৪. অব্ভন্তরৰগ্গো
[২৮১] ১. অব্ভন্তরজাতকৰণ্ণনা
অব্ভন্তরো নাম দুমোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো সারিপুত্তত্থেরস্স বিম্বাদেৰীথেরিযা অম্বরসদানং আরব্ভ কথেসি. সম্মাসম্বুদ্ধে হি পৰত্তিতৰরধম্মচক্কে ৰেসালিযং কূটাগারসালাযং ৰিহরন্তে মহাপজাপতী গোতমী পঞ্চ সাকিযসতানি আদায গন্ত্ৰা পব্বজ্জং যাচিত্ৰা পব্বজ্জঞ্চেৰ উপসম্পদঞ্চ লভি. অপরভাগে তা পঞ্চসতা ভিক্খুনিযো নন্দকোৰাদং (ম. নি. ৩.৩৯৮ আদযো) সুত্ৰা অরহত্তং পাপুণিংসু. সত্থরি পন সাৰত্থিং উপনিস্সায ৰিহরন্তে রাহুলমাতা বিম্বাদেৰী ‘‘সামিকো মে পব্বজিত্ৰা সব্বঞ্ঞুতং পত্তো, পুত্তোপি মে পব্বজিত্ৰা তস্সেৰ সন্তিকে ৰসতি, অহং অগারমজ্ঝে কিংকরিস্সামি, অহম্পি পব্বজিত্ৰা সাৰত্থিং গন্ত্ৰা সম্মাসম্বুদ্ধঞ্চ পুত্তঞ্চ নিবদ্ধং পস্সমানা ৰিহরিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ভিক্খুনুপস্সযং গন্ত্ৰা পব্বজিত্ৰা আচরিযুপজ্ঝাযাহি সদ্ধিং সাৰত্থিং গন্ত্ৰা সত্থারঞ্চ পিযপুত্তঞ্চ পস্সমানা একস্মিং ভিক্খুনুপস্সযে ৰাসং কপ্পেসি. রাহুলসামণেরো আগন্ত্ৰা মাতরং পস্সতি.
অথেকদিৰসং থেরিযা উদরৰাতো কুপ্পি. সা পুত্তে দট্ঠুং আগতে তস্স দস্সনত্থায নিক্খমিতুং নাসক্খি, অঞ্ঞাৰ আগন্ত্ৰা অফাসুকভাৰং কথযিংসু. সো মাতু সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কিং তে লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘তাত, অগারমজ্ঝে মে সক্খরযোজিতে অম্বরসে পীতে উদরৰাতো ৰূপসম্মতি, ইদানি পিণ্ডায চরিত্ৰা জীৰিকং কপ্পেম, কুতো তং লভিস্সামা’’তি. সামণেরো ‘‘লভন্তো আহরিস্সামী’’তি ৰত্ৰা নিক্খমি. তস্স পনাযস্মতো উপজ্ঝাযো ধম্মসেনাপতি, আচরিযো মহামোগ্গল্লানো, চূল়পিতা আনন্দত্থেরো, পিতা সম্মাসম্বুদ্ধোতি মহাসম্পত্তি. এৰং সন্তেপি অঞ্ঞস্স সন্তিকং অগন্ত্ৰা উপজ্ঝাযস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা দুম্মুখাকারো হুত্ৰা অট্ঠাসি. অথ নং থেরো ‘‘কিং নু খো, রাহুল, দুম্মুখো ৰিযাসী’’তি আহ. ‘‘মাতু মে, ভন্তে, থেরিযা উদরৰাতো কুপিতো’’তি. ‘‘কিং লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি? ‘‘সক্খরযোজিতেন কির অম্বরসেন ফাসু হোতী’’তি. ‘‘হোতু লভিস্সামি, মা চিন্তযী’’তি.
সো পুনদিৰসে তং আদায সাৰত্থিং পৰিসিত্ৰা সামণেরং আসনসালাযং নিসীদাপেত্ৰা রাজদ্ৰারং অগমাসি. কোসলরাজা থেরং দিস্ৰা নিসীদাপেসি, তঙ্খণঞ্ঞেৰ উয্যানপালো পিণ্ডিপক্কানং মধুরঅম্বানং একং পুটং আহরি. রাজা অম্বানং তচং অপনেত্ৰা সক্খরং পক্খিপিত্ৰা সযমেৰ মদ্দিত্ৰা থেরস্স পত্তং পূরেত্ৰা অদাসি. থেরো রাজনিৰেসনা নিক্খমিত্ৰা আসনসালং গন্ত্ৰা সামণেরস্স অদাসি ‘‘হরিত্ৰা মাতু তে দেহী’’তি. সো হরিত্ৰা অদাসি, থেরিযা পরিভুত্তমত্তেৰ উদরৰাতো ৰূপসমি. রাজাপি মনুস্সং পেসেসি – ‘‘থেরো ইধ নিসীদিত্ৰা অম্বরসং ন পরিভুঞ্জি, গচ্ছ কস্সচি দিন্নভাৰং জানাহী’’তি. সো থেরেন সদ্ধিংযেৰ গন্ত্ৰা তং পৰত্তিং ঞত্ৰা আগন্ত্ৰা রঞ্ঞো কথেসি. রাজা চিন্তেসি – ‘‘সচে সত্থা অগারং অজ্ঝাৰসিস্স, চক্কৰত্তিরাজা অভৰিস্স, রাহুলসামণেরো পরিণাযকরতনং, থেরী ইত্থিরতনং, সকলচক্কৰাল়রজ্জং এতেসঞ্ঞেৰ অভৰিস্স. অম্হেহি এতে উপট্ঠহন্তেহি চরিতব্বং অস্স, ইদানি পব্বজিত্ৰা অম্হে উপনিস্সায ৰসন্তেসু এতেসু ন যুত্তং অম্হাকং পমজ্জিতু’’ন্তি. সো ততো পট্ঠায থেরিযা নিবদ্ধং অম্বরসং দাপেসি. থেরেন বিম্বাদেৰীথেরিযা অম্বরসস্স দিন্নভাৰো ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটো জাতো. অথেকদিৰসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, সারিপুত্তত্থেরো কির বিম্বাদেৰীথেরিং অম্বরসেন সন্তপ্পেসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ রাহুলমাতা সারিপুত্তেন অম্বরসেন সন্তপ্পিতা, পুব্বেপেস এতং সন্তপ্পেসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কাসিগামকে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৰা সণ্ঠপিতঘরাৰাসো মাতাপিতূনং অচ্চযেন ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা হিমৰন্তপদেসে অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৰা ইসিগণপরিৰুতো গণসত্থা হুত্ৰা দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন লোণম্বিলসেৰনত্থায পব্বতপাদা ওতরিত্ৰা চারিকং চরমানো বারাণসিং পত্ৰা উয্যানে ৰাসং কপ্পেসি. অথস্স ইসিগণস্স সীলতেজেন সক্কস্স ভৰনং কম্পি. সক্কো আৰজ্জমানো তং কারণং ঞত্ৰা ‘‘ইমেসং তাপসানং অৰাসায পরিসক্কিস্সামি, অথ তে ভিন্নাৰাসা উপদ্দুতা চরমানা চিত্তেকগ্গতং ন লভিস্সন্তি, এৰং মে ফাসুকং ভৰিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘কো নু খো উপাযো’’তি ৰীমংসন্তো ইমং উপাযং অদ্দস – মজ্ঝিমযামসমনন্তরে রঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা সিরিগব্ভং পৰিসিত্ৰা আকাসে ঠত্ৰা ‘‘ভদ্দে, সচে ত্ৰং অব্ভন্তরঅম্বপক্কং খাদেয্যাসি, পুত্তং লভিস্সসি, সো চক্কৰত্তিরাজা ভৰিস্সতী’’তি আচিক্খিস্সামি. রাজা দেৰিযা কথং সুত্ৰা অম্বপক্কত্থায উয্যানং পেসেস্সতি, অথাহং অম্বানি অন্তরধাপেস্সামি, রঞ্ঞো উয্যানে অম্বানং অভাৰং আরোচেস্সন্তি, ‘‘কে তে খাদন্তী’’তি ৰুত্তে ‘‘তাপসা খাদন্তী’’তি ৰক্খন্তি, তং সুত্ৰা রাজা তাপসে পোথেত্ৰা নীহরাপেস্সতি, এৰং তে উপদ্দুতা ভৰিস্সন্তীতি.
সো মজ্ঝিমযামসমনন্তরে সিরিগব্ভং পৰিসিত্ৰা আকাসে ঠিতো অত্তনো দেৰরাজভাৰং জানাপেত্ৰা তায সদ্ধিং সল্লপন্তো পুরিমা দ্ৰে গাথা অৰোচ –
৯১. ‘‘অব্ভন্তরো নাম দুমো, যস্স দিব্যমিদং ফলং;
ভুত্ৰা দোহল়িনী নারী, চক্কৰত্তিং ৰিজাযতি.
৯২. ‘‘ত্ৰম্পি ভদ্দে মহেসীসি, সা চাপি পতিনো পিযা;
আহরিস্সতি তে রাজা, ইদং অব্ভন্তরং ফল’’ন্তি.
তত্থ অব্ভন্তরো নাম দুমোতি ইমিনা তাৰ গামনিগমজনপদপব্বতাদীনং অসুকস্স অব্ভন্তরোতি অৰত্ৰা কেৰলং একং অব্ভন্তরং অম্বরুক্খং কথেসি. যস্স দিব্যমিদং ফলন্তি যস্স অম্বরুক্খস্স দেৰতানং পরিভোগারহং দিব্যং ফলং. ইদন্তি পন নিপাতমত্তমেৰ. দোহল়িনীতি সঞ্জাতদোহল়া. ত্ৰম্পি, ভদ্দে, মহেসীসীতি ত্ৰং, সোভনে মহেসী, অসি. অট্ঠকথাযং পন ‘‘মহেসী চা’’তিপি পাঠো. সা চাপি পতিনো পিযাতি সোল়সন্নং দেৰীসহস্সানং অব্ভন্তরে অগ্গমহেসী চাপি পতিনো চাপি পিযাতি অত্থো. আহরিস্সতি তে রাজা, ইদং অব্ভন্তরং ফলন্তি তস্সা তে পিযায অগ্গমহেসিযা ইদং মযা ৰুত্তপ্পকারং ফলং রাজা আহরাপেস্সতি, সা ত্ৰং তং পরিভুঞ্জিত্ৰা চক্কৰত্তিগব্ভং লভিস্সসীতি.
এৰং সক্কো দেৰিযা ইমা দ্ৰে গাথা ৰত্ৰা ‘‘ত্ৰং অপ্পমত্তা হোহি, মা পপঞ্চং অকাসি, স্ৰে রঞ্ঞো আরোচেয্যাসী’’তি তং অনুসাসিত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানমেৰ গতো. সা পুনদিৰসে গিলানালযং দস্সেত্ৰা পরিচারিকানং সঞ্ঞং দত্ৰা নিপজ্জি. রাজা সমুস্সিতসেতচ্ছত্তে সীহাসনে নিসিন্নো নাটকানি পস্সন্তো দেৰিং অদিস্ৰা ‘‘কহং, দেৰী’’তি পরিচারিকে পুচ্ছি. ‘‘গিলানা, দেৰা’’তি. সো তস্সা সন্তিকং গন্ত্ৰা সযনপস্সে নিসীদিত্ৰা পিট্ঠিং পরিমজ্জন্তো ‘‘কিং তে, ভদ্দে, অফাসুক’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘মহারাজ অঞ্ঞং অফাসুকং নাম নত্থি, দোহল়ো মে উপ্পন্নো’’তি. ‘‘কিং ইচ্ছসি, ভদ্দে’’তি? ‘‘অব্ভন্তরঅম্বফলং দেৰা’’তি. ‘‘অব্ভন্তরঅম্বো নাম কহং অত্থী’’তি? ‘‘নাহং, দেৰ, অব্ভন্তরঅম্বং জানামি, তস্স পন মে ফলং লভমানায জীৰিতং অত্থি, অলভমানায নত্থী’’তি. ‘‘তেন হি আহরাপেস্সামি, মা চিন্তযী’’তি রাজা দেৰিং অস্সাসেত্ৰা উট্ঠায গন্ত্ৰা রাজপল্লঙ্কে নিসিন্নো অমচ্চে পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘দেৰিযা অব্ভন্তরঅম্বে নাম দোহল়ো উপ্পন্নো, কিং কাতব্ব’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘দেৰ দ্ৰিন্নং অম্বানং অন্তরে ঠিতো অম্বো অব্ভন্তরঅম্বো নাম, উয্যানং পেসেত্ৰা অব্ভন্তরে ঠিতঅম্বতো ফলং আহরাপেত্ৰা দেৰিযা দাপেথা’’তি.
রাজা ‘‘সাধু, এৰরূপং অম্বং আহরথা’’তি উয্যানং পেসেসি. সক্কো অত্তনো আনুভাৰেন উয্যানে অম্বানি খাদিতসদিসানি কত্ৰা অন্তরধাপেসি. অম্বত্থায গতা মনুস্সা সকলউয্যানং ৰিচরন্তা একং অম্বম্পি অলভিত্ৰা গন্ত্ৰা উয্যানে অম্বানং অভাৰং রঞ্ঞো কথযিংসু. ‘‘কে অম্বানি খাদন্তী’’তি? ‘‘তাপসা, দেৰা’’তি. ‘‘তাপসে উয্যানতো পোথেত্ৰা নীহরথা’’তি. মনুস্সা ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা নীহরিংসু. সক্কস্স মনোরথো মত্থকং পাপুণি. দেৰী অম্বফলত্থায নিবদ্ধং কত্ৰা নিপজ্জিযেৰ. রাজা কত্তব্বকিচ্চং অপস্সন্তো অমচ্চে চ ব্রাহ্মণে চ সন্নিপাতাপেত্ৰা ‘‘অব্ভন্তরঅম্বস্স অত্থিভাৰং জানাথা’’তি পুচ্ছি. ব্রাহ্মণা আহংসু – ‘‘দেৰ, অব্ভন্তরঅম্বো নাম দেৰতানং পরিভোগো, ‘হিমৰন্তে কঞ্চনগুহায অন্তো অত্থী’তি অযং নো পরম্পরাগতো অনুস্সৰো’’তি. ‘‘কো পন ততো অম্বং আহরিতুং সক্খিস্সতী’’তি? ‘‘ন সক্কা তত্থ মনুস্সভূতেন গন্তুং, একং সুৰপোতকং পেসেতুং ৰট্টতী’’তি.
তেন চ সমযেন রাজকুলে একো সুৰপোতকো মহাসরীরো কুমারকানং যানকচক্কনাভিমত্তো থামসম্পন্নো পঞ্ঞৰা উপাযকুসলো. রাজা তং আহরাপেত্ৰা ‘‘তাত সুৰপোতক, অহং তৰ বহূপকারো, কঞ্চনপঞ্জরে ৰসসি, সুৰণ্ণতট্টকে মধুলাজে খাদসি, সক্খরপানকং পিৰসি, তযাপি অম্হাকং একং কিচ্চং নিত্থরিতুং ৰট্টতী’’তি আহ. ‘‘কিং, দেৰা’’তি. ‘‘তাত দেৰিযা অব্ভন্তরঅম্বে দোহল়ো উপ্পন্নো, সো চ অম্বো হিমৰন্তে কঞ্চনপব্বতন্তরে অত্থি দেৰতানং পরিভোগো, ন সক্কা মনুস্সভূতেন তত্থ গন্তুং, তযা ততো অম্বফলং আহরিতুং ৰট্টতী’’তি. ‘‘সাধু, দেৰ, আহরিস্সামী’’তি. অথ নং রাজা সুৰণ্ণতট্টকে মধুলাজে খাদাপেত্ৰা সক্খরপানকং পাযেত্ৰা সতপাকতেলেন তস্স পক্খন্তরানি মক্খেত্ৰা উভোহি হত্থেহি গহেত্ৰা সীহপঞ্জরে ঠত্ৰা আকাসে ৰিস্সজ্জেসি. সোপি রঞ্ঞো নিপচ্চকারং দস্সেত্ৰা আকাসে পক্খন্দন্তো মনুস্সপথং অতিক্কম্ম হিমৰন্তে পঠমে পব্বতন্তরে ৰসন্তানং সুকানং সন্তিকং গন্ত্ৰা অব্ভন্তরঅম্বো নাম কত্থ অত্থি, কথেথ মে তং ঠান’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘মযং ন জানাম, দুতিযে পব্বতন্তরে সুকা জানিস্সন্তী’’তি.
সো তেসং ৰচনং সুত্ৰা ততো উপ্পতিত্ৰা দুতিযং পব্বতন্তরং অগমাসি, তথা ততিযং, চতুত্থং, পঞ্চমং, ছট্ঠং অগমাসি. তত্থপি নং সুকা ‘‘ন মযং জানাম, সত্তমপব্বতন্তরে সুকা জানিস্সন্তী’’তি আহংসু. সো তত্থপি গন্ত্ৰা ‘‘অব্ভন্তরঅম্বো নাম কত্থ অত্থী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অসুকট্ঠানে নাম কঞ্চনপব্বতন্তরে’’তি আহংসু. ‘‘অহং তস্স ফলত্থায আগতো, মং তত্থ নেত্ৰা ততো মে ফলং দাপেথা’’তি. সুকগণা আহংসু – ‘‘সম্ম, সো ৰেস্সৰণমহারাজস্স পরিভোগো, ন সক্কা উপসঙ্কমিতুং, সকলরুক্খো মূলতো পট্ঠায সত্তহি লোহজালেহি পরিক্খিত্তো, সহস্সকুম্ভণ্ডরক্খসা রক্খন্তি, তেহি দিট্ঠস্স জীৰিতং নাম নত্থি, কপ্পুট্ঠানগ্গিঅৰীচিমহানিরযসদিসট্ঠানং, মা তত্থ পত্থনং করী’’তি. ‘‘সচে তুম্হে ন গচ্ছথ, ময্হং ঠানং আচিক্খথা’’তি. ‘‘তেন হি অসুকেন চ অসুকেন চ ঠানেন যাহী’’তি. সো তেহি আচিক্খিতৰসেনেৰ সুট্ঠু মগ্গং উপধারেত্ৰা তং ঠানং গন্ত্ৰা দিৰা অত্তানং অদস্সেত্ৰা মজ্ঝিমযামসমনন্তরে রক্খসানং নিদ্দোক্কমনসমযে অব্ভন্তরঅম্বস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা একেন মূলন্তরেন সণিকং অভিরুহিতুং আরভি. লোহজালং ‘‘কিরী’’তি সদ্দমকাসি.
রক্খসা পবুজ্ঝিত্ৰা সুকপোতকং দিস্ৰা ‘‘অম্বচোরোয’’ন্তি গহেত্ৰা কম্মকরণং সংৰিদহিংসু. একো ‘‘মুখে পক্খিপিত্ৰা গিলিস্সামি ন’’ন্তি আহ, অপরো ‘‘হত্থেহি মদ্দিত্ৰা পুঞ্জিত্ৰা ৰিপ্পকিরিস্সামি ন’’ন্তি, অপরো ‘‘দ্ৰেধা ফালেত্ৰা অঙ্গারেসু পচিত্ৰা খাদিস্সামী’’তি. সো তেসং কম্মকরণসংৰিধানং সুত্ৰাপি অসন্তসিত্ৰাৰ তে রক্খসে আমন্তেত্ৰা ‘‘অম্ভো রক্খসা, তুম্হে কস্স মনুস্সা’’তি আহ. ‘‘ৰেস্সৰণমহারাজস্সা’’তি. ‘‘অম্ভো, তুম্হেপি একস্স রঞ্ঞোৰ মনুস্সা, অহম্পি রঞ্ঞোৰ মনুস্সো, বারাণসিরাজা মং অব্ভন্তরঅম্বফলত্থায পেসেসি, স্ৰাহং তত্থেৰ অত্তনো রঞ্ঞো জীৰিতং দত্ৰা আগতো. যো হি অত্তনো মাতাপিতূনঞ্চেৰ সামিকস্স চ অত্থায জীৰিতং পরিচ্চজতি, সো দেৰলোকেযেৰ নিব্বত্ততি, তস্মা অহম্পি ইমম্হা তিরচ্ছানযোনিযা চৰিত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ততিযং গাথমাহ –
৯৩. ‘‘ভত্তুরত্থে পরক্কন্তো, যং ঠানমধিগচ্ছতি;
সূরো অত্তপরিচ্চাগী, লভমানো ভৰামহ’’ন্তি.
তত্থ ভত্তুরত্থেতি ভত্তা ৰুচ্চন্তি ভত্তাদীহি ভরণপোসকা পিতা মাতা সামিকো চ, ইতি তিৰিধস্সপেতস্স ভত্তু অত্থায. পরক্কন্তোতি পরক্কমং করোন্তো ৰাযমন্তো. যং ঠানমধিগচ্ছতীতি যং সুখকারণং যসং ৰা লাভং ৰা সগ্গং ৰা অধিগচ্ছতি. সূরোতি অভীরু ৰিক্কমসম্পন্নো. অত্তপরিচ্চাগীতি কাযে চ জীৰিতে চ নিরপেক্খো হুত্ৰা তস্স তিৰিধস্সপি ভত্তু অত্থায অত্তানং পরিচ্চজন্তো. লভমানো ভৰামহন্তি যং সো এৰরূপো সূরো দেৰসম্পত্তিং ৰা মনুস্সসম্পত্তিং ৰা লভতি, অহম্পি তং লভমানো ভৰামি, তস্মা হাসোৰ মে এত্থ, ন তাসো, কিং মং তুম্হে তাসেথাতি.
এৰং সো ইমায গাথায তেসং ধম্মং দেসেসি. তে তস্স ধম্মকথং সুত্ৰা পসন্নচিত্তা ‘‘ধম্মিকো এস, ন সক্কা মারেতুং, ৰিস্সজ্জেম ন’’ন্তি ৰত্ৰা সুকপোতকং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ‘অম্ভো সুকপোতক, মুত্তোসি, অম্হাকং হত্থতো সোত্থিনা গচ্ছা’’তি আহংসু. ‘‘ময্হং আগমনং মা তুচ্ছং করোথ, দেথ মে একং অম্বফল’’ন্তি. ‘‘সুকপোতক, তুয্হং একং অম্বফলং দাতুং নাম ন ভারো, ইমস্মিং পন রুক্খে অম্বানি অঙ্কেত্ৰা গহিতানি, একস্মিং ফলে অসমেন্তে অম্হাকং জীৰিতং নত্থি. ৰেস্সৰণেন হি কুজ্ঝিত্ৰা সকিং ওলোকিতে তত্তকপালে পক্খিত্ততিলা ৰিয কুম্ভণ্ডসহস্সং ভিজ্জিত্ৰা ৰিপ্পকিরীযতি, তেন তে দাতুং ন সক্কোম, লভনট্ঠানং পন আচিক্খিস্সামা’’তি. ‘‘যো কোচি দেতু, ফলেনেৰ মে অত্থো, লভনট্ঠানং আচিক্খথা’’তি. ‘‘এতস্স কঞ্চনপব্বতস্স অন্তরে জোতিরসো নাম তাপসো অগ্গিং জুহমানো কঞ্চনপত্তিযা নাম পণ্ণসালাযং ৰসতি ৰেস্সৰণস্স কুলূপকো, ৰেস্সৰণো তস্স নিবদ্ধং চত্তারি অম্বফলানি পেসেতি, তস্স সন্তিকং গচ্ছা’’তি.
সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা তাপসস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. অথ নং তাপসো ‘‘কুতো আগতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘বারাণসিরঞ্ঞো সন্তিকা’’তি. ‘‘কিমত্থায আগতোসী’’তি? ‘‘সামি, অম্হাকং রঞ্ঞো দেৰিযা অব্ভন্তরঅম্বপক্কে দোহল়ো উপ্পন্নো, তদত্থং আগতোম্হি, রক্খসা পন মে সযং অম্বপক্কং অদত্ৰা তুম্হাকং সন্তিকং পেসেসু’’ন্তি. ‘‘তেন হি নিসীদ, লভিস্সসী’’তি. অথস্স ৰেস্সৰণো চত্তারি ফলানি পেসেসি. তাপসো ততো দ্ৰে পরিভুঞ্জি, একং সুৰপোতকস্স খাদনত্থায অদাসি. তেন তস্মিং খাদিতে একং ফলং সিক্কায পক্খিপিত্ৰা সুৰপোতকস্স গীৰায পটিমুঞ্চিত্ৰা ‘‘ইদানি গচ্ছা’’তি সুকপোতকং ৰিস্সজ্জেসি. সো তং আহরিত্ৰা দেৰিযা অদাসি. সা তং খাদিত্ৰা দোহল়ং পটিপ্পস্সম্ভেসি, ততোনিদানং পনস্সা পুত্তো নাহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা দেৰী রাহুলমাতা অহোসি, সুকো আনন্দো, অম্বপক্কদাযকো তাপসো সারিপুত্তো, উয্যানে নিৰুত্থতাপসো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
অব্ভন্তরজাতকৰণ্ণনা পঠমা.
[২৮২] ২. সেয্যজাতকৰণ্ণনা
সেয্যংসো সেয্যসো হোতীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং কোসলরঞ্ঞো অমচ্চং আরব্ভ কথেসি. সো কির রঞ্ঞো বহূপকারো সব্বকিচ্চনিপ্ফাদকো অহোসি. রাজা ‘‘বহূপকারো মে অয’’ন্তি তস্স মহন্তং যসং অদাসি. তং অসহমানা অঞ্ঞে রঞ্ঞো পেসুঞ্ঞং উপসংহরিত্ৰা তং পরিভিন্দিংসু. রাজা তেসং ৰচনং সদ্দহিত্ৰা দোসং অনুপপরিক্খিত্ৰাৰ তং সীলৰন্তং নিদ্দোসং সঙ্খলিকবন্ধনেন বন্ধাপেত্ৰা বন্ধনাগারে পক্খিপাপেসি. সো তত্থ এককো ৰসন্তো সীলসম্পত্তিং নিস্সায চিত্তেকগ্গতং লভিত্ৰা একগ্গচিত্তো সঙ্খারে সম্মসিত্ৰা সোতাপত্তিফলং পাপুণি. অথস্স রাজা অপরভাগে নিদ্দোসভাৰং ঞত্ৰা সঙ্খলিকবন্ধনং ভিন্দাপেত্ৰা পুরিমযসতো মহন্ততরং যসং অদাসি. সো ‘‘সত্থারং ৰন্দিস্সামী’’তি বহূনি মালাগন্ধাদীনি আদায ৰিহারং গন্ত্ৰা তথাগতং পূজেত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. সত্থা তেন সদ্ধিং পটিসন্থারং করোন্তো ‘‘অনত্থো কির তে উপ্পন্নোতি অস্সুম্হা’’তি আহ. ‘‘আম, ভন্তে, উপ্পন্নো, অহং পন তেন অনত্থেন অত্থং অকাসিং, বন্ধনাগারে নিসীদিত্ৰা সোতাপত্তিফলং নিব্বত্তেসি’’ন্তি. সত্থা ‘‘ন খো, উপাসক, ত্ৰঞ্ঞেৰ অনত্থেন অত্থং আহরি, পোরাণকপণ্ডিতাপি অত্তনো অনত্থেন অত্থং আহরিং সুযেৰা’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৰা পিতু অচ্চযেন রজ্জে পতিট্ঠায দস রাজধম্মে অকোপেত্ৰা দানং দেতি, পঞ্চ সীলানি রক্খতি, উপোসথকম্মং করোতি. অথস্সেকো অমচ্চো অন্তেপুরে পদুস্সি. পাদমূলিকাদযো ঞত্ৰা ‘‘অসুকঅমচ্চো অন্তেপুরে পদুট্ঠো’’তি রঞ্ঞো আরোচেসুং. রাজা পরিগ্গণ্হন্তো যথাসভাৰতো ঞত্ৰা পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘মা মং ইতো পট্ঠায উপট্ঠাহী’’তি নিব্বিসযং অকাসি. সো গন্ত্ৰা অঞ্ঞতরং সামন্তরাজানং উপট্ঠহীতি সব্বং ৰত্থু হেট্ঠা মহাসীলৰজাতকে (জা. ১.১.৫১) কথিতসদিসমেৰ. ইধাপি সো রাজা তিক্খত্তুং ৰীমংসিত্ৰা তস্স অমচ্চস্স ৰচনং সদ্দহিত্ৰা ‘‘বারাণসিরজ্জং গণ্হিস্সামী’’তি মহন্তেন পরিৰারেন রজ্জসীমং পাপুণি. বারাণসিরঞ্ঞো সত্তসতমত্তা মহাযোধা তং পৰত্তিং সুত্ৰা ‘‘দেৰ, অসুকো নাম কির রাজা বারাণসিরজ্জং গণ্হিস্সামী’তি জনপদং ভিন্দন্তো আগচ্ছতি, এত্থেৰ নং গন্ত্ৰা গণ্হিস্সামা’’তি আহংসু. ‘‘ময্হং পরৰিহিংসায লদ্ধেন রজ্জেন কিচ্চং নত্থি, মা কিঞ্চি করিত্থা’’তি?
চোররাজা আগন্ত্ৰা নগরং পরিক্খিপি, পুন অমচ্চা রাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘দেৰ, মা এৰং করিত্থ, গণ্হিস্সাম ন’’ন্তি আহংসু. রাজা ‘‘ন লব্ভা কিঞ্চি কাতুং, নগরদ্ৰারানি ৰিৰরথা’’তি ৰত্ৰা সযং অমচ্চগণপরিৰুতো মহাতলে রাজপল্লঙ্কে নিসীদি. চোররাজা চতূসু দ্ৰারেসু মনুস্সে পোথেন্তো নগরং পৰিসিত্ৰা পাসাদং অভিরুয্হ অমচ্চপরিৰুতং রাজানং গাহাপেত্ৰা সঙ্খলিকাহি বন্ধাপেত্ৰা বন্ধনাগারে পক্খিপাপেসি. রাজা বন্ধনাগারে নিসিন্নোৰ চোররাজানং মেত্তাযন্তো মেত্তজ্ঝানং উপ্পাদেসি. তস্স মেত্তানুভাৰেন চোররঞ্ঞো কাযে ডাহো উপ্পজ্জি, সকলসরীরং যমকউক্কাহি ঝাপিযমানং ৰিয জাতং. সো মহাদুক্খাভিতুন্নো ‘‘কিং নু খো কারণ’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘তুম্হে সীলৰন্তং রাজানং বন্ধনাগারে পক্খিপেথ, তেন ৰো ইদং দুক্খং উপ্পন্নং ভৰিস্সতী’’তি. সো গন্ত্ৰা বোধিসত্তং খমাপেত্ৰা ‘‘তুম্হাকং রজ্জং তুম্হাকমেৰ হোতূ’’তি রজ্জং তস্সেৰ নিয্যাদেত্ৰা ‘‘ইতো পট্ঠায তুম্হাকং পচ্চত্থিকো মে ভারো হোতূ’’তি ৰত্ৰা পদুট্ঠামচ্চস্স রাজাণং কারেত্ৰা অত্তনো নগরমেৰ গতো.
বোধিসত্তো অলঙ্কতমহাতলে সমুস্সিতসেতচ্ছত্তে রাজপল্লঙ্কে নিসিন্নো অমচ্চেহি সদ্ধিং সল্লপন্তো পুরিমা দ্ৰেগাথা অৰোচ –
৯৪. ‘‘সেয্যংসো সেয্যসো হোতি, যো সেয্যমুপসেৰতি;
একেন সন্ধিং কত্ৰান, সতং ৰজ্ঝে অমোচযিং.
৯৫. ‘‘তস্মা সব্বেন লোকেন, সন্ধিং কত্ৰান একতো;
পেচ্চ সগ্গং নিগচ্ছেয্য, ইদং সুণাথ কাসিযা’’তি.
তত্থ সেয্যংসো সেয্যসো হোতি, যো সেয্যমুপসেৰতীতি অনৰজ্জউত্তমধম্মসঙ্খাতো সেয্যো অংসো কোট্ঠাসো অস্সাতি সেয্যংসো, কুসলধম্মনিস্সিতপুগ্গলো. যো পুনপ্পুনং তং সেয্যং কুসলধম্মভাৰনং কুসলাভিরতং ৰা উত্তমপুগ্গলমুপসেৰতি, সো সেয্যসো হোতি পাসংসতরো চেৰ উত্তরিতরো চ হোতি. একেন সন্ধিং কত্ৰান, সতং ৰজ্ঝে অমোচযিন্তি তদমিনাপি চেতং ৰেদিতব্বং – অহঞ্হি সেয্যং মেত্তাভাৰনং উপসেৰন্তো তায মেত্তাভাৰনায একেন চোররঞ্ঞা সন্ধিং সন্থৰং কত্ৰা মেত্তাভাৰনং ভাৰেত্ৰা তুম্হে সতজনে ৰজ্ঝে অমোচযিং.
দুতিযগাথায অত্থো – যস্মা অহং একেন সদ্ধিং একতো মেত্তাভাৰনায সন্ধিং কত্ৰা তুম্হে ৰজ্ঝপ্পত্তে সতজনে মোচযিং, তস্মা ৰেদিতব্বমেৰেতং, তস্মা সব্বেন লোকেন সদ্ধিং মেত্তাভাৰনায সন্ধিং কত্ৰা একতো পুগ্গলো পেচ্চ পরলোকে সগ্গং নিগচ্ছেয্য. মেত্তায হি উপচারং কামাৰচরে পটিসন্ধিং দেতি, অপ্পনা ব্রহ্মলোকে. ইদং মম ৰচনং সব্বেপি তুম্হে কাসিরট্ঠৰাসিনো সুণাথাতি.
এৰং মহাসত্তো মহাজনস্স মেত্তাভাৰনায গুণং ৰণ্ণেত্ৰা দ্ৰাদসযোজনিকে বারাণসিনগরে সেতচ্ছত্তং পহায হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজি. সত্থা সম্মাসম্বুদ্ধো হুত্ৰা ততিযং গাথমাহ –
৯৬. ‘‘ইদং ৰত্ৰা মহারাজা, কংসো বারাণসিগ্গহো;
ধনুং কণ্ডঞ্চ নিক্খিপ্প, সংযমং অজ্ঝুপাগমী’’তি.
তত্থ মহন্তো রাজাতি মহারাজা. কংসোতি তস্স নামং. বারাণসিং গহেত্ৰা অজ্ঝাৰসনতো বারাণসিগ্গহো. সো রাজা ইদং ৰচনং ৰত্ৰা ধনুঞ্চ সরসঙ্খাতং কণ্ডঞ্চ নিক্খিপ্প ওহায ছড্ডেত্ৰা সীলসংযমং উপগতো পব্বজিতো, পব্বজিত্ৰা চ পন ঝানং উপ্পাদেত্ৰা অপরিহীনজ্ঝানো ব্রহ্মলোকে উপ্পন্নোতি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা চোররাজা আনন্দো অহোসি, বারাণসিরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
সেয্যজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.
[২৮৩] ৩. ৰড্ঢকীসূকরজাতকৰণ্ণনা
ৰরং ৰরং ত্ৰন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো ধনুগ্গহতিস্সত্থেরং আরব্ভ কথেসি. পসেনদিরঞ্ঞো পিতা মহাকোসলো বিম্বিসাররঞ্ঞো ধীতরং ৰেদেহিং নাম কোসলদেৰিং দদমানো তস্সা ন্হানচুণ্ণমূলং সতসহস্সুট্ঠানং কাসিগামং অদাসি. অজাতসত্তুনা পন পিতরি মারিতে কোসলদেৰীপি সোকাভিভূতা কালমকাসি. ততো পসেনদি কোসলরাজা চিন্তেসি – ‘‘অজাতসত্তুনা পিতা মারিতো, ভগিনীপি মে সামিকে কালকতে তেন সোকেন কালকতা, পিতুঘাতকস্স চোরস্স কাসিগামং ন দস্সামী’’তি. সো তং অজাতসত্তুস্স ন অদাসি. তং গামং নিস্সায তেসং দ্ৰিন্নম্পি কালেন কালং যুদ্ধং হোতি, অজাতসত্তু তরুণো সমত্থো, পসেনদি মহল্লকোযেৰ. সো অভিক্খণং পরজ্জতি, মহাকোসলস্সাপি মনুস্সা যেভুয্যেন পরাজিতা. অথ রাজা ‘‘মযং অভিণ্হং পরজ্জাম, কিং নু খো কাতব্ব’’ন্তি অমচ্চে পুচ্ছি. ‘‘দেৰ, অয্যা নাম মন্তচ্ছেকা হোন্তি, জেতৰনৰিহারে ভিক্খূনং কথং সোতুং ৰট্টতী’’তি. রাজা ‘‘তেন হি তাযং ৰেলাযং ভিক্খূনং কথাসল্লাপং সুণাথা’’তি চরপুরিসে আণাপেসি. তে ততো পট্ঠায তথা অকংসু.
তস্মিং পন কালে দ্ৰে মহল্লকত্থেরা ৰিহারপচ্চন্তে পণ্ণসালাযং ৰসন্তি দত্তত্থেরো চ ধনুগ্গহতিস্সত্থেরো চ. তেসু ধনুগ্গহতিস্সত্থেরো পঠমযামেপি মজ্ঝিমযামেপি নিদ্দাযিত্ৰা পচ্ছিমযামে পবুজ্ঝিত্ৰা উম্মুক্কানি সোধেত্ৰা অগ্গিং জালেত্ৰা নিসিন্নকো আহ – ‘‘ভন্তে, দত্তত্থেরা’’তি. ‘‘কিং, ভন্তে, তিস্সত্থেরা’’তি? ‘‘কিং নিদ্দাযসি নো ত্ৰ’’ন্তি. ‘‘অনিদ্দাযন্তা কিং করিস্সামা’’তি? ‘‘উট্ঠায তাৰ নিসীদথা’’তি. সো উট্ঠায নিসিন্নো তং দত্তত্থেরং আহ – ‘‘ভন্তে দত্তত্থের, অযং তে লোলো মহোদরকোসলো চাটিমত্তং ভত্তমেৰ পূতিং করোতি, যুদ্ধৰিচারণং পন কিঞ্চি ন জানাতি, পরাজিতো পরাজিতোত্ৰেৰ ৰদাপেতী’’তি. ‘‘কিং পন কাতুং ৰট্টতী’’তি? তস্মিং খণে তে চরপুরিসা তেসং কথং সুণন্তা অট্ঠংসু.
ধনুগ্গহতিস্সত্থেরো যুদ্ধং ৰিচারেসি – ‘‘ভন্তে, যুদ্ধো নাম তিৰিধো – পদুমব্যূহো, চক্কব্যূহো, সকটব্যূহোতি. অজাতসত্তুং গণ্হিতুকামেন অসুকে নাম পব্বতকুচ্ছিস্মিং দ্ৰীসু পব্বতভিত্তীসু মনুস্সে ঠপেত্ৰা পুরতো দুব্বলবলং দস্সেত্ৰা পব্বতন্তরং পৰিট্ঠভাৰং জানিত্ৰা পৰিট্ঠমগ্গং ওচ্ছিন্দিত্ৰা পুরতো চ পচ্ছতো চ উভোসু পব্বতভিত্তীসু ৰগ্গিত্ৰা উন্নদিত্ৰা খিপে পতিতমচ্ছং ৰিয অন্তোমুট্ঠিযং ৰট্টপোতকং ৰিয চ কত্ৰা সক্কা অস্স তং গহেতু’’ন্তি. চরপুরিসা তং সাসনং রঞ্ঞো আরোচেসুং. তং সুত্ৰা রাজা সঙ্গামভেরিং চরাপেত্ৰা গন্ত্ৰা সকটব্যূহং কত্ৰা অজাতসত্তুং জীৰগ্গাহং গাহাপেত্ৰা অত্তনো ধীতরং ৰজিরকুমারিং ভাগিনেয্যস্স দত্ৰা কাসিগামং তস্সা ন্হানমূলং কত্ৰা দত্ৰা উয্যোজেসি. সা পৰত্তি ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটা জাতা. অথেকদিৰসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, কোসলরাজা কির ধনুগ্গহতিস্সত্থেরস্স ৰিচারণায অজাতসত্তুং জিনী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি ধনুগ্গহতিস্সো যুদ্ধৰিচারণায ছেকোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো অরঞ্ঞে রুক্খদেৰতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. তদা বারাণসিং নিস্সায নিৰুত্থৰড্ঢকিগামকা একো ৰড্ঢকী থম্ভত্থায অরঞ্ঞং গন্ত্ৰা আৰাটে পতিতং সূকরপোতকং দিস্ৰা তং ঘরং নেত্ৰা পটিজগ্গি. সো ৰুড্ঢিপ্পত্তো মহাসরীরো ৰঙ্কদাঠো আচারসম্পন্নো অহোসি, ৰড্ঢকিনা পোসিতত্তা পন ‘‘ৰড্ঢকীসূকরো’’ত্ৰেৰ পঞ্ঞাযি. ৰড্ঢকিস্স রুক্খতচ্ছনকালে তুণ্ডেন রুক্খং পরিৰত্তেতি, মুখেন ডংসিত্ৰা ৰাসিফরসুনিখাদনমুগ্গরে আহরতি, কালসুত্তকোটিযং গণ্হাতি. অথ সো ৰড্ঢকী ‘‘কোচিদেৰ, নং খাদেয্যা’’তি ভযেন নেত্ৰা অরঞ্ঞে ৰিস্সজ্জেসি. সোপি অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা খেমং ফাসুকট্ঠানং ওলোকেন্তো একং পব্বতন্তরে মহন্তং গিরিকন্দরং অদ্দস সম্পন্নকন্দমূলফলং ফাসুকং ৰসনট্ঠানং অনেকসতসূকরসমাকিণ্ণং. তে সূকরা তং দিস্ৰা তস্স সন্তিকং আগমংসু. সোপি তে আহ – ‘‘অহং তুম্হেৰ ওলোকেন্তো ৰিচরামি, অপিচ ৰো মযা দিট্ঠা, ইদঞ্চ ঠানং রমণীযং, অহম্পি ইদানি ইধেৰ ৰসিস্সামী’’তি. ‘‘সচ্চং ইদং ঠানং রমণীযং, পরিস্সযো পনেত্থ অত্থী’’তি. ‘‘অহম্পি তুম্হে দিস্ৰা এতং অঞ্ঞাসিং, এৰং গোচরসম্পন্নে ঠানে ৰসন্তানং ৰো সরীরেসু মংসলোহিতং নত্থি, কিং পন ৰো এত্থ ভয’’ন্তি? ‘‘একো ব্যগ্ঘো পাতোৰ আগন্ত্ৰা দিট্ঠদিট্ঠংযেৰ গহেত্ৰা গচ্ছতী’’তি. ‘‘কিং পন সো নিবদ্ধং গণ্হাতি, উদাহু অন্তরন্তরা’’তি? ‘‘নিবদ্ধং গণ্হাতী’’তি. ‘‘কতি পন তে ব্যগ্ঘা’’তি? ‘‘একোযেৰা’’তি. ‘‘এত্তকা তুম্হে একস্স যুজ্ঝিতুং ন সক্কোথা’’তি? ‘‘আম, ন সক্কোমা’’তি. ‘‘অহং তং গণ্হিস্সামি, কেৰলং তুম্হে মম ৰচনং করোথ, সো ব্যগ্ঘো কহং ৰসতী’’তি? ‘‘এতস্মিং পব্বতে’’তি.
সো রত্তিঞ্ঞেৰ সূকরে চরাপেত্ৰা যুদ্ধং ৰিচারেন্তো ‘‘যুদ্ধং নাম পদুমব্যূহচক্কব্যূহসকটব্যূহৰসেন তিৰিধং হোতী’’তি ৰত্ৰা পদুমব্যূহৰসেন ৰিচারেসি. সো হি ভূমিসীসং জানাতি. তস্মা ‘‘ইমস্মিং ঠানে যুদ্ধং ৰিচারেতুং ৰট্টতী’’তি সূকরপিল্লকে মাতরো চ তেসং মজ্ঝট্ঠানে ঠপেসি. সো তা আৰিজ্ঝিত্ৰা মজ্ঝিমসূকরিযো, তা আৰিজ্ঝিত্ৰা পোতকসূকরে, তে আৰিজ্ঝিত্ৰা জরসূকরে, তে আৰিজ্ঝিত্ৰা দীঘদাঠসূকরে, তে আৰিজ্ঝিত্ৰা যুদ্ধসমত্থে বলৰতরসূকরে দস ৰীস তিংস জনে তস্মিং তস্মিং ঠানে বলগুম্বং কত্ৰা ঠপেসি. অত্তনো ঠিতট্ঠানস্স পুরতো একং পরিমণ্ডলং আৰাটং খণাপেসি, পচ্ছতো একং সুপ্পসণ্ঠানং অনুপুব্বনিন্নং পব্ভারসদিসং. তস্স সট্ঠিসত্ততিমত্তে যোধসূকরে আদায তস্মিং তস্মিং ঠানে ‘‘মা ভাযিত্থা’’তি কম্মং ৰিচারতো অরুণং উট্ঠহি.
ব্যগ্ঘো উট্ঠায ‘‘কালো’’তি ঞত্ৰা গন্ত্ৰা তেসং সম্মুখা ঠিতে পব্বততলে ঠত্ৰা অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা সূকরে ওলোকেসি. ৰড্ঢকীসূকরো ‘‘পটিওলোকেথ ন’’ন্তি সূকরানং সঞ্ঞং অদাসি, তে পটিওলোকেসুং. ব্যগ্ঘো মুখং উগ্ঘাটেত্ৰা অস্সোসি, সূকরাপি তথা করিংসু. ব্যগ্ঘো মুত্তং ছড্ডেসি, সূকরাপি ছড্ডযিংসু. ইতি যং যং সো করোতি, তং তং তে পটিকরিংসু. সো চিন্তেসি – ‘‘পুব্বে সূকরা মযা ওলোকিতকালে পলাযন্তা পলাযিতুম্পি ন সক্কোন্তি, অজ্জ অপলাযিত্ৰা মম পটিসত্তু হুত্ৰা মযা কতমেৰ পটিকরোন্তি. এতস্মিং ভূমিসীসে ঠিতো একো তেসং সংৰিধাযকোপি অত্থি, অজ্জ ময্হং গতস্স জযো ন পঞ্ঞাযতী’’তি. সো নিৰত্তিত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানমেৰ অগমাসি. তেন পন গহিতমংসখাদকো একো কূটজটিলো অত্থি, সো তং তুচ্ছহত্থমেৰ আগচ্ছন্তং দিস্ৰা তেন সদ্ধিং সল্লপন্তো পঠমং গাথমাহ –
৯৭. ‘‘ৰরং ৰরং ত্ৰং নিহনং পুরে চরি,
অস্মিং পদেসে অভিভুয্য সূকরে;
সোদানি একো ব্যপগম্ম ঝাযসি,
বলং নু তে ব্যগ্ঘ ন চজ্জ ৰিজ্জতী’’তি.
তত্থ ৰরং ৰরং ত্ৰং নিহনং পুরে চরি, অস্মিং পদেসে অভিভুয্য সূকরেতি অম্ভো ব্যগ্ঘ, ত্ৰং পুব্বে ইমস্মিং পদেসে সব্বসূকরে অভিভৰিত্ৰা ইমেসু সূকরেসু ৰরং ৰরং ত্ৰং উত্তমুত্তমং সূকরং নিহনন্তো ৰিচরি. সোদানি একো ব্যপগম্ম ঝাযসীতি সো ত্ৰং ইদানি অঞ্ঞতরং সূকরং অগ্গহেত্ৰা এককোৰ অপগন্ত্ৰা ঝাযসি পজ্ঝাযসি. বলং নু তে ব্যগ্ঘ ন চজ্জ ৰিজ্জতীতি কিং নু তে, অম্ভো ব্যগ্ঘ, অজ্জ কাযবলং নত্থীতি.
তং সুত্ৰা ব্যগ্ঘো দুতিযং গাথমাহ –
৯৮. ‘‘ইমে সুদং যন্তি দিসোদিসং পুরে, ভযট্টিতা লেণগৰেসিনো পুথূ;
তে দানি সঙ্গম্ম ৰসন্তি একতো, যত্থট্ঠিতা দুপ্পসহজ্জমে মযা’’তি.
তত্থ সুদন্তি নিপাতো. অযং পন সঙ্খেপত্থো – ইমে সূকরা পুব্বে মং দিস্ৰা ভযেন অট্টিতা পীল়িতা অত্তনো লেণগৰেসিনো পুথূ ৰিসুং ৰিসুং হুত্ৰা দিসোদিসং যন্তি, তং তং দিসং অভিমুখা পলাযন্তি, তে দানি সব্বেপি সমাগন্ত্ৰা একতো ৰসন্তি তিট্ঠন্তি, তঞ্চ ভূমিসীসং উপগতা, যত্থ ঠিতা দুপ্পসহা দুম্মদ্দযা অজ্জ ইমে মযাতি.
অথস্স উস্সাহং জনেন্তো কূটজটিলো ‘‘মা ভাযি, গচ্ছ তযি নদিত্ৰা পক্খন্দন্তে সব্বেপি ভীতা ভিজ্জিত্ৰা পলাযিস্সন্তী’’তি আহ. ব্যগ্ঘো তস্মিং উস্সাহং জনেন্তে সূরো হুত্ৰা পুন গন্ত্ৰা পব্বততলে অট্ঠাসি. ৰড্ঢকীসূকরো দ্ৰিন্নং আৰাটানং অন্তরে অট্ঠাসি. সূকরা ‘‘সামি, মহাচোরো পুনাগতো’’তি আহংসু. ‘‘মা ভাযিত্থ, ইদানি তং গণ্হিস্সামী’’তি. ব্যগ্ঘো নদিত্ৰা ৰড্ঢকীসূকরস্স উপরি পততি, সূকরো তস্স অত্তনো উপরি পতনকালে পরিৰত্তিত্ৰা ৰেগেন উজুকং খতআৰাটে পতি. ব্যগ্ঘো ৰেগং সন্ধারেতুং অসক্কোন্তো উপরিভাগেন গন্ত্ৰা সুপ্পমুখস্স তিরিযং খতআৰাটস্স অতিসম্বাধে মুখট্ঠানে পতিত্ৰা পুঞ্জকতো ৰিয অহোসি. সূকরো আৰাটা উত্তরিত্ৰা অসনিৰেগেন গন্ত্ৰা ব্যগ্ঘং অন্তরসত্থিম্হি দাঠায পহরিত্ৰা যাৰ ৰক্কপদেসা ফালেত্ৰা পঞ্চমধুরমংসং দাঠায পলিৰেঠেত্ৰা ব্যগ্ঘস্স মত্থকে আৰিজ্ঝিত্ৰা ‘‘গণ্হথ তুম্হাকং পচ্চামিত্ত’’ন্তি উক্খিপিত্ৰা বহিআৰাটে ছড্ডেসি. পঠমং আগতা ব্যগ্ঘমংসং লভিংসু, পচ্ছা আগতা ‘‘ব্যগ্ঘমংসং কীদিসং হোতী’’তি তেসং মুখং উপসিঙ্ঘন্তা ৰিচরিংসু.
সূকরা ন তাৰ তুস্সন্তি. ৰড্ঢকীসূকরো তেসং ইঙ্ঘিতং দিস্ৰা ‘‘কিং নু খো তুম্হে ন তুস্সথা’’তি আহ. ‘‘সামি, কিং এতেন ব্যগ্ঘেন ঘাতিতেন, অঞ্ঞো পন ব্যগ্ঘআণাপনসমত্থো কূটজটিলো অত্থিযেৰা’’তি. ‘‘কো নামেসো’’তি? ‘‘একো দুস্সীলতাপসো’’তি. ‘‘ব্যগ্ঘোপি মযা ঘাতিতো, সো মে কিং পহোতি, এথ গণ্হিস্সাম ন’’ন্তি সূকরঘটায সদ্ধিং পাযাসি. কূটতাপসোপি ব্যগ্ঘে চিরাযন্তে ‘‘কিং নু খো সূকরা ব্যগ্ঘং গণ্হিংসূ’’তি পটিপথং গচ্ছন্তো তে সূকরে আগচ্ছন্তে দিস্ৰা অত্তনো পরিক্খারং আদায পলাযন্তো তেহি অনুবন্ধিতো পরিক্খারং ছড্ডেত্ৰা ৰেগেন উদুম্বররুক্খং অভিরুহি. সূকরা ‘‘ইদানিম্হ, সামি, নট্ঠা, তাপসো পলাযিত্ৰা রুক্খং অভিরুহী’’তি আহংসু. ‘‘কিং রুক্খং নামা’’তি? ‘‘উদুম্বররুক্খ’’ন্তি. সো ‘‘সূকরিযো উদকং আহরন্তু, সূকরপোতকা পথৰিং খণন্তু, দীঘদাঠা সূকরা মূলানি ছিন্দন্তু, সেসা পরিৰারেত্ৰা আরক্খন্তূ’’তি সংৰিদহিত্ৰা তেসু তথা করোন্তেসু সযং উদুম্বরস্স উজুকং থূলমূলং ফরসুনা পহরন্তো ৰিয একপ্পহারমেৰ কত্ৰা উদুম্বররুক্খং পাতেসি. পরিৰারেত্ৰা ঠিতসূকরা কূটজটিলং ভূমিযং পাতেত্ৰা খণ্ডাখণ্ডিকং কত্ৰা যাৰ অট্ঠিতো খাদিত্ৰা ৰড্ঢকীসূকরং উদুম্বরখন্ধেযেৰ নিসীদাপেত্ৰা কূটজটিলস্স পরিভোগসঙ্খেন উদকং আহরিত্ৰা অভিসিঞ্চিত্ৰা রাজানং করিংসু, একঞ্চ তরুণসূকরিং তস্স অগ্গমহেসিং অকংসু. ততো পট্ঠায কির যাৰজ্জতনা রাজানো উদুম্বরভদ্দপীঠে নিসীদাপেত্ৰা তীহি সঙ্খেহি অভিসিঞ্চন্তি.
তস্মিং ৰনসণ্ডে অধিৰত্থা দেৰতা তং অচ্ছরিযং দিস্ৰা একস্মিং ৰিটপন্তরে সূকরানং অভিমুখা হুত্ৰা ততিযং গাথমাহ –
৯৯. ‘‘নমত্থু সঙ্ঘান সমাগতানং, দিস্ৰা সযং সখ্য ৰদামি অব্ভুতং;
ব্যগ্ঘং মিগা যত্থ জিনিংসু দাঠিনো, সামগ্গিযা দাঠবলেসু মুচ্চরে’’তি.
তত্থ নমত্থু সঙ্ঘানন্তি অযং মম নমক্কারো সমাগতানং সূকরসঙ্ঘানং অত্থু. দিস্ৰা সযং সখ্য ৰদামি অব্ভুতন্তি ইদং পুব্বে অভূতপুব্বং অব্ভুতং সখ্যং মিত্তভাৰং সযং দিস্ৰা ৰদামি. ব্যগ্ঘং মিগা যত্থ জিনিংসু দাঠিনোতি যত্র হি নাম দাঠিনো সূকরমিগা ব্যগ্ঘং জিনিংসু, অযমেৰ ৰা পাঠো. সামগ্গিযা দাঠবলেসু মুচ্চরেতি যা সা দাঠবলেসু সূকরেসু সামগ্গী একজ্ঝাসযতা, তায তেসু সামগ্গিযা তে দাঠবলা পচ্চামিত্তং গহেত্ৰা অজ্জ মরণভযা মুত্তাতি অত্থো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ধনুগ্গহতিস্সো ৰড্ঢকীসূকরো অহোসি, রুক্খদেৰতা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
ৰড্ঢকীসূকরজাতকৰণ্ণনা ততিযা.
[২৮৪] ৪. সিরিজাতকৰণ্ণনা
যং উস্সুকা সঙ্ঘরন্তীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং সিরিচোরব্রাহ্মণং আরব্ভ কথেসি. ইমস্মিং জাতকে পচ্চুপ্পন্নৰত্থু হেট্ঠা খদিরঙ্গারজাতকে (জা. ১.১.৪০) ৰিত্থারিতমেৰ. ইধাপি পন সা অনাথপিণ্ডিকস্স ঘরে চতুত্থে দ্ৰারকোট্ঠকে ৰসনকা মিচ্ছাদিট্ঠিদেৰতা দণ্ডকম্মং করোন্তী চতুপঞ্ঞাসহিরঞ্ঞকোটিযো আহরিত্ৰা কোট্ঠে পূরেত্ৰা সেট্ঠিনা সদ্ধিং সহাযিকা অহোসি. অথ নং সো আদায সত্থু সন্তিকং নেসি. সত্থা তস্সা ধম্মং দেসেসি, সা ধম্মং সুত্ৰা সোতাপন্না অহোসি. ততো পট্ঠায সেট্ঠিনো যসো যথাপোরাণোৰ জাতো. অথেকো সাৰত্থিৰাসী সিরিলক্খণঞ্ঞূ ব্রাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘অনাথপিণ্ডিকো দুগ্গতো হুত্ৰা পুন ইস্সরো জাতো, যংনূনাহং তং দট্ঠুকামো ৰিয গত্ৰা তস্স ঘরতো সিরিং থেনেত্ৰা আগচ্ছেয্য’’ন্তি. সো তস্স ঘরং গন্ত্ৰা তেন কতসক্কারসম্মানো সারণীযকথায ৰত্তমানায ‘‘কিমত্থং আগতোসী’’তি ৰুত্তে ‘‘কত্থ নু খো সিরী পতিট্ঠিতা’’তি ওলোকেসি. সেট্ঠিনো চ সব্বসেতো ধোতসঙ্খপটিভাগো কুক্কুটো সুৰণ্ণপঞ্জরে পক্খিপিত্ৰা ঠপিতো অত্থি, তস্স চূল়ায সিরী পতিট্ঠাসি. ব্রাহ্মণো ওলোকযমানো সিরিযা তত্থ পতিট্ঠিতভাৰং ঞত্ৰা আহ – ‘‘অহং, মহাসেট্ঠি, পঞ্চসতে মাণৰে মন্তে ৰাচেমি, অকালরৰিং একং কুক্কুটং নিস্সায তে চ মযঞ্চ কিলমাম, অযঞ্চ কির কুক্কুটো কালরৰী, ইমস্সত্থায আগতোম্হি, দেহি মে এতং কুক্কুট’’ন্তি. ‘‘গণ্হ, ব্রাহ্মণ, দেমি তে কুক্কুট’’ন্তি. ‘‘দেমী’’তি চ ৰুত্তক্খণেযেৰ সিরী তস্স চূল়তো অপগন্ত্ৰা উস্সীসকে ঠপিতে মণিক্খন্ধে পতিট্ঠাসি.
ব্রাহ্মণো সিরিযা মণিম্হি পতিট্ঠিতভাৰং ঞত্ৰা মণিম্পি যাচি. ‘‘মণিম্পি দেমী’’তি ৰুত্তক্খণেযেৰ সিরী মণিতো অপগন্ত্ৰা উস্সীসকে ঠপিতআরক্খযট্ঠিযং পতিট্ঠাসি. ব্রাহ্মণো সিরিযা তত্থ পতিট্ঠিতভাৰং ঞত্ৰা তম্পি যাচি. ‘‘গহেত্ৰা গচ্ছাহী’’তি ৰুত্তক্খণেযেৰ সিরী যট্ঠিতো অপগন্ত্ৰা পুঞ্ঞলক্খণদেৰিযা নাম সেট্ঠিনো অগ্গমহেসিযা সীসে পতিট্ঠাসি. সিরিচোরব্রাহ্মণো তত্থ পতিট্ঠিতভাৰং ঞত্ৰা ‘‘অৰিস্সজ্জিযভণ্ডং এতং, যাচিতুম্পি ন সক্কা’’তি চিন্তেত্ৰা সেট্ঠিং এতদৰোচ – ‘‘মহাসেট্ঠি, অহং তুম্হাকং গেহে ‘সিরিং থেনেত্ৰা গমিস্সামী’তি আগচ্ছিং, সিরী পন তে কুক্কুটস্স চূল়াযং পতিট্ঠিতা অহোসি, তস্মিং মম দিন্নে ততো অপগন্ত্ৰা মণিম্হি পতিট্ঠহি, মণিম্হি দিন্নে আরক্খযট্ঠিযং পতিট্ঠহি, আরক্খযট্ঠিযা দিন্নায ততো অপগন্ত্ৰা পুঞ্ঞলক্খণদেৰিযা সীসে পতিট্ঠহি, ‘ইদং খো পন অৰিস্সজ্জিযভণ্ড’ন্তি ইমম্পি মে ন গহিতং, ন সক্কা তৰ সিরিং থেনেতুং, তৰ সন্তকং তৰেৰ হোতূ’’তি উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অনাথপিণ্ডিকো ‘‘ইমং কারণং সত্থু কথেস্সামী’’তি ৰিহারং গন্ত্ৰা সত্থারং পূজেত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো সব্বং তথাগতস্স আরোচেসি. সত্থা তং সুত্ৰা ‘‘ন খো, গহপতি, ইদানেৰ অঞ্ঞেসং সিরী অঞ্ঞত্থ গচ্ছতি, পুব্বেপি অপ্পপুঞ্ঞেহি উপ্পাদিতসিরী পন পুঞ্ঞৰন্তানংযেৰ পাদমূলং গতা’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কাসিরট্ঠে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সিপ্পং উগ্গণ্হিত্ৰা অগারং অজ্ঝাৰসন্তো মাতাপিতূনং কালকিরিযায সংৰিগ্গো নিক্খমিত্ৰা হিমৰন্তপদেসে ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ উপ্পাদেত্ৰা দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন লোণম্বিলসেৰনত্থায জনপদং গন্ত্ৰা বারাণসিরঞ্ঞো উয্যানে ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে ভিক্খং চরমানো হত্থাচরিযস্স ঘরদ্ৰারং অগমাসি. সো তস্স আচারৰিহারে পসন্নো ভিক্খং দত্ৰা উয্যানে ৰসাপেত্ৰা নিচ্চং পটিজগ্গি. তস্মিং কালে একো কট্ঠহারকো অরঞ্ঞতো দারূনি আহরন্তো ৰেলায নগরদ্ৰারং পাপুণিতুং নাসক্খি. সাযং একস্মিং দেৰকুলে দারুকলাপং উস্সীসকে কত্ৰা নিপজ্জি, দেৰকুলে ৰিস্সট্ঠা বহূ কুক্কুটা তস্স অৰিদূরে একস্মিং রুক্খে সযিংসু. তেসু উপরিসযিতকুক্কুটো পচ্চূসকালে ৰচ্চং পাতেন্তো হেট্ঠাসযিতকুক্কুটস্স সরীরে পাতেসি. ‘‘কেন মে সরীরে ৰচ্চং পাতিত’’ন্তি চ ৰুত্তে ‘‘মযা’’তি আহ. ‘‘কিংকারণা’’তি চ ৰুত্তে ‘‘অনুপধারেত্ৰা’’তি ৰত্ৰা পুনপি পাতেসি. ততো উভোপি অঞ্ঞমঞ্ঞং কুদ্ধা ‘‘কিং তে বলং, কিং তে বল’’ন্তি কলহং করিংসু. অথ হেট্ঠাসযিতকুক্কুটো আহ – ‘‘মং মারেত্ৰা অঙ্গারে পক্কমংসং খাদন্তো পাতোৰ কহাপণসহস্সং লভতী’’তি. উপরিসযিতকুক্কুটো আহ – ‘‘অম্ভো, মা ত্ৰং এত্তকেন গজ্জি, মম থূলমংসং খাদন্তো রাজা হোতি, বহিমংসং খাদন্তো পুরিসো চে, সেনাপতিট্ঠানং, ইত্থী চে, অগ্গমহেসিট্ঠানং লভতি. অট্ঠিমংসং পন মে খাদন্তো গিহী চে, ভণ্ডাগারিকট্ঠানং, পব্বজিতো চে, রাজকুলূপকভাৰং লভতী’’তি.
কট্ঠহারকো তেসং ৰচনং সুত্ৰা ‘‘রজ্জে পত্তে সহস্সেন কিচ্চং নত্থী’’তি সণিকং অভিরুহিত্ৰা উপরিসযিতকুক্কুটং গহেত্ৰা মারেত্ৰা উচ্ছঙ্গে কত্ৰা ‘‘রাজা ভৰিস্সামী’’তি গন্ত্ৰা ৰিৰটদ্ৰারেনেৰ নগরং পৰিসিত্ৰা কুক্কুটং নিত্তচং কত্ৰা উদরং সোধেত্ৰা ‘‘ইদং কুক্কুটমংসং সাধুকং সম্পাদেহী’’তি পজাপতিযা অদাসি. সা কুক্কুটমংসঞ্চ ভত্তঞ্চ সম্পাদেত্ৰা ‘‘ভুঞ্জ, সামী’’তি তস্স উপনামেসি. ‘‘ভদ্দে, এতং মংসং মহানুভাৰং, এতং খাদিত্ৰা অহং রাজা ভৰিস্সামি, ত্ৰং অগ্গমহেসী ভৰিস্সসি, তং ভত্তঞ্চ মংসঞ্চ আদায গঙ্গাতীরং গন্ত্ৰা ন্হাযিত্ৰা ভুঞ্জিস্সামা’’তি ভত্তভাজনং তীরে ঠপেত্ৰা ন্হানত্থায ওতরিংসু. তস্মিং খণে ৰাতেন খুভিতং উদকং আগন্ত্ৰা ভত্তভাজনং আদায অগমাসি. তং নদীসোতেন ৰুয্হমানং হেট্ঠানদিযং হত্থিং ন্হাপেন্তো একো হত্থাচরিযো মহামত্তো দিস্ৰা উক্খিপাপেত্ৰা ৰিৰরাপেত্ৰা ‘‘কিমেত্থা’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভত্তঞ্চেৰ কুক্কুটমংসঞ্চ সামী’’তি. সো তং পিদহাপেত্ৰা লঞ্ছাপেত্ৰা ‘‘যাৰ মযং আগচ্ছাম, তাৰিমং ভত্তং মা ৰিৰরা’’তি ভরিযায পেসেসি. সোপি খো কট্ঠহারকো মুখতো পৰিট্ঠেন ৰালুকোদকেন উদ্ধুমাতউদরো পলাযি.
অথেকো তস্স হত্থাচরিযস্স কুলূপকো দিব্বচক্খুকতাপসো ‘‘ময্হং উপট্ঠাকো হত্থিট্ঠানং ন ৰিজহতি, কদা নু খো সম্পত্তিং পাপুণিস্সতী’’তি দিব্বচক্খুনা উপধারেন্তো তং পুরিসং দিস্ৰা তং কারণং ঞত্ৰা পুরেতরং গন্ত্ৰা হত্থাচরিযস্স নিৰেসনে নিসীদি. হত্থাচরিযো আগন্ত্ৰা তং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো তং ভত্তভাজনং আহরাপেত্ৰা ‘‘তাপসং মংসোদনেন পরিৰিসথা’’তি আহ. তাপসো ভত্তং গহেত্ৰা মংসে দীযমানে অগ্গহেত্ৰা ‘‘ইমং মংসং অহং ৰিচারেমী’’তি ৰত্ৰা ‘‘ৰিচারেথ, ভন্তে’’তি ৰুত্তে থূলমংসাদীনি একেকং কোট্ঠাসং কারেত্ৰা থূলমংসং হত্থাচরিযস্স দাপেসি, বহিমংসং তস্স ভরিযায, অট্ঠিমংসং অত্তনা পরিভুঞ্জি. সো ভত্তকিচ্চাৰসানে গচ্ছন্তো ‘‘ত্ৰং ইতো ততিযদিৰসে রাজা ভৰিস্সসি, অপ্পমত্তো হোহী’’তি ৰত্ৰা পক্কামি. ততিযদিৰসে একো সামন্তরাজা আগন্ত্ৰা বারাণসিং পরিৰারেসি. বারাণসিরাজা হত্থাচরিযং রাজৰেসং গাহাপেত্ৰা ‘‘হত্থিং অভিরুহিত্ৰা যুজ্ঝা’’তি আণাপেত্ৰা সযং অঞ্ঞাতকৰেসেন সেনায ৰিচারেন্তো একেন মহাৰেগেন সরেন ৰিদ্ধো তঙ্খণঞ্ঞেৰ মরি. তস্স মতভাৰং ঞত্ৰা হত্থাচরিযো বহূ কহাপণে নীহরাপেত্ৰা ‘‘ধনত্থিকা পুরতো হুত্ৰা যুজ্ঝন্তূ’’তি ভেরিং চরাপেসি. বলকাযো মুহুত্তেনেৰ সামন্তরাজানং জীৰিতক্খযং পাপেসি. অমচ্চা রঞ্ঞো সরীরকিচ্চং কত্ৰা ‘‘কং রাজানং করোমা’’তি মন্তযমানা ‘‘অম্হাকং রাজা জীৰমানো অত্তনো ৰেসং হত্থাচরিযস্স অদাসি, অযমেৰ যুদ্ধং কত্ৰা রজ্জং গণ্হি, এতস্সেৰ রজ্জং দস্সামা’’তি তং রজ্জেন অভিসিঞ্চিংসু, ভরিযম্পিস্স অগ্গমহেসিং অকংসু. বোধিসত্তো রাজকুলূপকো অহোসি.
সত্থা অতীতং আহরিত্ৰা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা ইমা দ্ৰে গাথা অভাসি –
১০০. ‘‘যং উস্সুকা সঙ্ঘরন্তি, অলক্খিকা বহুং ধনং;
সিপ্পৰন্তো অসিপ্পা চ, লক্খিৰা তানি ভুঞ্জতি.
১০১. ‘‘সব্বত্থ কতপুঞ্ঞস্স, অতিচ্চঞ্ঞেৰ পাণিনো;
উপ্পজ্জন্তি বহূ ভোগা, অপ্পনাযতনেসুপী’’তি.
তত্থ যং উস্সুকাতি যং ধনসঙ্ঘরণে উস্সুক্কমাপন্না ছন্দজাতা কিচ্ছেন বহুং ধনং সঙ্ঘরন্তি.‘‘যে উস্সুকা’’তিপি পাঠো, যে পুরিসা ধনসংহরণে উস্সুকা হত্থিসিপ্পাদিৰসেন সিপ্পৰন্তো অসিপ্পা চ অন্তমসো ৰেতনেন কম্মং কত্ৰা বহুং ধনং সঙ্ঘরন্তীতি অত্থো. লক্খিৰা তানি ভুঞ্জতীতি তানি ‘‘বহুং ধন’’ন্তি ৰুত্তানি ধনানি পুঞ্ঞৰা পুরিসো অত্তনো পুঞ্ঞফলং পরিভুঞ্জন্তো কিঞ্চি কম্মং অকত্ৰাপি পরিভুঞ্জতি.
অতিচ্চঞ্ঞেৰ পাণিনোতি অতিচ্চ অঞ্ঞে এৰ পাণিনো. এৰ-কারো পুরিমপদেন যোজেতব্বো, সব্বত্থেৰ কতপুঞ্ঞস্স অঞ্ঞে অকতপুঞ্ঞে সত্তে অতিক্কমিত্ৰাতি অত্থো. অপ্পনাযতনেসুপীতি অপি অনাযতনেসুপি অরতনাকরেসু রতনানি অসুৰণ্ণাযতনাদীসু সুৰণ্ণাদীনি অহত্থাযতনাদীসু হত্থিআদযোতি সৰিঞ্ঞাণকঅৰিঞ্ঞাণকা বহূ ভোগা উপ্পজ্জন্তি. তত্থ মুত্তামণিআদীনং অনাকরে উপ্পত্তিযং দুট্ঠগামণিঅভযমহারাজস্স ৰত্থু কথেতব্বং.
সত্থা পন ইমা গাথা ৰত্ৰা ‘‘গহপতি, ইমেসং সত্তানং পুঞ্ঞসদিসং অঞ্ঞং আযতনং নাম নত্থি, পুঞ্ঞৰন্তানঞ্হি অনাকরেসু রতনানি উপ্পজ্জন্তিযেৰা’’তি ৰত্ৰা ইমং ধম্মং দেসেসি –
‘‘এস দেৰমনুস্সানং, সব্বকামদদো নিধি;
যং যদেৰাভিপত্থেন্তি, সব্বমেতেন লব্ভতি.
‘‘সুৰণ্ণতা সুসরতা, সুসণ্ঠানা সুরূপতা;
আধিপচ্চপরিৰারো, সব্বমেতেন লব্ভতি.
‘‘পদেসরজ্জং ইস্সরিযং, চক্কৰত্তিসুখং পিযং;
দেৰরজ্জম্পি দিব্বেসু, সব্বমেতেন লব্ভতি.
‘‘মানুস্সিকা চ সম্পত্তি, দেৰলোকে চ যা রতি;
যা চ নিব্বানসম্পত্তি, সব্বমেতেন লব্ভতি.
‘‘মিত্তসম্পদমাগম্ম, যোনিসোৰ পযুঞ্জতো;
ৰিজ্জাৰিমুত্তিৰসীভাৰো, সব্বমেতেন লব্ভতি.
‘‘পটিসম্ভিদা ৰিমোক্খা চ, যা চ সাৰকপারমী;
পচ্চেকবোধি বুদ্ধভূমি, সব্বমেতেন লব্ভতি.
‘‘এৰং মহত্থিকা এসা, যদিদং পুঞ্ঞসম্পদা;
তস্মা ধীরা পসংসন্তি, পণ্ডিতা কতপুঞ্ঞত’’ন্তি. (খু. পা. ৮.১০-১৬);
ইদানি যেসু অনাথপিণ্ডিকস্স সিরী পতিট্ঠিতা, তানি রতনানি দস্সেতুং ‘‘কুক্কুটো’’তিআদিমাহ.
১০২. ‘‘কুক্কুটো মণযো দণ্ডো, থিযো চ পুঞ্ঞলক্খণা;
উপ্পজ্জন্তি অপাপস্স, কতপুঞ্ঞস্স জন্তুনো’’তি.
তত্থ দণ্ডোতি আরক্খযট্ঠিং সন্ধায ৰুত্তং, থিযোতি সেট্ঠিভরিযং পুঞ্ঞলক্খণদেৰিং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. গাথং ৰত্ৰা চ পন জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা রাজা আনন্দো অহোসি, কুলূপকতাপসো পন অহমেৰ সম্মাসম্বুদ্ধো অহোসি’’ন্তি.
সিরিজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.
[২৮৫] ৫. মণিসূকরজাতকৰণ্ণনা
দরিযা সত্ত ৰস্সানীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো সুন্দরীমারণং আরব্ভ কথেসি. তেন খো পন সমযেন ভগৰা সক্কতো হোতি গরুকতোতি ৰত্থু উদানে (উদা. ৩৮) আগতমেৰ. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো – ভগৰতো কির ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ পঞ্চন্নং মহানদীনং মহোঘসদিসে লাভসক্কারে উপ্পন্নে হতলাভসক্কারা অঞ্ঞতিত্থিযা সূরিযুগ্গমনকালে খজ্জোপনকা ৰিয নিপ্পভা হুত্ৰা একতো সন্নিপতিত্ৰা মন্তযিংসু – ‘‘মযং সমণস্স গোতমস্স উপ্পন্নকালতো পট্ঠায হতলাভসক্কারা, ন কোচি অম্হাকং অত্থিভাৰম্পি জানাতি, কেন নু খো সদ্ধিং একতো হুত্ৰা সমণস্স গোতমস্স অৰণ্ণং উপ্পাদেত্ৰা লাভসক্কারমস্স অন্তরধাপেয্যামা’’তি. অথ নেসং এতদহোসি – ‘‘সুন্দরিযা সদ্ধিং একতো হুত্ৰা সক্কুণিস্সামা’’তি.
তে একদিৰসং সুন্দরিং তিত্থিযারামং পৰিসিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ঠিতং নালপিংসু. সা পুনপ্পুনং সল্লপন্তীপি পটিৰচনং অলভিত্ৰা ‘‘অপি নু, অয্যা, তুম্হে কেনচি ৰিহেঠিতাত্থা’’তি পুচ্ছি. ‘‘কিং, ভগিনি, সমণং গোতমং অম্হে ৰিহেঠেত্ৰা হতলাভসক্কারে কত্ৰা ৰিচরন্তং ন পস্সসী’’তি. সা এৰমাহ – ‘‘মযা এত্থ কিং কাতুং ৰট্টতী’’তি? ত্ৰং খোসি, ভগিনি, অভিরূপা সোভগ্গপ্পত্তা, সমণস্স গোতমস্স অযসং আরোপেত্ৰা মহাজনং তৰ কথং গাহাপেত্ৰা হতলাভসক্কারং করোহী’’তি? সা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা পক্কন্তা. ততো পট্ঠায মালাগন্ধৰিলেপনকপ্পূরকটুকফলাদীনি গহেত্ৰা সাযং মহাজনস্স সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা নগরং পৰিসনকালে জেতৰনাভিমুখী গচ্ছতি. ‘‘কহং গচ্ছসী’’তি চ পুট্ঠা ‘‘সমণস্স গোতমস্স সন্তিকং, অহঞ্হি তেন সদ্ধিং একগন্ধকুটিযং ৰসামী’’তি ৰত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং তিত্থিযারামে ৰসিত্ৰা পাতোৰ জেতৰনমগ্গং ওতরিত্ৰা নগরাভিমুখী গচ্ছতি. ‘‘কিং, সুন্দরি, কহং গতাসী’’তি চ পুট্ঠা ‘‘সমণেন গোতমেন সদ্ধিং একগন্ধকুটিযং ৰসিত্ৰা তং কিলেসরতিযা রমাপেত্ৰা আগতাম্হী’’তি ৰদতি.
অথ নং কতিপাহচ্চযেন ধুত্তানং কহাপণে দত্ৰা ‘‘গচ্ছথ সুন্দরিং মারেত্ৰা সমণস্স গোতমস্স গন্ধকুটিযা সমীপে মালাকচৰরন্তরে নিক্খিপিত্ৰা এথা’’তি ৰদিংসু, তে তথা অকংসু. ততো তিত্থিযা ‘‘সুন্দরিং ন পস্সামা’’তি কোলাহলং কত্ৰা রঞ্ঞো আরোচেত্ৰা ‘‘কহং ৰো আসঙ্কা’’তি ৰুত্তা ‘‘ইমেসু দিৰসেসু জেতৰনে ৰসতি, তত্রস্সা পৰত্তিং ন জানামা’’তি ৰত্ৰা ‘‘তেন হি গচ্ছথ, নং ৰিচিনথা’’তি রঞ্ঞা অনুঞ্ঞাতা অত্তনো উপট্ঠাকে গহেত্ৰা জেতৰনং গন্ত্ৰা ৰিচিনন্তা মালাকচৰরন্তরে দিস্ৰা মঞ্চকং আরোপেত্ৰা নগরং পৰেসেত্ৰা ‘‘সমণস্স গোতমস্স সাৰকা ‘সত্থারা কতপাপকম্মং পটিচ্ছাদেস্সামা’তি সুন্দরিং মারেত্ৰা মালাকচৰরন্তরে নিক্খিপিংসূ’’তি রঞ্ঞো আরোচেসুং, রাজা ‘‘তেন হি গচ্ছথ, নগরং আহিণ্ডথা’’তি আহ. তে নগরৰীথীসু ‘‘পস্সথ সমণানং সক্যপুত্তিযানং কম্ম’’ন্তিআদীনি ৰিরৰিত্ৰা পুন রঞ্ঞো নিৰেসনদ্ৰারং অগমংসু.
রাজা সুন্দরিযা সরীরং আমকসুসানে অট্টকং আরোপেত্ৰা রক্খাপেসি. সাৰত্থিৰাসিনো ঠপেত্ৰা অরিযসাৰকে সেসা যেভুয্যেন ‘‘পস্সথ সমণানং সক্যপুত্তিযানং কম্ম’’ন্তিআদীনি ৰত্ৰা অন্তোনগরে চ বহিনগরে চ ভিক্খূ অক্কোসন্তা পরিভাসন্তা ৰিচরন্তি. ভিক্খূ তং পৰত্তিং তথাগতস্স আরোচেসুং. সত্থা ‘‘তেন হি তুম্হেপি তে মনুস্সে এৰং পটিচোদেথা’’তি –
‘‘অভূতৰাদী নিরযং উপেতি, যো ৰাপি কত্ৰা ন করোমি চাহ;
উভোপি তে পেচ্চ সমা ভৰন্তি, নিহীনকম্মা মনুজা পরত্থা’’তি. (উদা. ৩৮) –
ইমং গাথমাহ.
রাজা ‘‘সুন্দরিযা অঞ্ঞেহি মারিতভাৰং জানাথা’’তি পুরিসে পেসেসি. তেপি খো ধুত্তা তেহি কহাপণেহি সুরং পিৰন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং কলহং করোন্তি. তত্থেকো এৰমাহ – ‘‘ত্ৰং সুন্দরিং একপ্পহারেনেৰ মারেত্ৰা মালাকচৰরন্তরে নিক্খিপিত্ৰা ততো লদ্ধকহাপণেহি সুরং পিৰসি, হোতু হোতূ’’তি. রাজপুরিসা তে ধুত্তে গহেত্ৰা রঞ্ঞো দস্সেসুং. অথ তে রাজা ‘‘তুম্হেহি মারিতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, দেৰা’’তি. ‘‘কেহি মারাপিতা’’তি? ‘‘অঞ্ঞতিত্থিযেহি, দেৰা’’তি. রাজা তিত্থিযে পক্কোসাপেত্ৰা সুন্দরিং উক্খিপাপেত্ৰা ‘‘গচ্ছথ তুম্হে, এৰং ৰদন্তা নগরং আহিণ্ডথ ‘অযং সুন্দরী সমণস্স গোতমস্স অৰণ্ণং আরোপেতুকামেহি অম্হেহি মারাপিতা, নেৰ সমণস্স গোতমস্স, ন গোতমসাৰকানং দোসো অত্থি, অম্হাকংযেৰ দোসো’’’তি আণাপেসি. তে তথা অকংসু. বালমহাজনো তদা সদ্দহি, তিত্থিযাপি পুরিসৰধদণ্ডেন পলিবুদ্ধা. ততো পট্ঠায বুদ্ধানং মহন্ততরো লাভসক্কারো অহোসি.
অথেকদিৰসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, তিত্থিযা ‘বুদ্ধানং কাল়কভাৰং উপ্পাদেস্সামা’তি সযং কাল়কা জাতা, বুদ্ধানং পন মহন্ততরো লাভসক্কারো উদপাদী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, সক্কা বুদ্ধানং সংকিলেসং উপ্পাদেতুং, বুদ্ধানং সংকিলিট্ঠভাৰকরণং নাম জাতিমণিনো কিলিট্ঠভাৰকরণসদিসং, পুব্বে জাতিমণিং ‘কিলিট্ঠং করিস্সামা’তি ৰাযমন্তাপি নাসক্খিংসু কিলিট্ঠং কাতু’’ন্তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং গামকে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো কামেসু আদীনৰং দিস্ৰা নিক্খমিত্ৰা হিমৰন্তপদেসে তিস্সো পব্বতরাজিযো অতিক্কমিত্ৰা তাপসো হুত্ৰা পণ্ণসালাযং ৰসি. তস্সা অৰিদূরে মণিগুহা অহোসি, তত্থ তিংসমত্তা সূকরা ৰসন্তি, গুহায অৰিদূরে একো সীহো চরতি, তস্স মণিম্হি ছাযা পঞ্ঞাযতি. সূকরা সীহচ্ছাযং দিস্ৰা ভীতা উত্রস্তা অপ্পমংসলোহিতা অহেসুং. তে ‘‘ইমস্স মণিনো ৰিপ্পসন্নত্তা অযং ছাযা পঞ্ঞাযতি, ইমং মণিং সংকিলিট্ঠং ৰিৰণ্ণং করোমা’’তি চিন্তেত্ৰা অৰিদূরে একং সরং গন্ত্ৰা কললে পৰট্টেত্ৰা আগন্ত্ৰা তং মণিং ঘংসন্তি. সো সূকরলোমেহি ঘংসিযমানো ৰিপ্পসন্নতরো অহোসি. সূকরা উপাযং অপস্সন্তা ‘‘ইমস্স মণিনো ৰিৰণ্ণকরণূপাযং তাপসং পুচ্ছিস্সামা’’তি বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং ঠিতা পুরিমা দ্ৰে গাথা উদাহরিংসু –
১০৩. ‘‘দরিযা সত্ত ৰস্সানি, তিংসমত্তা ৰসামসে;
হঞ্ঞাম মণিনো আভং, ইতি নো মন্তরং অহু.
১০৪. ‘‘যাৰতা মণিং ঘংসাম, ভিয্যো ৰোদাযতে মণি;
ইদঞ্চদানি পুচ্ছাম, কিং কিচ্চং ইধ মঞ্ঞসী’’তি.
তত্থ দরিযাতি মণিগুহাযং. ৰসামসেতি ৰসাম. হঞ্ঞামাতি হনিস্সাম, মযম্পি ৰিৰণ্ণং করিস্সাম. ইদঞ্চদানি পুচ্ছামাতি ইদানি মযং ‘‘কেন কারণেন অযং মণি কিলিস্সমানো ৰোদাযতে’’তি ইদং তং পুচ্ছাম. ‘‘কিং কিচ্চং ‘ইধ মঞ্ঞসী’তি ইমস্মিং অত্থে ত্ৰং ইমং কিচ্চং কিন্তি মঞ্ঞসী’’তি.
অথ নেসং আচিক্খন্তো বোধিসত্তো ততিযং গাথমাহ –
১০৫. ‘‘অযং মণি ৰেল়ুরিযো, অকাচো ৰিমলো সুভো;
নাস্স সক্কা সিরিং হন্তুং, অপক্কমথ সূকরা’’তি.
তত্থ অকাচোতি অকক্কসো. সুভোতি সোভনো. সিরিন্তি পভং. অপক্কমথাতি ইমস্স মণিস্স পভা নাসেতুং ন সক্কা, তুম্হে পন ইমং মণিগুহং পহায অঞ্ঞত্থ গচ্ছথাতি.
তে তস্স কথং সুত্ৰা তথা অকংসু. বোধিসত্তো ঝানং উপ্পাদেত্ৰা ব্রহ্মলোকপরাযণো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা তাপসো অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
মণিসূকরজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.
[২৮৬] ৬. সালূকজাতকৰণ্ণনা
মা সালূকস্স পিহযীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো থুল্লকুমারিকাপলোভনং আরব্ভ কথেসি. তং চূল়নারদকস্সপজাতকে (জা. ১.১৩.৪০ আদযো) আৰিভৰিস্সতি. তং পন ভিক্খুং সত্থা পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি. ‘‘কো তং উক্কণ্ঠাপেতী’’তি? ‘‘থুল্লকুমারিকা, ভন্তে’’তি. সত্থা ‘‘এসা তে ভিক্খু অনত্থকারিকা, পুব্বেপি ত্ৰং এতিস্সা ৰিৰাহত্থায আগতপরিসায উত্তরিভঙ্গো অহোসী’’তি ৰত্ৰা ভিক্খূহি যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো মহালোহিতগোণো নাম অহোসি, কনিট্ঠভাতা পনস্স চূল়লোহিতো নাম. উভোপি গোণা গামকে একস্মিং কুলে কম্মং করোন্তি. তস্স কুলস্স একা ৰযপ্পত্তা কুমারিকা অত্থি, তং অঞ্ঞকুলং ৰারেসি. অথ নং কুলং ‘‘ৰিৰাহকালে উত্তরিভঙ্গো ভৰিস্সতী’’তি সালূকং নাম সূকরং যাগুভত্তেন পটিজগ্গি, সো হেট্ঠামঞ্চে সযতি. অথেকদিৰসং চূল়লোহিতো ভাতরং আহ – ‘‘ভাতিক, মযং ইমস্মিং কুলে কম্মং করোম, অম্হে নিস্সায ইমং কুলং জীৰতি, অথ চ পনিমে মনুস্সা অম্হাকং তিণপলালমত্তং দেন্তি, ইমং সূকরং যাগুভত্তেন পোসেন্তি, হেট্ঠামঞ্চে সযাপেন্তি, কিং নামেস এতেসং করিস্সতী’’তি. মহালোহিতো ‘‘তাত, মা ত্ৰং এতস্স যাগুভত্তং পত্থয, এতিস্সা কুমারিকায ৰিৰাহদিৰসে এতং উত্তরিভঙ্গং কাতুকামা এতে মংসস্স থূলভাৰকরণত্থং পোসেন্তি, কতিপাহচ্চযেন তং পস্সিস্সসি হেট্ঠামঞ্চতো নিক্খামেত্ৰা ৰধিত্ৰা খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্দিত্ৰা আগন্তুকভত্তং করিযমান’’ন্তি ৰত্ৰা পুরিমা দ্ৰে গাথা সমুট্ঠাপেসি –
১০৬. ‘‘মা সালূকস্স পিহযি, আতুরন্নানি ভুঞ্জতি;
অপ্পোস্সুক্কো ভুসং খাদ, এতং দীঘাযুলক্খণং.
১০৭. ‘‘ইদানি সো ইধাগন্ত্ৰা, অতিথী যুত্তসেৰকো;
অথ দক্খসি সালূকং, সযন্তং মুসলুত্তর’’ন্তি.
তত্থাযং সঙ্খেপত্থো – তাত, ত্ৰং মা সালূকসূকরভাৰং পত্থযি, অযঞ্হি আতুরন্নানি মরণভোজনানি ভুঞ্জতি, যানি ভুঞ্জিত্ৰা নচিরস্সেৰ মরণং পাপুণিস্সতি, ত্ৰং পন অপ্পোস্সুক্কো নিরালযো হুত্ৰা অত্তনা লদ্ধং ইমং পলালমিস্সকং ভুসং খাদ, এতং দীঘাযুভাৰস্স লক্খণং সঞ্জানননিমিত্তং. ইদানি কতিপাহস্সেৰ সো ৰেৰাহিকপুরিসো মহতিযা পরিসায যুত্তো যুত্তসেৰকো ইধ অতিথি হুত্ৰা আগতো ভৰিস্সতি, অথেতং সালূকং মুসলসদিসেন উত্তরোট্ঠেন সমন্নাগতত্তা মুসলুত্তরং মারিতং সযন্তং দক্খসীতি.
ততো কতিপাহস্সেৰ ৰেৰাহিকেসু আগতেসু সালূকং মারেত্ৰা উত্তরিভঙ্গমকংসু. উভো গোণা তং তস্স ৰিপত্তিং দিস্ৰা ‘‘অম্হাকং ভুসমেৰ ৰর’’ন্তি চিন্তযিংসু. সত্থা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা তদত্থজোতিকং ততিযং গাথমাহ –
১০৮. ‘‘ৰিকন্তং সূকরং দিস্ৰা, সযন্তং মুসলুত্তরং;
জরগ্গৰা ৰিচিন্তেসুং, ৰরম্হাকং ভুসামিৰা’’তি.
তত্থ ভুসামিৰাতি ভুসমেৰ অম্হাকং ৰরং উত্তমন্তি অত্থো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে সো ভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা কুমারিকা এতরহি থুল্লকুমারিকা অহোসি, সালূকো উক্কণ্ঠিতভিক্খু, চূল়লোহিতো আনন্দো, মহালোহিতো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
সালূকজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.
[২৮৭] ৭. লাভগরহজাতকৰণ্ণনা
নানুম্মত্তোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো সারিপুত্তত্থেরস্স সদ্ধিৰিহারিকং আরব্ভ কথেসি. থেরস্স কির সদ্ধিৰিহারিকো থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো ‘‘লাভুপ্পত্তিপটিপদং মে, ভন্তে, কথেথ, কিং করোন্তো চীৰরাদীনং লাভী হোতী’’তি পুচ্ছি. অথস্স থেরো ‘‘আৰুসো, চতূহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স লাভসক্কারো উপ্পজ্জতি, অত্তনো অব্ভন্তরে হিরোত্তপ্পং ভিন্দিত্ৰা সামঞ্ঞং পহায অনুম্মত্তেনেৰ উম্মত্তেন ৰিয ভৰিতব্বং, পিসুণৰাচা ৰত্তব্বা, নটসদিসেন ভৰিতব্বং, ৰিকিণ্ণৰাচেন কুতূহলেন ভৰিতব্ব’’ন্তি ইমং লাভুপ্পত্তিপটিপদং কথেসি. সো তং পটিপদং গরহিত্ৰা উট্ঠায পক্কন্তো. থেরো সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা তং পৰত্তিং আচিক্খি. সত্থা ‘‘নেসো, সারিপুত্ত, ভিক্খু ইদানেৰ লাভং গরহতি, পুব্বেপেস গরহিযেৰা’’তি ৰত্ৰা থেরেন যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো সোল়সৰস্সিককালেযেৰ তিণ্ণং ৰেদানং অট্ঠারসন্নঞ্চ সিপ্পানং পরিযোসানং পত্ৰা দিসাপামোক্খো আচরিযো হুত্ৰা পঞ্চ মাণৰকসতানি সিপ্পং ৰাচেসি. তত্রেকো মাণৰো সীলাচারসম্পন্নো একদিৰসং আচরিযং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘কথং ইমেসং সত্তানং লাভো উপ্পজ্জতী’’তি লাভুপ্পত্তিপটিপদং পুচ্ছি. আচরিযো ‘‘তাত, ইমেসং সত্তানং চতূহি কারণেহি লাভো উপ্পজ্জতী’’তি ৰত্ৰা পঠমং গাথমাহ –
১০৯. ‘‘নানুম্মত্তো নাপিসুণো, নানটো নাকুতূহলো;
মূল়্হেসু লভতে লাভং, এসা তে অনুসাসনী’’তি.
তত্থ নানুম্মত্তোতি ন অনুম্মত্তো. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা উম্মত্তকো নাম ইত্থিপুরিসদারিকদারকে দিস্ৰা তেসং ৰত্থালঙ্কারাদীনি ৰিলুম্পতি, ততো ততো মচ্ছমংসপূৰাদীনি বলক্কারেন গহেত্ৰা খাদতি, এৰমেৰ যো গিহিভূতো অজ্ঝত্তবহিদ্ধসমুট্ঠানং হিরোত্তপ্পং পহায কুসলাকুসলং অগণেত্ৰা নিরযভযং অভাযন্তো লোভাভিভূতো পরিযাদিণ্ণচিত্তো কামেসু পমত্তো সন্ধিচ্ছেদাদীনি সাহসিককম্মানি করোতি, পব্বজিতোপি হিরোত্তপ্পং পহায কুসলাকুসলং অগণেত্ৰা নিরযভযং অভাযন্তো সত্থারা পঞ্ঞত্তং সিক্খাপদং মদ্দন্তো লোভেন অভিভূতো পরিযাদিণ্ণচিত্তো চীৰরাদিমত্তং নিস্সায অত্তনো সামঞ্ঞং ৰিজহিত্ৰা পমত্তো ৰেজ্জকম্মদূতকম্মাদীনি করোতি, ৰেল়ুদানাদীনি নিস্সায জীৰিকং কপ্পেতি, অযং অনুম্মত্তোপি উম্মত্তসদিসত্তা উম্মত্তো নাম, এৰরূপস্স খিপ্পং লাভো উপ্পজ্জতি. যো পন এৰং অনুম্মত্তো লজ্জী কুক্কুচ্চকো, এস মূল়্হেসু অপণ্ডিতেসু পুরিসেসু লাভং ন লভতি, তস্মা লাভত্থিকেন উম্মত্তকেন ৰিয ভৰিতব্বন্তি.
নাপিসুণোতি এত্থাপি যো পিসুণো হোতি, ‘‘অসুকেন ইদং নাম কত’’ন্তি রাজকুলে পেসুঞ্ঞং উপসংহরতি, সো অঞ্ঞেসং যসং অচ্ছিন্দিত্ৰা অত্তনো গণ্হাতি. রাজানোপি নং ‘‘অযং অম্হেসু সসস্নেহো’’তি উচ্চে ঠানে ঠপেন্তি, অমচ্চাদযোপিস্স ‘‘অযং নো রাজকুলে পরিভিন্দেয্যা’’তি ভযেন দাতব্বং মঞ্ঞন্তি, এৰং এতরহি পিসুণস্স লাভো উপ্পজ্জতি. যো পন অপিসুণো, সো মূল়্হেসু লাভং ন লভতীতি এৰমত্থো ৰেদিতব্বো.
নানটোতি লাভং উপ্পাদেন্তেন নটেন ৰিয ভৰিতব্বং. যথা নটো হিরোত্তপ্পং পহায নচ্চগীতৰাদিতেহি কীল়ং কত্ৰা ধনং সংহরতি, এৰমেৰ লাভত্থিকেন হিরোত্তপ্পং ভিন্দিত্ৰা ইত্থিপুরিসদারিকদারকানং সোণ্ডসহাযেন ৰিয নানপ্পকারং কেল়িং করোন্তেন ৰিচরিতব্বং. যো এৰং অনটো, সো মূল়্হেসু লাভং ন লভতি.
নাকুতূহলোতি কুতূহলো নাম ৰিপ্পকিণ্ণৰাচো. রাজানো হি অমচ্চে পুচ্ছন্তি – ‘‘অসুকট্ঠানে কির ‘মনুস্সো মারিতো, ঘরং ৰিলুত্তং, পরেসং দারা পধংসিতা’তি সুয্যতি, কেসং নু খো ইদং কম্ম’’ন্তি. তত্থ সেসেসু অকথেন্তেসুযেৰ যো উট্ঠহিত্ৰা ‘‘অসুকো চ অসুকো চ নামা’’তি ৰদতি, অযং কুতূহলো নাম. রাজানো তস্স ৰচনেন তে পুরিসে পরিযেসিত্ৰা নিসেধেত্ৰা ‘‘ইমং নিস্সায নো নগরং নিচ্চোরং জাত’’ন্তি তস্স মহন্তং যসং দেন্তি, সেসাপি জনা ‘‘অযং নো রাজপুরিসেহি পুট্ঠো সুযুত্তদুযুত্তং কথেয্যা’’তি ভযেন তস্সেৰ ধনং দেন্তি, এৰং কুতূহলস্স লাভো উপ্পজ্জতি. যো পন অকুতূহলো, এস ন মূল়্হেসু লভতি লাভং. এসা তে অনুসাসনীতি এসা অম্হাকং সন্তিকা তুয্হং লাভানুসিট্ঠীতি.
অন্তেৰাসিকো আচরিযস্স কথং সুত্ৰা লাভং গরহন্তো –
১১০. ‘‘ধিরত্থু তং যসলাভং, ধনলাভঞ্চ ব্রাহ্মণ;
যা ৰুত্তি ৰিনিপাতেন, অধম্মচরণেন ৰা.
১১১. ‘‘অপি চে পত্তমাদায, অনগারো পরিব্বজে;
এসাৰ জীৰিকা সেয্যো, যা চাধম্মেন এসনা’’তি. – গাথাদ্ৰযমাহ;
তত্থ যা ৰুত্তীতি যা জীৰিতৰুত্তি. ৰিনিপাতেনাতি অত্তনো ৰিনিপাতেন. অধম্মচরণেনাতি অধম্মকিরিযায ৰিসমকিরিযায ৰধবন্ধনগরহাদীহি অত্তানং ৰিনিপাতেত্ৰা অধম্মং চরিত্ৰা যা ৰুত্তি, তঞ্চ যসধনলাভঞ্চ সব্বং ধিরত্থু নিন্দামি গরহামি, ন মে এতেনত্থোতি অধিপ্পাযো. পত্তমাদাযাতি ভিক্খাভাজনং গহেত্ৰা. অনগারো পরিব্বজেতি অগেহো পব্বজিতো হুত্ৰা চরেয্য, ন চ সপ্পুরিসো কাযদুচ্চরিতাদিৰসেন অধম্মচরিযং চরেয্য. কিংকারণা? এসাৰ জীৰিকা সেয্যো. যা চাধম্মেন এসনাতি, যা এসা অধম্মেন জীৰিকপরিযেসনা, ততো এসা পত্তহত্থস্স পরকুলেসু ভিক্খাচরিযাৰ সেয্যো, সতগুণেন সহস্সগুণেন সুন্দরতরোতি দস্সেতি.