. ৰনভূতানীতি ৰনে নিব্বত্তভূতানি. তং বালোতি তং পাপকম্মং রহো মযা কতন্তি বালো মঞ্ঞতি. সুঞ্ঞং ৰাপীতি যং ৰা ঠানং সত্তেহি সুঞ্ঞং তুচ্ছং ভৰেয্য, তম্পি নত্থীতি আহ.
আচরিযো তস্স পসীদিত্ৰা ‘‘তাত, ন ময্হং গেহে ধনং নত্থি, অহং পন সীলসম্পন্নস্স ধীতরং দাতুকামো ইমে মাণৰকে ৰীমংসন্তো এৰমকাসিং, মম ধীতা তুয্হমেৰ অনুচ্ছৰিকা’’তি ধীতরং অলঙ্করিত্ৰা বোধিসত্তস্স অদাসি. সেসমাণৰকে ‘‘তুম্হেহি আভতাভতং তুম্হাকং গেহমেৰ নেথা’’তি আহ.
সত্থা ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, তে দুস্সীলমাণৰকা অত্তনো দুস্সীলতায তং ইত্থিং ন লভিংসু, ইতরো পণ্ডিতমাণৰো সীলসম্পন্নতায লভী’’তি ৰত্ৰা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা ইতরা দ্ৰে গাথা অভাসি –
১৯. ‘‘দুজ্জচ্চো চ সুজচ্চো চ, নন্দো চ সুখৰড্ঢিতো;
ৰজ্জো চ অদ্ধুৰসীলো চ, তে ধম্মং জহুমত্থিকা.
২০. ‘‘ব্রাহ্মণো চ কথং জহে, সব্বধম্মান পারগূ;
যো ধম্মমনুপালেতি, ধিতিমা সচ্চনিক্কমো’’তি.
তত্থ দুজ্জচ্চোতিআদযো ছ জেট্ঠকমাণৰা, তেসং নামং গণ্হি, অৰসেসানং নামং অগ্গহেত্ৰা সব্বসঙ্গাহিকৰসেনেৰ ‘‘তে ধম্মং জহুমত্থিকা’’তি আহ. তত্থ তেতি সব্বেপি তে মাণৰা. ধম্মন্তি ইত্থিপটিলাভসভাৰং. জহুমত্থিকাতি জহুং অত্থিকা, অযমেৰ ৰা পাঠো. মকারো পদব্যঞ্জনসন্ধিৰসেন ৰুত্তো. ইদং ৰুত্তং হোতি – সব্বেপি তে মাণৰা তায ইত্থিযা অত্থিকাৰ হুত্ৰা অত্তনো দুস্সীলতায তং ইত্থিপটিলাভসভাৰং জহিংসু.
ব্রাহ্মণো চাতি ইতরো পন সীলসম্পন্নো ব্রাহ্মণো. কথং জহেতি কেন কারণেন তং ইত্থিপটিলাভসভাৰং জহিস্সতি. সব্বধম্মানন্তি ইমস্মিং ঠানে লোকিযানি পঞ্চ সীলানি, দস সীলানি, তীণি সুচরিতানি চ, সব্বধম্মা নাম, তেসং সো পারং গতোতি পারগূ. ধম্মন্তি ৰুত্তপ্পকারমেৰ ধম্মং যো অনুপালেতি রক্খতি. ধিতিমাতি সীলরক্খনধিতিযা সমন্নাগতো. সচ্চনিক্কমোতি সচ্চে সভাৰভূতে যথাৰুত্তে সীলধম্মে নিক্কমেন সমন্নাগতো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে তানি পঞ্চ ভিক্খুসতানি অরহত্তে পতিট্ঠহিংসু.
তদা আচরিযো সারিপুত্তো অহোসি, পণ্ডিতমাণৰো পন অহমেৰ অহোসিন্তি.
সীলৰীমংসনজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.
[৩০৬] ৬. সুজাতাজাতকৰণ্ণনা
কিমণ্ডকাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো মল্লিকং দেৰিং আরব্ভ কথেসি. একদিৰসং কির রঞ্ঞো তায সদ্ধিং সিরিৰিৰাদো অহোসি, ‘‘সযনকলহো’’তিপি ৰদন্তিযেৰ. রাজা কুজ্ঝিত্ৰা তস্সা অত্থিভাৰম্পি ন জানাতি. মল্লিকা দেৰীপি ‘‘সত্থা রঞ্ঞো মযি কুদ্ধভাৰং ন জানাতি মঞ্ঞে’’তি চিন্তেসি. সত্থাপি ঞত্ৰা ‘‘ইমেসং সমগ্গভাৰং করিস্সামী’’তি পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায পঞ্চভিক্খুসতপরিৰারো সাৰত্থিং পৰিসিত্ৰা রাজদ্ৰারং অগমাসি. রাজা তথাগতস্স পত্তং গহেত্ৰা নিৰেসনং পৰেসেত্ৰা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দক্খিণোদকং দত্ৰা যাগুখজ্জকং আহরি. সত্থা পত্তং হত্থেন পিদহিত্ৰা ‘‘মহারাজ, কহং দেৰী’’তি আহ. ‘‘কিং, ভন্তে, তায অত্তনো যসেন মত্তাযা’’তি? ‘‘মহারাজ, সযমেৰ যসং দত্ৰা মাতুগামং উক্খিপিত্ৰা তায কতস্স অপরাধস্স অসহনং নাম ন যুত্ত’’ন্তি. রাজা সত্থু ৰচনং সুত্ৰা তং পক্কোসাপেসি, সা সত্থারং পরিৰিসি. সত্থা ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং সমগ্গেহি ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি সামগ্গিরসৰণ্ণং কথেত্ৰা পক্কামি. ততো পট্ঠায উভো সমগ্গৰাসং ৰসিংসু. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, সত্থা একৰচনেনেৰ উভো সমগ্গে অকাসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপাহং এতে একৰাদেনেৰ সমগ্গে অকাসি’’ন্তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স অত্থধম্মানুসাসকো অমচ্চো অহোসি. অথেকদিৰসং রাজা ৰাতপানং ৰিৰরিত্ৰা রাজঙ্গণং ওলোকযমানো অট্ঠাসি. তস্মিং খণে একা পণ্ণিকধীতা অভিরূপা পঠমৰযে ঠিতা সুজাতা নাম বদরপচ্ছিং সীসে কত্ৰা ‘‘বদরানি গণ্হথ, বদরানি গণ্হথা’’তি ৰদমানা রাজঙ্গণেন গচ্ছতি. রাজা তস্সা সদ্দং সুত্ৰা তায পটিবদ্ধচিত্তো হুত্ৰা অসামিকভাৰং ঞত্ৰা তং পক্কোসাপেত্ৰা অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেত্ৰা মহন্তং যসং অদাসি. সা রঞ্ঞো পিযা অহোসি মনাপা. অথেকদিৰসং রাজা সুৰণ্ণতট্টকে বদরানি খাদন্তো নিসীদি. তদা সুজাতা দেৰী রাজানং বদরানি খাদন্তং দিস্ৰা ‘‘মহারাজ, কিং নাম তুম্হে খাদথা’’তি পুচ্ছন্তী পঠমং গাথমাহ –
২১. ‘‘কিমণ্ডকা ইমে দেৰ, নিক্খিত্তা কংসমল্লকে;
উপলোহিতকা ৰগ্গূ, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি.
তত্থ কিমণ্ডকাতি কিংফলানি নামেতানি, পরিমণ্ডলৰসেন পন অণ্ডকাতি আহ. কংসমল্লকেতি সুৰণ্ণতট্টকে. উপলোহিতকাতি রত্তৰণ্ণা. ৰগ্গূতি চোক্খা নিম্মলা.
রাজা কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘বদরৰাণিজকে পণ্ণিকগহপতিকস্স ধীতে অত্তনো কুলসন্তকানি বদরানিপি ন জানাসী’’তি ৰত্ৰা দ্ৰে গাথা অভাসি –
২২. ‘‘যানি পুরে তুৰং দেৰি, ভণ্ডু নন্তকৰাসিনী;
উচ্ছঙ্গহত্থা পচিনাসি, তস্সা তে কোলিযং ফলং.
২৩. ‘‘উড্ডয্হতে ন রমতি, ভোগা ৰিপ্পজহন্তি তং;
তত্থেৰিমং পটিনেথ, যত্থ কোলং পচিস্সতী’’তি.
তত্থ ভণ্ডূতি মুণ্ডসীসা হুত্ৰা. নন্তকৰাসিনীতি জিণ্ণপিলোতিকনিৰত্থা. উচ্ছঙ্গহত্থা পচিনাসীতি অটৰিং পৰিসিত্ৰা অঙ্কুসকেন সাখং ওনামেত্ৰা ওচিতোচিতং হত্থেন গহেত্ৰা উচ্ছঙ্গে পক্খিপনৰসেন উচ্ছঙ্গহত্থা হুত্ৰা পচিনাসি ওচিনাসি. তস্সা তে কোলিযং ফলন্তি তস্সা তৰ এৰং পচিনন্তিযা ওচিনন্তিযা যমহং ইদানি খাদামি, ইদং কোলিযং কুলদত্তিযং ফলন্তি অত্থো.
উড্ডয্হতে ন রমতীতি অযং জম্মী ইমস্মিং রাজকুলে ৰসমানা লোহকুম্ভিযং পক্খিত্তা ৰিয ডয্হতি নাভিরমতি. ভোগাতি রাজভোগা ইমং অলক্খিকং ৰিপ্পজহন্তি. যত্থ কোলং পচিস্সতীতি যত্থ গন্ত্ৰা পুন বদরমেৰ পচিনিত্ৰা ৰিক্কিণন্তী জীৰিকং কপ্পেস্সতি, তত্থেৰ নং নেথাতি ৰদতি.
বোধিসত্তো ‘‘ঠপেত্ৰা মং অঞ্ঞো ইমে সমগ্গে কাতুং ন সক্খিস্সতী’’তি রাজানং সঞ্ঞাপেত্ৰা ‘‘ইমিস্সা অনিক্কড্ঢনং করিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা চতুত্থং গাথমাহ –
২৪. ‘‘হোন্তি হেতে মহারাজ, ইদ্ধিপ্পত্তায নারিযা;
খম দেৰ সুজাতায, মাস্সা কুজ্ঝ রথেসভা’’তি.
তস্সত্থো – মহারাজ, এতে এৰরূপা পমাদদোসা যসং পত্তায নারিযা হোন্তিযেৰ, এতং এৰরূপে উচ্চে ঠানে ঠপেত্ৰা ইদানি ‘‘এত্তকস্স অপরাধস্স অসহনং নাম ন যুত্তং তুম্হাকং, তস্মা খম, দেৰ, সুজাতায, এতিস্সা মা কুজ্ঝ রথেসভ রথজেট্ঠকাতি.
রাজা তস্স ৰচনেন দেৰিযা তং অপরাধং সহিত্ৰা যথাঠানেযেৰ নং ঠপেসি. ততো পট্ঠায উভো সমগ্গৰাসং ৰসিংসূতি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা বারাণসিরাজা কোসলরাজা অহোসি, সুজাতা মল্লিকা, অমচ্চো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
সুজাতাজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.
[৩০৭] ৭. পলাসজাতকৰণ্ণনা
অচেতনং ব্রাহ্মণ অস্সুণন্তন্তি ইদং সত্থা পরিনিব্বানমঞ্চে নিপন্নো আনন্দত্থেরং আরব্ভ কথেসি. সোহাযস্মা ‘‘অজ্জ রত্তিযা পচ্চূসসমযে সত্থা পরিনিব্বাযিস্সতী’’তি ঞত্ৰা ‘‘অহঞ্চম্হি সেক্খো সকরণীযো, সত্থু চ মে পরিনিব্বানং ভৰিস্সতি, পঞ্চৰীসতি ৰস্সানি সত্থু কতং উপট্ঠানং নিপ্ফলং ভৰিস্সতী’’তি সোকাভিভূতো উয্যানওৰরকে কপিসীসং আলম্বিত্ৰা পরোদি. সত্থা তং অপস্সন্তো ‘‘কহং, ভিক্খৰে, আনন্দো’’তি পুচ্ছিত্ৰা তমত্থং সুত্ৰা তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘কতপুঞ্ঞোসি ত্ৰং, আনন্দ, পধানমনুযুঞ্জ, খিপ্পং হোহিসি অনাসৰো, মা চিন্তযি, ইদানি তযা মম কতং উপট্ঠানং কিংকারণা নিপ্ফলং ভৰিস্সতি, যস্স তে পুব্বে সরাগাদিকালেপি মম কতং উপট্ঠানং নিপ্ফলং নাহোসী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো বারাণসিতো অৰিদূরে পলাসরুক্খদেৰতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. তদা বারাণসিৰাসিনো মনুস্সা দেৰতামঙ্গলিকা অহেসুং নিচ্চং বলিকরণাদীসু পযুত্তা. অথেকো দুগ্গতব্রাহ্মণো ‘‘অহম্পি একং দেৰতং পটিজগ্গিস্সামী’’তি একস্মিং উন্নতপ্পদেসে ঠিতস্স মহতো পলাসরুক্খস্স মূলং সমং নিত্তিণং কত্ৰা পরিক্খিপিত্ৰা ৰালুকং ওকিরিত্ৰাৰ সম্মজ্জিত্ৰা রুক্খে গন্ধপঞ্চঙ্গুলিকানি দত্ৰা মালাগন্ধধূমেহি পূজেত্ৰা দীপং জালেত্ৰা ‘‘সুখং সযা’’তি ৰত্ৰা রুক্খং পদক্খিণং কত্ৰা পক্কমতি. দুতিযদিৰসে পাতোৰ গন্ত্ৰা সুখসেয্যং পুচ্ছতি. অথেকদিৰসং রুক্খদেৰতা চিন্তেসি ‘‘অযং ব্রাহ্মণো অতিৰিয মং পটিজগ্গতি, ইমং ব্রাহ্মণং ৰীমংসিত্ৰা যেন কারণেন মং পটিজগ্গতি, তং দস্সামী’’তি. সা তস্মিং খণে ব্রাহ্মণে আগন্ত্ৰা রুক্খমূলে সম্মজ্জন্তে মহল্লকব্রাহ্মণৰেসেন সমীপে ঠত্ৰা পঠমং গাথমাহ –
২৫. ‘‘অচেতনং ব্রাহ্মণ অস্সুণন্তং, জানো অজানন্তমিমং পলাসং;
আরদ্ধৰিরিযো ধুৰং অপ্পমত্তো, সুখসেয্যং পুচ্ছসি কিস্স হেতূ’’তি.
তত্থ অস্সুণন্তন্তি অচেতনত্তাৰ অসুণন্তং. জানোতি তুৰং জানমানো হুত্ৰা ধুৰং অপ্পমত্তোতি নিচ্চং অপ্পমত্তো.
তং সুত্ৰা ব্রাহ্মণো দুতিযং গাথমাহ –
২৬. ‘‘দূরে সুতো চেৰ ব্রহা চ রুক্খো, দেসে ঠিতো ভূতনিৰাসরূপো;
তস্মা নমস্সামি ইমং পলাসং, যে চেত্থ ভূতা তে ধনস্স হেতূ’’তি.
তত্থ দূরে সুতোতি ব্রাহ্মণ অযং রুক্খো দূরে সুতো ৰিস্সুতো, ন আসন্নট্ঠানেযেৰ পাকটো. ব্রহা চাতি মহন্তো চ. দেসে ঠিতোতি উন্নতে সমে ভূমিপ্পদেসে ঠিতো. ভূতনিৰাসরূপোতি দেৰতানিৰাসসভাৰো, অদ্ধা এত্থ মহেসক্খা দেৰতা নিৰুত্থা ভৰিস্সতি. তে ধনস্স হেতূতি ইমঞ্চ রুক্খং যে চেত্থ নিৰুত্থা ভূতা, তে ধনস্স হেতু নমস্সামি, ন নিক্কারণাতি.
তং সুত্ৰা রুক্খদেৰতা ব্রাহ্মণস্স পসন্না ‘‘অহং, ব্রাহ্মণ, ইমস্মিং রুক্খে নিব্বত্তদেৰতা, মা ভাযি, ধনং তে দস্সামী’’তি তং অস্সাসেত্ৰা অত্তনো ৰিমানদ্ৰারে মহন্তেন দেৰতানুভাৰেন আকাসে ঠত্ৰা ইতরা দ্ৰে গাথা অভাসি –
২৭. ‘‘সো তে করিস্সামি যথানুভাৰং, কতঞ্ঞুতং ব্রাহ্মণ পেক্খমানো;
কথঞ্হি আগম্ম সতং সকাসে, মোঘানি তে অস্সু পরিফন্দিতানি.
২৮. ‘‘যো তিন্দুকরুক্খস্স পরো পিলক্খো, পরিৰারিতো পুব্বযঞ্ঞো উল়ারো;
তস্সেস মূলস্মিং নিধি নিখাতো, অদাযাদো গচ্ছ তং উদ্ধরাহী’’তি.
তত্থ যথানুভাৰন্তি যথাসত্তি যথাবলং. কতঞ্ঞুতন্তি তযা ময্হং কতগুণং জানন্তো তং অত্তনি ৰিজ্জমানং কতঞ্ঞুতং পেক্খমানো. আগম্মাতি আগন্ত্ৰা. সতং সকাসেতি সপ্পুরিসানং সন্তিকে. মোঘানি তে অস্সু পরিফন্দিতানীতি সুখসেয্যপুচ্ছনৰসেন ৰাচাফন্দিতানি সম্মজ্জনাদিকরণেন কাযফন্দিতানি চ তৰ কথং অফলানি ভৰিস্সন্তি.
যো তিন্দুকরুক্খস্স পরো পিলক্খোতি যো এস তিন্দুকরুক্খস্স পরতো পিলক্খরুক্খো ঠিতোতি ৰিমানদ্ৰারে ঠিতাৰ হত্থং পসারেত্ৰা দস্সেতি. পরিৰারিতোতিআদীসু তস্স পিলক্খরুক্খস্স মূলে এস তং রুক্খমূলং পরিক্খিপিত্ৰা নিহিততায পরিৰারিতো, পুব্বে যিট্ঠযঞ্ঞৰসেন পুরিমসামিকানং উপ্পন্নতায পুব্বযঞ্ঞো, অনেকনিধিকুম্ভি ভাৰেন মহন্তত্তা উল়ারো, ভূমিং খণিত্ৰা ঠপিতত্তা নিখাতো, ইদানি দাযাদানং অভাৰতো অদাযাদো. ইদং ৰুত্তং হোতি – এস তং রুক্খমূলং পরিক্খিপিত্ৰা গীৰায গীৰং পহরন্তীনং নিধিকুম্ভীনং ৰসেন মহানিধি নিখাতো অসামিকো, গচ্ছ তং উদ্ধরিত্ৰা গণ্হাতি.
এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা সা দেৰতা ‘‘ব্রাহ্মণ, ত্ৰং এতং উদ্ধরিত্ৰা গণ্হন্তো কিলমিস্সসি, গচ্ছ ত্ৰং, অহমেৰ তং তৰ ঘরং নেত্ৰা অসুকস্মিং অসুকস্মিঞ্চ ঠানে নিদহিস্সামি, ত্ৰং এতং ধনং যাৰজীৰং পরিভুঞ্জন্তো দানং দেহি, সীলং রক্খাহী’’তি ব্রাহ্মণস্স ওৰাদং দত্ৰা তং ধনং অত্তনো আনুভাৰেন তস্স ঘরে পতিট্ঠাপেসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ব্রাহ্মণো আনন্দো অহোসি, রুক্খদেৰতা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
পলাসজাতকৰণ্ণনা সত্তমা.
[৩০৮] ৮. সকুণজাতকৰণ্ণনা
অকরম্হস তে কিচ্চন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তস্স অকতঞ্ঞুতং আরব্ভ কথেসি. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি দেৰদত্তো অকতঞ্ঞূযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো হিমৰন্তপদেসে রুক্খকোট্টকসকুণো হুত্ৰা নিব্বত্তি. অথেকস্স সীহস্স মংসং খাদন্তস্স অট্ঠি গলে লগ্গি, গলো উদ্ধুমাযি, গোচরং গণ্হিতুং ন সক্কোতি, খরা ৰেদনা পৰত্ততি. অথ নং সো সকুণো গোচরপ্পসুতো দিস্ৰা সাখায নিলীনো ‘‘কিং তে, সম্ম, দুক্খ’’ন্তি পুচ্ছি. সো তমত্থং আচিক্খি. ‘‘অহং তে, সম্ম, এতং অট্ঠিং অপনেয্যং, ভযেন পন তে মুখং পৰিসিতুং ন ৰিসহামি, খাদেয্যাসিপি ম’’ন্তি. ‘‘মা ভাযি, সম্ম, নাহং তং খাদামি, জীৰিতং মে দেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি তং ৰামপস্সেন নিপজ্জাপেত্ৰা ‘‘কো জানাতি, কিম্পেস করিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা যথা মুখং পিদহিতুং ন সক্কোতি, তথা তস্স অধরোট্ঠে চ উত্তরোট্ঠে চ দণ্ডকং ঠপেত্ৰা মুখং পৰিসিত্ৰা অট্ঠিকোটিং তুণ্ডেন পহরি, অট্ঠি পতিত্ৰা গতং. সো অট্ঠিং পাতেত্ৰা সীহস্স মুখতো নিক্খমন্তো দণ্ডকং তুণ্ডেন পহরিত্ৰা পাতেন্তোৰ নিক্খমিত্ৰা সাখগ্গে নিলীযি. সীহো নিরোগো হুত্ৰা একদিৰসং একং ৰনমহিংসং ৰধিত্ৰা খাদতি. সকুণো ‘‘ৰীমংসিস্সামি ন’’ন্তি তস্স উপরিভাগে সাখায নিলীযিত্ৰা তেন সদ্ধিং সল্লপন্তো পঠমং গাথমাহ –