৫. কুম্ভৰগ্গো

[২৯১] ১. সুরাঘটজাতকৰণ্ণনা

সব্বকামদদং কুম্ভন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অনাথপিণ্ডিকস্স ভাগিনেয্যং আরব্ভ কথেসি. সো কির মাতাপিতূনং সন্তকা চত্তালীস হিরঞ্ঞকোটিযো পানব্যসনেন নাসেত্ৰা সেট্ঠিনো সন্তিকং অগমাসি. সোপিস্স ‘‘ৰোহারং করোহী’’তি সহস্সং অদাসি, তম্পি নাসেত্ৰা পুন অগমাসি. পুনস্স পঞ্চ সতানি দাপেসি, তানিপি নাসেত্ৰা পুন আগতস্স দ্ৰে থূলসাটকে দাপেসি. তেপি নাসেত্ৰা পুন আগতং গীৰাযং গাহাপেত্ৰা নীহরাপেসি. সো অনাথো হুত্ৰা পরকুট্টং নিস্সায কালমকাসি, তমেনং কড্ঢিত্ৰা বহি ছড্ডেসুং. অনাথপিণ্ডিকো ৰিহারং গন্ত্ৰা সব্বং তং ভাগিনেয্যস্স পৰত্তিং তথাগতস্স আরোচেসি. সত্থা ‘‘ত্ৰং এতং কথং সন্তপ্পেস্সসি, যমহং পুব্বে সব্বকামদদং কুম্ভং দত্ৰাপি সন্তপ্পেতুং নাসক্খি’’ন্তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তিত্ৰা পিতু অচ্চযেন সেট্ঠিট্ঠানং লভি. তস্স গেহে ভূমিগতমেৰ চত্তালীসকোটিধনং অহোসি, পুত্তো পনস্স একোযেৰ. বোধিসত্তো দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা কালকতো সক্কো দেৰরাজা হুত্ৰা নিব্বত্তি. অথস্স পুত্তো ৰীথিং আৰরিত্ৰা মণ্ডপং কারেত্ৰা মহাজনপরিৰুতো নিসীদিত্ৰা সুরং পাতুং আরভি. সো লঙ্ঘনধাৰননচ্চগীতাদীনি করোন্তানং সহস্সং সহস্সং দদমানো ইত্থিসোণ্ডসুরাসোণ্ডমংসসোণ্ডাদিভাৰং আপজ্জিত্ৰা ‘‘ক্ৰ গীতং, ক্ৰ নচ্চং, ক্ৰ ৰাদিত’’ন্তি সমজ্জত্থিকো পমত্তো হুত্ৰা আহিণ্ডন্তো নচিরস্সেৰ চত্তালীসকোটিধনং উপভোগপরিভোগূপকরণানি চ ৰিনাসেত্ৰা দুগ্গতো কপণো পিলোতিকং নিৰাসেত্ৰা ৰিচরি. সক্কো আৰজ্জেন্তো তস্স দুগ্গতভাৰং ঞত্ৰা পুত্তপেমেন আগন্ত্ৰা সব্বকামদদং কুম্ভং দত্ৰা ‘‘তাত, যথা অযং কুম্ভো ন ভিজ্জতি, তথা নং রক্খ, ইমস্মিং তে সতি ধনস্স পরিচ্ছেদো নাম ন ভৰিস্সতি, অপ্পমত্তো হোহী’’তি ওৰদিত্ৰা দেৰলোকমেৰ গতো. ততো পট্ঠায সুরং পিৰন্তো ৰিচরি. অথেকদিৰসং মত্তো তং কুম্ভং আকাসে খিপিত্ৰা সম্পটিচ্ছন্তো একৰারং ৰিরজ্ঝি, কুম্ভো ভূমিযং পতিত্ৰা ভিজ্জি. ততো পট্ঠায পুন দলিদ্দো হুত্ৰা পিলোতিকং নিৰাসেত্ৰা কপালহত্থো ভিক্খং চরন্তো পরকুট্টং নিস্সায কালমকাসি.

সত্থা ইমং অতীতং আহরিত্ৰা –

১২১. ‘‘সব্বকামদদং কুম্ভং, কুটং লদ্ধান ধুত্তকো;

যাৰ নং অনুপালেতি, তাৰ সো সুখমেধতি.

১২২. ‘‘যদা মত্তো চ দিত্তো চ, পমাদা কুম্ভমব্ভিদা;

তদা নগ্গো চ পোত্থো চ, পচ্ছা বালো ৰিহঞ্ঞতি.

১২৩. ‘‘এৰমেৰ যো ধনং লদ্ধা, পমত্তো পরিভুঞ্জতি;

পচ্ছা তপ্পতি দুম্মেধো, কুটং ভিত্ৰাৰ ধুত্তকো’’তি. –

ইমা অভিসম্বুদ্ধগাথা ৰত্ৰা জাতকং সমোধানেসি.

তত্থ সব্বকামদদন্তি সব্বে ৰত্থুকামে দাতুং সমত্থং কুম্ভং. কুটন্তি কুম্ভৰেৰচনং. যাৰাতি যত্তকং কালং. অনুপালেতীতি যো কোচি এৰরূপং লভিত্ৰা যাৰ রক্খতি, তাৰ সো সুখমেধতীতি অত্থো. মত্তো চ দিত্তো চাতি সুরামদেন মত্তো দপ্পেন দিত্তো. পমাদা কুম্ভমব্ভিদাতি পমাদেন কুম্ভং ভিন্দি. নগ্গো চ পোত্থো চাতি কদাচি নগ্গো, কদাচি পোত্থকপিলোতিকায নিৰত্থত্তা পোত্থো. এৰমেৰাতি এৰং এৰ. পমত্তোতি পমাদেন. তপ্পতীতি সোচতি.

‘‘তদা সুরাঘটভেদকো ধুত্তো সেট্ঠিভাগিনেয্যো অহোসি, সক্কো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সুরাঘটজাতকৰণ্ণনা পঠমা.

[২৯২] ২. সুপত্তজাতকৰণ্ণনা

বারাণস্যং, মহারাজাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো বিম্বাদেৰিযা সারিপুত্তত্থেরেন দিন্নং রোহিতমচ্ছরসং নৰসপ্পিমিস্সকং সালিভত্তং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু হেট্ঠা কথিতঅব্ভন্তরজাতকে (জা. ১.৩.৯১-৯৩) ৰত্থুসদিসমেৰ. তদাপি হি থেরিযা উদরৰাতো কুপ্পি, রাহুলভদ্দো থেরস্স আচিক্খি. থেরো তং আসনসালাযং নিসীদাপেত্ৰা কোসলরঞ্ঞো নিৰেসনং গন্ত্ৰা রোহিতমচ্ছরসং নৰসপ্পিমিস্সকং সালিভত্তং আহরিত্ৰা তস্স অদাসি. সো আহরিত্ৰা মাতু থেরিযা অদাসি, তস্সা ভুত্তমত্তায উদরৰাতো পটিপ্পস্সম্ভি. রাজা পুরিসে পেসেত্ৰা পরিগ্গণ্হাপেত্ৰা ততো পট্ঠায থেরিযা তথারূপং ভত্তং অদাসি. অথেকদিৰসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো ধম্মসেনাপতি, থেরিং এৰরূপেন নাম ভোজনেন সন্তপ্পেসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ সারিপুত্তো রাহুলমাতায পত্থিতং দেতি, পুব্বেপি অদাসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কাকযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো অসীতিযা কাকসহস্সানং জেট্ঠকো সুপত্তো নাম কাকরাজা অহোসি, অগ্গমহেসী পনস্স সুফস্সা নাম কাকী অহোসি, সেনাপতি সুমুখো নাম. সো অসীতিযা কাকসহস্সেহি পরিৰুতো বারাণসিং উপনিস্সায ৰসি. সো একদিৰসং সুফস্সং আদায গোচরং পরিযেসন্তো বারাণসিরঞ্ঞো মহানসমত্থকেন অগমাসি. সূদো রঞ্ঞো নানামচ্ছমংসৰিকতিপরিৰারং ভোজনং সম্পাদেত্ৰা থোকং ভাজনানি ৰিৰরিত্ৰা উসুমং পলাপেন্তো অট্ঠাসি. সুফস্সা মচ্ছমংসগন্ধং ঘাযিত্ৰা রাজভোজনং ভুঞ্জিতুকামা হুত্ৰা তং দিৰসং অকথেত্ৰা দুতিযদিৰসে ‘‘এহি, ভদ্দে, গোচরায গমিস্সামা’’তি ৰুত্তা ‘‘তুম্হে গচ্ছথ, ময্হং একো দোহল়ো অত্থী’’তি ৰত্ৰা ‘‘কীদিসো দোহল়ো’’তি ৰুত্তে ‘‘বারাণসিরঞ্ঞো ভোজনং ভুঞ্জিতুকামাম্হি, ন খো পন সক্কা মযা তং লদ্ধুং, তস্মা জীৰিতং পরিচ্চজিস্সামি, দেৰা’’তি আহ. বোধিসত্তো চিন্তযমানো নিসীদি. সুমুখো আগন্ত্ৰা ‘‘কিং, মহারাজ, অনত্তমনোসী’’তি পুচ্ছি, রাজা তমত্থং আরোচেসি. সেনাপতি ‘‘মা চিন্তযি, মহারাজা’’তি তে উভোপি অস্সাসেত্ৰা ‘‘অজ্জ তুম্হে ইধেৰ হোথ, মযং ভত্তং আহরিস্সামা’’তি ৰত্ৰা পক্কামি.

সো কাকে সন্নিপাতেত্ৰা তং কারণং কথেত্ৰা ‘‘এথ ভত্তং আহরিস্সামা’’তি কাকেহি সদ্ধিং বারাণসিং পৰিসিত্ৰা মহানসস্স অৰিদূরে কাকে ৰগ্গে ৰগ্গে কত্ৰা তস্মিং তস্মিং ঠানে আরক্খত্থায ঠপেত্ৰা সযং অট্ঠহি কাকযোধেহি সদ্ধিং মহানসছদনে নিসীদি রঞ্ঞো ভত্তহরণকালং ওলোকযমানো. তে চ কাকে আহ – ‘‘অহং রঞ্ঞো ভত্তে হরিযমানে ভাজনানি পাতেস্সামি, ভাজনেসু পতিতেসু ময্হং জীৰিতং নত্থি, তুম্হেসু চত্তারো জনা মুখপূরং ভত্তং, চত্তারো মচ্ছমংসং গহেত্ৰা নেত্ৰা সুপত্তং সপজাপতিকং কাকরাজানং ভোজেথ, ‘কহং সেনাপতী’তি ৰুত্তে ‘পচ্ছতো এহিতী’তি ৰদেয্যাথা’’তি. অথ সূদো রঞ্ঞো ভোজনৰিকতিং সম্পাদেত্ৰা কাজেন গহেত্ৰা রাজকুলং পাযাসি. তস্স রাজঙ্গণং গতকালে কাকসেনাপতি কাকানং সঞ্ঞং দত্ৰা সযং উপ্পতিত্ৰা ভত্তহারকস্স উরে নিসীদিত্ৰা নখপঞ্জরেন পহরিত্ৰা কণযগ্গসদিসেন তুণ্ডেন নাসগ্গমস্স অভিহন্ত্ৰা উট্ঠায দ্ৰীহি পক্খেহি মুখমস্স পিদহি. রাজা মহাতলে চঙ্কমন্তো মহাৰাতপানেন ওলোকেত্ৰা তং কাকস্স কিরিযং দিস্ৰা ভত্তহারকস্স সদ্দং দত্ৰা ‘‘ভো ভত্তকারক, ভাজনানি ছড্ডেত্ৰা কাকমেৰ গণ্হা’’তি আহ. সো ভাজনানি ছড্ডেত্ৰা কাকং দল়্হং গণ্হি. রাজাপি নং ‘‘ইতো এহী’’তি আহ.

তস্মিং খণে কাকা আগন্ত্ৰা অত্তনো পহোনকং ভুঞ্জিত্ৰা সেসং ৰুত্তনিযামেনেৰ গহেত্ৰা অগমিংসু. ততো সেসা আগন্ত্ৰা সেসং ভুঞ্জিংসু. তেপি অট্ঠ জনা গন্ত্ৰা রাজানং সপজাপতিকং ভোজেসুং, সুফস্সায দোহল়ো ৰূপসমি. ভত্তহারকো কাকং রঞ্ঞো উপনেসি. অথ নং রাজা পুচ্ছি – ‘‘ভো কাক, ত্ৰং মমঞ্চ ন লজ্জি, ভত্তহারকস্স চ নাসং খণ্ডেসি, ভত্তভাজনানি চ ভিন্দি, অত্তনো চ জীৰিতং ন রক্খি, কস্মা এৰরূপং কম্মমকাসী’’তি? কাকো ‘‘মহারাজ, অম্হাকং রাজা বারাণসিং উপনিস্সায ৰসতি, অহমস্স সেনাপতি, তস্স সুফস্সা নাম ভরিযা দোহল়িনী তুম্হাকং ভোজনং ভুঞ্জিতুকামা, রাজা তস্সা দোহল়ং ময্হং আচিক্খি. অহং তত্থেৰ মম জীৰিতং পরিচ্চজিত্ৰা আগতো, ইদানি মে তস্সা ভোজনং পেসিতং, ময্হং মনোরথো মত্থকং পত্তো, ইমিনা কারণেন মযা এৰরূপং কম্মং কত’’ন্তি দীপেন্তো ইমা গাথা আহ.

১২৪. ‘‘বারাণস্যং মহারাজ, কাকরাজা নিৰাসকো;

অসীতিযা সহস্সেহি, সুপত্তো পরিৰারিতো.

১২৫. ‘‘তস্স দোহল়িনী ভরিযা, সুফস্সা ভক্খিতুমিচ্ছতি;

রঞ্ঞো মহানসে পক্কং, পচ্চগ্ঘং রাজভোজনং.

১২৬. ‘‘তেসাহং পহিতো দূতো, রঞ্ঞো চম্হি ইধাগতো;

ভত্তু অপচিতিং কুম্মি, নাসাযমকরং ৰণ’’ন্তি.

তত্থ বারাণস্যন্তি বারাণসিযং. নিৰাসকোতি নিবদ্ধৰসনকো. পক্কন্তি নানপ্পকারেন সম্পাদিতং. কেচি ‘‘সিদ্ধ’’ন্তি সজ্ঝাযন্তি. পচ্চগ্ঘন্তি অব্ভুণ্হং অপারিৰাসিকং, মচ্ছমংসৰিকতীসু ৰা পচ্চেকং মহগ্ঘং এত্থাতি পচ্চগ্ঘং. তেসাহং পহিতো দূতো, রঞ্ঞো চম্হি ইধাগতোতি তেসং উভিন্নম্পি অহং দূতো আণত্তিকরো রঞ্ঞো চ অম্হি পহিতো, তস্মা ইধ আগতোতি অত্থো. ভত্তু অপচিতিং কুম্মীতি স্ৰাহং এৰং আগতো অত্তনো ভত্তু অপচিতিং সক্কারসম্মানং করোমি. নাসাযমকরং ৰণন্তি, মহারাজ, ইমিনা কারণেন তুম্হে চ অত্তনো চ জীৰিতং অগণেত্ৰা ভত্তভাজনং পাতাপেতুং ভত্তহারকস্স নাসায মুখতুণ্ডকেন ৰণং অকাসিং, মযা অত্তনো রঞ্ঞো অপচিতি কতা, ইদানি তুম্হে যং ইচ্ছথ, তং দণ্ডং করোথাতি.

রাজা তস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘মযং তাৰ মনুস্সভূতানং মহন্তং যসং দত্ৰা অম্হাকং সুহজ্জে কাতুং ন সক্কোম, গামাদীনি দদমানাপি অম্হাকং জীৰিতদাযকং ন লভাম, অযং কাকো সমানো অত্তনো রঞ্ঞো জীৰিতং পরিচ্চজতি, অতিৰিয সপ্পুরিসো মধুরস্সরো ধম্মকথিকো’’তি গুণেসু পসীদিত্ৰা তং সেতচ্ছত্তেন পূজেসি. সো অত্তনা লদ্ধেন সেতচ্ছত্তেন রাজানমেৰ পূজেত্ৰা বোধিসত্তস্স গুণে কথেসি. রাজা নং পক্কোসাপেত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা উভিন্নম্পি তেসং অত্তনো ভোজননিযামেন ভত্তং পট্ঠপেসি, সেসকাকানং দেৰসিকং একং তণ্ডুলম্বণং পচাপেসি, সযঞ্চ বোধিসত্তস্স ওৰাদে ঠত্ৰা সব্বসত্তানং অভযং দত্ৰা পঞ্চ সীলানি রক্খি. সুপত্তকাকোৰাদো পন সত্ত ৰস্সসতানি পৰত্তি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা রাজা আনন্দো অহোসি, সুমুখো সেনাপতি সারিপুত্তো, সুফস্সা রাহুলমাতা, সুপত্তো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সুপত্তজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.

[২৯৩] ৩. কাযনিব্বিন্দজাতকৰণ্ণনা

ফুট্ঠস্স মেতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং পুরিসং আরব্ভ কথেসি. সাৰত্থিযং কিরেকো পুরিসো পণ্ডুরোগেন অট্টিতো ৰেজ্জেহি পটিক্খিত্তো. পুত্তদারোপিস্স ‘‘কো ইমং পটিজগ্গিতুং সক্কোতী’’তি চিন্তেসি. তস্স এতদহোসি – ‘‘সচাহং ইমম্হা রোগা ৰুট্ঠহিস্সামি, পব্বজিস্সামী’’তি. সো কতিপাহেনেৰ কিঞ্চি সপ্পাযং লভিত্ৰা অরোগো হুত্ৰা জেতৰনং গন্ত্ৰা সত্থারং পব্বজ্জং যাচি. সো সত্থু সন্তিকে পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভিত্ৰা নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. অথেকদিৰসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, অসুকো নাম পণ্ডুরোগী ‘ইমম্হা রোগা ৰুট্ঠিতো পব্বজিস্সামী’তি চিন্তেত্ৰা পব্বজিতো চেৰ অরহত্তঞ্চ পত্তো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি. পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানি অযমেৰ; পুব্বে পণ্ডিতাপি এৰং ৰত্ৰা রোগা ৰুট্ঠায পব্বজিত্ৰা অত্তনো ৰুড্ঢিমকংসূ’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৰা ৰসন্তো পণ্ডুরোগী অহোসি. ৰেজ্জাপি পটিজগ্গিতুং নাসক্খিংসু, পুত্তদারোপিস্স ৰিপ্পটিসারী অহোসি. সো ‘‘ইমম্হা রোগা ৰুট্ঠিতো পব্বজিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা কিঞ্চিদেৰ সপ্পাযং লভিত্ৰা অরোগো হুত্ৰা হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ উপ্পাদেত্ৰা ঝানসুখেন ৰিহরন্তো ‘‘এত্তকং কালং এৰরূপং সুখং নাম নালত্থ’’ন্তি উদানং উদানেন্তো ইমা গাথা আহ –

১২৭. ‘‘ফুট্ঠস্স মে অঞ্ঞতরেন ব্যাধিনা, রোগেন বাল়্হং দুখিতস্স রুপ্পতো;

পরিসুস্সতি খিপ্পমিদং কল়েৰরং, পুপ্ফং যথা পংসুনি আতপে কতং.

১২৮. ‘‘অজঞ্ঞং জঞ্ঞসঙ্খাতং, অসুচিং সুচিসম্মতং;

নানাকুণপপরিপূরং, জঞ্ঞরূপং অপস্সতো.

১২৯. ‘‘ধিরত্থুমং আতুরং পূতিকাযং, জেগুচ্ছিযং অস্সুচিং ব্যাধিধম্মং;

যত্থপ্পমত্তা অধিমুচ্ছিতা পজা, হাপেন্তি মগ্গং সুগতূপপত্তিযা’’তি.

তত্থ অঞ্ঞতরেনাতি অট্ঠনৰুতিযা রোগেসু একেন পণ্ডুরোগব্যাধিনা. রোগেনাতি রুজ্জনসভাৰত্তা এৰংলদ্ধনামেন. রুপ্পতোতি ঘট্টিযমানস্স পীল়িযমানস্স. পংসুনি আতপে কতন্তি যথা আতপে তত্তৰালিকায ঠপিতং সুখুমপুপ্ফং পরিসুস্সেয্য, এৰং পরিসুস্সতীতি অত্থো.

অজঞ্ঞং জঞ্ঞসঙ্খাতন্তি পটিকূলং অমনাপমেৰ বালানং মনাপন্তি সঙ্খং গতং. নানাকুণপপরিপূরন্তি কেসাদীহি দ্ৰত্তিংসায কুণপেহি পরিপুণ্ণং. জঞ্ঞরূপং অপস্সতোতি অপস্সন্তস্স অন্ধবালপুথুজ্জনস্স মনাপং সাধুরূপং পরিভোগসভাৰং হুত্ৰা উপট্ঠাতি, ‘‘অক্খিম্হা অক্খিগূথকো’’তিআদিনা নযেন পকাসিতো অসুভসভাৰো বালানং ন উপট্ঠাতি.

আতুরন্তি নিচ্চগিলানং. অধিমুচ্ছিতাতি কিলেসমুচ্ছায অতিৰিয মুচ্ছিতা. পজাতি অন্ধবালপুথুজ্জনা. হাপেন্তি মগ্গং সুগতূপপত্তিযাতি ইমস্মিং পূতিকাযে লগ্গা লগ্গিতা হুত্ৰা অপাযমগ্গং পূরেন্তা দেৰমনুস্সভেদায সুগতিউপপত্তিযা মগ্গং পরিহাপেন্তি.

ইতি মহাসত্তো নানপ্পকারেন অসুচিভাৰঞ্চ নিচ্চাতুরভাৰঞ্চ পরিগ্গণ্হন্তো কাযে নিব্বিন্দিত্ৰা যাৰজীৰং চত্তারো ব্রহ্মৰিহারে ভাৰেত্ৰা ব্রহ্মলোকপরাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে বহুজনা সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু. ‘‘তদা তাপসো অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

কাযনিব্বিন্দজাতকৰণ্ণনা ততিযা.

[২৯৪] ৪. জম্বুখাদকজাতকৰণ্ণনা

কোযং বিন্দুস্সরো ৰগ্গূতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তকোকালিকে আরব্ভ কথেসি. তদা হি দেৰদত্তে পরিহীনলাভসক্কারে কোকালিকো কুলানি উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘দেৰদত্তত্থেরো নাম মহাসম্মতপৰেণিযা ওক্কাকরাজৰংসে জাতো অসম্ভিন্নখত্তিযৰংসে ৰড্ঢিতো তিপিটকধরো ঝানলাভী মধুরকথো ধম্মকথিকো, দেথ করোথ থেরস্সা’’তি দেৰদত্তস্স ৰণ্ণং ভাসতি. দেৰদত্তোপি ‘‘কোকালিকো উদিচ্চব্রাহ্মণকুলা নিক্খমিত্ৰা পব্বজিতো বহুস্সুতো ধম্মকথিকো, দেথ করোথ কোকালিকস্সা’’তি কোকালিকস্স ৰণ্ণং ভাসতি. ইতি তে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৰণ্ণং ভাসিত্ৰা কুলঘরেসু ভুঞ্জন্তা ৰিচরন্তি. অথেকদিৰসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো দেৰদত্তকোকালিকা, অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অভূতগুণকথং কথেত্ৰা ভুঞ্জন্তা ৰিচরন্তী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ তে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অভূতগুণকথং কথেত্ৰা ভুঞ্জন্তি, পুব্বেপেৰং ভুঞ্জিংসুযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো অঞ্ঞতরস্মিং জম্বুৰনসণ্ডে রুক্খদেৰতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. তত্রেকো কাকো জম্বুসাখায নিসিন্নো জম্বুপক্কানি খাদতি. অথেকো সিঙ্গালো আগন্ত্ৰা উদ্ধং ওলোকেন্তো কাকং দিস্ৰা ‘‘যংনূনাহং ইমস্স অভূতগুণকথং কথেত্ৰা জম্বূনি খাদেয্য’’ন্তি তস্স ৰণ্ণং কথেন্তো ইমং গাথমাহ –

১৩০. ‘‘কোযং বিন্দুস্সরো ৰগ্গু, সরৰন্তানমুত্তমো;

অচ্চুতো জম্বুসাখায, মোরচ্ছাপোৰ কূজতী’’তি.

তত্থ বিন্দুস্সরোতি বিন্দুনা অৰিসারেন পিণ্ডিতেন সরেন সমন্নাগতো. ৰগ্গূতি মধুরসদ্দো. অচ্চুতোতি ন চুতো সন্নিসিন্নো. মোরচ্ছাপোৰ কূজতীতি তরুণমোরোৰ মনাপেন সদ্দেন ‘‘কো নামেসো কূজতী’’তি ৰদতি.

অথ নং কাকো পটিপসংসন্তো দুতিযং গাথমাহ –

১৩১. ‘‘কুলপুত্তোৰ জানাতি, কুলপুত্তং পসংসিতুং;

ব্যগ্ঘচ্ছাপসরীৰণ্ণ, ভুঞ্জ সম্ম দদামি তে’’তি.

তত্থ ব্যগ্ঘচ্ছাপসরীৰণ্ণাতি ত্ৰং অম্হাকং ব্যগ্ঘপোতকসমানৰণ্ণোৰ খাযসি, তেন তং ৰদামি অম্ভো ব্যগ্ঘচ্ছাপসরীৰণ্ণ. ভুঞ্জ, সম্ম, দদামি তেতি ৰযস্স যাৰদত্থং জম্বুপক্কানি খাদ, অহং তে দদামীতি.

এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা জম্বুসাখং চালেত্ৰা ফলানি পাতেসি. অথ তস্মিং জম্বুরুক্খে অধিৰত্থা দেৰতা তে উভোপি অভূতগুণকথং কথেত্ৰা জম্বূনি খাদন্তে দিস্ৰা ততিযং গাথমাহ –

১৩২. ‘‘চিরস্সং ৰত পস্সামি, মুসাৰাদী সমাগতে;

ৰন্তাদং কুণপাদঞ্চ, অঞ্ঞমঞ্ঞং পসংসকে’’তি.

তত্থ ৰন্তাদন্তি পরেসং ৰন্তভত্তখাদকং কাকং. কুণপাদঞ্চাতি কুণপখাদকং সিঙ্গালঞ্চ.

ইমঞ্চ পন গাথং ৰত্ৰা সা দেৰতা ভেরৰরূপারম্মণং দস্সেত্ৰা তে ততো পলাপেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সিঙ্গালো দেৰদত্তো অহোসি, কাকো কোকালিকো, রুক্খদেৰতা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

জম্বুখাদকজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.

[২৯৫] ৫. অন্তজাতকৰণ্ণনা

উসভস্সেৰ তে খন্ধোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো তেযেৰ দ্ৰে জনে আরব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৰত্থু পুরিমসদিসমেৰ.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং গামূপচারে এরণ্ডরুক্খদেৰতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. তদা একস্মিং গামকে মতং জরগ্গৰং নিক্কড্ঢিত্ৰা গামদ্ৰারে এরণ্ডৰনে ছড্ডেসুং. একো সিঙ্গালো আগন্ত্ৰা তস্স মংসং খাদি. একো কাকো আগন্ত্ৰা এরণ্ডে নিলীনো তং দিস্ৰা ‘‘যংনূনাহং এতস্স অভূতগুণকথং কথেত্ৰা মংসং খাদেয্য’’ন্তি চিন্তেত্ৰা পঠমং গাথমাহ –

১৩৩. ‘‘উসভস্সেৰ তে খন্ধো, সীহস্সেৰ ৰিজম্ভিতং;

মিগরাজ নমো ত্যত্থু, অপি কিঞ্চি লভামসে’’তি.

তত্থ নমো ত্যত্থূতি নমো তে অত্থু.

তং সুত্ৰা সিঙ্গালো দুতিযং গাথমাহ –

১৩৪. ‘‘কুলপুত্তোৰ জানাতি, কুলপুত্তং পসংসিতুং;

মযূরগীৰসঙ্কাস, ইতো পরিযাহি ৰাযসা’’তি.

তত্থ ইতো পরিযাহীতি এরণ্ডতো ওতরিত্ৰা ইতো যেনাহং, তেনাগন্ত্ৰা মংসং খাদাতি ৰদতি.

তং তেসং কিরিযং দিস্ৰা রুক্খদেৰতা ততিযং গাথমাহ –

১৩৫. ‘‘মিগানং সিঙ্গালো অন্তো, পক্খীনং পন ৰাযসো;

এরণ্ডো অন্তো রুক্খানং, তযো অন্তা সমাগতা’’তি.

তত্থ অন্তোতি হীনো লামকো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সিঙ্গালো দেৰদত্তো অহোসি, কাকো কোকালিকো, রুক্খদেৰতা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

অন্তজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.

[২৯৬] ৬. সমুদ্দজাতকৰণ্ণনা

কো নাযন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো উপনন্দত্থেরং আরব্ভ কথেসি. সো হি মহগ্ঘসো মহাতণ্হো অহোসি, সকটপূরেহি পচ্চযেহিপি সন্তপ্পেতুং ন সক্কা. ৰস্সূপনাযিককালে দ্ৰীসু তীসু ৰিহারেসু ৰস্সং উপগন্ত্ৰা একস্মিং উপাহনে ঠপেতি, একস্মিং কত্তরযট্ঠিং, একস্মিং উদকতুম্বং. একস্মিং সযং ৰসতি, জনপদৰিহারং গন্ত্ৰা পণীতপরিক্খারে ভিক্খূ দিস্ৰা অরিযৰংসকথং কথেত্ৰা তেসং পংসুকূলানি গাহাপেত্ৰা তেসং চীৰরানি গণ্হাতি, মত্তিকাপত্তে গাহাপেত্ৰা মনাপমনাপে পত্তে থালকানি চ গহেত্ৰা যানকং পূরেত্ৰা জেতৰনং আগচ্ছতি. অথেকদিৰসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, উপনন্দো সক্যপুত্তো মহগ্ঘসো মহিচ্ছো অঞ্ঞেসং পটিপত্তিং কথেত্ৰা সমণপরিক্খারেন যানকং পূরেত্ৰা আগচ্ছতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘অযুত্তং, ভিক্খৰে, উপনন্দেন কতং পরেসং অরিযৰংসকথং কথেন্তেন, পঠমতরঞ্হি অত্তনা অপ্পিচ্ছেন হুত্ৰা পচ্ছা পরেসং অরিযৰংসং কথেতুং ৰট্টতী’’তি.

‘‘অত্তানমেৰ পঠমং, পতিরূপে নিৰেসযে;

অথঞ্ঞমনুসাসেয্য, ন কিলিস্সেয্য পণ্ডিতো’’তি. (ধ. প. ১৫৮) –

ইমং ধম্মপদে গাথং দেসেত্ৰা উপনন্দং গরহিত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ উপনন্দো মহিচ্ছো, পুব্বে মহাসমুদ্দেপি উদকং রক্খিতব্বং মঞ্ঞী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সমুদ্দদেৰতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. অথেকো কাকো সমুদ্দস্স উপরিভাগে ৰিচরন্তো ‘‘সমুদ্দে উদকং পমাণেন পিৰথ, রক্খন্তা পিৰথা’’তি মচ্ছসঙ্ঘসকুণসঙ্ঘে ৰারেন্তো ৰারেন্তো চরতি. তং দিস্ৰা সমুদ্দদেৰতা পঠমং গাথমাহ –

১৩৬. ‘‘কো নাযং লোণতোযস্মিং, সমন্তা পরিধাৰতি;

মচ্ছে মকরে চ ৰারেতি, ঊমীসু চ ৰিহঞ্ঞতী’’তি.

তত্থ কো নাযন্তি কো নু অযং.

তং সুত্ৰা সমুদ্দকাকো দুতিযং গাথমাহ –

১৩৭. ‘‘অনন্তপাযী সকুণো, অতিত্তোতি দিসাসুতো;

সমুদ্দং পাতুমিচ্ছামি, সাগরং সরিতংপতি’’ন্তি.

তস্সত্থো – অহং অনন্তসাগরং পাতুমিচ্ছামি, তেনম্হি অনন্তপাযী নাম সকুণো মহতিযাপি অপূরণিযা তণ্হায সমন্নাগতত্তা অতিত্তোতিপি অহং দিসাসু সুতো ৰিস্সুতো পাকটো, স্ৰাহং ইমং সকলসমুদ্দং সুন্দরানং রতনানং আকরত্তা সাগরেন ৰা খতত্তা সাগরং সরিতানং পতিভাৰেন সরিতংপতিং পাতুমিচ্ছামীতি.

তং সুত্ৰা সমুদ্দদেৰতা ততিযং গাথমাহ –

১৩৮. ‘‘সো অযং হাযতি চেৰ, পূরতে চ মহোদধি;

নাস্স নাযতি পীতন্তো, অপেয্যো কির সাগরো’’তি.

তত্থ সো অযং হাযতি চেৰাতি উদকস্স ওসক্কনৰেলায হাযতি, নিক্খমনৰেলায পূরতি. নাস্স নাযতীতি অস্স মহাসমুদ্দস্স সচেপি নং সকললোকো পিৰেয্য, তথাপি ‘‘ইতো এত্তকং নাম উদকং পীত’’ন্তি পরিযন্তো ন পঞ্ঞাযতি. অপেয্যো কিরাতি এসো কির সাগরো ন সক্কা কেনচি উদকং খেপেত্ৰা পাতুন্তি.

এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা সা ভেরৰরূপারম্মণং দস্সেত্ৰা সমুদ্দকাকং পলাপেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সমুদ্দকাকো উপনন্দো অহোসি, দেৰতা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সমুদ্দজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.

[২৯৭] ৭. কামৰিলাপজাতকৰণ্ণনা

উচ্চে সকুণ ডেমানাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পুরাণদুতিযিকাপলোভনং আরব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৰত্থু পুপ্ফরত্তজাতকে (জা. ১.১.১৪৭) কথিতং, অতীতৰত্থু ইন্দ্রিযজাতকে (জা. ১.৮.৬০ আদযো) আৰিভৰিস্সতি. তং পন পুরিসং জীৰন্তং সূলে উত্তাসেসুং. সো তত্থ নিসিন্নো আকাসেন গচ্ছন্তং একং কাকং দিস্ৰা তাৰখরম্পি তং ৰেদনং অগণেত্ৰা পিযভরিযায সাসনং পেসেতুং কাকং আমন্তেন্তো ইমা গাথা আহ –

১৩৯. ‘‘উচ্চে সকুণ ডেমান, পত্তযান ৰিহঙ্গম;

ৰজ্জাসি খো ত্ৰং ৰামূরুং, চিরং খো সা করিস্সতি.

১৪০. ‘‘ইদং খো সা ন জানাতি, অসিং সত্তিঞ্চ ওড্ডিতং;

সা চণ্ডী কাহতি কোধং, তং মে তপতি নো ইদং.

১৪১. ‘‘এস উপ্পলসন্নাহো, নিক্খঞ্চুস্সীসকোহিতং;

কাসিকঞ্চ মুদুং ৰত্থং, তপ্পেতু ধনিকা পিযা’’তি.

তত্থ ডেমানাতি গচ্ছমান চরমান. পত্তযানাতি তমেৰালপতি, তথা ৰিহঙ্গমাতি. সো হি পত্তেহি যানং কত্ৰা গমনতো পত্তযানো, আকাসে গমনতো ৰিহঙ্গমো. ৰজ্জাসীতি ৰদেয্যাসি. ৰামূরুন্তি কদলিক্খন্ধসমানঊরুং, মম সূলে নিসিন্নভাৰং ৰদেয্যাসি. চিরং খো সা করিস্সতীতি সা ইমং পৰত্তিং অজানমানা মম আগমনং চিরং করিস্সতি, ‘‘চিরং মে গতস্স পিযস্স ন চ আগচ্ছতী’’তি এৰং চিন্তেস্সতীতি অত্থো.

অসিং সত্তিঞ্চাতি অসিসমানতায সত্তিসমানতায চ সূলমেৰ সন্ধায ৰদতি. তঞ্হি তস্স উত্তাসনত্থায ওড্ডিতং ঠপিতং. চণ্ডীতি কোধনা. কাহতি কোধন্তি ‘‘অতিচিরাযতী’’তি মযি কোধং করিস্সতি. তং মে তপতীতি তং তস্সা কুজ্ঝনং মং তপতি. নো ইদন্তি ইধ পন ইদং সূলং মং ন তপতীতি দীপেতি.

‘‘এস উপ্পলসন্নাহো’’তিআদীহি ঘরে উস্সীসকে ঠপিতং অত্তনো ভণ্ডং আচিক্খতি. তত্থ উপ্পলসন্নাহোতি উপ্পলো চ সন্নাহো চ উপ্পলসন্নাহো, উপ্পলসদিসো কণযো চ সন্নাহকো চাতি অত্থো. নিক্খঞ্চাতি পঞ্চহি সুৰণ্ণেহি কতং অঙ্গুলিমুদ্দিকং. কাসিকঞ্চ মুদু ৰত্থন্তি মুদুং কাসিকসাটকযুগং সন্ধাযাহ. এত্তকং কির তেন উস্সীসকে নিক্খিত্তং. তপ্পেতু ধনিকা পিযাতি এতং সব্বং গহেত্ৰা সা মম পিযা ধনত্থিকা ইমিনা ধনেন তপ্পেতু পূরেতু, সন্তুট্ঠা হোতূতি.

এৰং সো পরিদেৰমানোৰ কালং কত্ৰা নিরযে নিব্বত্তি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু, সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা ভরিযা এতরহি ভরিযা অহোসি, যেন পন দেৰপুত্তেন তং কারণং দিট্ঠং, সো অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

কামৰিলাপজাতকৰণ্ণনা সত্তমা.

[২৯৮] ৮. উদুম্বরজাতকৰণ্ণনা

উদুম্বরা চিমে পক্কাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. সো কির অঞ্ঞতরস্মিং পচ্চন্তগামকে ৰিহারং কারেত্ৰা ৰসতি. রমণীযো ৰিহারো পিট্ঠিপাসাণে নিৰিট্ঠো, মন্দং সম্মজ্জনট্ঠানং উদকফাসুকং, গোচরগামো নাতিদূরে নাচ্চাসন্নে, সম্পিযাযমানা মনুস্সা ভিক্খং দেন্তি. অথেকো ভিক্খু চারিকং চরমানো তং ৰিহারং পাপুণি. নেৰাসিকো তস্স আগন্তুকৰত্তং কত্ৰা পুনদিৰসে তং আদায গামং পিণ্ডায পাৰিসি. মনুস্সা পণীতং ভিক্খং দত্ৰা স্ৰাতনায নিমন্তযিংসু. আগন্তুকো কতিপাহং ভুঞ্জিত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘একেনুপাযেন ইমং ভিক্খুং ৰঞ্চেত্ৰা নিক্কড্ঢিত্ৰা ইমং ৰিহারং গণ্হিস্সামী’’তি. অথ নং থেরূপট্ঠানং আগতং পুচ্ছি – ‘‘কিং, আৰুসো, বুদ্ধূপট্ঠানং নাকাসী’’তি? ‘‘ভন্তে, ইমং ৰিহারং পটিজগ্গন্তো নত্থি, তেনম্হি ন গতপুব্বো’’তি. ‘‘যাৰ ত্ৰং বুদ্ধূপট্ঠানং গন্ত্ৰা আগচ্ছসি, তাৰাহং পটিজগ্গিস্সামী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি নেৰাসিকো ‘‘যাৰ মমাগমনা থেরে মা পমজ্জিত্থা’’তি মনুস্সানং ৰত্ৰা পক্কামি.

ততো পট্ঠায আগন্তুকো ‘‘তস্স নেৰাসিকস্স অযঞ্চ অযঞ্চ দোসো’’তি তে মনুস্সে পরিভিন্দি. ইতরোপি সত্থারং ৰন্দিত্ৰা পুনাগতো, অথস্স সো সেনাসনং ন অদাসি. সো একস্মিং ঠানে ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে পিণ্ডায গামং পাৰিসি, মনুস্সা সামীচিমত্তম্পি ন করিংসু. সো ৰিপ্পটিসারী হুত্ৰা পুন জেতৰনং গন্ত্ৰা তং কারণং ভিক্খূনং আরোচেসি. তে ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, অসুকো কির ভিক্খু অসুকং ভিক্খুং ৰিহারা নিক্কড্ঢিত্ৰা সযং তত্থ ৰসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি সো ইমং ৰসনট্ঠানা নিক্কড্ঢিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো অরঞ্ঞে রুক্খদেৰতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. তত্থ ৰস্সানে সত্তসত্তাহং দেৰো ৰস্সি. অথেকো রত্তমুখখুদ্দকমক্কটো একিস্সা অনোৰস্সিকায পাসাণদরিযা ৰসমানো একদিৰসং দরিদ্ৰারে অতেমনট্ঠানে সুখেন নিসীদি. তত্থ একো কাল়মুখমহামক্কটো তিন্তো সীতেন পীল়িযমানো ৰিচরন্তো তং তথানিসিন্নং দিস্ৰা ‘‘উপাযেন নং নীহরিত্ৰা এত্থ ৰসিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা কুচ্ছিং ওলম্বেত্ৰা সুহিতাকারং দস্সেত্ৰা তস্স পুরতো ঠত্ৰা পঠমং গাথমাহ –

১৪২. ‘‘উদুম্বরা চিমে পক্কা, নিগ্রোধা চ কপিত্থনা;

এহি নিক্খম ভুঞ্জস্সু, কিং জিঘচ্ছায মিয্যসী’’তি.

তত্থ কপিত্থনাতি পিলক্খা. এহি নিক্খমাতি এতে উদুম্বরাদযো ফলভারনমিতা, অহম্পি খাদিত্ৰা সুহিতো আগতোস্মি, ত্ৰম্পি গচ্ছ ভুঞ্জস্সূতি.

সোপি তস্স ৰচনং সুত্ৰা সদ্দহিত্ৰা ফলানি খাদিতুকামো নিক্খমিত্ৰা তত্থ তত্থ ৰিচরিত্ৰা কিঞ্চি অলভন্তো পুনাগন্ত্ৰা তং অন্তোপাসাণদরিযং পৰিসিত্ৰা নিসিন্নং দিস্ৰা ‘‘ৰঞ্চেস্সামি ন’’ন্তি তস্স পুরতো ঠত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –

১৪৩. ‘‘এৰং সো সুহিতো হোতি, যো ৰুড্ঢমপচাযতি;

যথাহমজ্জ সুহিতো, দুমপক্কানি মাসিতো’’তি.

তত্থ দুমপক্কানি মাসিতোতি উদুম্বরাদীনি রুক্খফলানি খাদিত্ৰা অসিতো ধাতো সুহিতো.

তং সুত্ৰা মহামক্কটো ততিযং গাথমাহ –

১৪৪. ‘‘যং ৰনেজো ৰনেজস্স, ৰঞ্চেয্য কপিনো কপি;

দহরো কপি সদ্ধেয্য, ন হি জিণ্ণো জরাকপী’’তি.

তস্সত্থো – যং ৰনে জাতো কপি ৰনে জাতস্স কপিনো ৰঞ্চনং করেয্য, তং তযা সদিসো দহরো ৰানরো সদ্দহেয্য, মাদিসো পন জিণ্ণো জরাকপি মহল্লকমক্কটো ন হি সদ্দহেয্য, সতক্খত্তুম্পি ভণন্তস্স তুম্হাদিসস্স ন সদ্দহতি. ইমস্মিঞ্হি হিমৰন্তপদেসে সব্বং ফলাফলং ৰস্সেন কিলিন্নং পতিতং, পুন তৰ ইদং ঠানং নত্থি, গচ্ছাতি. সো ততোৰ পক্কামি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা খুদ্দকমক্কটো নেৰাসিকো অহোসি, কাল়মহামক্কটো আগন্তুকো, রুক্খদেৰতা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

উদুম্বরজাতকৰণ্ণনা অট্ঠমা.

[২৯৯] ৯. কোমারপুত্তজাতকৰণ্ণনা

পুরে তুৰন্তি ইদং সত্থা পুব্বারামে ৰিহরন্তো কেল়িসীলে ভিক্খূ আরব্ভ কথেসি. তে কির ভিক্খূ সত্থরি উপরিপাসাদে ৰিহরন্তে হেট্ঠাপাসাদে দিট্ঠসুতাদীনি কথেন্তা কলহঞ্চ পরিভাসঞ্চ করোন্তা নিসীদিংসু. সত্থা মহামোগ্গল্লানং আমন্তেত্ৰা ‘‘এতে ভিক্খূ সংৰেজেহী’’তি আহ. থেরো আকাসে উপ্পতিত্ৰা পাদঙ্গুট্ঠকেন পাসাদথুপিকং পহরিত্ৰা যাৰ উদকপরিযন্তা পাসাদং কম্পেসি. তে ভিক্খূ মরণভযভীতা নিক্খমিত্ৰা বহি অট্ঠংসূ. তেসং সো কেল়িসীলভাৰো ভিক্খূসু পাকটো জাতো. অথেকদিৰসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, একচ্চে ভিক্খূ এৰরূপে নিয্যানিকসাসনে পব্বজিত্ৰা কেল়িসীলা হুত্ৰা ৰিচরন্তি, ‘অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা’তি ৰিপস্সনায কম্মং ন করোন্তী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেতে কেল়িসীলকাযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং গামকে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তি, ‘‘কোমারপুত্তো’’তি নং সঞ্জানিংসু. সো অপরভাগে নিক্খমিত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা হিমৰন্তপদেসে ৰসি. অথঞ্ঞে কেল়িসীলা তাপসা হিমৰন্তপদেসে অস্সমং মাপেত্ৰা ৰসিংসু, কসিণপরিকম্মমত্তম্পি নেসং নত্থি, অরঞ্ঞতো ফলাফলানি আহরিত্ৰা খাদিত্ৰা হসমানা নানপ্পকারায কেল়িযা ৰীতিনামেন্তি. তেসং সন্তিকে একো মক্কটো অত্থি, সোপি কেল়িসীলকোৰ মুখৰিকারাদীনি করোন্তো তাপসানং নানাৰিধং কেল়িং দস্সেতি. তাপসা তত্থ চিরং ৰসিত্ৰা লোণম্বিলসেৰনত্থায মনুস্সপথং অগমংসু. তেসং গতকালতো পট্ঠায বোধিসত্তো তং ঠানং গন্ত্ৰা ৰাসং কপ্পেসি, মক্কটো তেসং ৰিয তস্সপি কেল়িং দস্সেসি.

বোধিসত্তো অচ্ছরং পহরিত্ৰা ‘‘সুসিক্খিতপব্বজিতানং সন্তিকে ৰসন্তেন নাম আচারসম্পন্নেন কাযাদীহি সুসঞ্ঞতেন ঝানেসু যুত্তেন ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি তস্স ওৰাদং অদাসি. সো ততো পট্ঠায সীলৰা আচারসম্পন্নো অহোসি, বোধিসত্তোপি ততো অঞ্ঞত্থ অগমাসি. অথ তে তাপসা লোণম্বিলং সেৰিত্ৰা তং ঠানং অগমংসু. মক্কটো পুব্বে ৰিয তেসং কেল়িং ন দস্সেসি. অথ নং তাপসা ‘‘পুব্বে, ত্ৰং আৰুসো, অম্হাকং পুরতো কেল়িং অকাসি, ইদানি ন করোসি, কিংকারণা’’তি পুচ্ছন্তা পঠমং গাথমাহংসু –

১৪৫. ‘‘পুরে তুৰং সীলৰতং সকাসে, ওক্কন্তিকং কীল়সি অস্সমম্হি;

করোহরে মক্কটিযানি মক্কট, ন তং মযং সীলৰতং রমামা’’তি.

তত্থ সীলৰতং সকাসেতি কেল়িসীলানং অম্হাকং সন্তিকে. ওক্কন্তিকন্তি মিগো ৰিয ওক্কন্তিত্ৰা কীল়সি. করোহরেতি এত্থ অরেতি আলপনং. মক্কটিযানীতি মুখমক্কটিককীল়াসঙ্খাতানি মুখৰিকারানি. ন তং মযং সীলৰতং রমামাতি যং পুব্বে তৰ কেল়িসীলং কেল়িৰতং, তং মযং এতরহি ন রমাম, ত্ৰম্পি নো ন রমাপেসি, কিং নু খো কারণন্তি.

তং সুত্ৰা মক্কটো দুতিযং গাথমাহ –

১৪৬. ‘‘সুতা হি ময্হং পরমা ৰিসুদ্ধি, কোমারপুত্তস্স বহুস্সুতস্স;

মা দানি মং মঞ্ঞি তুৰং যথা পুরে, ঝানানুযুত্তো ৰিহরামি আৰুসো’’তি.

তত্থ ময্হন্তি করণত্থে সম্পদানং. ৰিসুদ্ধীতি ঝানৰিসুদ্ধি. বহুস্সুতস্সাতি বহূনং কসিণপরিকম্মানং অট্ঠন্নঞ্চ সমাপত্তীনং সুতত্তা চেৰ পটিৰিদ্ধত্তা চ বহুস্সুতস্স. তুৰন্তি তেসু একং তাপসং আলপন্তো ইদানি মা মং ত্ৰং পুরে ৰিয সঞ্জানি, নাহং পুরিমসদিসো, আচরিযো মে লদ্ধোতি দীপেতি.

তং সুত্ৰা তাপসা ততিযং গাথমাহংসু –

১৪৭. ‘‘সচেপি সেলস্মি ৰপেয্য বীজং, দেৰো চ ৰস্সে ন হি তং ৰিরূল়্হে;

সুতা হি তে সা পরমা ৰিসুদ্ধি, আরা তুৰং মক্কট ঝানভূমিযা’’তি.

তস্সত্থো – সচেপি পাসাণপিট্ঠে পঞ্চৰিধং বীজং ৰপেয্য, দেৰো চ সম্মা ৰস্সেয্য, অখেত্ততায তং ন ৰিরূল়্হেয্য, এৰমেৰ তযা পরমা ঝানৰিসুদ্ধি সুতা, ত্ৰং পন তিরচ্ছানযোনিকত্তা আরা ঝানভূমিযা দূরে ঠিতো, ন সক্কা তযা ঝানং নিব্বত্তেতুন্তি মক্কটং গরহিংসু.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কেল়িসীলা তাপসা ইমে ভিক্খূ অহেসুং, কোমারপুত্তো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

কোমারপুত্তজাতকৰণ্ণনা নৰমা.

[৩০০] ১০. ৰকজাতকৰণ্ণনা

পরপাণরোধা জীৰন্তোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পুরাণসন্থতং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু ৰিনযে (পারা. ৫৬৫ আদযো) ৰিত্থারতো আগতমেৰ. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো – আযস্মা উপসেনো দুৰস্সিকো একৰস্সিকেন সদ্ধিৰিহারিকেন সদ্ধিং সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা সত্থারা গরহিতো ৰন্দিত্ৰা পক্কন্তো ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অরহত্তপ্পত্তো অপ্পিচ্ছতাদিগুণযুত্তো তেরস ধুতঙ্গানি সমাদায পরিসম্পি তেরসধুতঙ্গধরং কত্ৰা ভগৰতি তেমাসং পটিসল্লীনে সপরিসো সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা পরিসং নিস্সায পঠমং গরহং লভিত্ৰা অধম্মিকায কতিকায অননুৰত্তনে দুতিযং সাধুকারং লভিত্ৰা ‘‘ইতো পট্ঠায ধুতঙ্গধরা ভিক্খূ যথাসুখং উপসঙ্কমিত্ৰা মং পস্সন্তূ’’তি সত্থারা কতানুগ্গহো নিক্খমিত্ৰা ভিক্খূনং তমত্থং আরোচেসি. ততো পভুতি ভিক্খূ ধুতঙ্গধরা হুত্ৰা সত্থারং দস্সনায উপসঙ্কমিত্ৰা সত্থরি পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতে তত্থ তত্থ পংসুকূলানি ছড্ডেত্ৰা অত্তনো পত্তচীৰরানেৰ গণ্হিংসু. সত্থা সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সেনাসনচারিকং চরন্তো তত্থ তত্থ পতিতানি পংসুকূলানি দিস্ৰা পুচ্ছিত্ৰা তমত্থং সুত্ৰা ‘‘ভিক্খৰে, ইমেসং নাম ভিক্খূনং ধুতঙ্গসমাদানং ন চিরট্ঠিতিকং ৰকস্স উপোসথকম্মসদিসং অহোসী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সক্কো দেৰরাজা অহোসি. অথেকো ৰকো গঙ্গাতীরে পাসাণপিট্ঠে ৰসতি, অথ গঙ্গায মহোদকং আগন্ত্ৰা তং পাসাণং পরিক্খিপি. ৰকো অভিরুহিত্ৰা পাসাণপিট্ঠে নিপজ্জি, নেৰস্স গোচরো অত্থি, ন গোচরায গমনমগ্গো, উদকম্পি ৰড্ঢতেৰ. সো চিন্তেসি – ‘‘ময্হং নেৰ গোচরো অত্থি, ন গোচরায গমনমগ্গো, নিক্কম্মস্স পন নিপজ্জনতো উপোসথকম্মং ৰর’’ন্তি মনসাৰ উপোসথং অধিট্ঠায সীলানি সমাদিযিত্ৰা নিপজ্জি. তদা সক্কো দেৰরাজা আৰজ্জমানো তস্স তং দুব্বলসমাদানং ঞত্ৰা ‘‘এতং ৰকং ৰিহেঠেস্সামী’’তি এল়করূপেন আগন্ত্ৰা তস্স অৰিদূরে ঠত্ৰা অত্তানং দস্সেসি. ৰকো তং দিস্ৰা ‘‘অঞ্ঞস্মিং দিৰসে উপোসথকম্মং জানিস্সামী’’তি উট্ঠায তং গণ্হিতুং পক্খন্দি. এল়কোপি ইতো চিতো চ পক্খন্দিত্ৰা অত্তানং গহেতুং নাদাসি. ৰকো তং গহেতুং অসক্কোন্তো নিৰত্তিত্ৰা আগম্ম ‘‘উপোসথকম্মং তাৰ মে ন ভিজ্জতী’’তি তত্থেৰ পুন নিপজ্জি. সক্কো সক্কত্তভাৰেনেৰ আকাসে ঠত্ৰা ‘‘তাদিসস্স দুব্বলজ্ঝাসযস্স কিং উপোসথকম্মেন, ত্ৰং মম সক্কভাৰং অজানন্তো এল়কমংসং খাদিতুকামো অহোসী’’তি তং ৰিহেঠেত্ৰা গরহিত্ৰা দেৰলোকমেৰ গতো.

১৪৮. ‘‘পরপাণরোধা জীৰন্তো, মংসলোহিতভোজনো;