১. সঙ্কপ্পৰগ্গো

[২৫১] ১. সঙ্কপ্পরাগজাতকৰণ্ণনা

সঙ্কপ্পরাগধোতেনাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. সাৰত্থিনগরৰাসী কিরেকো কুলপুত্তো সাসনে উরং দত্ৰা পব্বজিত্ৰা একদিৰসং সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরন্তো একং অলঙ্কতপটিযত্তং ইত্থিং দিস্ৰা উপ্পন্নকামরাগো অনভিরতো ৰিচরি. তমেনং আচরিযুপজ্ঝাযাদযো দিস্ৰা অনভিরতিকারণং পুচ্ছিত্ৰা ৰিব্ভমিতুকামভাৰমস্স ঞত্ৰা ‘‘আৰুসো, সত্থা নাম কামরাগাদিকিলেসপীল়িতানং কিলেসে হারেত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা সোতাপত্তিফলাদীনি দেতি, এহি তং সত্থু সন্তিকং নেস্সামা’’তি আদায অগমংসু. সত্থারা চ ‘‘কিং নু খো, ভিক্খৰে, অনিচ্ছমানকঞ্ঞেৰ ভিক্খুং গহেত্ৰা আগতত্থা’’তি ৰুত্তে তমত্থং আরোচেসুং. সত্থা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘কিংকারণা’’তি পুচ্ছি. সো তমত্থং আরোচেসি. অথ নং সত্থা ‘‘ইত্থিযো নামেতা, ভিক্খু, পুব্বে ঝানবলেন ৰিক্খম্ভিতকিলেসানং ৰিসুদ্ধসত্তানম্পি সংকিলেসং উপ্পাদেসুং, তাদিসং তুচ্ছপুগ্গলং কিংকারণা ন সংকিলেসিস্সন্তি, ৰিসুদ্ধাপি সত্তা সংকিলিস্সন্তি, উত্তমযসসমঙ্গিনোপি আযসক্যং পাপুণন্তি, পগেৰ অপরিসুদ্ধা. সিনেরুকম্পনকৰাতো পুরাণপণ্ণকসটং কিং ন কম্পেস্সতি, বোধিতলে নিসীদিত্ৰা অভিসম্বুজ্ঝনকসত্তং অযং কিলেসো আলোল়েসি, তাদিসং কিং ন আলোল়েস্সতী’’তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো অসীতিকোটিৰিভৰে ব্রাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৰা বারাণসিং পচ্চাগন্ত্ৰা কতদারপরিগ্গহো মাতাপিতূনং অচ্চযেন তেসং মতকিচ্চানি কত্ৰা হিরঞ্ঞোলোকনকম্মং করোন্তো ‘‘ইদং ধনং পঞ্ঞাযতি, যেহি পনেতং সম্ভতং, তে ন পঞ্ঞাযন্তী’’তি আৰজ্জেন্তো সংৰেগপ্পত্তো অহোসি, সরীরা সেদা মুচ্চিংসু. সো ঘরাৰাসে চিরং ৰসন্তো মহাদানং দত্ৰা কামে পহায অস্সুমুখং ঞাতিসঙ্ঘং পরিচ্চজিত্ৰা হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা রমণীযে পদেসে পণ্ণসালং মাপেত্ৰা উঞ্ছাচরিযায ৰনমূলফলাদীহি যাপেন্তো নচিরস্সেৰ অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ উপ্পাদেত্ৰা ঝানকীল়ং কীল়ন্তো চিরং ৰসিত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘মনুস্সপথং গন্ত্ৰা লোণম্বিলং উপসেৰিস্সামি, এৰং মে সরীরঞ্চেৰ থিরং ভৰিস্সতি, জঙ্ঘৰিহারো চ কতো ভৰিস্সতি, যে চ মাদিসস্স সীলসম্পন্নস্স ভিক্খং ৰা দস্সন্তি, অভিৰাদনাদীনি ৰা করিস্সন্তি, তে সগ্গপুরং পূরেস্সন্তী’’তি.

সো হিমৰন্তা ওতরিত্ৰা অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো বারাণসিং পত্ৰা সূরিযত্থঙ্গমনৰেলায ৰসনট্ঠানং ওলোকেন্তো রাজুয্যানং দিস্ৰা ‘‘ইদং পটিসল্লানসারুপ্পং, এত্থ ৰসিস্সামে’’তি উয্যানং পৰিসিত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসিন্নো ঝানসুখেন রত্তিং খেপেত্ৰা পুনদিৰসে কতসরীরপটিজগ্গনো পুব্বণ্হসমযে জটাজিনৰক্কলানি সণ্ঠপেত্ৰা ভিক্খাভাজনং আদায সন্তিন্দ্রিযো সন্তমানসো ইরিযাপথসম্পন্নো যুগমত্তদস্সনো হুত্ৰা সব্বাকারসম্পন্নায অত্তনো রূপসিরিযা লোকস্স লোচনানি আকড্ঢেন্তো নগরং পৰিসিত্ৰা ভিক্খায চরন্তো রঞ্ঞো নিৰেসনদ্ৰারং পাপুণি. রাজা মহাতলে চঙ্কমন্তো ৰাতপানন্তরেন বোধিসত্তং দিস্ৰা ইরিযাপথস্মিঞ্ঞেৰ পসীদিত্ৰা ‘‘সচে সন্তধম্মো নাম অত্থি, ইমস্স তেন অব্ভন্তরে ভৰিতব্ব’’ন্তি চিন্তেত্ৰা ‘‘গচ্ছ, তং তাপসং আনেহী’’তি একং অমচ্চং আণাপেসি. সো গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ভিক্খাভাজনং গহেত্ৰা ‘‘রাজা, ভন্তে, তং পক্কোসতী’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘মহাপুঞ্ঞ, অম্হে রাজা ন জানাতী’’তি আহ. ‘‘তেন হি, ভন্তে, যাৰাহং আগচ্ছামি, তাৰ ইধেৰ হোথা’’তি গন্ত্ৰা রঞ্ঞো আরোচেসি. রাজা ‘‘অম্হাকং কুলূপকতাপসো নত্থি, গচ্ছ, নং আনেহী’’তি সযম্পি ৰাতপানেন হত্থং পসারেত্ৰা ৰন্দন্তো ‘‘ইতো এথ, ভন্তে’’তি আহ. বোধিসত্তো অমচ্চস্স হত্থে ভিক্খাভাজনং দত্ৰা মহাতলং অভিরুহি.

অথ নং রাজা ৰন্দিত্ৰা রাজপল্লঙ্কে নিসীদাপেত্ৰা অত্তনো সম্পাদিতেহি যাগুখজ্জকভত্তেহি পরিৰিসিত্ৰা কতভত্তকিচ্চং পঞ্হং পুচ্ছি. পঞ্হব্যাকরণেন ভিয্যোসোমত্তায পসীদিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘ভন্তে, তুম্হে কত্থৰাসিকা, কুতো আগতত্থা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘হিমৰন্তৰাসিকা মযং, মহারাজ, হিমৰন্ততো আগতা’’তি ৰুত্তে পুন ‘‘কিংকারণা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ৰস্সারত্তকালে, মহারাজ, নিবদ্ধৰাসো নাম লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি, ভন্তে, রাজুয্যানে ৰসথ, তুম্হে চ চতূহি পচ্চযেহি ন কিলমিস্সথ, অহঞ্চ সগ্গসংৰত্তনিকং পুঞ্ঞং পাপুণিস্সামী’’তি পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা ভুত্তপাতরাসো বোধিসত্তেন সদ্ধিং উয্যানং গন্ত্ৰা পণ্ণসালং কারেত্ৰা চঙ্কমং মাপেত্ৰা সেসানিপি রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানাদীনি সম্পাদেত্ৰা পব্বজিতপরিক্খারে পটিযাদেত্ৰা ‘‘সুখেন ৰসথ, ভন্তে’’তি উয্যানপালং সম্পটিচ্ছাপেসি. বোধিসত্তো ততো পট্ঠায দ্ৰাদস সংৰচ্ছরানি তত্থেৰ ৰসি.

অথেকদিৰসং রঞ্ঞো পচ্চন্তো কুপিতো. সো তস্স ৰূপসমনত্থায গন্তুকামো দেৰিং আমন্তেত্ৰা ‘‘ভদ্দে, তযা নগরে ওহীযিতুং ৰট্টতী’’তি আহ. ‘‘কিং নিস্সায কথেথ, দেৰা’’তি. ‘‘সীলৰন্তং তাপসং, ভদ্দে’’তি. ‘‘দেৰ, নাহং তস্মিং পমজ্জিস্সামি, অম্হাকং অয্যস্স পটিজগ্গনং মম ভারো, তুম্হে নিরাসঙ্কা গচ্ছথা’’তি. রাজা নিক্খমিত্ৰা গতো, দেৰীপি বোধিসত্তং তথেৰ সক্কচ্চং উপট্ঠাতি. বোধিসত্তো পন রঞ্ঞো গতকালে নিবদ্ধৰেলাযং আগন্ত্ৰা অত্তনো রুচিতায ৰেলায রাজনিৰেসনং গন্ত্ৰা ভত্তকিচ্চং করোতি.

অথেকদিৰসং বোধিসত্তে অতিচিরাযন্তে দেৰী সব্বং খাদনীযভোজনীযং পটিযাদেত্ৰা ন্হত্ৰা অলঙ্করিত্ৰা নীচমঞ্চকং পঞ্ঞাপেত্ৰা বোধিসত্তস্স আগমনং ওলোকযমানা মট্ঠসাটকং সিথিলং কত্ৰা নিৰাসেত্ৰা নিপজ্জি. বোধিসত্তোপি ৰেলং সল্লক্খেত্ৰা ভিক্খাভাজনং আদায আকাসেনাগন্ত্ৰা মহাৰাতপানদ্ৰারং পাপুণি. তস্স ৰক্কলসদ্দং সুত্ৰা সহসা উট্ঠহমানায দেৰিযা সরীরা মট্ঠসাটকো ভস্সিত্থ, বোধিসত্তো ৰিসভাগারম্মণং দিস্ৰা ইন্দ্রিযানি ভিন্দিত্ৰা সুভৰসেন ওলোকেসি. অথস্স ঝানবলেন সন্নিসিন্নোপি কিলেসো করণ্ডকে পক্খিত্তআসীৰিসো ৰিয ফণং কত্ৰা উট্ঠহি, খীররুক্খস্স ৰাসিযা আকোটিতকালো ৰিয অহোসি. কিলেসুপ্পাদনেন সহেৰ ঝানঙ্গানি পরিহাযিংসু, ইন্দ্রিযানি অপরিপুণ্ণানি অহেসুং, সযং পক্খচ্ছিন্নকাকো ৰিয অহোসি. সো পুব্বে ৰিয নিসীদিত্ৰা ভত্তকিচ্চং কাতুং নাসক্খি, নিসীদাপিযমানোপি ন নিসীদি. অথস্স দেৰী সব্বং খাদনীযভোজনীযং ভিক্খাভাজনেযেৰ পক্খিপি. যথা চ পুব্বে ভত্তকিচ্চং কত্ৰা সীহপঞ্জরেন নিক্খমিত্ৰা আকাসেনেৰ গচ্ছতি, এৰং তং দিৰসং গন্তুং নাসক্খি. ভত্তং পন গহেত্ৰা মহানিস্সেণিযা ওতরিত্ৰা উয্যানং অগমাসি. দেৰীপি অস্স অত্তনি পটিবদ্ধচিত্ততং অঞ্ঞাসি. সো উয্যানং গন্ত্ৰা ভত্তং অভুঞ্জিত্ৰাৰ হেট্ঠামঞ্চকে নিক্খিপিত্ৰা ‘‘দেৰিযা এৰরূপা হত্থসোভা পাদসোভা, এৰরূপং কটিপরিযোসানং, এৰরূপং ঊরুলক্খণ’’ন্তিআদীনি ৰিপ্পলপন্তো সত্তাহং নিপজ্জি, ভত্তং পূতিকং অহোসি নীলমক্খিকাপরিপুণ্ণং.

অথ রাজা পচ্চন্তং ৰূপসমেত্ৰা পচ্চাগতো অলঙ্কতপটিযত্তং নগরং পদক্খিণং কত্ৰা রাজনিৰেসনং অগন্ত্ৰাৰ ‘‘বোধিসত্তং পস্সিস্সামী’’তি উয্যানং গন্ত্ৰা উক্লাপং অস্সমপদং দিস্ৰা ‘‘পক্কন্তো ভৰিস্সতী’’তি পণ্ণসালায দ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা অন্তোপৰিট্ঠো তং নিপন্নকং দিস্ৰা ‘‘কেনচি অফাসুকেন ভৰিতব্ব’’ন্তি পূতিভত্তং ছড্ডাপেত্ৰা পণ্ণসালং পটিজগ্গাপেত্ৰা ‘‘ভন্তে, কিং তে অফাসুক’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘ৰিদ্ধোস্মি, মহারাজা’’তি. রাজা ‘‘মম পচ্চামিত্তেহি মযি ওকাসং অলভন্তেহি ‘মমাযনট্ঠানমস্স দুব্বলং করিস্সামা’তি আগন্ত্ৰা এস ৰিদ্ধো ভৰিস্সতি মঞ্ঞে’’তি সরীরং পরিৰত্তেত্ৰা ৰিদ্ধট্ঠানং ওলোকেন্তো ৰিদ্ধট্ঠানং অদিস্ৰা ‘‘কত্থ ৰিদ্ধোসি, ভন্তে’’তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো ‘‘নাহং, মহারাজ, অঞ্ঞেন ৰিদ্ধো, অহং পন অত্তনাৰ অত্তানং হদযে ৰিজ্ঝি’’ন্তি ৰত্ৰা উট্ঠায নিসীদিত্ৰা ইমা গাথা অৰোচ –

১. ‘‘সঙ্কপ্পরাগধোতেন, ৰিতক্কনিসিতেন চ;

নালঙ্কতেন ভদ্রেন, উসুকারাকতেন চ.

২. ‘‘ন কণ্ণাযতমুত্তেন, নাপি মোরূপসেৰিনা;

তেনম্হি হদযে ৰিদ্ধো, সব্বঙ্গপরিদাহিনা.

৩. ‘‘আৰেধঞ্চ ন পস্সামি, যতো রুহিরমস্সৰে;

যাৰ অযোনিসো চিত্তং, সযং মে দুক্খমাভত’’ন্তি.

তত্থ সঙ্কপ্পরাগধোতেনাতি কামৰিতক্কসম্পযুত্তরাগধোতেন. ৰিতক্কনিসিতেন চাতি তেনেৰ রাগোদকেন ৰিতক্কপাসাণে নিসিতেন. নালঙ্কতেন ভদ্রেনাতি নেৰ অলঙ্কতেন ভদ্রেন, অনলঙ্কতেন বীভচ্ছেনাতি অত্থো. উসুকারাকতেন চাতি উসুকারেহিপি অকতেন. ন কণ্ণাযতমুত্তেনাতি যাৰ দক্খিণকণ্ণচূল়কং আকড্ঢিত্ৰা অমুত্তকেন. নাপি মোরূপসেৰিনাতি মোরপত্তগিজ্ঝপত্তাদীহি অকতূপসেৰনেন. তেনম্হি হদযে ৰিদ্ধোতি তেন কিলেসকণ্ডেনাহং হদযে ৰিদ্ধো অম্হি. সব্বঙ্গপরিদাহিনাতি সব্বানি অঙ্গানি পরিদহনসমত্থেন. মহারাজ, তেন হি কিলেসকণ্ডেন হদযে ৰিদ্ধকালতো পট্ঠায মম অগ্গি পদিত্তানিৰ সব্বানি অঙ্গানি ডয্হন্তীতি দস্সেতি.

আৰেধঞ্চ ন পস্সামীতি ৰিদ্ধট্ঠানে ৰণঞ্চ ন পস্সামি. যতো রুহিরমস্সৰেতি যতো মে আৰেধতো লোহিতং পগ্ঘরেয্য, তং ন পস্সামীতি অত্থো. যাৰ অযোনিসো চিত্তন্তি এত্থ যাৰাতি দল়্হত্থে নিপাতো, অতিৰিয দল়্হং কত্ৰা অযোনিসো চিত্তং ৰড্ঢিতন্তি অত্থো. সযং মে দুক্খমাভতন্তি অত্তনাৰ মযা অত্তনো দুক্খং আনীতন্তি.

এৰং বোধিসত্তো ইমাহি তীহি গাথাহি রঞ্ঞো ধম্মং দেসেত্ৰা রাজানং পণ্ণসালতো বহি কত্ৰা কসিণপরিকম্মং কত্ৰা নট্ঠং ঝানং উপ্পাদেত্ৰা পণ্ণসালায নিক্খমিত্ৰা আকাসে নিসিন্নো রাজানং ওৰদিত্ৰা ‘‘মহারাজ, অহং হিমৰন্তমেৰ গমিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘ন সক্কা, ভন্তে, গন্তু’’ন্তি ৰুচ্চমানোপি ‘‘মহারাজ, মযা ইধ ৰসন্তেন এৰরূপো ৰিপ্পকারো পত্তো, ইদানি ন সক্কা ইধ ৰসিতু’’ন্তি রঞ্ঞো যাচন্তস্সেৰ আকাসে উপ্পতিত্ৰা হিমৰন্তং গন্ত্ৰা তত্থ যাৰতাযুকং ঠত্ৰা ব্রহ্মলোকূপগো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু অরহত্তে পতিট্ঠহি. কেচি সোতাপন্না, কেচি সকদাগামিনো, কেচি অনাগামিনো, কেচি অরহন্তো অহেসুং. ‘‘তদা রাজা আনন্দো অহোসি, তাপসো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সঙ্কপ্পরাগজাতকৰণ্ণনা পঠমা.

[২৫২] ২. তিলমুট্ঠিজাতকৰণ্ণনা

অজ্জাপি মে তং মনসীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং কোধনং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. অঞ্ঞতরো কির, ভিক্খু, কোধনো অহোসি উপাযাসবহুলো, অপ্পম্পি ৰুত্তো সমানো কুপ্পি অভিসজ্জি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাত্ৰাকাসি. অথেকদিৰসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, অসুকো নাম ভিক্খু কোধনো উপাযাসবহুলো উদ্ধনে পক্খিত্তলোণং ৰিয তটতটাযন্তো ৰিচরতি, এৰরূপে নিক্কোধনে বুদ্ধসাসনে পব্বজিতো সমানো কোধমত্তম্পি নিগ্গণ্হিতুং ন সক্কোতী’’তি. সত্থা তেসং কথং সুত্ৰা একং ভিক্খুং পেসেত্ৰা তং ভিক্খুং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, ভিক্খু, কোধনো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি অযং কোধনো অহোসী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে তস্স পুত্তো ব্রহ্মদত্তকুমারো নাম অহোসি. পোরাণকরাজানো চ অত্তনো পুত্তে ‘‘এৰং এতে নিহতমানদপ্পা সীতুণ্হক্খমা লোকচারিত্তঞ্ঞূ চ ভৰিস্সন্তী’’তি অত্তনো নগরে দিসাপামোক্খআচরিযে ৰিজ্জমানেপি সিপ্পুগ্গহণত্থায দূরে তিরোরট্ঠং পেসেন্তি, তস্মা সোপি রাজা সোল়সৰস্সুদ্দেসিকং পুত্তং পক্কোসাপেত্ৰা একপটলিকউপাহনা চ পণ্ণচ্ছত্তঞ্চ কহাপণসহস্সঞ্চ দত্ৰা ‘‘তাত, তক্কসিলং গন্ত্ৰা সিপ্পং উগ্গণ্হা’’তি পেসেসি. সো ‘‘সাধূ’’তি মাতাপিতরো ৰন্দিত্ৰা নিক্খমিত্ৰা অনুপুব্বেন তক্কসিলং পত্ৰা আচরিযস্স গেহং পুচ্ছিত্ৰা আচরিযে মাণৰকানং সিপ্পং ৰাচেত্ৰা উট্ঠায ঘরদ্ৰারে চঙ্কমন্তে গেহং গন্ত্ৰা যস্মিং ঠানে ঠিতো আচরিযং অদ্দস, তত্থেৰ উপাহনা ওমুঞ্চিত্ৰা ছত্তঞ্চ অপনেত্ৰা আচরিযং ৰন্দিত্ৰা অট্ঠাসি. সো তস্স কিলন্তভাৰং ঞত্ৰা আগন্তুকসঙ্গহং কারেসি. কুমারো ভুত্তভোজনো থোকং ৰিস্সমিত্ৰা আচরিযং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা অট্ঠাসি, ‘‘কুতো আগতোসি, তাতা’’তি চ ৰুত্তে ‘‘বারাণসিতো’’তি আহ. ‘‘কস্স পুত্তোসী’’তি? ‘‘বারাণসিরঞ্ঞো’’তি. ‘‘কেনত্থেনাগতোসী’’তি? ‘‘সিপ্পং উগ্গণ্হত্থাযা’’তি. ‘‘কিং তে আচরিযভাগো আভতো, উদাহু ধম্মন্তেৰাসিকো হোতুকামোসী’’তি? সো ‘‘আচরিযভাগো মে আভতো’’তি ৰত্ৰা আচরিযস্স পাদমূলে সহস্সত্থৰিকং ঠপেত্ৰা ৰন্দি.

ধম্মন্তেৰাসিকা দিৰা আচরিযস্স কম্মং কত্ৰা রত্তিং সিপ্পং উগ্গণ্হন্তি, আচরিযভাগদাযকা গেহে জেট্ঠপুত্তা ৰিয হুত্ৰা সিপ্পমেৰ উগ্গণ্হন্তি. তস্মা সোপি আচরিযো সল্লহুকেন সুভনক্খত্তেন কুমারস্স সিপ্পং পট্ঠপেসি. কুমারোপি সিপ্পং উগ্গণ্হন্তো একদিৰসং আচরিযেন সদ্ধিং ন্হাযিতুং অগমাসি. অথেকা মহল্লিকা ইত্থী তিলানি সেতে কত্ৰা পত্থরিত্ৰা রক্খমানা নিসীদি. কুমারো সেততিলে দিস্ৰা খাদিতুকামো হুত্ৰা একং তিলমুট্ঠিং গহেত্ৰা খাদি, মহল্লিকা ‘‘তণ্হালুকো এসো’’তি কিঞ্চি অৰত্ৰা তুণ্হী অহোসি. সো পুনদিৰসেপি তায ৰেলায তথেৰ অকাসি, সাপি নং ন কিঞ্চি আহ. ইতরো ততিযদিৰসেপি তথেৰাকাসি, তদা মহল্লিকা ‘‘দিসাপামোক্খো আচরিযো অত্তনো অন্তেৰাসিকেহি মং ৰিলুম্পাপেতী’’তি বাহা পগ্গয্হ কন্দি. আচরিযো নিৰত্তিত্ৰা ‘‘কিং এতং, অম্মা’’তি পুচ্ছি. ‘‘সামি, অন্তেৰাসিকো তে মযা কতানং সেততিলানং অজ্জেকং মুট্ঠিং খাদি, হিয্যো একং, পরে একং, ননু এৰং খাদন্তো মম সন্তকং সব্বং নাসেস্সতী’’তি. ‘‘অম্ম, মা রোদি, মূলং তে দাপেস্সামী’’তি. ‘‘ন মে, সামি, মূলেনত্থো, যথা পনেস কুমারো পুন এৰং ন করোতি, তথা তং সিক্খাপেহী’’তি. আচরিযো ‘‘তেন হি পস্স, অম্মা’’তি দ্ৰীহি মাণৰেহি তং কুমারং দ্ৰীসু হত্থেসু গাহাপেত্ৰা ৰেল়ুপেসিকং গহেত্ৰা ‘‘পুন এৰরূপং মা অকাসী’’তি তিক্খত্তুং পিট্ঠিযং পহরি. কুমারো আচরিযস্স কুজ্ঝিত্ৰা রত্তানি অক্খীনি কত্ৰা পাদপিট্ঠিতো যাৰ কেসমত্থকা ওলোকেসি. সোপিস্স কুজ্ঝিত্ৰা ওলোকিতভাৰং অঞ্ঞাসি. কুমারো সিপ্পং নিট্ঠাপেত্ৰা ‘‘অনুযোগং দত্ৰা মারাপেতব্বো এস মযা’’তি তেন কতদোসং হদযে ঠপেত্ৰা গমনকালে আচরিযং ৰন্দিত্ৰা ‘‘যদাহং, আচরিয, বারাণসিরজ্জং পত্ৰা তুম্হাকং সন্তিকং পেসেস্সামি, তদা তুম্হে আগচ্ছেয্যাথা’’তি সসিনেহো ৰিয পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা পক্কামি.

সো বারাণসিং পত্ৰা মাতাপিতরো ৰন্দিত্ৰা সিপ্পং দস্সেসি. রাজা ‘‘জীৰমানেন মে পুত্তো দিট্ঠো, জীৰমানোৰস্স রজ্জসিরিং পস্সামী’’তি পুত্তং রজ্জে পতিট্ঠাপেসি. সো রজ্জসিরিং অনুভৰমানো আচরিযেন কতদোসং সরিত্ৰা উপ্পন্নকোধো ‘‘মারাপেস্সামি ন’’ন্তি পক্কোসনত্থায আচরিযস্স দূতং পাহেসি. আচরিযো ‘‘তরুণকালে নং সঞ্ঞাপেতুং ন সক্খিস্সামী’’তি অগন্ত্ৰা তস্স রঞ্ঞো মজ্ঝিমৰযকালে ‘‘ইদানি নং সঞ্ঞাপেতুং সক্খিস্সামী’’তি গন্ত্ৰা রাজদ্ৰারে ঠত্ৰা ‘‘তক্কসিলাচরিযো আগতো’’তি আরোচাপেসি. রাজা তুট্ঠো ব্রাহ্মণং পক্কোসাপেত্ৰা তং অত্তনো সন্তিকং আগতং দিস্ৰাৰ কোধং উপ্পাদেত্ৰা রত্তানি অক্খীনি কত্ৰা অমচ্চে আমন্তেত্ৰা ‘‘ভো, অজ্জাপি মে আচরিযেন পহটট্ঠানং রুজ্জতি, আচরিযো নলাটেন মচ্চুং আদায ‘মরিস্সামী’তি আগতো, অজ্জস্স জীৰিতং নত্থী’’তি ৰত্ৰা পুরিমা দ্ৰে গাথা অৰোচ –

৪. ‘‘অজ্জাপি মে তং মনসি, যং মং ত্ৰং তিলমুট্ঠিযা;

বাহায মং গহেত্ৰান, লট্ঠিযা অনুতাল়যি.

৫. ‘‘ননু জীৰিতে ন রমসি, যেনাসি ব্রাহ্মণাগতো;

যং মং বাহা গহেত্ৰান, তিক্খত্তুং অনুতাল়যী’’তি.

তত্থ যং মং বাহায মন্তি দ্ৰীসু পদেসু উপযোগৰচনং অনুতাল়নগহণাপেক্খং. যং মং ত্ৰং তিলমুট্ঠিযা কারণা অনুতাল়যি, অনুতাল়েন্তো চ মং বাহায গহেত্ৰা অনুতাল়যি, তং অনুতাল়নং অজ্জাপি মে মনসীতি অযঞ্হেত্থ অত্থো. ননু জীৰিতে ন রমসীতি মঞ্ঞে ত্ৰং অত্তনো জীৰিতম্হি নাভিরমসি. যেনাসি ব্রাহ্মণাগতোতি যস্মা ব্রাহ্মণ ইধ মম সন্তিকং আগতোসি. যং মং বাহা গহেত্ৰানাতি যং মম বাহা গহেত্ৰা, যং মং বাহায গহেত্ৰাতিপি অত্থো. তিক্খত্তুং অনুতাল়যীতি তযো ৰারে ৰেল়ুলট্ঠিযা তাল়েসি, অজ্জ দানি তস্স ফলং ৰিন্দাহীতি নং মরণেন সন্তজ্জেন্তো এৰমাহ.

তং সুত্ৰা আচরিযো ততিযং গাথমাহ –

৬. ‘‘অরিযো অনরিযং কুব্বন্তং, যো দণ্ডেন নিসেধতি;

সাসনং তং ন তং ৰেরং, ইতি নং পণ্ডিতা ৰিদূ’’তি.

তত্থ অরিযোতি সুন্দরাধিৰচনমেতং. সো পন অরিযো চতুব্বিধো হোতি আচারঅরিযো দস্সনঅরিযো লিঙ্গঅরিযো পটিৰেধঅরিযোতি. তত্থ মনুস্সো ৰা হোতু তিরচ্ছানো ৰা, অরিযাচারে ঠিতো আচারঅরিযো নাম. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘অরিযৰত্তসি ৰক্কঙ্গ, যো পিণ্ডমপচাযতি;

চজামি তে তং ভত্তারং, গচ্ছথূভো যথাসুখ’’ন্তি. (জা. ২.২১.১০৬);

রূপেন পন ইরিযাপথেন চ পাসাদিকেন দস্সনীযেন সমন্নাগতো দস্সনঅরিযো নাম. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘অরিযাৰকাসোসি পসন্ননেত্তো, মঞ্ঞে ভৰং পব্বজিতো কুলম্হা;

কথং নু চিত্তানি পহায ভোগে, পব্বজি নিক্খম্ম ঘরা সপঞ্ঞা’’তি. (জা. ২.১৭.১৪৩);

নিৰাসনপারুপনলিঙ্গগ্গহণেন পন সমণসদিসো হুত্ৰা ৰিচরন্তো দুস্সীলোপি লিঙ্গঅরিযো নাম. যং সন্ধায ৰুত্তং –

‘‘ছদনং কত্ৰান সুব্বতানং, পক্খন্দী কুলদূসকো পগব্ভো;

মাযাৰী অসঞ্ঞতো পলাপো, পতিরূপেন চরং স মগ্গদূসী’’তি.

বুদ্ধাদযো পন পটিৰেধঅরিযা নাম. তেন ৰুত্তং – ‘‘অরিযা ৰুচ্চন্তি বুদ্ধা চ পচ্চেকবুদ্ধা চ বুদ্ধসাৰকা চা’’তি. তেসু ইধ আচারঅরিযোৰ অধিপ্পেতো.

অনরিযন্তি দুস্সীলং পাপধম্মং. কুব্বন্তন্তি পাণাতিপাতাদিকং পঞ্চৰিধদুস্সীল্যকম্মং করোন্তং, একমেৰ ৰা এতং অত্থপদং, অনরিযং হীনং লামকং পঞ্চৰেরভযকম্মং করোন্তং পুগ্গলং. যোতি খত্তিযাদীসু যো কোচি. দণ্ডেনাতি যেন কেনচি পহরণকেন. নিসেধতীতি ‘‘মা পুন এৰরূপং করী’’তি পহরন্তো নিৰারেতি. সাসনং তং ন তং ৰেরন্তি তং, মহারাজ, অকত্তব্বং করোন্তে পুত্তধীতরো ৰা অন্তেৰাসিকে ৰা এৰং পহরিত্ৰা নিসেধনং নাম ইমস্মিং লোকে সাসনং অনুসিট্ঠি ওৰাদো, ন ৰেরং. ইতি নং পণ্ডিতা ৰিদূতি এৰমেতং পণ্ডিতা জানন্তি. তস্মা, মহারাজ, ত্ৰম্পি এৰং জান, ন এৰরূপে ঠানে ৰেরং কাতুং অরহসি. সচে হি ত্ৰং, মহারাজ, মযা এৰং সিক্খাপিতো নাভৰিস্স, অথ গচ্ছন্তে কালে পূৰসক্খলিআদীনি চেৰ ফলাফলাদীনি চ হরন্তো চোরকম্মেসু পলুদ্ধো অনুপুব্বেন সন্ধিচ্ছেদনপন্থদূহনগামঘাতকাদীনি কত্ৰা ‘‘রাজাপরাধিকো চোরো’’তি সহোড্ঢং গহেত্ৰা রঞ্ঞো দস্সিতো ‘‘গচ্ছথস্স দোসানুরূপং দণ্ডং উপনেথা’’তি দণ্ডভযং পাপুণিস্স, কুতো তে এৰরূপা সম্পত্তি অভৰিস্স, ননু মং নিস্সায ইদং ইস্সরিযং তযা লদ্ধন্তি এৰং আচরিযো রাজানং সঞ্ঞাপেসি. পরিৰারেত্ৰা ঠিতা অমচ্চাপিস্স কথং সুত্ৰা ‘‘সচ্চং, দেৰ, ইদং ইস্সরিযং তুম্হাকং আচরিযস্সেৰ সন্তক’’ন্তি আহংসু.

তস্মিং খণে রাজা আচরিযস্স গুণং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘সব্বিস্সরিযং তে, আচরিয, দম্মি, রজ্জং পটিচ্ছা’’তি আহ. আচরিযো ‘‘ন মে, মহারাজ, রজ্জেনত্থো’’তি পটিক্খিপি. রাজা তক্কসিলং পেসেত্ৰা আচরিযস্স পুত্তদারং আহরাপেত্ৰা মহন্তং ইস্সরিযং দত্ৰা তমেৰ পুরোহিতং কত্ৰা পিতুট্ঠানে ঠপেত্ৰা তস্সোৰাদে ঠিতো দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা সগ্গপরাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে কোধনো ভিক্খু অনাগামিফলে পতিট্ঠহি, বহূ জনা সোতাপন্নসকদাগামিঅনাগামিনো অহেসুং. ‘‘তদা রাজা কোধনো ভিক্খু অহোসি, আচরিযো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

তিলমুট্ঠিজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.

[২৫৩] ৩. মণিকণ্ঠজাতকৰণ্ণনা

মমন্নপানন্তি ইদং সত্থা আল়ৰিং নিস্সায অগ্গাল়ৰে চেতিযে ৰিহরন্তো কুটিকারসিক্খাপদং (পারা. ৩৪২) আরব্ভ কথেসি. আল়ৰকা হি ভিক্খূ সঞ্ঞাচিকায কুটিযো কারযমানা যাচনবহুলা ৰিঞ্ঞত্তিবহুলা ৰিহরিংসু ‘‘পুরিসং দেথ, পুরিসত্থকরং দেথা’’তিআদীনি ৰদন্তা. মনুস্সা উপদ্দুতা যাচনায উপদ্দুতা ৰিঞ্ঞত্তিযা ভিক্খূ দিস্ৰা উব্বিজ্জিংসুপি উত্তসিংসুপি পলাযিংসুপি. অথাযস্মা মহাকস্সপো আল়ৰিং উপসঙ্কমিত্ৰা পিণ্ডায পাৰিসি, মনুস্সা থেরম্পি দিস্ৰা তথেৰ পটিপজ্জিংসু. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো ভিক্খূ আমন্তেত্ৰা ‘‘পুব্বাযং, আৰুসো, আল়ৰী সুলভপিণ্ডা, ইদানি কস্মা দুল্লভপিণ্ডা জাতা’’তি পুচ্ছিত্ৰা তং কারণং সুত্ৰা ভগৰতি আল়ৰিং আগন্ত্ৰা অগ্গাল়ৰচেতিযে ৰিহরন্তে ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং আরোচেসি. সত্থা এতস্মিং কারণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৰা আল়ৰকে ভিক্খূ পটিপুচ্ছি – ‘‘সচ্চং কির তুম্হে, ভিক্খৰে, সঞ্ঞাচিকায কুটিযো কারেথা’’তি. ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে তে ভিক্খূ গরহিত্ৰা ‘‘ভিক্খৰে, যাচনা নামেসা সত্তরতনপরিপুণ্ণে নাগভৰনে ৰসন্তানং নাগানম্পি অমনাপা, পগেৰ মনুস্সানং, যেসং একং কহাপণকং উপ্পাদেন্তানং পাসাণতো মংসং উপ্পাটনকালো ৰিয হোতী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো মহাৰিভৰে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তি. তস্স আধাৰিত্ৰা পরিধাৰিত্ৰা ৰিচরণকালে অঞ্ঞোপি পুঞ্ঞৰা সত্তো তস্স মাতু কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তি. তে উভোপি ভাতরো ৰযপ্পত্তা মাতাপিতূনং কালকিরিযায সংৰিগ্গহদযা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা গঙ্গাতীরে পণ্ণসালং মাপেত্ৰা ৰসিংসু. তেসু জেট্ঠস্স উপরিগঙ্গায পণ্ণসালা অহোসি, কনিট্ঠস্স অধোগঙ্গায. অথেকদিৰসং মণিকণ্ঠো নাম নাগরাজা নাগভৰনা নিক্খমিত্ৰা গঙ্গাতীরে মাণৰকৰেসেন ৰিচরন্তো কনিট্ঠস্স অস্সমং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি, তে অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্মোদনীযকথং কথেত্ৰা ৰিস্সাসিকা অহেসুং, ৰিনা ৰত্তিতুং নাসক্খিংসু. মণিকণ্ঠো অভিণ্হং কনিট্ঠতাপসস্স সন্তিকং আগন্ত্ৰা কথাসল্লাপেন নিসীদিত্ৰা গমনকালে তাপসে সিনেহেন অত্তভাৰং ৰিজহিত্ৰা ভোগেহি তাপসং পরিক্খিপন্তো পরিস্সজিত্ৰা উপরিমুদ্ধনি মহন্তং ফণং ধারেত্ৰা থোকং ৰসিত্ৰা তং সিনেহং ৰিনোদেত্ৰা সরীরং ৰিনিৰেঠেত্ৰা তাপসং ৰন্দিত্ৰা সকট্ঠানমেৰ গচ্ছতি. তাপসো তস্স ভযেন কিসো অহোসি লূখো দুব্বণ্ণো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো.

সো একদিৰসং ভাতু সন্তিকং অগমাসি. অথ নং সো পুচ্ছি – ‘‘কিস্স, ত্ৰং ভো, কিসো লূখো দুব্বণ্ণো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো’’তি. সো তস্স তং পৰত্তিং আরোচেত্ৰা ‘‘কিং পন, ত্ৰং ভো, তস্স নাগরাজস্স আগমনং ইচ্ছসি, ন ইচ্ছসী’’তি পুট্ঠো ‘‘ন ইচ্ছামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘সো পন নাগরাজা তৰ সন্তিকং আগচ্ছন্তো কিং পিল়ন্ধনং পিল়ন্ধিত্ৰা আগচ্ছতী’’তি ৰুত্তে ‘‘মণিরতন’’ন্তি আহ. তেন হি ত্ৰং তস্মিং নাগরাজে তৰ সন্তিকং আগন্ত্ৰা অনিসিন্নেযেৰ ‘‘মণিং মে দেহী’’তি যাচ, এৰং সো নাগো তং ভোগেহি অপরিক্খিপিত্ৰাৰ গমিস্সতি. পুনদিৰসে অস্সমপদদ্ৰারে ঠত্ৰা আগচ্ছন্তমেৰ নং যাচেয্যাসি, ততিযদিৰসে গঙ্গাতীরে ঠত্ৰা উদকা উম্মুজ্জন্তমেৰ নং যাচেয্যাসি, এৰং সো তৰ সন্তিকং পুন ন আগমিস্সতীতি.

তাপসো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা অত্তনো পণ্ণসালং গন্ত্ৰা পুনদিৰসে নাগরাজানং আগন্ত্ৰা ঠিতমত্তমেৰ ‘‘এতং অত্তনো পিল়ন্ধনমণিং মে দেহী’’তি যাচি, সো অনিসীদিত্ৰাৰ পলাযি. অথ নং দুতিযদিৰসে অস্সমপদদ্ৰারে ঠত্ৰা আগচ্ছন্তমেৰ ‘‘হিয্যো মে মণিরতনং নাদাসি, অজ্জ দানং লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি আহ. নাগো অস্সমপদং অপৰিসিত্ৰাৰ পলাযি. ততিযদিৰসে উদকতো উম্মুজ্জন্তমেৰ নং ‘‘অজ্জ মে ততিযো দিৰসো যাচন্তস্স, দেহি দানি মে এতং মণিরতন’’ন্তি আহ. নাগরাজা উদকে ঠত্ৰাৰ তাপসং পটিক্খিপন্তো দ্ৰে গাথা আহ –

৭. ‘‘মমন্নপানং ৰিপুলং উল়ারং, উপ্পজ্জতীমস্স মণিস্স হেতু;

তং তে ন দস্সং অতিযাচকোসি, ন চাপি তে অস্সমমাগমিস্সং.

৮. ‘‘সুসূ যথা সক্খরধোতপাণী, তাসেসিমং সেলং যাচমানো;

তং তে ন দস্সং অতিযাচকোসি, ন চাপি তে অস্সমমাগমিস্স’’ন্তি.

তত্থ মমন্নপানন্তি মম যাগুভত্তাদিদিব্বভোজনং অট্ঠপানকভেদঞ্চ দিব্বপানং. ৰিপুলন্তি বহু. উল়ারন্তি সেট্ঠং পণীতং. তং তেতি তং মণিং তুয্হং. অতিযাচকোসীতি কালঞ্চ পমাণঞ্চ অতিক্কমিত্ৰা অজ্জ তীণি দিৰসানি ময্হং পিযং মনাপং মণিরতনং যাচমানো অতিক্কম্ম যাচকোসি. ন চাপি তেতি ন কেৰলং ন দস্সং, অস্সমম্পি তে নাগমিস্সং. সুসূ যথাতি যথা নাম যুৰা তরুণমনুস্সো. সক্খরধোতপাণীতি সক্খরায ধোতপাণি, তেলেন পাসাণে ধোতঅসিহত্থো. তাসেসিমং সেলং যাচমানোতি ইমং মণিং যাচন্তো ত্ৰং কঞ্চনথরুখগ্গং অব্বাহিত্ৰা ‘‘সীসং তে ছিন্দামী’’তি ৰদন্তো তরুণপুরিসো ৰিয মং তাসেসি.

এৰং ৰত্ৰা সো নাগরাজা উদকে নিমুজ্জিত্ৰা অত্তনো নাগভৰনমেৰ গন্ত্ৰা ন পচ্চাগঞ্ছি. অথ সো তাপসো তস্স দস্সনীযস্স নাগরাজস্স অদস্সনেন ভিয্যোসোমত্তায কিসো অহোসি লূখো দুব্বণ্ণো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো. অথ জেট্ঠতাপসো ‘‘কনিট্ঠস্স পৰত্তিং জানিস্সামী’’তি তস্স সন্তিকং আগন্ত্ৰা তং ভিয্যোসোমত্তায পণ্ডুরোগিনং দিস্ৰা ‘‘কিং নু খো, ভো, ত্ৰং ভিয্যোসোমত্তায পণ্ডুরোগী জাতো’’তি ৰত্ৰা ‘‘তস্স দস্সনীযস্স নাগরাজস্স অদস্সনেনা’’তি সুত্ৰা ‘‘অযং তাপসো নাগরাজানং ৰিনা ৰত্তিতুং ন সক্কোতী’’তি সল্লক্খেত্ৰা ততিযং গাথমাহ –

৯. ‘‘ন তং যাচে যস্স পিযং জিগীসে, দেস্সো হোতি অতিযাচনায;

নাগো মণিং যাচিতো ব্রাহ্মণেন, অদস্সনংযেৰ তদজ্ঝগমা’’তি.

তত্থ ন তং যাচেতি তং ভণ্ডং ন যাচেয্য. যস্স পিযং জিগীসেতি যং ভণ্ডং অস্স পুগ্গলস্স পিযন্তি জানেয্য. দেস্সো হোতীতি অপ্পিযো হোতি. অতিযাচনাযাতি পমাণং অতিক্কমিত্ৰা ৰরভণ্ডং যাচন্তো তায অতিযাচনায. অদস্সনংযেৰ তদজ্ঝগমাতি ততো পট্ঠায অদস্সনমেৰ গতোতি.

এৰং পন তং ৰত্ৰা ‘‘ইতো দানি পট্ঠায মা সোচী’’তি সমস্সাসেত্ৰা জেট্ঠভাতা অত্তনো অস্সমমেৰ গতো. অথাপরভাগে তে দ্ৰেপি ভাতরো অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৰা ব্রহ্মলোকপরাযণা অহেসুং.

সত্থা ‘‘এৰং, ভিক্খৰে, সত্তরতনপরিপুণ্ণে নাগভৰনে ৰসন্তানং নাগানম্পি যাচনা নাম অমনাপা, কিমঙ্গং পন মনুস্সান’’ন্তি ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কনিট্ঠো আনন্দো অহোসি, জেট্ঠো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

মণিকণ্ঠজাতকৰণ্ণনা ততিযা.

[২৫৪] ৪. কুণ্ডককুচ্ছিসিন্ধৰজাতকৰণ্ণনা

ভুত্ৰা তিণপরিঘাসন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো সারিপুত্তত্থেরং আরব্ভ কথেসি. একস্মিঞ্হি সমযে সম্মাসম্বুদ্ধে সাৰত্থিযং ৰস্সং ৰসিত্ৰা চারিকং চরিত্ৰা পুন পচ্চাগতে মনুস্সা ‘‘আগন্তুকসক্কারং করিস্সামা’’তি বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দদন্তি. ৰিহারে একং ধম্মঘোসকভিক্খুং ঠপেসুং, সো যে যে আগন্ত্ৰা যত্তকে ভিক্খূ ইচ্ছন্তি, তেসং তেসং ভিক্খূ ৰিচারেত্ৰা দেতি.

অথেকা দুগ্গতমহল্লিকা ইত্থী একমেৰ পটিৰীসং সজ্জেত্ৰা তেসং তেসং মনুস্সানং ভিক্খূসু ৰিচারেত্ৰা দিন্নেসু উস্সূরে ধম্মঘোসকস্স সন্তিকং আগন্ত্ৰা ‘‘ময্হং একং ভিক্খুং দেথা’’তি আহ. সো ‘‘মযা সব্বে ভিক্খূ ৰিচারেত্ৰা দিন্না, সারিপুত্তত্থেরো পন ৰিহারেযেৰ, ত্ৰং তস্স ভিক্খং দেহী’’তি আহ. সা ‘‘সাধূ’’তি তুট্ঠচিত্তা জেতৰনদ্ৰারকোট্ঠকে ঠত্ৰা থেরস্স আগতকালে ৰন্দিত্ৰা হত্থতো পত্তং গহেত্ৰা ঘরং নেত্ৰা নিসীদাপেসি. ‘‘একায কির মহল্লিকায ধম্মসেনাপতি অত্তনো ঘরে নিসীদাপিতো’’তি বহূনি সদ্ধানি কুলানি অস্সোসুং. তেসু রাজা পস্সেনদী কোসলো তং পৰত্তিং সুত্ৰা তস্সা সাটকেন চেৰ সহস্সত্থৰিকায চ সদ্ধিং ভত্তভাজনানি পহিণি ‘‘ময্হং অয্যং পরিৰিসমানা ইমং সাটকং নিৰাসেত্ৰা ইমে কহাপণে ৰল়ঞ্জেত্ৰা থেরং পরিৰিসতূ’’তি. যথা চ রাজা, এৰং অনাথপিণ্ডিকো চূল়অনাথপিণ্ডিকো ৰিসাখা চ মহাউপাসিকা পহিণি. অঞ্ঞানিপি পন কুলানি একসতদ্ৰিসতাদিৰসেন অত্তনো অত্তনো বলানুরূপেন কহাপণে পহিণিংসু. এৰং একাহেনেৰ সা মহল্লিকা সতসহস্সমত্তং লভি. থেরো পন তায দিন্নযাগুমেৰ পিৰিত্ৰা তায কতখজ্জকমেৰ পক্কভত্তমেৰ চ পরিভুঞ্জিত্ৰা অনুমোদনং কত্ৰা তং মহল্লিকং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেত্ৰা ৰিহারমেৰ অগমাসি.

ধম্মসভাযং ভিক্খূ থেরস্স গুণকথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, ধম্মসেনাপতি মহল্লিকগহপতানিং দুগ্গতভাৰতো মোচেসি, পতিট্ঠা অহোসি. তায দিন্নমাহারং অজিগুচ্ছন্তো পরিভুঞ্জী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো ইদানেৰ এতিস্সা মহল্লিকায অৰস্সযো জাতো, ন চ ইদানেৰ তায দিন্নং আহারং অজিগুচ্ছন্তো পরিভুঞ্জতি, পুব্বেপি পরিভুঞ্জিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো উত্তরাপথে অস্সৰাণিজকুলে নিব্বত্তি. উত্তরাপথজনপদতো পঞ্চসতা অস্সৰাণিজা অস্সে বারাণসিং আনেত্ৰা ৰিক্কিণন্তি. অঞ্ঞতরোপি অস্সৰাণিজো পঞ্চঅস্সসতানি আদায বারাণসিমগ্গং পটিপজ্জি. অন্তরামগ্গে চ বারাণসিতো অৰিদূরে একো নিগমগামো অত্থি, তত্থ পুব্বে মহাৰিভৰো সেট্ঠি অহোসি. তস্স মহন্তং নিৰেসনং, তং পন কুলং অনুক্কমেন পরিক্খযং গতং, একাৰ মহল্লিকা অৰসিট্ঠা, সা তস্মিং নিৰেসনে ৰসতি. অথ সো অস্সৰাণিজো তং নিগমগামং পত্ৰা ‘‘ৰেতনং দস্সামী’’তি তস্সা নিৰেসনে নিৰাসং গণ্হিত্ৰা অস্সে একমন্তে ঠপেসি. তংদিৰসমেৰস্স একিস্সা আজানীযাৰল়ৰায গব্ভৰুট্ঠানং অহোসি. সো দ্ৰে তযো দিৰসে ৰসিত্ৰা অস্সে বলং গাহাপেত্ৰা ‘‘রাজানং পস্সিস্সামী’’তি অস্সে আদায পাযাসি. অথ নং মহল্লিকা ‘‘গেহৰেতনং দেহী’’তি ৰত্ৰা ‘‘সাধু, অম্ম, দেমী’’তি ৰুত্তে ‘‘তাত, ৰেতনং মে দদমানো ইমম্পি অস্সপোতকং ৰেতনতো খণ্ডেত্ৰা দেহী’’তি আহ. ৰাণিজো তথা কত্ৰা পক্কামি. সা তস্মিং অস্সপোতকে পুত্তসিনেহং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা অৰস্সাৰনঝামকভত্তৰিঘাসতিণানি দত্ৰা তং পটিজগ্গি.

অথাপরভাগে বোধিসত্তো পঞ্চ অস্সসতানি আদায আগচ্ছন্তো তস্মিং গেহে নিৰাসং গণ্হি. কুণ্ডকখাদকস্স সিন্ধৰপোতকস্স ঠিতট্ঠানতো গন্ধং ঘাযিত্ৰা একঅস্সোপি গেহং পৰিসিতুং নাসক্খি. বোধিসত্তো মহল্লিকং পুচ্ছি – ‘‘অম্ম, কচ্চি ইমস্মিং গেহে অস্সো অত্থী’’তি. ‘‘তাত, অঞ্ঞো অস্সো নাম নত্থি, অহং পন পুত্তং কত্ৰা একং অস্সপোতকং পটিজগ্গামি, সো এত্থ অত্থী’’তি. ‘‘কহং সো, অম্মা’’তি? ‘‘চরিতুং গতো, তাতা’’তি. ‘‘কায ৰেলায আগমিস্সতি, অম্মা’’তি? ‘‘সাযন্হে, তাতা’’তি. বোধিসত্তো তস্স আগমনং পটিমানেন্তো অস্সে বহি ঠপেত্ৰাৰ নিসীদি. সিন্ধৰপোতকোপি ৰিচরিত্ৰা কালেযেৰ আগমি. বোধিসত্তো কুণ্ডককুচ্ছিসিন্ধৰপোতকং দিস্ৰা লক্খণানি সমানেত্ৰা ‘‘অযং সিন্ধৰো অনগ্ঘো, মহল্লিকায মূলং দত্ৰা গহেতুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেসি. সিন্ধৰপোতকোপি গেহং পৰিসিত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানেযেৰ ঠিতো. তস্মিং খণে তে অস্সা গেহং পৰিসিতুং সক্খিংসু.

বোধিসত্তো দ্ৰীহতীহং ৰসিত্ৰা অস্সে সন্তপ্পেত্ৰা গচ্ছন্তো ‘‘অম্ম, ইমং অস্সপোতকং মূলং গহেত্ৰা ময্হং দেহী’’তি আহ. ‘‘কিং ৰদেসি, তাত, পুত্তং ৰিক্কিণন্তা নাম অত্থী’’তি. ‘‘অম্ম, ত্ৰং এতং কিং খাদাপেত্ৰা পটিজগ্গসী’’তি? ‘‘ওদনকঞ্জিকঞ্চ ঝামকভত্তঞ্চ ৰিঘাসতিণঞ্চ খাদাপেত্ৰা কুণ্ডকযাগুঞ্চ পাযেত্ৰা পটিজগ্গামি, তাতা’’তি. ‘‘অম্ম, অহং এতং লভিত্ৰা পিণ্ডরসভোজনং ভোজেস্সামি, ঠিতট্ঠানে চেলৰিতানং পসারেত্ৰা অত্থরণপিট্ঠে ঠপেস্সামী’’তি. ‘‘তাত, এৰং সন্তে মম পুত্তো চ সুখং অনুভৰতু, তং গহেত্ৰা গচ্ছা’’তি. অথ বোধিসত্তো তস্স চতুন্নং পাদানং নঙ্গুট্ঠস্স মুখস্স চ মূলং একেকং কত্ৰা ছ সহস্সত্থৰিকাযো ঠপেত্ৰা মহল্লিকং নৰৰত্থং নিৰাসাপেত্ৰা সিন্ধৰপোতকস্স পুরতো ঠপেসি. সো অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা মাতরং ওলোকেত্ৰা অস্সূনি পৰত্তেসি. সাপি তস্স পিট্ঠিং পরিমজ্জিত্ৰা আহ – ‘‘মযা পুত্তপোসাৰনিকং লদ্ধং, ত্ৰং, তাত, গচ্ছাহী’’তি, তদা সো অগমাসি.

বোধিসত্তো পুনদিৰসে অস্সপোতকস্স পিণ্ডরসভোজনং সজ্জেত্ৰা ‘‘ৰীমংসিস্সামি তাৰ নং, জানাতি নু খো অত্তনো বলং, উদাহু ন জানাতী’’তি দোণিযং কুণ্ডকযাগুং আকিরাপেত্ৰা দাপেসি. সো ‘‘নাহং ইমং ভোজনং ভুঞ্জিস্সামী’’তি তং যাগুং পাযিতুং ন ইচ্ছি. বোধিসত্তো তস্স ৰীমংসনৰসেন পঠমং গাথমাহ –

১০. ‘‘ভুত্ৰা তিণপরিঘাসং, ভুত্ৰা আচামকুণ্ডকং;

এতং তে ভোজনং আসি, কস্মা দানি ন ভুঞ্জসী’’তি.

তত্থ ভুত্ৰা তিণপরিঘাসন্তি ত্ৰং পুব্বে মহল্লিকায দিন্নং তেসং তেসং খাদিতাৰসেসং ৰিঘাসতিণসঙ্খাতং পরিঘাসং ভুঞ্জিত্ৰা ৰড্ঢিতো. ভুত্ৰা আচামকুণ্ডকন্তি এত্থ আচামো ৰুচ্চতি ওদনাৰসেসং. কুণ্ডকন্তি কুণ্ডকমেৰ. এতঞ্চ ভুঞ্জিত্ৰা ৰড্ঢিতোসীতি দীপেতি. এতং তেতি এতং তৰ পুব্বে ভোজনং আসি. কস্মা দানি ন ভুঞ্জসীতি মযাপি তে তমেৰ দিন্নং, ত্ৰং তং কস্মা ইদানি ন ভুঞ্জসীতি.

তং সুত্ৰা সিন্ধৰপোতকো ইতরা দ্ৰে গাথা অৰোচ –

১১. ‘‘যত্থ পোসং ন জানন্তি, জাতিযা ৰিনযেন ৰা;

বহু তত্থ মহাব্রহ্মে, অপি আচামকুণ্ডকং.

১২. ‘‘ত্ৰঞ্চ খোমং পজানাসি, যাদিসাযং হযুত্তমো;

জানন্তো জানমাগম্ম, ন তে ভক্খামি কুণ্ডক’’ন্তি.

তত্থ যত্থাতি যস্মিং ঠানে. পোসন্তি সত্তং. জাতিযা ৰিনযেন ৰাতি ‘‘জাতিসম্পন্নো ৰা এসো, ন ৰা, আচারযুত্তো ৰা, ন ৰা’’তি এৰং ন জানন্তি. মহাব্রহ্মেতি গরুকালপনেন আলপন্তো আহ. যাদিসাযন্তি যাদিসো অযং, অত্তানং সন্ধায ৰদতি. জানন্তো জানমাগম্মাতি অহং অত্তনো বলং জানন্তো জানন্তমেৰ তং আগম্ম পটিচ্চ তৰ সন্তিকে কুণ্ডকং কিং ভুঞ্জিস্সামি. ন হি ত্ৰং কুণ্ডকং ভোজাপেতুকামতায ছ সহস্সানি দত্ৰা মং গণ্হীতি.

তং সুত্ৰা বোধিসত্তো ‘‘তং ৰীমংসনত্থায তং মযা কতং, মা কুজ্ঝী’’তি তং সমস্সাসেত্ৰা সুভোজনং ভোজেত্ৰা আদায রাজঙ্গণং গন্ত্ৰা একস্মিং পস্সে পঞ্চ অস্সসতানি ঠপেত্ৰা একস্মিং পস্সে ৰিচিত্তসাণিং পরিক্খিপিত্ৰা হেট্ঠা অত্থরণং পত্থরিত্ৰা উপরি চেলৰিতানং বন্ধিত্ৰা সিন্ধৰপোতকং ঠপেসি.

রাজা আগন্ত্ৰা অস্সে ওলোকেন্তো ‘‘অযং অস্সো কস্মা ৰিসুং ঠপিতো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘মহারাজ, অযং সিন্ধৰো ইমে অস্সে ৰিসুং অকতো মোচেস্সতী’’তি সুত্ৰা ‘‘সোভনো, ভো, সিন্ধৰো’’তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো ‘‘আম, মহারাজা’’তি ৰত্ৰা ‘‘তেন হিস্স জৰং পস্সিস্সামী’’তি ৰুত্তে তং অস্সং কপ্পেত্ৰা অভিরুহিত্ৰা ‘‘পস্স, মহারাজা’’তি মনুস্সে উস্সারেত্ৰা রাজঙ্গণে অস্সং পাহেসি. সব্বং রাজঙ্গণং নিরন্তরং অস্সপন্তীহি পরিক্খিত্তমিৰাহোসি. পুন বোধিসত্তো ‘‘পস্স, মহারাজ, সিন্ধৰপোতকস্স ৰেগ’’ন্তি ৰিস্সজ্জেসি, একপুরিসোপি নং ন অদ্দস. পুন রত্থপটং উদরে পরিক্খিপিত্ৰা ৰিস্সজ্জেসি, রত্তপটমেৰ পস্সিংসু. অথ নং অন্তোনগরে একিস্সা উয্যানপোক্খরণিযা উদকপিট্ঠে ৰিস্সজ্জেসি, তত্থস্স উদকপিট্ঠে ধাৰতো খুরগ্গানিপি ন তেমিংসু. পুনৰারং পদুমিনিপত্তানং উপরি ধাৰন্তো একপণ্ণম্পি ন উদকে ওসীদাপেসি. এৰমস্স জৰসম্পন্নং দস্সেত্ৰা ওরুয্হ পাণিং পহরিত্ৰা হত্থতলং উপনামেসি, অস্সো উপগন্ত্ৰা চত্তারো পাদে একতো কত্ৰা হত্থতলে অট্ঠাসি. অথ মহাসত্তো রাজানং আহ – ‘‘মহারাজ, ইমস্স অস্সপোতকস্স সব্বাকারেন ৰেগে দস্সিযমানে সমুদ্দপরিযন্তো নপ্পহোতী’’তি. রাজা তুস্সিত্ৰা মহাসত্তস্স উপড্ঢরজ্জং অদাসি. সিন্ধৰপোতকম্পি অভিসিঞ্চিত্ৰা মঙ্গলঅস্সং অকাসি.

সো রঞ্ঞো পিযো অহোসি মনাপো, সক্কারোপিস্স মহা অহোসি. তস্স হি ৰসনট্ঠানং রঞ্ঞো অলঙ্কতপটিযত্তো ৰাসঘরগব্ভো ৰিয অহোসি, চতুজাতিগন্ধেহি ভূমিলেপনং অকংসু, গন্ধদামমালাদামানি ওসারযিংসু, উপরি সুৰণ্ণতারকখচিতং চেলৰিতানং অহোসি, সমন্ততো চিত্রসাণি পরিক্খিত্তা অহোসি, নিচ্চং গন্ধতেলপদীপা ঝাযিংসু, উচ্চারপস্সাৰট্ঠানেপিস্স সুৰণ্ণকটাহং ঠপযিংসু, নিচ্চং রাজারহভোজনমেৰ ভুঞ্জি. তস্স পন আগতকালতো পট্ঠায রঞ্ঞো সকলজম্বুদীপে রজ্জং হত্থগতমেৰ অহোসি. রাজা বোধিসত্তস্স ওৰাদে ঠত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা সগ্গপরাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে বহূ সোতাপন্না সকদাগামিনো অনাগামিনো অরহন্তো চ অহেসুং. ‘‘তদা মহল্লিকা অযমেৰ মহল্লিকা অহোসি, সিন্ধৰো সারিপুত্তো, রাজা আনন্দো, অস্সৰাণিজ্জো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

কুণ্ডককুচ্ছিসিন্ধৰজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.

[২৫৫] ৫. সুকজাতকৰণ্ণনা

যাৰ সো মত্তমঞ্ঞাসীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং অতিবহুং ভুঞ্জিত্ৰা অজীরণেন কালকতং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. তস্মিং কির এৰং কালকতে ধম্মসভাযং ভিক্খূ তস্স অগুণকথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, অসুকো নাম ভিক্খু অত্তনো কুচ্ছিপ্পমাণং অজানিত্ৰা অতিবহুং ভুঞ্জিত্ৰা জীরাপেতুং অসক্কোন্তো কালকতো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেস অতিভোজনপচ্চযেনেৰ মতো’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো হিমৰন্তপদেসে সুকযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা অনেকানং সুকসহস্সানং সমুদ্দানুগতে হিমৰন্তপদেসে ৰসন্তানং রাজা অহোসি. তস্সেকো পুত্তো অহোসি, তস্মিং বলপ্পত্তে বোধিসত্তো দুব্বলচক্খুকো অহোসি. সুকানং কির সীঘো ৰেগো হোতি, তেন তেসং মহল্লককালে পঠমং চক্খুমেৰ দুব্বলং হোতি. বোধিসত্তস্স পুত্তো মাতাপিতরো কুলাৰকে ঠপেত্ৰা গোচরং আহরিত্ৰা পোসেসি. সো একদিৰসং গোচরভূমিং গন্ত্ৰা পব্বতমত্থকে ঠিতো সমুদ্দং ওলোকেন্তো একং দীপকং পস্সি. তস্মিং পন সুৰণ্ণৰণ্ণং মধুরফলং অম্বৰনং অত্থি. সো পুনদিৰসে গোচরৰেলায উপ্পতিত্ৰা তস্মিং অম্বৰনে ওতরিত্ৰা অম্বরসং পিৰিত্ৰা অম্বপক্কং আদায আগন্ত্ৰা মাতাপিতূনং অদাসি. বোধিসত্তো তং খাদন্তো রসং সঞ্জানিত্ৰা ‘‘তাত, ননু ইমং অসুকদীপকে অম্বপক্ক’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘আম, তাতা’’তি ৰুত্তে ‘‘তাত, এতং দীপকং গচ্ছন্তা নাম সুকা দীঘমাযুং পালেন্তা নাম নত্থি, মা খো ত্ৰং পুন তং দীপকং অগমাসী’’তি আহ. সো তস্স ৰচনং অগ্গহেত্ৰা অগমাসিযেৰ.

অথেকদিৰসং বহুং অম্বরসং পিৰিত্ৰা মাতাপিতূনং অত্থায অম্বপক্কং আদায সমুদ্দমত্থকেনাগচ্ছন্তো অতিধাততায কিলন্তকাযো নিদ্দাযাভিভূতো, সো নিদ্দাযন্তোপি আগচ্ছতেৰ, তুণ্ডেন পনস্স গহিতং অম্বপক্কং পতি. সো অনুক্কমেন আগমনৰীথিং জহিত্ৰা ওসীদন্তো উদকপিট্ঠেনেৰ আগচ্ছন্তো উদকে পতি. অথ নং একো মচ্ছো গহেত্ৰা খাদি. বোধিসত্তো তস্মিং আগমনৰেলায অনাগচ্ছন্তেযেৰ ‘‘সমুদ্দে পতিত্ৰা মতো ভৰিস্সতী’’তি অঞ্ঞাসি. অথস্স মাতাপিতরোপি আহারং অলভমানা সুস্সিত্ৰা মরিংসু.

সত্থা ইমং অতীতং আহরিত্ৰা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা ইমা গাথা অৰোচ –

১৩. ‘‘যাৰ সো মত্তমঞ্ঞাসি, ভোজনস্মিং ৰিহঙ্গমো;

তাৰ অদ্ধানমাপাদি, মাতরঞ্চ অপোসযি.

১৪. ‘‘যতো চ খো বহুতরং, ভোজনং অজ্ঝৰাহরি;

ততো তত্থেৰ সংসীদি, অমত্তঞ্ঞূ হি সো অহু.

১৫. ‘‘তস্মা মত্তঞ্ঞুতা সাধু, ভোজনস্মিং অগিদ্ধতা;

অমত্তঞ্ঞূ হি সীদন্তি, মত্তঞ্ঞূ চ ন সীদরে’’তি.

তত্থ যাৰ সোতি যাৰ সো ৰিহঙ্গমো ভোজনে মত্তমঞ্ঞাসি. তাৰ অদ্ধানমাপাদীতি তত্থকং কালং জীৰিতঅদ্ধানং আপাদি, আযুং ৰিন্দি. মাতরঞ্চাতি দেসনাসীসমেতং, মাতাপিতরো চ অপোসযীতি অত্থো. যতো চ খোতি যস্মিঞ্চ খো কালে. ভোজনং অজ্ঝৰাহরীতি অম্বরসং অজ্ঝোহরি. ততোতি তস্মিং কালে. তত্থেৰ সংসীদীতি তস্মিং সমুদ্দেযেৰ ওসীদি নিমুজ্জি, মচ্ছভোজনতং আপজ্জি.

তস্মা মত্তঞ্ঞুতা সাধূতি যস্মা ভোজনে অমত্তঞ্ঞূ সুকো সমুদ্দে ওসীদিত্ৰা মতো, তস্মা ভোজনস্মিং অগিদ্ধিতাসঙ্খাতো মত্তঞ্ঞুভাৰো সাধু, পমাণজাননং সুন্দরন্তি অত্থো. অথ ৰা ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো আহারং আহারেতি, নেৰ দৰায ন মদায…পে… ফাসুৰিহারো চা’’তি.

‘‘অল্লং সুক্খঞ্চ ভুঞ্জন্তো, ন বাল়্হং সুহিতো সিযা;

ঊনুদরো মিতাহারো, সতো ভিক্খু পরিব্বজে.

‘‘চত্তারো পঞ্চ আলোপে, অভুত্ৰা উদকং পিৰে;

অলং ফাসুৰিহারায, পহিতত্তস্স ভিক্খুনো. (থেরগা. ৯৮২-৯৮৩);

‘‘মনুজস্স সদা সতীমতো, মত্তং জানতো লদ্ধভোজনে;

তনূ তস্স ভৰন্তি ৰেদনা, সণিকং জীরতি আযুং পালয’’ন্তি. (সং. নি. ১.১২৪) –

এৰং ৰণ্ণিতা মত্তঞ্ঞুতাপি সাধু.

‘‘কন্তারে পুত্তমংসংৰ, অক্খস্সব্ভঞ্জনং যথা;

এৰং আহরি আহরং, যাপনত্থমমুচ্ছিতো’’তি. (ৰিসুদ্ধি. ১.১৯) –

এৰং ৰণ্ণিতা অগিদ্ধিতাপি সাধু. পাল়িযং পন ‘‘অগিদ্ধিমা’’তি লিখিতং, ততো অযং অট্ঠকথাপাঠোৰ সুন্দরতরো. অমত্তঞ্ঞূ হি সীদন্তীতি ভোজনে পমাণং অজানন্তা হি রসতণ্হাৰসেন পাপকম্মং কত্ৰা চতূসু অপাযেসু সীদন্তি. মত্তঞ্ঞূ চ ন সীদরেতি যে পন ভোজনে পমাণং জানন্তি, তে দিট্ঠধম্মেপি সম্পরাযেপি ন সীদন্তীতি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে বহূ সোতাপন্নাপি সকদাগামিনোপি অনাগামিনোপি অরহন্তোপি অহেসুং. ‘‘তদা সুকরাজপুত্তো ভোজনে অমত্তঞ্ঞূ ভিক্খু অহোসি, সুকরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সুকজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.

[২৫৬] ৬. জরূদপানজাতকৰণ্ণনা

জরূদপানং খণমানাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো সাৰত্থিৰাসিনো ৰাণিজে আরব্ভ কথেসি. তে কির সাৰত্থিযং ভণ্ডং গহেত্ৰা সকটানি পূরেত্ৰা ৰোহারত্থায গমনকালে তথাগতং নিমন্তেত্ৰা সরণানি গহেত্ৰা সীলেসু পতিট্ঠায সত্থারং ৰন্দিত্ৰা ‘‘মযং, ভন্তে, ৰোহারত্থায দীঘমগ্গং গমিস্সাম, ভণ্ডং ৰিস্সজ্জেত্ৰা সিদ্ধিপ্পত্তা সোত্থিনা পচ্চাগন্ত্ৰা পন তুম্হে ৰন্দিস্সামা’’তি ৰত্ৰা মগ্গং পটিপজ্জিংসু. তে কন্তারমগ্গে পুরাণউদপানং দিস্ৰা ‘‘ইমস্মিং উদপানে পানীযং নত্থি, মযঞ্চ পিপাসিতা, খণিস্সাম ন’’ন্তি খণন্তা পটিপাটিযা বহুং অযং…পে… ৰেল়ুরিযং লভিংসু. তে তেনেৰ সন্তুট্ঠা হুত্ৰা তেসং রতনানং সকটানি পূরেত্ৰা সোত্থিনা সাৰত্থিং পচ্চাগমিংসু. তে আভতং ধনং পটিসামেত্ৰা মযং ‘‘সিদ্ধিপ্পত্তা ভত্তং দস্সামা’’তি তথাগতং নিমন্তেত্ৰা দানং দত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্না অত্তনো ধনস্স লদ্ধাকারং সত্থু আরোচেসুং. সত্থা ‘‘তুম্হে খো উপাসকা তেন ধনেন সন্তুট্ঠা হুত্ৰা পমাণঞ্ঞুতায ধনঞ্চ জীৰিতঞ্চ অলভিত্থ, পোরাণকা পন অসন্তুট্ঠা অমত্তঞ্ঞুনো পণ্ডিতানং ৰচনং অকত্ৰা জীৰিক্খযং পত্তা’’তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো বারাণসিযং ৰাণিজকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো সত্থৰাহজেট্ঠকো অহোসি. সো বারাণসিযং ভণ্ডং গহেত্ৰা সকটানি পূরেত্ৰা বহূ ৰাণিজে আদায তমেৰ কন্তারং পটিপন্নো তমেৰ উদপানং অদ্দস. তত্থ তে ৰাণিজা ‘‘পানীযং পিৰিস্সামা’’তি তং উদপানং খণন্তা পটিপাটিযা বহূনি অযাদীনি লভিংসু. তে বহুম্পি রতনং লভিত্ৰা তেন অসন্তুট্ঠা ‘‘অঞ্ঞম্পি এত্থ ইতো সুন্দরতরং ভৰিস্সতী’’তি ভিয্যোসোমত্তায তং খণিংসুযেৰ. অথ বোধিসত্তো তে আহ – ‘‘ভো ৰাণিজা, লোভো নামেস ৰিনাসমূলং, অম্হেহি বহু ধনং লদ্ধং, এত্তকেনেৰ সন্তুট্ঠা হোথ, মা অতিখণথা’’তি. তে তেন নিৰারিযমানাপি খণিংসুযেৰ. সো চ উদপানো নাগপরিগ্গহিতো, অথস্স হেট্ঠা ৰসনকনাগরাজা অত্তনো ৰিমানে ভিজ্জন্তে লেড্ডূসূ চ পংসূসু চ পতমানেসু কুদ্ধো ঠপেত্ৰা বোধিসত্তং অৰসেসে সব্বেপি নাসিকৰাতেন পহরিত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেত্ৰা নাগভৰনা নিক্খম্ম সকটানি যোজেত্ৰা সব্বরতনানং পূরেত্ৰা বোধিসত্তং সুখযানকে নিসীদাপেত্ৰা নাগমাণৰকেহি সদ্ধিং সকটানি যোজাপেন্তো বোধিসত্তং বারাণসিং নেত্ৰা ঘরং পৰেসেত্ৰা তং পটিসামেত্ৰা অত্তনো নাগভৰনমেৰ গতো. বোধিসত্তো তং ধনং ৰিস্সজ্জেত্ৰা সকলজম্বুদীপং উন্নঙ্গলং কত্ৰা দানং দত্ৰা সীলং সমাদিযিত্ৰা উপোসথকম্মং কত্ৰা জীৰিতপরিযোসানে সগ্গপুরং পূরেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা ইমা গাথা অৰোচ –

১৬. ‘‘জরূদপানং খণমানা, ৰাণিজা উদকত্থিকা;

অজ্ঝগমুং অযসং লোহং, তিপুসীসঞ্চ ৰাণিজা;

রজতং জাতরূপঞ্চ, মুত্তা ৰেল়ুরিযা বহূ.

১৭. ‘‘তে চ তেন অসন্তুট্ঠা, ভিয্যো ভিয্যো অখাণিসুং;

তে তত্থাসীৰিসো ঘোরো, তেজস্সী তেজসা হনি.

১৮. ‘‘তস্মা খণে নাতিখণে, অতিখাতঞ্হি পাপকং;

খাতেন চ ধনং লদ্ধং, অতিখাতেন নাসিত’’ন্তি.

তত্থ অযসন্তি কাল়লোহং. লোহন্তি তম্বলোহং. মুত্তাতি মুত্তাযো. তে চ তেন অসন্তুট্ঠাতি তে চ ৰাণিজা তেন ধনেন অসন্তুট্ঠা. তে তত্থাতি তে ৰাণিজা তস্মিং উদপানে. তেজস্সীতি ৰিসতেজেন সমন্নাগতো. তেজসা হনীতি ৰিসতেজেন ঘাতেসি. অতিখাতেন নাসিতন্তি অতিখণেন তঞ্চ ধনং জীৰিতঞ্চ নাসিতং.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা নাগরাজা সারিপুত্তো অহোসি, সত্থৰাহজেট্ঠকো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

জরূদপানজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.

[২৫৭] ৭. গামণিচন্দজাতকৰণ্ণনা

নাযং ঘরানং কুসলোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পঞ্ঞাপসংসনং আরব্ভ কথেসি. ধম্মসভাযঞ্হি ভিক্খূ দসবলস্স পঞ্ঞং পসংসন্তা নিসীদিংসু – ‘‘আৰুসো, তথাগতো মহাপঞ্ঞো পুথুপঞ্ঞো হাসপঞ্ঞো জৰনপঞ্ঞো তিক্খপঞ্ঞো নিব্বেধিকপঞ্ঞো সদেৰকং লোকং পঞ্ঞায অতিক্কমতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি তথাগতো পঞ্ঞৰাযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং জনসন্ধো নাম রাজা রজ্জং কারেসি. বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি. তস্স মুখং সুপরিমজ্জিতকঞ্চনাদাসতলং ৰিয পরিসুদ্ধং অহোসি অতিসোভগ্গপ্পত্তং, তেনস্স নামগ্গহণদিৰসে ‘‘আদাসমুখমারো’’তি নামং অকংসু. তং সত্তৰস্সব্ভন্তরেযেৰ পন পিতা তযো ৰেদে চ সব্বঞ্চ লোকে কত্তব্বাকত্তব্বং সিক্খাপেত্ৰা তস্স সত্তৰস্সিককালে কালমকাসি. অমচ্চা মহন্তেন সক্কারেন রঞ্ঞো সরীরকিচ্চং কত্ৰা মতকদানং দত্ৰা সত্তমে দিৰসে রাজঙ্গণে সন্নিপতিত্ৰা ‘‘কুমারো অতিদহরো, ন সক্কা রজ্জে অভিসিঞ্চিতুং, ৰীমংসিত্ৰা নং অভিসিঞ্চিস্সামা’’তি একদিৰসং নগরং অলঙ্কারাপেত্ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানং সজ্জেত্ৰা পল্লঙ্কং পঞ্ঞপেত্ৰা কুমারস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘ৰিনিচ্ছযট্ঠানং, দেৰ, গন্তুং ৰট্টতী’’তি আহংসু. কুমারো ‘‘সাধূ’’তি মহন্তেন পরিৰারেন গন্ত্ৰা পল্লঙ্কে নিসীদি.

তস্স নিসিন্নকালে অমচ্চা একং দ্ৰীহি পাদেহি ৰিচরণমক্কটং ৰত্থুৰিজ্জাচরিযৰেসং গাহাপেত্ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানং নেত্ৰা ‘‘দেৰ, অযং পুরিসো পিতু মহারাজস্স কালে ৰত্থুৰিজ্জাচরিযো পগুণৰিজ্জো অন্তোভূমিযং সত্তরতনট্ঠানে গুণদোসং পস্সতি, এতেনেৰ গহিতং রাজকুলানং গেহট্ঠানং হোতি, ইমং দেৰো সঙ্গণ্হিত্ৰা ঠানন্তরে ঠপেতূ’’তি আহংসু. কুমারো তং হেট্ঠা চ উপরিচ ওলোকেত্ৰা ‘‘নাযং মনুস্সো, মক্কটো এসো’’তি ঞত্ৰা ‘‘মক্কটা নাম কতং কতং ৰিদ্ধংসেতুং জানন্তি, অকতং পন কাতুং ৰা ৰিচারেতুং ৰা ন জানন্তী’’তি চিন্তেত্ৰা অমচ্চানং পঠমং গাথমাহ –

১৯. ‘‘নাযং ঘরানং কুসলো, লোলো অযং ৰলীমুখো;

কতং কতং খো দূসেয্য, এৰং ধম্মমিদং কুল’’ন্তি.

তত্থ নাযং ঘরানং কুসলোতি অযং সত্তো ন ঘরানং কুসলো, ঘরানি ৰিচারেতুং ৰা কাতুং ৰা ছেকো ন হোতি. লোলোতি লোলজাতিকো. ৰলীমুখোতি ৰলিযো মুখে অস্সাতি ৰলীমুখো. এৰং ধম্মমিদংকুলন্তি ইদং মক্কটকুলং নাম কতং কতং দূসেতব্বং ৰিনাসেতব্বন্তি এৰং সভাৰন্তি.

অথামচ্চা ‘‘এৰং ভৰিস্সতি, দেৰা’’তি তং অপনেত্ৰা একাহদ্ৰীহচ্চযেন পুন তমেৰ অলঙ্করিত্ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানং আনেত্ৰা ‘‘অযং, দেৰ, পিতু মহারাজস্স কালে ৰিনিচ্ছযামচ্চো, ৰিনিচ্ছযসুত্তমস্স সুপৰত্তিতং, ইমং সঙ্গণ্হিত্ৰা ৰিনিচ্ছযকম্মং কারেতুং ৰট্টতী’’তি আহংসু. কুমারো তং ওলোকেত্ৰা ‘‘চিত্তৰতো মনুস্সস্স লোমং নাম এৰরূপং ন হোতি, অযং নিচিত্তকো ৰানরো ৰিনিচ্ছযকম্মং কাতুং ন সক্খিস্সতী’’তি ঞত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –

২০. ‘‘নযিদং চিত্তৰতো লোমং, নাযং অস্সাসিকো মিগো;

সিট্ঠং মে জনসন্ধেন, নাযং কিঞ্চি ৰিজানতী’’তি.

তত্থ নযিদং চিত্তৰতো লোমন্তি যং ইদং এতস্স সরীরে ফরুসলোমং, ইদং ৰিচারণপঞ্ঞায সম্পযুত্তচিত্তৰতো ন হোতি. পাকতিকচিত্তেন পন অচিত্তকো নাম তিরচ্ছানগতো নত্থি. নাযং অস্সাসিকোতি অযং অৰস্সযো ৰা হুত্ৰা অনুসাসনিং ৰা দত্ৰা অঞ্ঞং অস্সাসেতুং অসমত্থতায ন অস্সাসিকো. মিগোতি মক্কটং আহ. সিট্ঠং মে জনসন্ধেনাতি ময্হং পিতরা জনসন্ধেন এতং সিট্ঠং কথিতং, ‘‘মক্কটো নাম কারণাকারণং ন জানাতী’’তি এৰং অনুসাসনী দিন্নাতি দীপেতি. নাযং কিঞ্চি ৰিজানতীতি তস্মা অযং ৰানরো ন কিঞ্চি জানাতীতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. পাল়িযং পন ‘‘নাযং কিঞ্চি ন দূসযে’’তি লিখিতং, তং অট্ঠকথাযং নত্থি.

অমচ্চা ইমম্পি গাথং সুত্ৰা ‘‘এৰং ভৰিস্সতি, দেৰা’’তি তং অপনেত্ৰা পুনপি একদিৰসং তমেৰ অলঙ্করিত্ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানং আনেত্ৰা ‘‘অযং, দেৰ, পুরিসো পিতু মহারাজস্স কালে মাতাপিতুউপট্ঠানকারকো, কুলেজেট্ঠাপচাযিককম্মকারকো, ইমং সঙ্গণ্হিতুং ৰট্টতী’’তি আহংসু. কুমারো তং ওলোকেত্ৰা ‘‘মক্কটা নাম চলচিত্তা, এৰরূপং কম্মং কাতুং ন সমত্থা’’তি চিন্তেত্ৰা ততিযং গাথমাহ –

২১. ‘‘ন মাতরং পিতরং ৰা, ভাতরং ভগিনিং সকং;

ভরেয্য তাদিসো পোসো, সিট্ঠং দসরথেন মে’’তি.

তত্থ ভাতরং ভগিনিং সকন্তি অত্তনো ভাতরং ৰা ভগিনিং ৰা. পাল়িযং পন ‘‘সখ’’ন্তি লিখিতং, তং পন অট্ঠকথাযং ‘‘সকন্তি ৰুত্তে সকভাতিকভগিনিযো লব্ভন্তি, সখন্তি ৰুত্তে সহাযকো লব্ভতী’’তি ৰিচারিতমেৰ. ভরেয্যাতি পোসেয্য. তাদিসো পোসোতি যাদিসো এস দিস্সতি, তাদিসো মক্কটজাতিকো সত্তো ন ভরেয্য. সিট্ঠং দসরথেন মেতি এৰং মে পিতরা অনুসিট্ঠং. পিতা হিস্স জনং চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি সন্দহনতো ‘‘জনসন্ধো’’তি ৰুচ্চতি, দসহি রথেহি কত্তব্বাকত্তব্বং অত্তনো একেনেৰ রথেন করণতো ‘‘দসরথো’’তি. তস্স সন্তিকা এৰরূপস্স ওৰাদস্স সুতত্তা এৰমাহ.

অমচ্চা ‘‘এৰং ভৰিস্সতি, দেৰা’’তি মক্কটং অপনেত্ৰা ‘‘পণ্ডিতো কুমারো, সক্খিস্সতি রজ্জং কারেতু’’ন্তি বোধিসত্তং রজ্জে অভিসিঞ্চিত্ৰা ‘‘আদাসমুখরঞ্ঞো আণা’’তি নগরে ভেরিং চরাপেসুং. ততো পট্ঠায বোধিসত্তো ধম্মেন রজ্জং কারেসি, পণ্ডিতভাৰোপিস্স সকলজম্বুদীপং পত্থরিত্ৰা গতো.

পণ্ডিতভাৰদীপনত্থং পনস্স ইমানি চুদ্দস ৰত্থূনি আভতানি –

‘‘গোণো পুত্তো হযো চেৰ, নল়কারো গামভোজকো;

গণিকা তরুণী সপ্পো, মিগো তিত্তিরদেৰতা;

নাগো তপস্সিনো চেৰ, অথো ব্রাহ্মণমাণৰো’’তি.

তত্রাযং অনুপুব্বীকথা – বোধিসত্তস্মিঞ্হি রজ্জে অভিসিঞ্চিতে একো জনসন্ধরঞ্ঞো পাদমূলিকো নামেন গামণিচন্দো নাম এৰং চিন্তেসি – ‘‘ইদং রজ্জং নাম সমানৰযেহি সদ্ধিং সোভতি, অহঞ্চ মহল্লকো, দহরং কুমারং উপট্ঠাতুং ন সক্খিস্সামি, জনপদে কসিকম্মং কত্ৰা জীৰিস্সামী’’তি, সো নগরতো তিযোজনমত্তং গন্ত্ৰা একস্মিং গামকে ৰাসং কপ্পেসি. কসিকম্মত্থায পনস্স গোণাপি নত্থি, সো দেৰে ৰুট্ঠে একং সহাযকং দ্ৰে গোণে যাচিত্ৰা সব্বদিৰসং কসিত্ৰা তিণং খাদাপেত্ৰা গোণে সামিকস্স নিয্যাদেতুং গেহং অগমাসি. সো তস্মিং খণে ভরিযায সদ্ধিং গেহমজ্ঝে নিসীদিত্ৰা ভত্তং ভুঞ্জতি. গোণাপি পরিচযেন গেহং পৰিসিংসু, তেসু পৰিসন্তেসু সামিকো থালকং উক্খিপি, ভরিযা থালকং অপনেসি. গামণিচন্দো ‘‘ভত্তেন মং নিমন্তেয্যু’’ন্তি ওলোকেন্তো গোণে অনিয্যাদেত্ৰাৰ গতো. চোরা রত্তিং ৰজং ভিন্দিত্ৰা তেযেৰ গোণে হরিংসু. গোণসামিকো পাতোৰ ৰজং পৰিট্ঠো তে গোণে অদিস্ৰা চোরেহি হটভাৰং জানন্তোপি ‘‘গামণিচন্দস্স গীৰং করিস্সামী’’তি তং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ভো গোণে, মে দেহী’’তি আহ. ‘‘ননু গোণা গেহং পৰিট্ঠা’’তি. ‘‘কিং পন তে ময্হং নিয্যাদিতা’’তি? ‘‘ন নিয্যাদিতা’’তি. ‘‘তেন হি অযং তে রাজদূতো, এহী’’তি আহ. তেসু হি জনপদেসু যংকিঞ্চি সক্খরং ৰা কপালখণ্ডং ৰা উক্খিপিত্ৰা ‘‘অযং তে রাজদূতো, এহী’’তি ৰুত্তে যো ন গচ্ছতি, তস্স রাজাণং করোতি, তস্মা সো ‘‘রাজদূতো’’তি সুত্ৰাৰ নিক্খমি.

সো তেন সদ্ধিং রাজকুলং গচ্ছন্তো একং সহাযকস্স ৰসনগামং পত্ৰা ‘‘ভো, অতিছাতোম্হি, যাৰ গামং পৰিসিত্ৰা আহারকিচ্চং কত্ৰা আগচ্ছামি, তাৰ ইধেৰ হোহী’’তি ৰত্ৰা সহাযগেহং পাৰিসি. সহাযো পনস্স গেহে নত্থি, সহাযিকা দিস্ৰা ‘‘সামি, পক্কাহারো নত্থি, মুহুত্তং অধিৰাসেহি, ইদানেৰ পচিত্ৰা দস্সামী’’তি নিস্সেণিযা ৰেগেন তণ্ডুলকোট্ঠকং অভিরুহন্তী ভূমিযং পতি, তঙ্খণঞ্ঞেৰ তস্সা সত্তমাসিকো গব্ভো পতিতো. তস্মিং খণে তস্সা সামিকো আগন্ত্ৰা তং দিস্ৰা ‘‘ত্ৰং মে ভরিযং পহরিত্ৰা গব্ভং পাতেসি, অযং তে রাজদূতো, এহী’’তি তং গহেত্ৰা নিক্খমি. ততো পট্ঠায দ্ৰে জনা গামণিং মজ্ঝে কত্ৰা গচ্ছন্তি.

অথেকস্মিং গামদ্ৰারে একো অস্সগোপকো অস্সং নিৰত্তেতুং ন সক্কোতি, অস্সোপি তেসং সন্তিকেন গচ্ছতি. অস্সগোপকো গামণিচন্দং দিস্ৰা ‘‘মাতুল গামণিচন্দ, এতং তাৰ অস্সং কেনচিদেৰ পহরিত্ৰা নিৰত্তেহী’’তি আহ. সো একং পাসাণং গহেত্ৰা খিপি, পাসাণো অস্সস্স পাদে পহরিত্ৰা এরণ্ডদণ্ডকং ৰিয ভিন্দি. অথ নং অস্সগোপকো ‘‘তযা মে অস্সস্স পাদো ভিন্নো, অযং তে রাজদূতো’’তি ৰত্ৰা গণ্হি.

সো তীহি জনেহি নীযমানো চিন্তেসি – ‘‘ইমে মং রঞ্ঞো দস্সেস্সন্তি, অহং গোণমূলম্পি দাতুং ন সক্কোমি, পগেৰ গব্ভপাতনদণ্ডং, অস্সমূলং পন কুতো লভিস্সামি, মতং মে সেয্যো’’তি. সো গচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে অটৰিযং মগ্গসমীপেযেৰ একং একতো পপাতং পব্বতং অদ্দস, তস্স ছাযায দ্ৰে পিতাপুত্তা নল়কারা একতো কিলঞ্জং চিনন্তি. গামণিচন্দো ‘‘ভো, সরীরকিচ্চং কাতুকামোম্হি, থোকং ইধেৰ হোথ, যাৰ আগচ্ছামী’’তি ৰত্ৰা পব্বতং অভিরুহিত্ৰা পপাতপস্সে পতমানো পিতুনল়কারস্স পিট্ঠিযং পতি, নল়কারো একপ্পহারেনেৰ জীৰিতক্খযং পাপুণি. গামণি উট্ঠায অট্ঠাসি. নল়কারপুত্তো ‘‘ত্ৰং মে পিতুঘাতকচোরো, অযং তে রাজদূতো’’তি ৰত্ৰা তং হত্থে গহেত্ৰা গুম্বতো নিক্খমি, ‘‘কিং এত’’ন্তি চ ৰুত্তে ‘‘পিতুঘাতকচোরো মে’’তি আহ. ততো পট্ঠায গামণিং মজ্ঝে কত্ৰা চত্তারো জনা পরিৰারেত্ৰা নযিংসু.

অথাপরস্মিং গামদ্ৰারে একো গামভোজকো গামণিচন্দং দিস্ৰা ‘‘মাতুল গামণিচন্দ, কহং গচ্ছসী’’তি ৰত্ৰা ‘‘রাজানং পস্সিতু’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘অদ্ধা ত্ৰং রাজানং পস্সিস্সসি, অহং রঞ্ঞো সাসনং দাতুকামো, হরিস্সসী’’তি আহ. ‘‘আম, হরিস্সামী’’তি. ‘‘অহং পকতিযা অভিরূপো ধনৰা যসসম্পন্নো অরোগো, ইদানি পনম্হি দুগ্গতো চেৰ পণ্ডুরোগী চ, তত্থ কিং কারণন্তি রাজানং পুচ্ছ, রাজা কির পণ্ডিতো, সো তে কথেস্সতি, তস্স সাসনং পুন ময্হং কথেয্যাসী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি.