২. পদুমৰগ্গো

[২৬১] ১. পদুমজাতকৰণ্ণনা

যথা কেসা চ মস্সূ চাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো আনন্দবোধিম্হি মালাপূজকারকে ভিক্খূ আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু কালিঙ্গবোধিজাতকে আৰিভৰিস্সতি. সো পন আনন্দত্থেরেন রোপিতত্তা ‘‘আনন্দবোধী’’তি জাতো. থেরেন হি জেতৰনদ্ৰারকোট্ঠকে বোধিস্স রোপিতভাৰো সকলজম্বুদীপে পত্থরি. অথেকচ্চে জনপদৰাসিনো ভিক্খূ ‘‘আনন্দবোধিম্হি মালাপূজং করিস্সামা’’তি জেতৰনং আগন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা পুনদিৰসে সাৰত্থিং পৰিসিত্ৰা উপ্পলৰীথিং গন্ত্ৰা মালং অলভিত্ৰা আগন্ত্ৰা আনন্দত্থেরস্স আরোচেসুং – ‘‘আৰুসো, মযং ‘বোধিম্হি মালাপূজং করিস্সামা’তি উপ্পলৰীথিং গন্ত্ৰা একমালম্পি ন লভিম্হা’’তি. থেরো ‘‘অহং ৰো, আৰুসো, আহরিস্সামী’’তি উপ্পলৰীথিং গন্ত্ৰা বহূ নীলুপ্পলকলাপে উক্খিপাপেত্ৰা আগম্ম তেসং দাপেসি, তে তানি গহেত্ৰা বোধিস্স পূজং করিংসু. তং পৰত্তিং সুত্ৰা ধম্মসভাযং ভিক্খূ থেরস্স গুণকথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, জানপদা ভিক্খূ অপ্পপুঞ্ঞা উপ্পলৰীথিং গন্ত্ৰা মালং ন লভিংসু, থেরো পন গন্ত্ৰাৰ আহরাপেসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ ৰত্তুছেকা কথাকুসলা মালং লভন্তি, পুব্বেপি লভিংসুযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সেট্ঠিপুত্তো অহোসি. অন্তোনগরে চ একস্মিং সরে পদুমানি পুপ্ফন্তি. একো ছিন্ননাসো পুরিসো তং সরং রক্খতি. অথেকদিৰসং বারাণসিযং উস্সৰে ঘুট্ঠে মালং পিল়ন্ধিত্ৰা উস্সৰং কীল়িতুকামা তযো সেট্ঠিপুত্তা ‘‘নাসচ্ছিন্নস্স অভূতেন ৰণ্ণং ৰত্ৰা মালং যাচিস্সামা’’তি তস্স পদুমানি ভঞ্জনকালে সরস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু.

তেসু একো তং আমন্তেত্ৰা পঠমং গাথমাহ –

৩১. ‘‘যথা কেসা চ মস্সূ চ, ছিন্নং ছিন্নং ৰিরূহতি;

এৰং রুহতু তে নাসা, পদুমং দেহি যাচিতো’’তি.

সো তস্স কুজ্ঝিত্ৰা পদুমং ন অদাসি.

অথস্স দুতিযো দুতিযং গাথমাহ –

৩২. ‘‘যথা সারদিকং বীজং, খেত্তে ৰুত্তং ৰিরূহতি;

এৰং রুহতু তে নাসা, পদুমং দেহি যাচিতো’’তি.

তত্থ সারদিকন্তি সরদসমযে গহেত্ৰা নিক্খিত্তং সারসম্পন্নং বীজং. সো তস্সপি কুজ্ঝিত্ৰা পদুমং ন অদাসি.

অথস্স ততিযো ততিযং গাথমাহ –

৩৩. ‘‘উভোপি পলপন্তেতে, অপি পদ্মানি দস্সতি;

ৰজ্জুং ৰা তে ন ৰা ৰজ্জুং, নত্থি নাসায রূহনা;

দেহি সম্ম পদুমানি, অহং যাচামি যাচিতো’’তি.

তত্থ উভোপি পলপন্তেতেতি এতে দ্ৰেপি মুসা ৰদন্তি. অপি পদ্মানীতি ‘‘অপি নাম নো পদুমানি দস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা এৰং ৰদন্তি. ৰজ্জুং ৰা তে ন ৰা ৰজ্জুন্তি ‘‘তৰ নাসা রুহতূ’’তি এৰং ৰদেয্যুং ৰা ন ৰা ৰদেয্যুং, এতেসং ৰচনং অপ্পমাণং, সব্বত্থাপি নত্থি নাসায রুহনা, অহং পন তে নাসং পটিচ্চ ন কিঞ্চি ৰদামি, কেৰলং যাচামি, তস্স মে দেহি, সম্ম, পদুমানি যাচিতোতি.

তং সুত্ৰা পদুমসরগোপকো ‘‘ইমেহি দ্ৰীহি মুসাৰাদো কথিতো, তুম্হেহি সভাৰো কথিতো, তুম্হাকং অনুচ্ছৰিকানি পদুমানী’’তি মহন্তং পদুমকলাপং আদায তস্স দত্ৰা অত্তনো পদুমসরমেৰ গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পদুমলাভী সেট্ঠিপুত্তো অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

পদুমজাতকৰণ্ণনা পঠমা.

[২৬২] ২. মুদুপাণিজাতকৰণ্ণনা

পাণি চে মুদুকো চস্সাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. তঞ্হি সত্থা ধম্মসভং আনীতং ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘ভিক্খু, ইত্থিযো নামেতা কিলেসৰসেন গমনতো অরক্খিযা, পোরাণকপণ্ডিতাপি অত্তনো ধীতরং রক্খিতুং নাসক্খিংসু, পিতরা হত্থে গহেত্ৰা ঠিতাৰ পিতরং অজানাপেত্ৰা কিলেসৰসেন পুরিসেন সদ্ধিং পলাযী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৰা পিতু অচ্চযেন রজ্জে পতিট্ঠায ধম্মেন রজ্জং কারেসি. সো ধীতরঞ্চ ভাগিনেয্যঞ্চ দ্ৰেপি অন্তোনিৰেসনে পোসেন্তো একদিৰসং অমচ্চেহি সদ্ধিং নিসিন্নো ‘‘মমচ্চযেন ময্হং ভাগিনেয্যো রাজা ভৰিস্সতি, ধীতাপি মে তস্স অগ্গমহেসী ভৰিস্সতী’’তি ৰত্ৰা অপরভাগে ভাগিনেয্যস্স ৰযপ্পত্তকালে পুন অমচ্চেহি সদ্ধিং নিসিন্নো ‘‘ময্হং ভাগিনেয্যস্স অঞ্ঞস্স রঞ্ঞো ধীতরং আনেস্সাম, ময্হং ধীতরম্পি অঞ্ঞস্মিং রাজকুলে দস্সাম, এৰং নো ঞাতকা বহুতরা ভৰিস্সন্তী’’তি আহ. অমচ্চা সম্পটিচ্ছিংসু.

অথ রাজা ভাগিনেয্যস্স বহিগেহং দাপেসি, অন্তো পৰেসনং নিৰারেসি. তে পন অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিবদ্ধচিত্তা অহেসুং. কুমারো ‘‘কেন নু খো উপাযেন রাজধীতরং বহি নীহরাপেয্য’’ন্তি চিন্তেন্তো ‘‘অত্থি উপাযো’’তি ধাতিযা লঞ্জং দত্ৰা ‘‘কিং, অয্যপুত্ত, কিচ্চ’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘অম্ম, কথং নু খো রাজধীতরং বহি কাতুং ওকাসং লভেয্যামা’’তি আহ. ‘‘রাজধীতায সদ্ধিং কথেত্ৰা জানিস্সামী’’তি. ‘‘সাধু, অম্মা’’তি. সা গন্ত্ৰা ‘‘এহি, অম্ম, সীসে তে ঊকা গণ্হিস্সামী’’তি তং নীচপীঠকে নিসীদাপেত্ৰা সযং উচ্চে নিসীদিত্ৰা তস্সা সীসং অত্তনো ঊরূসু ঠপেত্ৰা ঊকা গণ্হযমানা রাজধীতায সীসং নখেহি ৰিজ্ঝি. রাজধীতা ‘‘নাযং অত্তনো নখেহি ৰিজ্ঝতি, পিতুচ্ছাপুত্তস্স মে কুমারস্স নখেহি ৰিজ্ঝতী’’তি ঞত্ৰা ‘‘অম্ম, ত্ৰং কুমারস্স সন্তিকং অগমাসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, অম্মা’’তি. ‘‘কিং তেন সাসনং কথিত’’ন্তি? ‘‘তৰ বহিকরণূপাযং পুচ্ছতি, অম্মা’’তি. রাজধীতা ‘‘পণ্ডিতো হোন্তো জানিস্সতী’’তি পঠমং গাথং বন্ধিত্ৰা ‘‘অম্ম, ইমং উগ্গহেত্ৰা কুমারস্স কথেহী’’তি আহ.

৩৪. ‘‘পাণি চে মুদুকো চস্স, নাগো চস্স সুকারিতো;

অন্ধকারো চ ৰস্সেয্য, অথ নূন তদা সিযা’’তি.

সা তং উগ্গণ্হিত্ৰা কুমারস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘অম্ম, রাজধীতা কিমাহা’’তি ৰুত্তে ‘‘অয্যপুত্ত, অঞ্ঞং কিঞ্চি অৰত্ৰা ইমং গাথং পহিণী’’তি তং গাথং উদাহাসি. কুমারো চ তস্সত্থং ঞত্ৰা ‘‘গচ্ছ, অম্মা’’তি তং উয্যোজেসি.

গাথাযত্থো – সচে তে একিস্সা চূল়ুপট্ঠাকায মম হত্থো ৰিয হত্থো মুদু অস্স, যদি চ তে আনেঞ্জকারণং সুকারিতো একো হত্থী অস্স, যদি চ তং দিৰসং চতুরঙ্গসমন্নাগতো অতিৰিয বহলো অন্ধকারো অস্স, দেৰো চ ৰস্সেয্য. অথ নূন তদা সিযাতি তাদিসে কালে ইমে চত্তারো পচ্চযে আগম্ম একংসেন তে মনোরথস্স মত্থকগমনং সিযাতি.

কুমারো এতমত্থং তথতো ঞত্ৰা একং অভিরূপং মুদুহত্থং চূল়ুপট্ঠাকং সজ্জং কত্ৰা মঙ্গলহত্থিগোপকস্স লঞ্জং দত্ৰা হত্থিং আনেঞ্জকারণং কারেত্ৰা কালং আগমেন্তো অচ্ছি.

অথেকস্মিং কাল়পক্খুপোসথদিৰসে মজ্ঝিমযামসমনন্তরে ঘনকাল়মেঘো ৰস্সি. সো ‘‘অযং দানি রাজধীতায ৰুত্তদিৰসো’’তি ৰারণং অভিরুহিত্ৰা মুদুহত্থকং চূল়ুপট্ঠাকং হত্থিপিট্ঠে নিসীদাপেত্ৰা গন্ত্ৰা রাজনিৰেসনস্স আকাসঙ্গণাভিমুখে ঠানে হত্থিং মহাভিত্তিযং অল্লীযাপেত্ৰা ৰাতপানসমীপে তেমেন্তো অট্ঠাসি. রাজাপি ধীতরং রক্খন্তো অঞ্ঞত্থ সযিতুং ন দেতি, অত্তনো সন্তিকে চূল়সযনে সযাপেতি. সাপি ‘‘অজ্জ কুমারো আগমিস্সতী’’তি ঞত্ৰা নিদ্দং অনোক্কমিত্ৰাৰ নিপন্না ‘‘তাত ন্হাযিতুকামাম্হী’’তি আহ. রাজা ‘‘এহি, অম্মা’’তি তং হত্থে গহেত্ৰা ৰাতপানসমীপং নেত্ৰা ‘‘ন্হাযাহি, অম্মা’’তি উক্খিপিত্ৰা ৰাতপানস্স বহিপস্সে পমুখে ঠপেত্ৰা একস্মিং হত্থে গহেত্ৰা অট্ঠাসি. সা ন্হাযমানাৰ কুমারস্স হত্থং পসারেসি, সো তস্সা হত্থতো আভরণানি ওমুঞ্চিত্ৰা উপট্ঠাকায হত্থে পিল়ন্ধিত্ৰা তং উক্খিপিত্ৰা রাজধীতরং নিস্সায পমুখে ঠপেসি. সা তস্সা হত্থং গহেত্ৰা পিতু হত্থে ঠপেসি, সো তস্সা হত্থং গহেত্ৰা ধীতু হত্থং মুঞ্চি, সা ইতরস্মাপি হত্থা আভরণানি ওমুঞ্চিত্ৰা তস্সা দুতিযহত্থে পিল়ন্ধিত্ৰা পিতু হত্থে ঠপেত্ৰা কুমারেন সদ্ধিং অগমাসি. রাজা ‘‘ধীতাযেৰ মে’’তি সঞ্ঞায তং দারিকং ন্হানপরিযোসানে সিরিগব্ভে সযাপেত্ৰা দ্ৰারং পিধায লঞ্ছেত্ৰা আরক্খং দত্ৰা অত্তনো সযনং গন্ত্ৰা নিপজ্জি.

সো পভাতায রত্তিযা দ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা তং দারিকং দিস্ৰা ‘‘কিমেত’’ন্তি পুচ্ছি. সা তস্সা কুমারেন সদ্ধিং গতভাৰং কথেসি. রাজা ৰিপ্পটিসারী হুত্ৰা ‘‘হত্থে গহেত্ৰা চরন্তেনপি মাতুগামং রক্খিতুং ন সক্কা, এৰং অরক্খিযা নামিত্থিযো’’তি চিন্তেত্ৰা ইতরা দ্ৰে গাথা অৰোচ –

৩৫. ‘‘অনলা মুদুসম্ভাসা, দুপ্পূরা তা নদীসমা;

সীদন্তি নং ৰিদিত্ৰান, আরকা পরিৰজ্জযে.

৩৬. ‘‘যং এতা উপসেৰন্তি, ছন্দসা ৰা ধনেন ৰা;

জাতৰেদোৰ সং ঠানং, খিপ্পং অনুদহন্তি ন’’ন্তি.

তত্থ অনলা মুদুসম্ভাসাতি মুদুৰচনেনপি অসক্কুণেয্যা, নেৰ সক্কা সণ্হৰাচায সঙ্গণ্হিতুন্তি অত্থো. পুরিসেহি ৰা এতাসং ন অলন্তি অনলা. মুদুসম্ভাসাতি হদযে থদ্ধেপি সম্ভাসাৰ মুদু এতাসন্তি মুদুসম্ভাসা. দুপ্পূরা তা নদীসমাতি যথা নদী আগতাগতস্স উদকস্স সন্দনতো উদকেন দুপ্পূরা, এৰং অনুভূতানুভূতেহি মেথুনাদীহি অপরিতুস্সনতো দুপ্পূরা. তেন ৰুত্তং –

‘‘তিণ্ণং, ভিক্খৰে, ধম্মানং অতিত্তো অপ্পটিৰানো মাতুগামো কালং করোতি. কতমেসং তিণ্ণং? মেথুনসমাপত্তিযা চ ৰিজাযনস্স চ অলঙ্কারস্স চ. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, তিণ্ণং ধম্মানং অতিত্তো অপ্পটিৰানো মাতুগামো কালং করোতী’’তি.

সীদন্তীতি অট্ঠসু মহানিরযেসু সোল়সসু উস্সদনিরযেসু নিমুজ্জন্তি. নন্তি নিপাতমত্তং. ৰিদিত্ৰানাতি এৰং জানিত্ৰা. আরকা পরিৰজ্জযেতি ‘‘এতা ইত্থিযো নাম মেথুনধম্মাদীহি অতিত্তা কালং কত্ৰা এতেসু নিরযেসু সীদন্তি, এতা এৰং অত্তনা সীদমানা কস্সঞ্ঞস্স সুখায ভৰিস্সন্তী’’তি এৰং ঞত্ৰা পণ্ডিতো পুরিসো দূরতোৰ তা পরিৰজ্জযেতি দীপেতি. ছন্দসা ৰা ধনেন ৰাতি অত্তনো ৰা ছন্দেন রুচিযা পেমেন, ভতিৰসেন লদ্ধধনেন ৰা যং পুরিসং এতা ইত্থিযো উপসেৰন্তি ভজন্তি. জাতৰেদোতি অগ্গি. সো হি জাতমত্তোৰ ৰেদিযতি, ৰিদিতো পাকটো হোতীতি জাতৰেদো. সো যথা অত্তনো ঠানং কারণং ওকাসং অনুদহতি, এৰমেতাপি যং উপসেৰন্তি, তং পুরিসং ধনযসসীলপঞ্ঞাসমন্নাগতম্পি তেসং সব্বেসং ধনাদীনং ৰিনাসনতো পুন তায সম্পত্তিযা অভব্বুপ্পত্তিকং কুরুমানা খিপ্পং অনুদহন্তি ঝাপেন্তি. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘বলৰন্তো দুব্বলা হোন্তি, থামৰন্তোপি হাযরে;

চক্খুমা অন্ধকা হোন্তি, মাতুগামৰসং গতা.

‘‘গুণৰন্তো নিগ্গুণা হোন্তি, পঞ্ঞৰন্তোপি হাযরে;

পমত্তা বন্ধনে সেন্তি, মাতুগামৰসং গতা.

‘‘অজ্ঝেনঞ্চ তপং সীলং, সচ্চং চাগং সতিং মতিং;

অচ্ছিন্দন্তি পমত্তস্স, পন্থদূভীৰ তক্করা.

‘‘যসং কিত্তিং ধিতিং সূরং, বাহুসচ্চং পজাননং;

খেপযন্তি পমত্তস্স, কট্ঠপুঞ্জংৰ পাৰকো’’তি.

এৰং ৰত্ৰা মহাসত্তো ‘‘ভাগিনেয্যোপি মযাৰ পোসেতব্বো’’তি মহন্তেন সক্কারেন ধীতরং তস্সেৰ দত্ৰা তং ওপরজ্জে পতিট্ঠপেসি. সোপি মাতুলস্স অচ্চযেন রজ্জে পতিট্ঠহি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসেনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা রাজা অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

মুদুপাণিজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.

[২৬৩] ৩. চূল়পলোভনজাতকৰণ্ণনা

অভিজ্জমানে ৰারিস্মিন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং উক্কণ্ঠিতভিক্খুমেৰ আরব্ভ কথেসি. তঞ্হি সত্থা ধম্মসভং আনীতং ‘‘সচ্চং কির, ত্ৰং ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘ভিক্খু, ইত্থিযো নামেতা পোরাণকে সুদ্ধসত্তেপি সংকিলেসেসু’’ন্তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তো রাজা অপুত্তকো হুত্ৰা অত্তনো ইত্থিযো ‘‘পুত্তপত্থনং করোথা’’তি আহ. তা পুত্তে পত্থেন্তি. এৰং অদ্ধানে গতে বোধিসত্তো ব্রহ্মলোকা চৰিত্ৰা অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তি. তং জাতমত্তং ন্হাপেত্ৰা থঞ্ঞপাযনত্থায ধাতিযা অদংসু. সো পাযমানো রোদতি, অথ নং অঞ্ঞিস্সা অদংসু. মাতুগামহত্থগতো নেৰ তুণ্হী হোতি. অথ নং একস্স পাদমূলিকস্স অদংসু, তেন গহিতমত্তোযেৰ তুণ্হী অহোসি. ততো পট্ঠায পুরিসাৰ তং গহেত্ৰা চরন্তি. থঞ্ঞং পাযেন্তা দুহিত্ৰা ৰা পাযেন্তি, সাণিঅন্তরেন ৰা থনং মুখে ঠপেন্তি. তেনস্স অনিত্থিগন্ধকুমারোতি নামং করিংসু. তস্স অপরাপরং ৰদ্ধমানস্সপি মাতুগামং নাম দস্সেতুং ন সক্কা. তেনস্স রাজা ৰিসুংযেৰ নিসজ্জাদিট্ঠানানি ঝানাগারঞ্চ কারেসি.

সো তস্স সোল়সৰস্সিককালে চিন্তেসি – ‘‘ময্হং অঞ্ঞো পুত্তো নত্থি, অযং পন কুমারো কামে ন পরিভুঞ্জতি, রজ্জম্পি ন ইচ্ছিস্সতি, দুল্লদ্ধো ৰত মে পুত্তো’’তি. অথ নং একা নচ্চগীতৰাদিতকুসলা পুরিসে পরিচরিত্ৰা অত্তনো ৰসে কাতুং পটিবলা তরুণনাটকিত্থী উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘দেৰ, কিং নু চিন্তেসী’’তি আহ, রাজা তং কারণং আচিক্খি. ‘‘হোতু, দেৰ, অহং তং পলোভেত্ৰা কামরসং জানাপেস্সামী’’তি. ‘‘সচে মে পুত্তং অনিত্থিগন্ধকুমারং পলোভেতুং সক্কিস্সসি, সো রাজা ভৰিস্সতি, ত্ৰং অগ্গমহেসী’’তি. সা ‘‘মমেসো ভারো, তুম্হে মা চিন্তযিত্থা’’তি ৰত্ৰা আরক্খমনুস্সে উপসঙ্কমিত্ৰা আহ – ‘‘অহং পচ্চূসসমযে আগন্ত্ৰা অয্যপুত্তস্স সযনট্ঠানে বহিঝানাগারে ঠত্ৰা গাযিস্সামি. সচে সো কুজ্ঝতি, ময্হং কথেয্যাথ, অহং অপগচ্ছিস্সামি. সচে সুণাতি, ৰণ্ণং মে কথেয্যাথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিংসু.

সাপি পচ্চূসকালে তস্মিং পদেসে ঠত্ৰা তন্তিস্সরেন গীতস্সরং, গীতস্সরেন তন্তিস্সরং অনতিক্কমিত্ৰা মধুরেন সদ্দেন গাযি, কুমারো সুণন্তোৰ নিপজ্জি, পুনদিৰসে চ আসন্নট্ঠানে ঠত্ৰা গাযিতুং আণাপেসি, পুনদিৰসে ঝানাগারে ঠত্ৰা গাযিতুং আণাপেসি, পুনদিৰসে অত্তনো সমীপে ঠত্ৰাতি এৰং অনুক্কমেনেৰ তণ্হং উপ্পাদেত্ৰা লোকধম্মং সেৰিত্ৰা কামরসং ঞত্ৰা ‘‘মাতুগামং নাম অঞ্ঞেসং ন দস্সামী’’তি অসিং গহেত্ৰা অন্তরৰীথিং ওতরিত্ৰা পুরিসে অনুবন্ধন্তো ৰিচরি. অথ নং রাজা গাহাপেত্ৰা তায কুমারিকায সদ্ধিং নগরা নীহরাপেসি. উভোপি অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা অধোগঙ্গং গন্ত্ৰা একস্মিং পস্সে গঙ্গং, একস্মিং সমুদ্দং কত্ৰা উভিন্নমন্তরে অস্সমপদং মাপেত্ৰা ৰাসং কপ্পযিংসু. কুমারিকা পণ্ণসালাযং নিসীদিত্ৰা কন্দমূলাদীনি পচতি, বোধিসত্তো অরঞ্ঞতো ফলাফলং আহরতি.

অথেকদিৰসং তস্মিং ফলাফলত্থায গতে সমুদ্দদীপকা একো তাপসো ভিক্খাচারত্থায আকাসেন গচ্ছন্তো ধূমং দিস্ৰা অস্সমপদে ওতরি. অথ নং সা ‘‘নিসীদ, যাৰ পচ্চতী’’তি নিসীদাপেত্ৰা ইত্থিকুত্তেন পলোভেত্ৰা ঝানা চাৰেত্ৰা ব্রহ্মচরিযমস্স অন্তরধাপেসি. সো পক্খচ্ছিন্নকাকো ৰিয হুত্ৰা তং জহিতুং অসক্কোন্তো সব্বদিৰসং তত্থেৰ ঠত্ৰা বোধিসত্তং আগচ্ছন্তং দিস্ৰা ৰেগেন সমুদ্দাভিমুখো পলাযি. অথ নং সো ‘‘পচ্চামিত্তো মে অযং ভৰিস্সতী’’তি অসিং গহেত্ৰা অনুবন্ধি. তাপসো আকাসে উপ্পতনাকারং দস্সেত্ৰা সমুদ্দে পতি. বোধিসত্তো ‘‘এস তাপসো আকাসেনাগতো ভৰিস্সতি, ঝানস্স পরিহীনত্তা সমুদ্দে পতিতো, মযা দানিস্স অৰস্সযেন ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা ৰেলন্তে ঠত্ৰা ইমা গাথা অৰোচ –

৩৭. ‘‘অভিজ্জমানে ৰারিস্মিং, সযং আগম্ম ইদ্ধিযা;

মিস্সীভাৰিত্থিযা গন্ত্ৰা, সংসীদসি মহণ্ণৰে.

৩৮. ‘‘আৰট্টনী মহামাযা, ব্রহ্মচরিযৰিকোপনা;

সীদন্তি নং ৰিদিত্ৰান, আরকা পরিৰজ্জযে.

৩৯. ‘‘যং এতা উপসেৰন্তি, ছন্দসা ৰা ধনেন ৰা;

জাতৰেদোৰ সং ঠানং, খিপ্পং অনুদহন্তি ন’’ন্তি.

তত্থ অভিজ্জমানে ৰারিস্মিন্তি ইমস্মিং উদকে অচলমানে অকম্পমানে উদকং অনামসিত্ৰা সযং আকাসেনেৰ ইদ্ধিযা আগন্ত্ৰা. মিস্সীভাৰিত্থিযাতি লোকধম্মৰসেন ইত্থিযা সদ্ধিং মিস্সীভাৰং. আৰট্টনী মহামাযাতি ইত্থিযো নামেতা কামাৰট্টেন আৰট্টনতো আৰট্টনী, অনন্তাহি ইত্থিমাযাহি সমন্নাগতত্তা মহামাযা নাম. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘মাযা চেতা মরীচী চ, সোকো রোগো চুপদ্দৰো;

খরা চ বন্ধনা চেতা, মচ্চুপাসো গুহাসযো;

তাসু যো ৰিস্সসে পোসো, সো নরেসু নরাধমো’’তি. (জা. ২.২১.১১৮);

ব্রহ্মচরিযৰিকোপনাতি সেট্ঠচরিযস্স মেথুনৰিরতিব্রহ্মচরিযস্স ৰিকোপনা. সীদন্তীতি ইত্থিযো নামেতা ইসীনং ব্রহ্মচরিযৰিকোপনেন অপাযেসু সীদন্তি. সেসং পুরিমনযেনেৰ যোজেতব্বং.

এতং পন বোধিসত্তস্স ৰচনং সুত্ৰা তাপসো সমুদ্দমজ্ঝে ঠিতোযেৰ নট্ঠজ্ঝানং পুন উপ্পাদেত্ৰা আকাসেন অত্তনো ৰসনট্ঠানমেৰ গতো. বোধিসত্তো চিন্তেসি – ‘‘অযং তাপসো এৰং ভারিকো সমানো সিম্বলিতূলং ৰিয আকাসেন গতো, মযাপি ইমিনা ৰিয ঝানং উপ্পাদেত্ৰা আকাসেন চরিতুং ৰট্টতী’’তি. সো অস্সমং গন্ত্ৰা তং ইত্থিং মনুস্সপথং নেত্ৰা ‘‘গচ্ছ, ত্ৰ’’ন্তি উয্যোজেত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা মনুঞ্ঞে ভূমিভাগে অস্সমং মাপেত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা কসিণপরিকম্মং কত্ৰা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৰা ব্রহ্মলোকপরাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা অনিত্থিগন্ধকুমারো অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

চূল়পলোভনজাতকৰণ্ণনা ততিযা.

[২৬৪] ৪. মহাপনাদজাতকৰণ্ণনা

পনাদো নাম সো রাজাতি ইদং সত্থা গঙ্গাতীরে নিসিন্নো ভদ্দজিত্থেরস্সানুভাৰং আরব্ভ কথেসি. একস্মিঞ্হি সমযে সত্থা সাৰত্থিযং ৰস্সং ৰসিত্ৰা ‘‘ভদ্দজিকুমারস্স সঙ্গহং করিস্সামী’’তি ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো চারিকং চরমানো ভদ্দিযনগরং পত্ৰা জাতিযাৰনে তযো মাসে ৰসি কুমারস্স ঞাণপরিপাকং আগমযমানো. ভদ্দজিকুমারো মহাযসো অসীতিকোটিৰিভৰস্স ভদ্দিযসেট্ঠিনো একপুত্তকো. তস্স তিণ্ণং উতূনং অনুচ্ছৰিকা তযো পাসাদা অহেসুং. একেকস্মিং চত্তারো চত্তারো মাসে ৰসতি. একস্মিং ৰসিত্ৰা নাটকপরিৰুতো মহন্তেন যসেন অঞ্ঞং পাসাদং গচ্ছতি. তস্মিং খণে ‘‘কুমারস্স যসং পস্সিস্সামা’’তি সকলনগরং সঙ্খুভি, পাসাদন্তরে চক্কাতিচক্কানি মঞ্চাতিমঞ্চানি বন্ধন্তি.

সত্থা তযো মাসে ৰসিত্ৰা ‘‘মযং গচ্ছামা’’তি নগরৰাসীনং আরোচেসি. নাগরা ‘‘ভন্তে, স্ৰে গমিস্সথা’’তি সত্থারং নিমন্তেত্ৰা দুতিযদিৰসে বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং সজ্জেত্ৰা নগরমজ্ঝে মণ্ডপং কত্ৰা অলঙ্করিত্ৰা আসনানি পঞ্ঞপেত্ৰা কালং আরোচেসুং. সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো তত্থ গন্ত্ৰা নিসীদি, মনুস্সা মহাদানং অদংসু. সত্থা নিট্ঠিতভত্তকিচ্চো মধুরস্সরেন অনুমোদনং আরভি. তস্মিং খণে ভদ্দজিকুমারোপি পাসাদতো পাসাদং গচ্ছতি, তস্স সম্পত্তিদস্সনত্থায তং দিৰসং ন কোচি অগমাসি, অত্তনো মনুস্সাৰ পরিৰারেসুং. সো মনুস্সে পুচ্ছি – ‘‘অঞ্ঞস্মিং কালে মযি পাসাদতো পাসাদং গচ্ছন্তে সকলনগরং সঙ্খুভতি, চক্কাতিচক্কানি মঞ্চাতিমঞ্চানি বন্ধন্তি, অজ্জ পন ঠপেত্ৰা ময্হং মনুস্সে অঞ্ঞো কোচি নত্থি, কিং নু খো কারণ’’ন্তি. ‘‘সামি, সম্মাসম্বুদ্ধো ইমং ভদ্দিযনগরং উপনিস্সায তযো মাসে ৰসিত্ৰা অজ্জেৰ গমিস্সতি, সো ভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৰা মহাজনস্স ধম্মং দেসেতি, সকলনগরৰাসিনোপি তস্স ধম্মকথং সুণন্তী’’তি. সো ‘‘তেন হি এথ, মযম্পি সুণিস্সামা’’তি সব্বাভরণপটিমণ্ডিতোৰ মহন্তেন পরিৰারেন উপসঙ্কমিত্ৰা পরিসপরিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুণন্তো ঠিতোৰ সব্বকিলেসে খেপেত্ৰা অগ্গফলং অরহত্তং পাপুণি.

সত্থা ভদ্দিযসেট্ঠিং আমন্তেত্ৰা ‘‘মহাসেট্ঠি, পুত্তো তে অলঙ্কতপটিযত্তোৰ ধম্মকথং সুণন্তো অরহত্তে পতিট্ঠিতো, তেনস্স অজ্জেৰ পব্বজিতুং ৰা ৰট্টতি পরিনিব্বাযিতুং ৰা’’তি আহ. ‘‘ভন্তে, ময্হং পুত্তস্স পরিনিব্বানেন কিচ্চং নত্থি, পব্বাজেথ নং, পব্বাজেত্ৰা চ পন নং গহেত্ৰা স্ৰে অম্হাকং গেহং উপসঙ্কমথা’’তি. ভগৰা নিমন্তনং অধিৰাসেত্ৰা কুলপুত্তং আদায ৰিহারং গন্ত্ৰা পব্বাজেত্ৰা উপসম্পদং দাপেসি. তস্স মাতাপিতরো সত্তাহং মহাসক্কারং করিংসু. সত্থা সত্তাহং ৰসিত্ৰা কুলপুত্তমাদায চারিকং চরন্তো কোটিগামং পাপুণি. কোটিগামৰাসিনো মনুস্সা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং অদংসু. সত্থা ভত্তকিচ্চাৰসানে অনুমোদনং আরভি. কুলপুত্তো অনুমোদনকরণকালে বহিগামং গন্ত্ৰা ‘‘সত্থু আগতকালেযেৰ উট্ঠহিস্সামী’’তি গঙ্গাতিত্থসমীপে একস্মিং রুক্খমূলে ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা নিসীদি. মহল্লকত্থেরেসু আগচ্ছন্তেসুপি অনুট্ঠহিত্ৰা সত্থু আগতকালেযেৰ উট্ঠহি. পুথুজ্জনা ভিক্খূ ‘‘অযং পুরে ৰিয পব্বজিত্ৰা মহাথেরে আগচ্ছন্তেপি দিস্ৰা ন উট্ঠহতী’’তি কুজ্ঝিংসু.

কোটিগামৰাসিনো মনুস্সা নাৰাসঙ্ঘাতে বন্ধিংসু. সত্থা নাৰাসঙ্ঘাতে ঠত্ৰা ‘‘কহং, ভদ্দজী’’তি পুচ্ছি. ‘‘এস, ভন্তে, ইধেৰা’’তি. ‘‘এহি, ভদ্দজি, অম্হেহি সদ্ধিং একনাৰং অভিরুহা’’তি. থেরোপি উপ্পতিত্ৰা একনাৰায অট্ঠাসি. অথ নং গঙ্গায মজ্ঝং গতকালে সত্থা আহ – ‘‘ভদ্দজি, তযা মহাপনাদরাজকালে অজ্ঝাৰুত্থপাসাদো কহ’’ন্তি. ইমস্মিং ঠানে নিমুগ্গো, ভন্তেতি. পুথুজ্জনা ভিক্খূ ‘‘ভদ্দজিত্থেরো অঞ্ঞং ব্যাকরোতী’’তি আহংসু. সত্থা ‘‘তেন হি, ভদ্দজি, সব্রহ্মচারীনং কঙ্খং ছিন্দা’’তি আহ. তস্মিং খণে থেরো সত্থারং ৰন্দিত্ৰা ইদ্ধিবলেন গন্ত্ৰা পাসাদথূপিকং পাদঙ্গুলিযা গহেত্ৰা পঞ্চৰীসতিযোজনং পাসাদং গহেত্ৰা আকাসে উপ্পতি. উপ্পতিতো চ পন হেট্ঠাপাসাদে ঠিতানং পাসাদং ভিন্দিত্ৰা পঞ্ঞাযি. সো একযোজনং দ্ৰিযোজনং তিযোজনন্তি যাৰ ৰীসতিযোজনা উদকতো পাসাদং উক্খিপি. অথস্স পুরিমভৰে ঞাতকা পাসাদলোভেন মচ্ছকচ্ছপনাগমণ্ডূকা হুত্ৰা তস্মিংযেৰ পাসাদে নিব্বত্তা পাসাদে উট্ঠহন্তে পরিৰত্তিত্ৰা পরিৰত্তিত্ৰা উদকেযেৰ পতিংসু. সত্থা তে পতন্তে দিস্ৰা ‘‘ঞাতকা তে, ভদ্দজি, কিলমন্তী’’তি আহ. থেরো সত্থু ৰচনং সুত্ৰা পাসাদং ৰিস্সজ্জেসি, পাসাদো যথাঠানেযেৰ পতিট্ঠহি, সত্থা পারগঙ্গং গতো. অথস্স গঙ্গাতীরেযেৰ আসনং পঞ্ঞাপযিংসু, সো পঞ্ঞত্তে ৰরবুদ্ধাসনে তরুণসূরিযো ৰিয রস্মিযো মুঞ্চন্তো নিসীদি. অথ নং ভিক্খূ ‘‘কস্মিং কালে, ভন্তে, অযং পাসাদো ভদ্দজিত্থেরেন অজ্ঝাৰুত্থো’’তি পুচ্ছিংসু. সত্থা ‘‘মহাপনাদরাজকালে’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে ৰিদেহরট্ঠে মিথিলাযং সুরুচি নাম রাজা অহোসি, পুত্তোপি তস্স সুরুচিযেৰ, তস্স পন পুত্তো মহাপনাদো নাম অহোসি, তে ইমং পাসাদং পটিলভিংসু. পটিলাভত্থায পনস্স ইদং পুব্বকম্মং – দ্ৰে পিতাপুত্তা নল়েহি চ উদুম্বরদারূহি চ পচ্চেকবুদ্ধস্স ৰসনপণ্ণসালং করিংসু. ইমস্মিং জাতকে সব্বং অতীতৰত্থু পকিণ্ণকনিপাতে সুরুচিজাতকে (জা. ১.১৪.১০২ আদযো) আৰিভৰিস্সতি.

সত্থা ইমং অতীতং আহরিত্ৰা সম্মাসম্বুদ্ধো হুত্ৰা ইমা গাথা অৰোচ –

৪০. ‘‘পনাদো নাম সো রাজা, যস্স যূপো সুৰণ্ণযো;

তিরিযং সোল়সুব্বেধো, উদ্ধমাহু সহস্সধা.

৪১. ‘‘সহস্সকণ্ডো সতগেণ্ডু, ধজালু হরিতামযো;

অনচ্চুং তত্থ গন্ধব্বা, ছ সহস্সানি সত্তধা.

৪২. ‘‘এৰমেতং তদা আসি, যথা ভাসসি ভদ্দজি;

সক্কো অহং তদা আসিং, ৰেয্যাৰচ্চকরো তৰা’’তি.

তত্থ যূপোতি পাসাদো. তিরিযং সোল়সুব্বেধোতি ৰিত্থারতো সোল়সকণ্ডপাতৰিত্থারো অহোসি. উদ্ধমাহু সহস্সধাতি উব্বেধেন সহস্সকণ্ডগমনমত্তং উচ্চো অহু, সহস্সকণ্ডগমনগণনায পঞ্চৰীসতিযোজনপ্পমাণং হোতি. ৰিত্থারো পনস্স অট্ঠযোজনমত্তো.

সহস্সকণ্ডো সতগেণ্ডূতি সো পনেস সহস্সকণ্ডুব্বেধো পাসাদো সতভূমিকো অহোসি. ধজালূতি ধজসম্পন্নো. হরিতামযোতি হরিতমণিপরিক্খিত্তো. অট্ঠকথাযং পন ‘‘সমালুহরিতামযো’’তি পাঠো, হরিতমণিমযেহি দ্ৰারকৰাটৰাতপানেহি সমন্নাগতোতি অত্থো. সমালূতি কির দ্ৰারকৰাটৰাতপানানং নামং. গন্ধব্বাতি নটা, ছ সহস্সানি সত্তধাতি ছ গন্ধব্বসহস্সানি সত্তধা হুত্ৰা তস্স পাসাদস্স সত্তসু ঠানেসু রঞ্ঞো রতিজননত্থায নচ্চিংসূতি অত্থো. তে এৰং নচ্চন্তাপি রাজানং হাসেতুং নাসক্খিংসু, অথ সক্কো দেৰরাজা দেৰনটং পেসেত্ৰা সমজ্জং কারেসি, তদা মহাপনাদো হসি.

যথা ভাসসি, ভদ্দজীতি ভদ্দজিত্থেরেন হি ‘‘ভদ্দজি, তযা মহাপনাদরাজকালে অজ্ঝাৰুত্থপাসাদো কহ’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘ইমস্মিং ঠানে নিমুগ্গো, ভন্তে’’তি ৰদন্তেন তস্মিং কালে অত্তনো অত্থায তস্স পাসাদস্স নিব্বত্তভাৰো চ মহাপনাদরাজভাৰো চ ভাসিতো হোতি. তং গহেত্ৰা সত্থা ‘‘যথা ত্ৰং, ভদ্দজি, ভাসসি, তদা এতং তথেৰ অহোসি, অহং তদা তৰ কাযৰেয্যাৰচ্চকরো সক্কো দেৰানমিন্দো অহোসি’’ন্তি আহ. তস্মিং খণে পুথুজ্জনভিক্খূ নিক্কঙ্খা অহেসুং.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মহাপনাদো রাজা ভদ্দজি অহোসি, সক্কো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

মহাপনাদজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.

[২৬৫] ৫. খুরপ্পজাতকৰণ্ণনা

দিস্ৰা খুরপ্পেতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং ওস্সট্ঠৰীরিযং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. তঞ্হি সত্থা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, ভিক্খু, ওস্সট্ঠৰীরিযো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘ভিক্খু, কস্মা এৰং ত্ৰং নিয্যানিকসাসনে পব্বজিত্ৰা ৰীরিযং ওস্সজি, পোরাণকপণ্ডিতা অনিয্যানিকট্ঠানেপি ৰীরিযং করিংসূ’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং অটৰিআরক্খককুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো পঞ্চপুরিসসতপরিৰারো অটৰিআরক্খকেসু সব্বজেট্ঠকো হুত্ৰা অটৰিমুখে একস্মিং গামে ৰাসং কপ্পেসি. সো ভতিং গহেত্ৰা মনুস্সে অটৰিং অতিক্কামেতি. অথেকস্মিং দিৰসে বারাণসেয্যকো সত্থৰাহপুত্তো পঞ্চহি সকটসতেহি তং গামং পত্ৰা তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সম্ম, সহস্সং গহেত্ৰা মং অটৰিং অতিক্কামেহী’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি তস্স হত্থতো সহস্সং গণ্হি, ভতিং গণ্হন্তোযেৰ তস্স জীৰিতং পরিচ্চজি. সো তং আদায অটৰিং পাৰিসি, অটৰিমজ্ঝে পঞ্চসতা চোরা উট্ঠহিংসু, চোরে দিস্ৰাৰ সেসপুরিসা উরেন নিপজ্জিংসু, আরক্খকজেট্ঠকো একোৰ নদন্তো ৰগ্গন্তো পহরিত্ৰা পঞ্চসতেপি চোরে পলাপেত্ৰা সত্থৰাহপুত্তং সোত্থিনা কন্তারং তারেসি.

সত্থৰাহপুত্তো পরকন্তারে সত্থং নিৰেসেত্ৰা আরক্খকজেট্ঠকং নানগ্গরসভোজনং ভোজেত্ৰা সযম্পি ভুত্তপাতরাসো সুখনিসিন্নো তেন সদ্ধিং সল্লপন্তো ‘‘সম্ম, তথাদারুণানং চোরানং আৰুধানি গহেত্ৰা অৰত্থরণকালে কেন নু খো তে কারণেন চিত্তুত্রাসমত্তম্পি ন উপ্পন্ন’’ন্তি পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –

৪৩. ‘‘দিস্ৰা খুরপ্পে ধনুৰেগনুন্নে, খগ্গে গহীতে তিখিণে তেলধোতে;

তস্মিং ভযস্মিং মরণে ৰিযূল়্হে, কস্মা নু তে নাহু ছম্ভিতত্ত’’ন্তি.

তত্থ ধনুৰেগনুন্নেতি ধনুৰেগেন ৰিস্সট্ঠে. খগ্গে গহীতেতি থরুদণ্ডেহি সুগহিতে খগ্গে. মরণে ৰিযূল়্হেতি মরণে পচ্চুপট্ঠিতে. কস্মা নু তে নাহূতি কেন নু খো কারণেন নাহোসি. ছম্ভিতত্তন্তি সরীরচলনং.

তং সুত্ৰা আরক্খকজেট্ঠকো ইতরা দ্ৰে গাথা অভাসি –

৪৪. ‘‘দিস্ৰা খুরপ্পে ধনুৰেগনুন্নে, খগ্গে গহীতে তিখিণে তেলধোতে;

তস্মিং ভযস্মিং মরণে ৰিযূল়্হে, ৰেদং অলত্থং ৰিপুলং উল়ারং.

৪৫. ‘‘সো ৰেদজাতো অজ্ঝভৰিং অমিত্তে, পুব্বেৰ মে জীৰিতমাসি চত্তং;

ন হি জীৰিতে আলযং কুব্বমানো, সূরো কযিরা সূরকিচ্চং কদাচী’’তি.

তত্থ ৰেদং অলত্থন্তি তুট্ঠিঞ্চেৰ সোমনস্সঞ্চ পটিলভিং. ৰিপুলন্তি বহুং. উল়ারন্তি উত্তমং. অজ্ঝভৰিন্তি জীৰিতং পরিচ্চজিত্ৰা অভিভৰিং. পুব্বেৰ মে জীৰিতমাসি চত্তন্তি মযা পুব্বেৰ তৰ হত্থতো ভতিং গণ্হন্তেনেৰ জীৰিতং চত্তমাসি. ন হি জীৰিতে আলযং কুব্বমানোতি জীৰিতস্মিঞ্হি নিকন্তিং কুরুমানো পুরিসকিচ্চং কদাচিপি ন করোতি.

এৰং সো সরৰস্সে ৰস্সন্তে জীৰিতনিকন্তিযা ৰিস্সট্ঠত্তা অত্তনা সূরকিচ্চস্স কতভাৰং ঞাপেত্ৰা সত্থৰাহপুত্তং উয্যোজেত্ৰা সকগামমেৰ পচ্চাগন্ত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে ওস্সট্ঠৰীরিযো ভিক্খু অরহত্তে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা আরক্খকজেট্ঠকো অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

খুরপ্পজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.

[২৬৬] ৬. ৰাতগ্গসিন্ধৰজাতকৰণ্ণনা

যেনাসি কিসিযা পণ্ডূতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো সাৰত্থিযং অঞ্ঞতরং কুটুম্বিকং আরব্ভ কথেসি. সাৰত্থিযং কিরেকা অভিরূপা ইত্থী একং অভিরূপং কুটুম্বিকং দিস্ৰা পটিবদ্ধচিত্তা অহোসি, সকলসরীরং ঝাযমানো ৰিযস্সা অব্ভন্তরে কিলেসগ্গি উপ্পজ্জি. সা নেৰ কাযস্সাদং লভি, ন চিত্তস্সাদং, ভত্তম্পিস্সা ন রুচ্চি, কেৰলং মঞ্চকঅটনিং গহেত্ৰা নিপজ্জি. অথ নং উপট্ঠাযিকা চ সহাযিকা চ পুচ্ছিংসু – ‘‘কিং নু খো ত্ৰং কম্পমানচিত্তা অটনিং গহেত্ৰা নিপন্না, কিং তে অফাসুক’’ন্তি. সা একং দ্ৰে ৰারে অকথেত্ৰা পুনপ্পুনং ৰুচ্চমানা তমত্থং আরোচেসি. অথ নং তা সমস্সাসেত্ৰা ‘‘ত্ৰং মা চিন্তযি, মযং তং আনেস্সামা’’তি ৰত্ৰা গন্ত্ৰা কুটুম্বিকেন সদ্ধিং মন্তেসুং, সো পটিক্খিপিত্ৰা পুনপ্পুনং ৰুচ্চমানো অধিৰাসেসি. তা ‘‘অসুকদিৰসে অসুকৰেলাযং আগচ্ছা’’তি পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা গন্ত্ৰা তস্সা আরোচেসুং. সা অত্তনো সযনগব্ভং সজ্জেত্ৰা অত্তানং অলঙ্করিত্ৰা সযনপিট্ঠে নিসিন্না তস্মিং আগন্ত্ৰা সযনেকদেসে নিসিন্নে চিন্তেসি – ‘‘সচাহং ইমস্স গরুকং অকত্ৰা ইদানেৰ ওকাসং করিস্সামি, ইস্সরিযং মে পরিহাযিস্সতি, আগতদিৰসেযেৰ ওকাসকরণং নাম অকারণং, অজ্জ ন মঙ্কুং কত্ৰা অঞ্ঞস্মিং দিৰসে ওকাসং করিস্সামী’’তি. অথ নং হত্থগহণাদিৰসেন কেল়িং কাতুং আরদ্ধং হত্থে গহেত্ৰা ‘‘অপেহি অপেহি, ন মে তযা অত্থো’’তি নিব্ভচ্ছেসি. সো ওসক্কিত্ৰা লজ্জিতো উট্ঠায অত্তনো গেহমেৰ গতো.

ইতরা ইত্থিযো তায তথা কতভাৰং ঞত্ৰা কুটুম্বিকে নিক্খন্তে তং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমাহংসু – ‘‘ত্ৰং এতস্মিং পটিবদ্ধচিত্তা আহারং পটিক্খিপিত্ৰা নিপজ্জি, অথ নং মযং পুনপ্পুনং যাচিত্ৰা আনযিম্হ, তস্স কস্মা ওকাসং ন অকাসী’’তি. সা তমত্থং আরোচেসি. ইতরা ‘‘তেন হি পঞ্ঞাযিস্সসী’’তি ৰত্ৰা পক্কমিংসু. কুটুম্বিকো পুন নিৰত্তিত্ৰাপি ন ওলোকেসি. সা তং অলভমানা নিরাহারা তত্থেৰ জীৰিতক্খযং পাপুণি. কুটুম্বিকো তস্সা মতভাৰং ঞত্ৰা বহুং মালাগন্ধৰিলেপনং আদায জেতৰনং গন্ত্ৰা সত্থারং পূজেত্ৰা একমন্তং নিসীদিত্ৰা সত্থারা চ ‘‘কিং নু খো, উপাসক, ন পঞ্ঞাযসী’’তি পুচ্ছিতে তমত্থং আরোচেত্ৰা ‘‘স্ৰাহং, ভন্তে, এত্তকং কালং লজ্জায বুদ্ধুপট্ঠানং নাগতো’’তি আহ. সত্থা ‘‘ন, উপাসক, ইদানেৰেসা কিলেসৰসেন তং পক্কোসাপেত্ৰা আগতকালে তং ওকাসং অকত্ৰা লজ্জাপেসি, পুব্বেপি পন পণ্ডিতেসু পটিবদ্ধচিত্তা হুত্ৰা পক্কোসাপেত্ৰা আগতকালে ওকাসং অকত্ৰা কিলমেত্ৰাৰ উয্যোজেসী’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সিন্ধৰকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰাতগ্গসিন্ধৰো নাম হুত্ৰা তস্স মঙ্গলঅস্সো অহোসি. অস্সগোপকা তং নেত্ৰা গঙ্গাযং ন্হাপেন্তি. অথ নং ভদ্দলী নাম গদ্রভী দিস্ৰা পটিবদ্ধচিত্তা হুত্ৰা কিলেসৰসেন কম্পমানা নেৰ তিণং খাদি, ন উদকং পিৰি, পরিসুস্সিত্ৰা কিসা অট্ঠিচম্মমত্তা অহোসি. অথ নং পুত্তো গদ্রভপোতকো মাতরং পরিসুস্সমানং দিস্ৰা ‘‘কিং নু খো ত্ৰং, অম্ম, নেৰ তিণং খাদসি, ন উদকং পিৰসি, পরিসুস্সিত্ৰা তত্থ তত্থ কম্পমানা নিপজ্জসি, কিং তে অফাসুক’’ন্তি পুচ্ছি. সা অকথেত্ৰা পুনপ্পুনং ৰুচ্চমানা তমত্থং কথেসি. অথ নং পুত্তো সমস্সাসেত্ৰা ‘‘অম্ম, মা চিন্তযি, অহং তং আনেস্সামী’’তি ৰত্ৰা ৰাতগ্গসিন্ধৰস্স ন্হাযিতুং আগতকালে তং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘তাত, ময্হং মাতা তুম্হেসু পটিবদ্ধচিত্তা নিরাহারা সুস্সিত্ৰা মরিস্সতি, জীৰিতদানমস্সা দেথা’’তি আহ. ‘‘সাধু, তাত, দস্সামি, অস্সগোপকা মং ন্হাপেত্ৰা থোকং গঙ্গাতীরে ৰিচরণত্থায ৰিস্সজ্জেন্তি, ত্ৰং মাতরং গহেত্ৰা তং পদেসং এহী’’তি. সো গন্ত্ৰা মাতরং আনেত্ৰা তস্মিং পদেসে ৰিস্সজ্জেত্ৰা একমন্তং পটিচ্ছন্নো অট্ঠাসি.

অস্সগোপকাপি ৰাতগ্গসিন্ধৰং তস্মিং ঠানে ৰিস্সজ্জেসুং. সো তং গদ্রভিং ওলোকেত্ৰা উপসঙ্কমি. অথ সা গদ্রভী তস্মিং উপসঙ্কমিত্ৰা অত্তনো সরীরং উপসিঙ্ঘমানে ‘‘সচাহং গরুং অকত্ৰা আগতক্খণেযেৰস্স ওকাসং করিস্সামি, এৰং মে যসো চ ইস্সরিযঞ্চ পরিহাযিস্সতি, অনিচ্ছমানা ৰিয ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা সিন্ধৰস্স হেট্ঠাহনুকে পাদেন পহরিত্ৰা পলাযি, দন্তমূলমস্স ভিজ্জিত্ৰা গতকালো ৰিয অহোসি. ৰাতগ্গসিন্ধৰো ‘‘কো মে এতায অত্থো’’তি লজ্জিতো ততোৰ পলাযি. সা ৰিপ্পটিসারিনী হুত্ৰা তত্থেৰ পতিত্ৰা সোচমানা নিপজ্জি.

অথ নং পুত্তো উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –

৪৬. ‘‘যেনাসি কিসিযা পণ্ডু, যেন ভত্তং ন রুচ্চতি;

অযং সো আগতো ভত্তা, কস্মা দানি পলাযসী’’তি.

তত্থ যেনাতি তস্মিং পটিবদ্ধচিত্ততায যেন কারণভূতেন.

পুত্তস্স ৰচনং সুত্ৰা গদ্রভী দুতিযং গাথমাহ –

৪৭. ‘‘সচে পনাদিকেনেৰ, সন্থৰো নাম জাযতি;

যসো হাযতি ইত্থীনং, তস্মা তাত পলাযহ’’ন্তি.

তত্থ আদিকেনেৰাতিআদিতোৰ পঠমমেৰ. সন্থৰোতি মেথুনধম্মসংযোগৰসেন মিত্তসন্থৰো. যসো হাযতি ইত্থীনন্তি, তাত, ইত্থীনঞ্হি গরুকং অকত্ৰা আদিতোৰ সন্থৰং কুরুমানানং যসো হাযতি, ইস্সরিযগব্বিতভাৰো পরিহাযতীতি. এৰং সা ইত্থীনং সভাৰং পুত্তস্স কথেসি.

ততিযগাথং পন সত্থা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা আহ –

৪৮. ‘‘যসস্সিনং কুলে জাতং, আগতং যা ন ইচ্ছতি;

সোচতি চিররত্তায, ৰাতগ্গমিৰ ভদ্দলী’’তি.

তত্থ যসস্সিনন্তি যসসম্পন্নং. যা ন ইচ্ছতীতি যা ইত্থী তথারূপং পুরিসং ন ইচ্ছতি. চিররত্তাযাতি চিররত্তং, দীঘমদ্ধানন্তি অত্থো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে কুটুম্বিকো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা গদ্রভী সা ইত্থী অহোসি, ৰাতগ্গসিন্ধৰো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

ৰাতগ্গসিন্ধৰজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.

[২৬৭] ৭. কক্কটকজাতকৰণ্ণনা

সিঙ্গী মিগোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং ইত্থিং আরব্ভ কথেসি. সাৰত্থিযং কিরেকো কুটুম্বিকো অত্তনো ভরিযং গহেত্ৰা উদ্ধারসোধনত্থায জনপদং গন্ত্ৰা উদ্ধারং সোধেত্ৰা আগচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে চোরেহি গহিতো. ভরিযা পনস্স অভিরূপা পাসাদিকা দস্সনীযা, চোরজেট্ঠকো তস্সা সিনেহেন কুটুম্বিকং মারেতুং আরভি. সা পন ইত্থী সীলৰতী আচারসম্পন্না পতিদেৰতা, সা চোরজেট্ঠকস্স পাদেসু নিপতিত্ৰা ‘‘সামি, সচে মযি সিনেহো অত্থি, মা ময্হং সামিকং মারেহি. সচে মারেসি, অহম্পি ৰিসং ৰা খাদিত্ৰা নাসৰাতং ৰা সন্নিরুম্ভিত্ৰা মরিস্সামি, তযা পন সদ্ধিং ন গমিস্সামি, মা মে অকারণেন সামিকং মারেহী’’তি যাচিত্ৰা তং ৰিস্সজ্জাপেসি. তে উভোপি সোত্থিনা সাৰত্থিং পত্ৰা জেতৰনপিট্ঠিৰিহারেন গচ্ছন্তা ‘‘ৰিহারং পৰিসিত্ৰা সত্থারং ৰন্দিস্সামা’’তি গন্ধকুটিপরিৰেণং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. তে সত্থারা ‘‘কহং গতত্থ, উপাসকা’’তি পুট্ঠা ‘‘উদ্ধারসোধনত্থাযা’’তি আহংসু. ‘‘অন্তরামগ্গে পন আরোগ্যেন আগতত্থা’’তি ৰুত্তে কুটুম্বিকো আহ – ‘‘অন্তরামগ্গে নো, ভন্তে, চোরা গণ্হিংসু, তত্রেসা মং মারিযমানং চোরজেট্ঠকং যাচিত্ৰা মোচেসি, ইমং নিস্সায মযা জীৰিতং লদ্ধ’’ন্তি. সত্থা ‘‘ন, উপাসক, ইদানেৰেতায এৰং তুয্হং জীৰিতং দিন্নং, পুব্বেপি পণ্ডিতানম্পি জীৰিতং অদাসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে হিমৰন্তে মহাউদকরহদো, তত্থ মহাসুৰণ্ণকক্কটকো অহোসি. সো তস্স নিৰাসভাৰেন ‘‘কুল়ীরদহো’’তি পঞ্ঞাযিত্থ. কক্কটকো মহা অহোসি খলমণ্ডলপ্পমাণো, হত্থী গহেত্ৰা ৰধিত্ৰা খাদতি. হত্থী তস্স ভযেন তত্থ ওতরিত্ৰা গোচরং গণ্হিতুং ন সক্কোন্তি. তদা বোধিসত্তো কুল়ীরদহং উপনিস্সায ৰসমানং হত্থিযূথজেট্ঠকং পটিচ্চ করেণুযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. অথস্স মাতা ‘‘গব্ভং রক্খিস্সামী’’তি অঞ্ঞং পব্বতপ্পদেসং গন্ত্ৰা গব্ভং রক্খিত্ৰা পুত্তং ৰিজাযি. সো অনুক্কমেন ৰিঞ্ঞুতং পত্তো মহাসরীরো থামসম্পন্নো সোভগ্গপ্পত্তো অঞ্জনপব্বতো ৰিয অহোসি. সো একায করেণুযা সদ্ধিং সংৰাসং কপ্পেত্ৰা ‘‘কক্কটকং গণ্হিস্সামী’’তি অত্তনো ভরিযঞ্চ মাতরঞ্চ আদায তং হত্থিযূথং উপসঙ্কমিত্ৰা পিতরং পস্সিত্ৰা ‘‘তাত, অহং কক্কটকং গণ্হিস্সামী’’তি আহ. অথ নং পিতা ‘‘ন সক্খিস্সসি, তাতা’’তি ৰারেত্ৰা পুনপ্পুনং ৰদন্তং ‘‘ত্ৰঞ্ঞেৰ জানিস্সসী’’তি আহ.

সো কুল়ীরদহং উপনিস্সায ৰসন্তে সব্বৰারণে সন্নিপাতেত্ৰা সব্বেহি সদ্ধিং দহসমীপং গন্ত্ৰা ‘‘কিং সো কক্কটকো ওতরণকালে গণ্হাতি, উদাহু গোচরং গণ্হনকালে, উদাহু উত্তরণকালে’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘উত্তরণকালে’’তি সুত্ৰা ‘‘তেন হি তুম্হে কুল়ীরদহং ওতরিত্ৰা যাৰদত্থং গোচরং গহেত্ৰা পঠমং উত্তরথ, অহং পচ্ছতো ভৰিস্সামী’’তি আহ. ৰারণা তথা করিংসু. কুল়ীরো পচ্ছতো উত্তরন্তং বোধিসত্তং মহাসণ্ডাসেন কম্মারো লোহসলাকং ৰিয অল়দ্ৰযেন পাদে দল়্হং গণ্হি, করেণুকা বোধিসত্তং অৰিজহিত্ৰা সমীপেযেৰ অট্ঠাসি. বোধিসত্তো আকড্ঢন্তো কুল়ীরং চালেতুং নাসক্খি, কুল়ীরো পন তং আকড্ঢন্তো অত্তনো অভিমুখং করোতি. সো মরণভযতজ্জিতো বদ্ধরৰং রৰি, সব্বে ৰারণা মরণভযতজ্জিতা কোঞ্চনাদং কত্ৰা মুত্তকরীসং চজমানা পলাযিংসু, করেণুকাপিস্স সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তী পলাযিতুং আরভি.

অথ নং সো অত্তনো বদ্ধভাৰং সঞ্ঞাপেত্ৰা তস্সা অপলাযনত্থং পঠমং গাথমাহ –

৪৯. তত্থ সিঙ্গী মিগোতি সিঙ্গী সুৰণ্ণৰণ্ণো মিগো. দ্ৰীহি অল়েহি সিঙ্গকিচ্চং সাধেন্তেহি যুত্ততায সিঙ্গীতি অত্থো. মিগোতি পন সব্বপাণসঙ্গাহকৰসেন ইধ কুল়ীরো ৰুত্তো. আযতচক্খুনেত্তোতি এত্থ দস্সনট্ঠেন চক্খু, নযনট্ঠেন নেত্তং, আযতানি চক্খুসঙ্খাতানি নেত্তানি অস্সাতি আযতচক্খুনেত্তো, দীঘঅক্খীতি অত্থো. অট্ঠিমেৰস্স তচকিচ্চং সাধেতীতি অট্ঠিত্তচো. তেনাভিভূতোতি তেন মিগেন অভিভূতো অজ্ঝোত্থতো নিচ্চলং গহিতো হুত্ৰা. কপণং রুদামীতি কারুঞ্ঞপ্পত্তো হুত্ৰা রুদামি ৰিরৰামি. মা হেৰ মন্তি মং এৰরূপং ব্যসনপ্পত্তং অত্তনো পাণসমং পিযসামিকং ত্ৰং মা হেৰ জহীতি.

অথ সা করেণুকা নিৰত্তিত্ৰা তং অস্সাসযমানা দুতিযং গাথমাহ –

৫০. ‘‘অয্য ন তং জহিস্সামি, কুঞ্জরং সট্ঠিহাযনং;

পথব্যা চাতুরন্তায, সুপ্পিযো হোসি মে তুৰ’’ন্তি.

তত্থ সট্ঠিহাযনন্তি জাতিযা সট্ঠিৰস্সকালস্মিঞ্হি কুঞ্জরা থামেন পরিহাযন্তি, সা অহং এৰং থামহীনং ইমং ব্যসনং পত্তং তং ন জহিস্সামি, মা ভাযি, ইমিস্সা হি চতূসু দিসাসু সমুদ্দং পত্ৰা ঠিতায চাতুরন্তায পথৰিযা ত্ৰং ময্হং সুট্ঠু পিযোতি.

অথ নং সন্থম্ভেত্ৰা ‘‘অয্য, ইদানি তং কুল়ীরেন সদ্ধিং থোকং কথাসল্লাপং লভমানা ৰিস্সজ্জাপেস্সামী’’তি ৰত্ৰা কুল়ীরং যাচমানা ততিযং গাথমাহ –

৫১. ‘‘যে কুল়ীরা সমুদ্দস্মিং, গঙ্গায যমুনায চ;

তেসং ত্ৰং ৰারিজো সেট্ঠো, মুঞ্চ রোদন্তিযা পতি’’ন্তি.

তস্সত্থো – যে সমুদ্দে ৰা গঙ্গায ৰা যমুনায ৰা কুল়ীরা, সব্বেসং ৰণ্ণসম্পত্তিযা চ মহন্তত্তেন চ ত্ৰমেৰ সেট্ঠো উত্তমো. তেন তং যাচামি, ময্হং রোদমানায সামিকং মুঞ্চাতি.

কুল়ীরো তস্সা কথযমানায ইত্থিসদ্দে নিমিত্তং গহেত্ৰা আকড্ঢিযমানসো হুত্ৰা ৰারণস্স পাদতো অল়ে ৰিনিৰেঠেন্তো ‘‘অযং ৰিস্সট্ঠো ইদং নাম করিস্সতী’’তি ন কিঞ্চি অঞ্ঞাসি. অথ নং ৰারণো পাদং উক্খিপিত্ৰা পিট্ঠিযং অক্কমি, তাৰদেৰ অট্ঠীনি ভিজ্জিংসু. ৰারণো তুট্ঠরৰং রৰি, সব্বে ৰারণা সন্নিপতিত্ৰা কুল়ীরং নীহরিত্ৰা মহীতলে ঠপেত্ৰা মদ্দন্তা চুণ্ণৰিচুণ্ণমকংসু. তস্স দ্ৰে অল়া সরীরতো ভিজ্জিত্ৰা একমন্তে পতিংসু. সো চ কুল়ীরদহো গঙ্গায একাবদ্ধো, গঙ্গায পূরণকালে গঙ্গোদকেন পূরতি, উদকে মন্দীভূতে দহতো উদকং গঙ্গং ওতরতি. অথ দ্ৰেপি তে অল়া উপ্লৰিত্ৰা গঙ্গায ৰুয্হিংসু. তেসু একো সমুদ্দং পাৰিসি, একং দসভাতিকরাজানো উদকে কীল়মানা লভিত্ৰা আল়িঙ্গং নাম মুদিঙ্গং অকংসু. সমুদ্দং পন পৰিট্ঠং অসুরা গহেত্ৰা আলম্বরং নাম ভেরিং কারেসুং. তে অপরভাগে সক্কেন সঙ্গামে পরাজিতা তং ছড্ডেত্ৰা পলাযিংসু, অথ নং সক্কো অত্তনো অত্থায গণ্হাপেসি. ‘‘আলম্বরমেঘো ৰিয থনতী’’তি তং সন্ধায ৰদন্তি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে উভো জযম্পতিকা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু. ‘‘তদা করেণুকা অযং উপাসিকা অহোসি, ৰারণো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

কক্কটকজাতকৰণ্ণনা সত্তমা.

[২৬৮] ৮. আরামদূসকজাতকৰণ্ণনা

যো ৰে সব্বসমেতানন্তি ইদং সত্থা দক্খিণাগিরিজনপদে অঞ্ঞতরং উয্যানপালপুত্তং আরব্ভ কথেসি. সত্থা কির ৰুত্থৰস্সো জেতৰনা নিক্খমিত্ৰা দক্খিণাগিরিজনপদে চারিকং চরি. অথেকো উপাসকো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা উয্যানে নিসীদাপেত্ৰা যাগুখজ্জকেহি সন্তপ্পেত্ৰা ‘‘অয্যা, উয্যানচারিকং চরিতুকামা ইমিনা উয্যানপালেন সদ্ধিং চরন্তূ’’তি ৰত্ৰা ‘‘অয্যানং ফলাফলানি দদেয্যাসী’’তি উয্যানপালং আণাপেসি. ভিক্খূ চরমানা একং ছিদ্দট্ঠানং দিস্ৰা ‘‘ইদং ঠানং ছিদ্দং ৰিরল়রুক্খং, কিং নু খো কারণ’’ন্তি পুচ্ছিংসু. অথ নেসং উয্যানপালো আচিক্খি – ‘‘একো কির উয্যানপালপুত্তো উপরোপকেসু উদকং আসিঞ্চন্তো ‘মূলপ্পমাণেন আসিঞ্চিস্সামী’তি উপ্পাটেত্ৰা মূলপ্পমাণেন উদকং আসিঞ্চি, তেন তং ঠানং ছিদ্দং জাত’’ন্তি. ভিক্খূ সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা তমত্থং আরোচেসুং. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ পুব্বেপি সো কুমারকো আরামদূসকোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ৰিস্সসেনে নাম রঞ্ঞে রজ্জং কারেন্তে উস্সৰে ঘুট্ঠে উয্যানপালো ‘‘উস্সৰং কীল়িস্সামী’’তি উয্যানৰাসিনো মক্কটে আহ – ‘‘ইদং উয্যানং তুম্হাকং বহূপকারং, অহং সত্তাহং উস্সৰং কীল়িস্সামি, তুম্হে সত্ত দিৰসে উপরোপকেসু উদকং আসিঞ্চথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিংসু. সো তেসং চম্মঘটকে দত্ৰা পক্কামি. মক্কটা উদকং আসিঞ্চন্তা উপরোপকেসু আসিঞ্চিংসু. অথ নে মক্কটজেট্ঠকো আহ – ‘‘আগমেথ তাৰ, উদকং নাম সব্বকালং দুল্লভং, তং রক্খিতব্বং, উপরোপকে উপ্পাটেত্ৰা মূলপ্পমাণং ঞত্ৰা দীঘমূলকেসু বহুং, রস্সমূলকেসু অপ্পং উদকং সিঞ্চিতুং ৰট্টতী’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি ৰত্ৰা একচ্চে উপরোপকে উপ্পাটেত্ৰা গচ্ছন্তি, একচ্চে তে রোপেত্ৰা উদকং সিঞ্চন্তি.

তস্মিং কালে বোধিসত্তো বারাণসিযং একস্স কুলস্স পুত্তো অহোসি, সো কেনচিদেৰ করণীযেন উয্যানং গন্ত্ৰা তে মক্কটে তথা করোন্তে দিস্ৰা ‘‘কো তুম্হে এৰং কারেতী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ৰানরজেট্ঠকো’’তি ৰুত্তে ‘‘জেট্ঠকস্স তাৰ ৰো অযং পঞ্ঞা, তুম্হাকং পন কীদিসী ভৰিস্সতী’’তি তমত্থং পকাসেন্তো ইমং পঠমং গাথমাহ –

৫২. ‘‘যো ৰে সব্বসমেতানং, অহুৰা সেট্ঠসম্মতো;

তস্সাযং এদিসী পঞ্ঞা, কিমেৰ ইতরা পজা’’তি.

তত্থ সব্বসমেতানন্তি ইমেসং সব্বেসং সমানজাতীনং. অহুৰাতি অহোসি. কিমেৰ ইতরা পজাতি যা ইতরা এতেসু লামিকা পজা, কীদিসা নু খো তস্সা পঞ্ঞাতি.

তস্স কথং সুত্ৰা ৰানরা দুতিযং গাথমাহংসু –

৫৩. ‘‘এৰমেৰ তুৰং ব্রহ্মে, অনঞ্ঞায ৰিনিন্দসি;

কথং মূলং অদিস্ৰান, রুক্খং জঞ্ঞা পতিট্ঠিত’’ন্তি.

তত্থ ব্রহ্মেতি আলপনমত্তং. অযং পনেত্থ সঙ্খেপত্থো – ত্ৰং, ভো পুরিস, কারণাকারণং অজানিত্ৰা এৰমেৰ অম্হে ৰিনিন্দসি, রুক্খং নাম ‘‘গম্ভীরে পতিট্ঠিতো ৰা এস, ন ৰা’’তি মূলং অনুপ্পাটেত্ৰা কথং ঞাতুং সক্কা, তেন মযং উপ্পাটেত্ৰা মূলপ্পমাণেন উদকং আসিঞ্চামাতি.