৮. ৰরুণৰগ্গো

[৭১] ১. ৰরুণজাতকৰণ্ণনা

যো পুব্বে করণীযানীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কুটুম্বিকপুত্ততিস্সত্থেরং আরব্ভ কথেসি. একস্মিং কির দিৰসে সাৰত্থিৰাসিনো অঞ্ঞমঞ্ঞসহাযকা তিংসমত্তা কুলপুত্তা গন্ধপুপ্ফৰত্থাদীনি গহেত্ৰা ‘‘সত্থু ধম্মদেসনং সুণিস্সামা’’তি মহাজনপরিৰুতা জেতৰনং গন্ত্ৰা নাগমাল়কসালমাল়কাদীসু থোকং নিসীদিত্ৰা সাযন্হসমযে সত্থরি সুরভিগন্ধৰাসিতায গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৰা ধম্মসভং গন্ত্ৰা অলঙ্কতবুদ্ধাসনে নিসিন্নে সপরিৰারা ধম্মসভং গন্ত্ৰা সত্থারং গন্ধপুপ্ফেহি পূজেত্ৰা চক্কঙ্কিততলেসু ফুল্লপদুমসস্সিরিকেসু পাদেসু ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্না ধম্মং সুণিংসু.

অথ নেসং এতদহোসি ‘‘যথা যথা খো মযং ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানাম, পব্বজেয্যামা’’তি. তে তথাগতস্স ধম্মসভাতো নিক্খন্তকালে তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা পব্বজ্জং যাচিংসু, সত্থা তেসং পব্বজ্জং অদাসি. তে আচরিযুপজ্ঝাযে আরাধেত্ৰা উপসম্পদং লভিত্ৰা পঞ্চ ৰস্সানি আচরিযুপজ্ঝাযানং সন্তিকে ৰসিত্ৰা দ্ৰে মাতিকা পগুণং কত্ৰা কপ্পিযাকপ্পিযং ঞত্ৰা তিস্সো অনুমোদনা উগ্গণ্হিত্ৰা চীৰরানি সিব্বেত্ৰা রজিত্ৰা ‘‘সমণধম্মং করিস্সামা’’তি আচরিযুপজ্ঝাযে আপুচ্ছিত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিত্ৰা ‘‘মযং, ভন্তে, ভৰেসু উক্কণ্ঠিতা জাতিজরাব্যাধিমরণভযভীতা, তেসং নো সংসারপরিমোচনত্থায কম্মট্ঠানং কথেথা’’তি যাচিংসু. সত্থা তেসং অট্ঠতিংসায কম্মট্ঠানেসু সপ্পাযং ৰিচিনিত্ৰা কম্মট্ঠানং কথেসি. তে সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পরিৰেণং গন্ত্ৰা আচরিযুপজ্ঝাযে ওলোকেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায ‘‘সমণধম্মং করিস্সামা’’তি নিক্খমিংসু.

অথ নেসং অব্ভন্তরে একো ভিক্খু নামেন কুটুম্বিকপুত্ততিস্সত্থেরো নাম কুসীতো হীনৰীরিযো রসগিদ্ধো. সো এৰং চিন্তেসি ‘‘অহং নেৰ অরঞ্ঞে ৰসিতুং, ন পধানং পদহিতুং, ন ভিক্খাচরিযায যাপেতুং সক্খিস্সামি, কো মে গমনেন অত্থো, নিৰত্তিস্সামী’’তি সো ৰীরিযং ওস্সজিত্ৰা তে ভিক্খূ অনুগন্ত্ৰা নিৰত্তি. তেপি খো ভিক্খূ কোসলেসু চারিকং চরমানা অঞ্ঞতরং পচ্চন্তগামং গন্ত্ৰা তং উপনিস্সায একস্মিং অরঞ্ঞাযতনে ৰস্সং উপগন্ত্ৰা অন্তোতেমাসং অপ্পমত্তা ঘটেন্তা ৰাযমন্তা ৰিপস্সনাগব্ভং গাহাপেত্ৰা পথৰিং উন্নাদযমানা অরহত্তং পত্ৰা ৰুত্থৰস্সা পৰারেত্ৰা ‘‘পটিলদ্ধগুণং সত্থু আরোচেস্সামা’’তি ততো নিক্খমিত্ৰা অনুপুব্বেন জেতৰনং পত্ৰা পত্তচীৰরং পটিসামেত্ৰা আচরিযুপজ্ঝাযে দিস্ৰা তথাগতং দট্ঠুকামা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা নিসীদিংসু. সত্থা তেহি সদ্ধিং মধুরপটিসন্থারং অকাসি. তে কতপটিসন্থারা অত্তনা পটিলদ্ধগুণং তথাগতস্স আরোচেসুং, সত্থা তে ভিক্খূ পসংসি. কুটুম্বিকপুত্ততিস্সত্থেরো সত্থারং তেসং গুণকথং কথেন্তং দিস্ৰা সযম্পি সমণধম্মং কাতুকামো জাতো. তেপি খো ভিক্খূ ‘‘মযং, ভন্তে, তমেৰ অরঞ্ঞৰাসং গন্ত্ৰা ৰসিস্সামা’’তি সত্থারং আপুচ্ছিংসু. সত্থা ‘‘সাধূ’’তি অনুজানি. তে সত্থারং ৰন্দিত্ৰা পরিৰেণং অগমংসু.

অথ সো কুটুম্বিকপুত্ততিস্সত্থেরো রত্তিভাগসমনন্তরে অচ্চারদ্ধৰীরিযো হুত্ৰা অতিৰেগেন সমণধম্মং করোন্তো মজ্ঝিমযামসমনন্তরে আলম্বনফলকং নিস্সায ঠিতকোৰ নিদ্দাযন্তো পরিৰত্তিত্ৰা পতি, ঊরুট্ঠিকং ভিজ্জি, ৰেদনা মহন্তা জাতা. তেসং ভিক্খূনং তং পটিজগ্গন্তানং গমনং ন সম্পজ্জি. অথ নে উপট্ঠানৰেলাযং আগতে সত্থা পুচ্ছি ‘‘ননু তুম্হে, ভিক্খৰে, ‘স্ৰে গমিস্সামা’তি হিয্যো আপুচ্ছিত্থা’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, অপিচ খো পন অম্হাকং সহাযকো কুটুম্বিকপুত্ততিস্সত্থেরো অকালে অতিৰেগেন সমণধম্মং করোন্তো নিদ্দাভিভূতো পরিৰত্তিত্ৰা পতিতো, ঊরুট্ঠিস্স ভিন্নং, তং নিস্সায অম্হাকং গমনং ন সম্পজ্জী’’তি. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰেস অত্তনো হীনৰীরিযভাৰেন অকালে অতিৰেগেন ৰীরিযং করোন্তো তুম্হাকং গমনন্তরাযং করোতি, পুব্বেপেস তুম্হাকং গমনন্তরাযং অকাসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে গন্ধাররট্ঠে তক্কসিলাযং বোধিসত্তো দিসাপামোক্খো আচরিযো হুত্ৰা পঞ্চ মাণৰকসতানি সিপ্পং উগ্গণ্হাপেসি. অথস্স তে মাণৰা একদিৰসং দারুং আহরণত্থায অরঞ্ঞং গন্ত্ৰা দারূনি উদ্ধরিংসু. তেসং অন্তরে একো কুসীতমাণৰো মহন্তং ৰরুণরুক্খং দিস্ৰা ‘‘সুক্খরুক্খো এসো’’তি সঞ্ঞায ‘‘মুহুত্তং তাৰ নিপজ্জিত্ৰা পচ্ছা রুক্খং অভিরুহিত্ৰা দারূনি পাতেত্ৰা আদায গমিস্সামী’’তি উত্তরিসাটকং পত্থরিত্ৰা নিপজ্জিত্ৰা কাকচ্ছমানো নিদ্দং ওক্কমি. ইতরে মাণৰকা দারুকলাপে বন্ধিত্ৰা আদায গচ্ছন্তা তং পাদেন পিট্ঠিযং পহরিত্ৰা পবোধেত্ৰা অগমংসু. কুসীতমাণৰো উট্ঠায অক্খীনি পুঞ্ছিত্ৰা পুঞ্ছিত্ৰা অৰিগতনিদ্দোৰ ৰরুণরুক্খং অভিরুহিত্ৰা সাখং গহেত্ৰা অত্তনো অভিমুখং আকড্ঢিত্ৰা ভঞ্জন্তো ভিজ্জিত্ৰা উট্ঠিতকোটিযা অত্তনো অক্খিং ভিন্দাপেত্ৰা একেন হত্থেন তং পিধায একেন হত্থেন অল্লদারূনি ভঞ্জিত্ৰা রুক্খতো ওরুয্হ দারুকলাপং বন্ধিত্ৰা উক্খিপিত্ৰা ৰেগেন গন্ত্ৰা তেহি পাতিতানং দারূনং উপরি পাতেসি.

তং দিৰসঞ্চ জনপদগামকে একং কুলং ‘‘স্ৰে ব্রাহ্মণৰাচনকং করিস্সামা’’তি আচরিযং নিমন্তেসি. আচরিযো মাণৰকে আহ ‘‘তাতা, স্ৰে একং গামকং গন্তব্বং, তুম্হে পন নিরাহারা ন সক্খিস্সথ গন্তুং, পাতোৰ যাগুং পচাপেত্ৰা তত্থ গন্ত্ৰা অত্তনা লদ্ধকোট্ঠাসঞ্চ অম্হাকং পত্তকোট্ঠাসঞ্চ সব্বমাদায আগচ্ছথা’’তি. তে পাতোৰ যাগুপচনত্থায দাসিং উট্ঠাপেত্ৰা ‘‘খিপ্পং নো যাগুং পচাহী’’তি আহংসু. সা দারূনি গণ্হন্তী উপরি ঠিতানি অল্লৰরুণদারূনি গহেত্ৰা পুনপ্পুনং মুখৰাতং দদমানাপি অগ্গিং উজ্জালেতুং অসক্কোন্তী সূরিযং উট্ঠাপেসি. মাণৰকা ‘‘অতিদিৰা জাতো, ইদানি ন সক্কা গন্তু’’ন্তি আচরিযস্স সন্তিকং অগমিংসু. আচরিযো ‘‘কিং, তাতা, ন গতত্থা’’তি? ‘‘আম, আচরিয ন গতম্হা’’তি. ‘‘কিংকারণা’’তি? ‘‘অসুকো নাম কুসীতমাণৰো অম্হেহি সদ্ধিং দারূনমত্থায অরঞ্ঞং গন্ত্ৰা ৰরুণরুক্খমূলে নিদ্দাযিত্ৰা পচ্ছা ৰেগেন রুক্খং আরুয্হ অক্খিং ভিন্দাপেত্ৰা অল্লৰরুণদারূনি আহরিত্ৰা অম্হেহি আনীতদারূনং উপরি পক্খিপি. যাগুপাচিকা তানি সুক্খদারুসঞ্ঞায গহেত্ৰা যাৰ সূরিযুগ্গমনা উজ্জালেতুং নাসক্খি. ইমিনা নো কারণেন গমনন্তরাযো জাতো’’তি. আচরিযো মাণৰেন কতকম্মং সুত্ৰা ‘‘অন্ধবালানং কম্মং নিস্সায এৰরূপা পরিহানি হোতী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথং সমুট্ঠাপেসি –

৭১. ‘‘যো পুব্বে করণীযানি, পচ্ছা সো কাতুমিচ্ছতি;

ৰরুণকট্ঠভঞ্জোৰ, স পচ্ছা মনুতপ্পতী’’তি.

তত্থ স পচ্ছা মনুতপ্পতীতি যো কোচি পুগ্গলো ‘‘ইদং পুব্বে কত্তব্বং, ইদং পচ্ছা’’তি অৰীমংসিত্ৰা পুব্বে করণীযানি পঠমমেৰ কত্তব্বকম্মানি পচ্ছা করোতি, অযং ৰরুণকট্ঠভঞ্জো অম্হাকং মাণৰকো ৰিয সো বালপুগ্গলো পচ্ছা অনুতপ্পতি সোচতি পরিদেৰতীতি অত্থো.

এৰং বোধিসত্তো অন্তেৰাসিকানং ইমং কারণং কথেত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি করিত্ৰা জীৰিতপরিযোসানে যথাকম্মং গতো.

সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰেস তুম্হাকং অন্তরাযং করোতি, পুব্বেপি অকাসিযেৰা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা অক্খিভেদং পত্তো মাণৰো ঊরুভেদং পত্তভিক্খু অহোসি, সেসমাণৰা বুদ্ধপরিসা, আচরিযব্রাহ্মণো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

ৰরুণজাতকৰণ্ণনা পঠমা.

[৭২] ২. সীলৰনাগরাজজাতকৰণ্ণনা

অকতঞ্ঞুস্স পোসস্সাতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তং আরব্ভ কথেসি. ধম্মসভাযঞ্হি ভিক্খূ ‘‘আৰুসো, দেৰদত্তো অকতঞ্ঞূ তথাগতস্স গুণে ন জানাতী’’তি কথেন্তা নিসীদিংসু. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ দেৰদত্তো অকতঞ্ঞূ, পুব্বেপি অকতঞ্ঞূযেৰ, ন কদাচি ময্হং গুণং জানাতী’’তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো হিমৰন্তপ্পদেসে হত্থিযোনিযং নিব্বত্তি. সো মাতুকুচ্ছিতো নিক্খন্তো সব্বসেতো অহোসি রজতপুঞ্জসন্নিভো, অক্খীনি পনস্স মণিগুল়সদিসানি, পঞ্ঞাযমানানি পঞ্চ পসাদানি অহেসুং, মুখং রত্তকম্বলসদিসং, সোণ্ডা রত্তসুৰণ্ণবিন্দুপটিমণ্ডিতং রজতদামং ৰিয, চত্তারো পাদা কতলাখারসপরিকম্মা ৰিয. এৰমস্স দসহি পারমীহি অলঙ্কতো রূপসোভগ্গপ্পত্তো অত্তভাৰো অহোসি. অথ নং ৰিঞ্ঞুতং পত্তং সকলহিমৰন্তে ৰারণা সন্নিপতিত্ৰা উপট্ঠহন্তা ৰিচরিংসু. এৰং সো অসীতিসহস্সৰারণপরিৰারো হিমৰন্তপ্পদেসে ৰসমানো অপরভাগে গণে দোসং দিস্ৰা গণম্হা কাযৰিৰেকায এককোৰ অরঞ্ঞে ৰাসং কপ্পেসি. সীলৰন্ততায চ পনস্স ‘‘সীলৰনাগরাজা’’ ত্ৰেৰ নামং অহোসি.

অথেকো বারাণসিৰাসিকো ৰনচরকো হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা অত্তনো আজীৰভণ্ডকং গৰেসমানো দিসা ৰৰত্থাপেতুং অসক্কোন্তো মগ্গমূল়্হো হুত্ৰা মরণভযভীতো বাহা পগ্গয্হ পরিদেৰমানো ৰিচরতি. বোধিসত্তো তস্স তং বলৰপরিদেৰিতং সুত্ৰা ‘‘ইমং পুরিসং দুক্খা মোচেস্সামী’’তি কারুঞ্ঞেন চোদিতো তস্স সন্তিকং অগমাসি. সো তং দিস্ৰাৰ ভীতো পলাযি. বোধিসত্তো তং পলাযন্তং দিস্ৰা তত্থেৰ অট্ঠাসি. সো পুরিসো বোধিসত্তং ঠিতং দিস্ৰা অট্ঠাসি. বোধিসত্তো পুন অগমাসি, সো পুন পলাযিত্ৰা তস্স ঠিতকালে ঠত্ৰা চিন্তেসি ‘‘অযং ৰারণো মম পলাযনকালে তিট্ঠতি, ঠিতকালে আগচ্ছতি, নাযং ময্হং অনত্থকামো, ইমম্হা পন মং দুক্খা মাচেতুকামো ভৰিস্সতী’’তি সূরো হুত্ৰা অট্ঠাসি. বোধিসত্তো তং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘কস্মা ভো ত্ৰং পুরিস, পরিদেৰমানো ৰিচরসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘সামি, দিসা ৰৰত্থাপেতুং অসক্কোন্তো মগ্গমূল়্হো হুত্ৰা মরণভযেনা’’তি. অথ নং বোধিসত্তো অত্তনো ৰসনট্ঠানং নেত্ৰা কতিপাহং ফলাফলেহি সন্তপ্পেত্ৰা ‘‘ভো, পুরিস, মা ভাযি, অহং তং মনুস্সপথং নেস্সামী’’তি অত্তনো পিট্ঠে নিসীদাপেত্ৰা মনুস্সপথং পাযাসি.

অথ খো সো মিত্তদুব্ভী পুরিসো ‘‘সচে কোচি পুচ্ছিস্সতি, আচিক্খিতব্বং ভৰিস্সতী’’তি বোধিসত্তস্স পিট্ঠে নিসিন্নোযেৰ রুক্খনিমিত্তং পব্বতনিমিত্তং উপধারেন্তোৰ গচ্ছতি. অথ নং বোধিসত্তো অরঞ্ঞা নীহরিত্ৰা বারাণসিগামিমহামগ্গে ঠপেত্ৰা ‘‘ভো পুরিস, ইমিনা মগ্গেন গচ্ছ, ময্হং পন ৰসনট্ঠানং পুচ্ছিতোপি অপুচ্ছিতোপি মা কস্সচি আচিক্খী’’তি তং উয্যোজেত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানংযেৰ অগমাসি. অথ সো পুরিসো বারাণসিং গন্ত্ৰা অনুৰিচরন্তো দন্তকারৰীথিং পত্ৰা দন্তকারে দন্তৰিকতিযো কুরুমানে দিস্ৰা ‘‘কিং পন ভো, জীৰদন্তম্পি লভিত্ৰা গণ্হেয্যাথা’’তি? ‘‘ভো, কিং ৰদেসি, জীৰদন্তো নাম মতহত্থিদন্ততো মহগ্ঘতরো’’তি. ‘‘তেন হি অহং ৰো জীৰদন্তং আহরিস্সামী’’তি পাথেয্যং গহেত্ৰা খরককচং আদায বোধিসত্তস্স ৰসনট্ঠানং অগমাসি.

বোধিসত্তো তং দিস্ৰা ‘‘কিমত্থং আগতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং, সামি, দুগ্গতো কপণো জীৰিতুং অসক্কোন্তো তুম্হে দন্তখণ্ডং যাচিত্ৰা সচে দস্সথ, তং আদায গন্ত্ৰা ৰিক্কিণিত্ৰা তেন মূলেন জীৰিস্সামী’’তি আগতোতি. ‘‘হোতু ভো, দন্তং তে দস্সামি, সচে দন্তকপ্পনত্থায ককচং অত্থী’’তি. ‘‘ককচং গহেত্ৰা আগতোম্হি সামী’’তি. ‘‘তেন হি দন্তে ককচেন কন্তিত্ৰা আদায গচ্ছা’’তি বোধিসত্তো পাদে সমিঞ্জিত্ৰা গোনিসিন্নকং নিসীদি. সো দ্ৰেপি অগ্গদন্তে ছিন্দি. বোধিসত্তো তে দন্তে সোণ্ডায গহেত্ৰা ‘‘ভো পুরিস, নাহং ‘এতে দন্তা ময্হং অপ্পিযা অমনাপা’তি দম্মি, ইমেহি পন মে দন্তেহি সতগুণেন সহস্সগুণেন সতসহস্সগুণেন সব্বধম্মপটিৰেধনসমত্থা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণদন্তাৰ পিযতরা, তস্স মে ইদং দন্তদানং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপটিৰিজ্ঝনত্থায হোতূ’’তি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স আরাধনং কত্ৰা দন্তযুগলং অদাসি.

সো তং আদায গন্ত্ৰা ৰিক্কিণিত্ৰা তস্মিং মূলে খীণে পুন বোধিসত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘সামি, তুম্হাকং দন্তে ৰিক্কিণিত্ৰা লদ্ধমূলং ময্হং ইণসোধনমত্তমেৰ জাতং, অৰসেসদন্তে দেথা’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা পুরিমনযেনেৰ কপ্পাপেত্ৰা অৰসেসদন্তে অদাসি. সো তেপি ৰিক্কিণিত্ৰা পুন আগন্ত্ৰা ‘‘সামি, জীৰিতুং ন সক্কোমি, মূলদাঠা মে দেথা’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা পুরিমনযেনেৰ নিসীদি. সো পাপপুরিসো মহাসত্তস্স রজতদামসদিসং সোণ্ডং মদ্দমানো কেলাসকূটসদিসং কুম্ভং অভিরুহিত্ৰা উভো দন্তকোটিযো পণ্হিযা পহরন্তো মংসং ৰিযূহিত্ৰা কুম্ভং আরুয্হ খরককচেন মূলদাঠা কপ্পেত্ৰা পক্কামি. বোধিসত্তস্স দস্সনূপচারং ৰিজহন্তেযেৰ পন তস্মিং পাপপুরিসে চতুনহুতাধিকদ্ৰিযোজনসতসহস্সবহলা ঘনপথৰী সিনেরুযুগন্ধরাদযো মহাভারে দুগ্গন্ধজেগুচ্ছানি গূথমুত্তাদীনি চ ধারেতুং সমত্থাপি তস্স অগুণরাসিং ধারেতুং অসক্কোন্তী ৰিয ভিজ্জিত্ৰা ৰিৰরং অদাসি. তাৰদেৰ অৰীচিমহানিরযতো অগ্গিজালা নিক্খমিত্ৰা তং মিত্তদুব্ভিপুরিসং কুলসন্তকেন কম্বলেন পারুপন্তী ৰিয পরিক্খিপিত্ৰা গণ্হি.

এৰং তস্স পাপপুগ্গলস্স পথৰিং পৰিট্ঠকালে তস্মিং ৰনসণ্ডে অধিৰত্থা রুক্খদেৰতা ‘‘অকতঞ্ঞূ মিত্তদুব্ভী পুগ্গলো চক্কৰত্তিরজ্জং দত্ৰাপি তোসেতুং ন সক্কা’’তি ৰনং উন্নাদেত্ৰা ধম্মং দেসযমানা ইমং গাথমাহ –

৭২. ‘‘অকতঞ্ঞুস্স পোসস্স, নিচ্চং ৰিৰরদস্সিনো;

সব্বং চে পথৰিং দজ্জা, নেৰ নং অভিরাধযে’’তি.

তত্থ অকতঞ্ঞুস্সাতি অত্তনো কতগুণং অজানন্তস্স. পোসস্সাতি পুরিসস্স. ৰিৰরদস্সিনোতি ছিদ্দমেৰ ওকাসমেৰ ওলোকেন্তস্স. সব্বং চে পথৰিং দজ্জাতি সচেপি তাদিসস্স পুগ্গলস্স সকলং চক্কৰত্তিরজ্জং, ইমং ৰা পন মহাপথৰিং পরিৰত্তেত্ৰা পথৰোজং দদেয্য. নেৰ নং অভিরাধযেতি এৰং করোন্তোপি এৰরূপং কতগুণৰিদ্ধংসকং কোচি পরিতোসেতুং ৰা পসাদেতুং ৰা ন সক্কুণেয্যাতি অত্থো.

এৰং সা দেৰতা ৰনং উন্নাদেত্ৰা ধম্মং দেসেসি. বোধিসত্তো যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যথাকম্মং অগমাসি.

সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, দেৰদত্তো ইদানেৰ অকতঞ্ঞূ, পুব্বেপি অকতঞ্ঞূযেৰা’’তি ৰত্ৰা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা মিত্তদুব্ভী পুগ্গলো দেৰদত্তো অহোসি, রুক্খদেৰতা সারিপুত্তো, সীলৰনাগরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সীলৰনাগরাজজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.

[৭৩] ৩. সচ্চংকিরজাতকৰণ্ণনা

সচ্চং কিরেৰমাহংসূতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তস্স ৰধায পরিসক্কনং আরব্ভ কথেসি. ভিক্খুসঙ্ঘস্মিঞ্হি ধম্মসভাযং নিসীদিত্ৰা ‘‘আৰুসো, দেৰদত্তো সত্থু গুণং ন জানাতি, ৰধাযযেৰ পরিসক্কতী’’তি দেৰদত্তস্স অগুণং কথেন্তে সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ দেৰদত্তো ময্হং ৰধায পরিসক্কতি, পুব্বেপি পরিসক্কিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে তস্স দুট্ঠকুমারো নাম পুত্তো অহোসি কক্খল়ো ফরুসো পহটাসীৰিসূপমো, অনক্কোসিত্ৰা ৰা অপহরিত্ৰা ৰা কেনচি সদ্ধিং ন কথেতি. সো অন্তোজনস্স চ বহিজনস্স চ অক্খিম্হি পতিতরজং ৰিয, খাদিতুং আগতপিসাচো ৰিয চ অমনাপো অহোসি উব্বেজনীযো. সো একদিৰসং নদীকীল়ং কীল়িতুকামো মহন্তেন পরিৰারেন নদীতীরং অগমাসি. তস্মিং খণে মহামেঘো উট্ঠহি, দিসা অন্ধকারা জাতা. সো দাসপেস্সজনং আহ ‘‘এথ ভণে, মং গহেত্ৰা নদীমজ্ঝং নেত্ৰা ন্হাপেত্ৰা আনেথা’’তি. তে তং তত্থ নেত্ৰা ‘‘কিং নো রাজা করিস্সতি, ইমং পাপপুরিসং এত্থেৰ মারেমা’’তি মন্তযিত্ৰা ‘‘এত্থ গচ্ছ কাল়কণ্ণী’’তি উদকে নং ওপিলাপেত্ৰা পচ্চুত্তরিত্ৰা তীরে অট্ঠংসু. ‘‘কহং কুমারো’’তি চ ৰুত্তে ‘‘ন মযং কুমারং পস্সাম, মেঘং উট্ঠিতং দিস্ৰা উদকে নিমুজ্জিত্ৰা পুরতো আগতো ভৰিস্সতী’’তি. অমচ্চা রঞ্ঞো সন্তিকং অগমংসু. রাজা ‘‘কহং মে পুত্তো’’তি পুচ্ছি. ন জানাম দেৰ, মেঘে উট্ঠিতে ‘‘পুরতো আগতো ভৰিস্সতী’’তি সঞ্ঞায আগতম্হাতি. রাজা দ্ৰারং ৰিৰরাপেত্ৰা ‘‘নদীতীরং গন্ত্ৰা ৰিচিনথা’’তি তত্থ তত্থ ৰিচিনাপেসি, কোচি কুমারং নাদ্দস.

সোপি খো মেঘন্ধকারে দেৰে ৰস্সন্তে নদিযা ৰুয্হমানো একং দারুক্খন্ধং দিস্ৰা তত্থ নিসীদিত্ৰা মরণভযতজ্জিতো পরিদেৰমানো গচ্ছতি. তস্মিং পন কালে বারাণসিৰাসী একো সেট্ঠি নদীতীরে চত্তালীসকোটিধনং নিদহিত্ৰাৰ মরন্তো ধনতণ্হায ধনপিট্ঠে সপ্পো হুত্ৰা নিব্বত্তি. অপরো তস্মিংযেৰ পদেসে তিংস কোটিযো নিদহিত্ৰা ধনতণ্হায তত্থেৰ উন্দূরো হুত্ৰা নিব্বত্তি. তেসং ৰসনট্ঠানং উদকং পাৰিসি. তে উদকস্স পৰিট্ঠমগ্গেনেৰ নিক্খমিত্ৰা সোতং ছিন্দন্তা গন্ত্ৰা তং রাজকুমারেন অভিনিসিন্নং দারুক্খন্ধং পত্ৰা একো একং কোটিং, ইতরো ইতরং আরুয্হ খন্ধপিট্ঠেযেৰ নিপজ্জিংসু. তস্সাযেৰ খো পন নদিযা তীরে একো সিম্বলিরুক্খো অত্থি, তত্থেকো সুৰপোতকো ৰসতি. সোপি রুক্খো উদকেন ধোতমূলো নদীপিট্ঠে পতি, সুৰপোতকো দেৰে ৰস্সন্তে উপ্পতিত্ৰা গন্তুং অসক্কোন্তো গন্ত্ৰা তস্সেৰ খন্ধস্স একপস্সে নিলীযি. এৰং তে চত্তারো জনা একতো ৰুয্হমানা গচ্ছন্তি.

বোধিসত্তোপি খো তস্মিং কালে কাসিরট্ঠে উদিচ্চব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰুড্ঢিপ্পত্তো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা একস্মিং নদীনিৰত্তনে পণ্ণসালং মাপেত্ৰা ৰসতি. সো অড্ঢরত্তসমযে চঙ্কমমানো তস্স রাজকুমারস্স বলৰপরিদেৰনসদ্দং সুত্ৰা চিন্তেসি ‘‘মাদিসে নাম মেত্তানুদ্দযসম্পন্নে তাপসে পস্সন্তে এতস্স পুরিসস্স মরণং অযুত্তং, উদকতো উদ্ধরিত্ৰা তস্স জীৰিতদানং দস্সামী’’তি. সো তং ‘‘মা ভাযি, মা ভাযী’’তি অস্সাসেত্ৰা উদকসোতং ছিন্দন্তো গন্ত্ৰা তং দারুক্খন্ধং একায কোটিযা গহেত্ৰা আকড্ঢন্তো নাগবলো থামসম্পন্নো একৰেগেন তীরং পত্ৰা কুমারং উক্খিপিত্ৰা তীরে পতিট্ঠাপেসি. তেপি সপ্পাদযো দিস্ৰা উক্খিপিত্ৰা অস্সমপদং নেত্ৰা অগ্গিং জালেত্ৰা ‘‘ইমে দুব্বলতরা’’তি পঠমং সপ্পাদীনং সরীরং সেদেত্ৰা পচ্ছা রাজকুমারস্স সরীরং সেদেত্ৰা তম্পি অরোগং কত্ৰা আহারং দেন্তোপি পঠমং সপ্পাদীনংযেৰ দত্ৰা পচ্ছা তস্স ফলাফলানি উপনামেসি. রাজকুমারো ‘‘অযং কূটতাপসো মং রাজকুমারং অগণেত্ৰা তিরচ্ছানগতানং সম্মানং করোতী’’তি বোধিসত্তে আঘাতং বন্ধি.

ততো কতিপাহচ্চযেন সব্বেসুপি তেসু থামবলপ্পত্তেসু নদিযা ওঘে পচ্ছিন্নে সপ্পো তাপসং ৰন্দিত্ৰা আহ ‘‘ভন্তে, তুম্হেহি ময্হং মহাউপকারো কতো, ন খো পনাহং দলিদ্দো, অসুকট্ঠানে মে চত্তালীস হিরঞ্ঞকোটিযো নিদহিত্ৰা ঠপিতা, তুম্হাকং ধনেন কিচ্চে সতি সব্বম্পেতং ধনং তুম্হাকং দাতুং সক্কোমি, তং ঠানং আগন্ত্ৰা ‘দীঘা’তি পক্কোসেয্যাথা’’তি ৰত্ৰা পক্কামি. উন্দূরোপি তথেৰ তাপসং নিমন্তেত্ৰা ‘‘অসুকট্ঠানে ঠত্ৰা ‘উন্দূরা’তি পক্কোসেয্যাথা’’তি ৰত্ৰা পক্কামি. সুৰপোতকো পন তাপসং ৰন্দিত্ৰা ‘‘ভন্তে, ময্হং ধনং নত্থি, রত্তসালীহি পন ৰো অত্থে সতি অসুকং নাম ময্হং ৰসনট্ঠানং, তত্থ গন্ত্ৰা ‘সুৰা’তি পক্কোসেয্যাথ, অহং ঞাতকানং আরোচেত্ৰা অনেকসকটপূরমত্তা রত্তসালিযো আহরাপেত্ৰা দাতুং সক্কোমী’’তি ৰত্ৰা পক্কামি. ইতরো পন মিত্তদুব্ভী ‘‘ধম্মসুধম্মতায কিঞ্চি অৰত্ৰা গন্তুং অযুত্তং, এৰং তং অত্তনো সন্তিকং আগতং মারেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘ভন্তে, মযি রজ্জে পতিট্ঠিতে আগচ্ছেয্যাথ, অহং ৰো চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহিস্সামী’’তি ৰত্ৰা পক্কামি. সো গন্ত্ৰা ন চিরস্সেৰ রজ্জে পতিট্ঠাসি.

বোধিসত্তো ‘‘ৰীমংসিস্সামি তাৰ নে’’তি পঠমং সপ্পস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা অৰিদূরে ঠত্ৰা ‘‘দীঘা’’তি পক্কোসি. সো একৰচনেনেৰ নিক্খমিত্ৰা বোধিসত্তং ৰন্দিত্ৰা ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং ঠানে চত্তালীস হিরঞ্ঞকোটিযো, তা সব্বাপি নীহরিত্ৰা গণ্হথা’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘এৰমত্থু, উপ্পন্নে কিচ্চে জানিস্সামী’’তি তং নিৰত্তেত্ৰা উন্দূরস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা সদ্দমকাসি. সোপি তথেৰ পটিপজ্জি. বোধিসত্তো তম্পি নিৰত্তেত্ৰা সুৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘সুৰা’’তি পক্কোসি. সোপি একৰচনেনেৰ রুক্খগ্গতো ওতরিত্ৰা বোধিসত্তং ৰন্দিত্ৰা ‘‘কিং, ভন্তে, ময্হং ঞাতকানং সন্তিকং গন্ত্ৰা হিমৰন্তপ্পদেসতো তুম্হাকং সযংজাতসালী আহরাপেমী’’তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো ‘‘অত্থে সতি জানিস্সামী’’তি তম্পি নিৰত্তেত্ৰা ‘‘ইদানি রাজানং পরিগ্গণ্হিস্সামী’’তি গন্ত্ৰা রাজুয্যানে ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে আকপ্পসম্পত্তিং কত্ৰা ভিক্খাচারৰত্তেন নগরং পাৰিসি. তস্মিং খণে সো মিত্তদুব্ভী রাজা অলঙ্কতহত্থিক্খন্ধৰরগতো মহন্তেন পরিৰারেন নগরং পদক্খিণং করোতি. সো বোধিসত্তং দূরতোৰ দিস্ৰা ‘‘অযং সো কূটতাপসো মম সন্তিকে ভুঞ্জিত্ৰা ৰসিতুকামো আগতো, যাৰ পরিসমজ্ঝে অত্তনো ময্হং কতগুণং নপ্পকাসেতি, তাৰদেৰস্স সীসং ছিন্দাপেস্সামী’’তি পুরিসে ওলোকেসি. ‘‘কিং করোম, দেৰা’’তি চ ৰুত্তে ‘‘এস কূটতাপসো মং কিঞ্চি যাচিতুকামো আগচ্ছতি মঞ্ঞে, এতস্স কাল়কণ্ণিতাপসস্স মং পস্সিতুং অদত্ৰাৰ এতং গহেত্ৰা পচ্ছাবাহং বন্ধিত্ৰা চতুক্কে চতুক্কে পহরন্তা নগরা নিক্খামেত্ৰা আঘাতনে সীসমস্স ছিন্দিত্ৰা সরীরং সূলে উত্তাসেথা’’তি আহ. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা গন্ত্ৰা নিরপরাধং মহাসত্তং বন্ধিত্ৰা চতুক্কে চতুক্কে পহরন্তা আঘাতনং নেতুং আরভিংসু. বোধিসত্তো পহটপহটট্ঠানে ‘‘অম্ম, তাতা’’তি অকন্দিত্ৰা নিব্বিকারো ইমং গাথমাহ –

৭৩. ‘‘সচ্চং কিরেৰমাহংসু, নরা একচ্চিযা ইধ;

কট্ঠং নিপ্লৰিতং সেয্যো, ন ত্ৰেৰেকচ্চিযো নরো’’তি.

তত্থ সচ্চং কিরেৰমাহংসূতি অৰিতথমেৰ কির এৰং ৰদন্তি. নরা একচ্চিযা ইধাতি ইধেকচ্চে পণ্ডিতপুরিসা. কট্ঠং নিপ্লৰিতং সেয্যোতি নদিযা ৰুয্হমানং সুক্খদারুং নিপ্লৰিতং উত্তারেত্ৰা থলে ঠপিতং সেয্যো সুন্দরতরো. এৰঞ্হি ৰদমানা তে পুরিসা সচ্চং কির ৰদন্তি. কিংকারণা? তঞ্হি যাগুভত্তাদীনং পচনত্থায, সীতাতুরানং ৰিসিব্বনত্থায, অঞ্ঞেসম্পি চ পরিস্সযানং হরণত্থায উপকারং হোতি. ন ত্ৰেৰেকচ্চিযো নরোতি একচ্চো পন মিত্তদুব্ভী অকতঞ্ঞূ পাপপুরিসো ওঘেন ৰুয্হমানো হত্থেন গহেত্ৰা উত্তারিতো ন ত্ৰেৰ সেয্যো. তথা হি অহং ইমং পাপপুরিসং উত্তারেত্ৰা ইমং অত্তনো দুক্খং আহরিন্তি. এৰং পহটপহটট্ঠানে ইমং গাথমাহ.

তং সুত্ৰা যে তত্থ পণ্ডিতপুরিসা, তে আহংসু ‘‘কিং পন, ভো পব্বজিত, তযা অম্হাকং রঞ্ঞো অত্থি কোচি গুণো কতো’’তি? বোধিসত্তো তং পৰত্তিং আরোচেত্ৰা ‘‘এৰমিমং মহোঘতো উত্তারেন্তো অহমেৰ অত্তনো দুক্খং অকাসিং, ‘ন ৰত মে পোরাণকপণ্ডিতানং ৰচনং কত’ন্তি অনুস্সরিত্ৰা এৰং ৰদামী’’তি আহ. তং সুত্ৰা খত্তিযব্রাহ্মণাদযো নগরৰাসিনো ‘‘স্ৰাযং মিত্তদুব্ভী রাজা এৰং গুণসম্পন্নস্স অত্তনো জীৰিতদাযকস্স গুণমত্তম্পি ন জানাতি, তং নিস্সায কুতো অম্হাকং ৰুড্ঢি, গণ্হথ ন’’ন্তি কুপিতা সমন্ততো উট্ঠহিত্ৰা উসুসত্তিপাসাণমুগ্গরাদিপ্পহারেহি হত্থিক্খন্ধগতমেৰ নং ঘাতেত্ৰা পাদে গহেত্ৰা কড্ঢিত্ৰা পরিখাপিট্ঠে ছড্ডেত্ৰা বোধিসত্তং অভিসিঞ্চিত্ৰা রজ্জে পতিট্ঠাপেসুং.

সো ধম্মেন রজ্জং কারেন্তো পুন একদিৰসং সপ্পাদযো পরিগ্গণ্হিতুকামো মহন্তেন পরিৰারেন সপ্পস্স ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা ‘‘দীঘা’’তি পক্কোসি. সপ্পো আগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘ইদং তে সামি ধনং গণ্হা’’তি আহ. রাজা চত্তালীসহিরঞ্ঞকোটিধনং অমচ্চে পটিচ্ছাপেত্ৰা উন্দূরস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘উন্দূরা’’তি পক্কোসি. সোপি আগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা তিংসকোটিধনং নিয্যাদেসি. রাজা তম্পি অমচ্চে পটিচ্ছাপেত্ৰা সুৰস্স ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা ‘‘সুৰা’’তি পক্কোসি. সোপি আগন্ত্ৰা পাদে ৰন্দিত্ৰা ‘‘কিং, সামি, সালিং আহরামী’’তি আহ. রাজা ‘‘সালীহি অত্থে সতি আহরিস্সসি, এহি গচ্ছামা’’তি সত্ততিযা হিরঞ্ঞকোটীহি সদ্ধিং তে তযোপি জনে গাহাপেত্ৰা নগরং গন্ত্ৰা পাসাদৰরে মহাতলং আরুয্হং ধনং সঙ্গোপেত্ৰা সপ্পস্স ৰসনত্থায সুৰণ্ণনাল়িং, উন্দূরস্স ফলিকগুহং, সুৰস্স সুৰণ্ণপঞ্জরং কারাপেত্ৰা সপ্পস্স চ সুৰস্স চ ভোজনত্থায দেৰসিকং কঞ্চনতট্টকে মধুলাজে, উন্দূরস্স গন্ধসালিতণ্ডুলে দাপেসি, দানাদীনি চ পুঞ্ঞানি করোতি. এৰং তে চত্তারোপি জনা যাৰজীৰং সমগ্গা সম্মোদমানা ৰিহরিত্ৰা জীৰিতক্খযে যথাকম্মং অগমংসু.

সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, দেৰদত্তো ইদানেৰ ময্হং ৰধায পরিসক্কতি, পুব্বেপি পরিসক্কিযেৰা’’তি ৰত্ৰা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা দুট্ঠরাজা দেৰদত্তো অহোসি, সপ্পো সারিপুত্তো, উন্দূরো মোগ্গল্লানো, সুৰো আনন্দো, পচ্ছা রজ্জপ্পত্তো ধম্মরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সচ্চংকিরজাতকৰণ্ণনা ততিযা.

[৭৪] ৪. রুক্খধম্মজাতকৰণ্ণনা

সাধূ সম্বহুলা ঞাতীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো উদককলহে অত্তনো ঞাতকানং মহাৰিনাসং পচ্চুপট্ঠিতং ঞত্ৰা আকাসেন গন্ত্ৰা রোহিণীনদিযা উপরি পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৰা নীলরংসিং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ঞাতকে সংৰেজেত্ৰা আকাসা ওরুয্হ নদীতীরে নিসিন্নো তং কলহং আরব্ভ কথেসি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন কুণালজাতকে (জা. ২.২১.কুণালজাতক) আৰি ভৰিস্সতি. তদা পন সত্থা ঞাতকে আমন্তেত্ৰা ‘‘মহারাজা, তুম্হে ঞাতকা, ঞাতকেহি নাম সমগ্গেহি সম্মোদমানেহি ভৰিতুং ৰট্টতি. ঞাতকানঞ্হি সামগ্গিযা সতি পচ্চামিত্তা ওকাসং ন লভন্তি, তিট্ঠন্তু তাৰ মনুস্সভূতা, অচেতনানং রুক্খানম্পি সামগ্গিং লদ্ধুং ৰট্টতি. অতীতস্মিঞ্হি হিমৰন্তপ্পদেসে মহাৰাতো সালৰনং পহরি, তস্স পন সালৰনস্স অঞ্ঞমঞ্ঞং রুক্খগচ্ছগুম্বলতাহি সম্বন্ধত্তা একরুক্খম্পি পাতেতুং অসক্কোন্তো মত্থকমত্থকেনেৰ অগমাসি. একং পন অঙ্গণে ঠিতং সাখাৰিটপসম্পন্নম্পি মহারুক্খং অঞ্ঞেহি রুক্খেহি অসম্বন্ধত্তা উম্মূলেত্ৰা ভূমিযং পাতেসি, ইমিনা কারণেন তুম্হেহিপি সমগ্গেহি সম্মোদমানেহি ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে পঠমং উপ্পন্নো ৰেস্সৰণো মহারাজা চৰি, সক্কো অঞ্ঞং ৰেস্সৰণং ঠপেসি. এতস্মিং ৰেস্সৰণে পরিৰত্তে পচ্ছা নিব্বত্তৰেস্সৰণো ‘‘রুক্খগচ্ছগুম্বলতানং অত্তনো অত্তনো রুচ্চনট্ঠানে ৰিমানং গণ্হন্তূ’’তি সাসনং পেসেসি. তদা বোধিসত্তো হিমৰন্তপ্পদেসে একস্মিং সালৰনে রুক্খদেৰতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. সো ঞাতকে আহ ‘‘তুম্হে ৰিমানানি গণ্হন্তা অঙ্গণে ঠিতরুক্খেসু মা গণ্হথ, ইমস্মিং পন সালৰনে মযা গহিতৰিমানং পরিৰারেত্ৰা ঠিতৰিমানানি গণ্হথা’’তি. তত্থ বোধিসত্তস্স ৰচনকরা পণ্ডিতদেৰতা বোধিসত্তস্স ৰিমানং পরিৰারেত্ৰা ঠিতৰিমানানি গণ্হিংসু. অপণ্ডিতা পন দেৰতা ‘‘কিং অম্হাকং অত্থো অরঞ্ঞৰিমানেহি, মযং মনুস্সপথে গামনিগমরাজধানিদ্ৰারেসু ৰিমানানি গণ্হিস্সাম. গামাদযো হি উপনিস্সায ৰসমানা দেৰতা লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তা হোন্তী’’তি মনুস্সপথে অঙ্গণট্ঠানে নিব্বত্তমহারুক্খেসু ৰিমানানি গণ্হিংসু.

অথেকস্মিং দিৰসে মহতী ৰাতৰুট্ঠি উপ্পজ্জি. ৰাতস্স অতিবলৰতায দল়্হমূলা ৰনজেট্ঠকরুক্খাপি সংভগ্গসাখাৰিটপা সমূলা নিপতিংসু. তং পন অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্বন্ধনেন ঠিতং সালৰনং পত্ৰা ইতো চিতো চ পহরন্তো একরুক্খম্পি পাতেতুং নাসক্খি. ভগ্গৰিমানা দেৰতা নিপ্পটিসরণা দারকে হত্থেসু গহেত্ৰা হিমৰন্তং গন্ত্ৰা অত্তনো পৰত্তিং সালৰনদেৰতানং কথযিংসু. তা তাসং এৰং আগতভাৰং বোধিসত্তস্স আরোচেসুং. বোধিসত্তো ‘‘পণ্ডিতানং ৰচনং অগ্গহেত্ৰা নিপ্পচ্চযট্ঠানং গতা নাম এৰরূপাৰ হোন্তী’’তি ৰত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৭৪. ‘‘সাধূ সম্বহুলা ঞাতী, অপি রুক্খা অরঞ্ঞজা;

ৰাতো ৰহতি একট্ঠং, ব্রহন্তম্পি ৰনপ্পতি’’ন্তি.

তত্থ সম্বহুলা ঞাতীতি চত্তারো উপাদায ততুত্তরি সতসহস্সম্পি সম্বহুলা নাম, এৰং সম্বহুলা অঞ্ঞমঞ্ঞং নিস্সায ৰসন্তা ঞাতকা. সাধূতি সোভনা পসত্থা, পরেহি অপ্পধংসিযাতি অত্থো. অপি রুক্খা অরঞ্ঞজাতি তিট্ঠন্তু মনুস্সভূতা, অরঞ্ঞে জাতরুক্খাপি সম্বহুলা অঞ্ঞমঞ্ঞূপত্থম্ভেন ঠিতা সাধুযেৰ. রুক্খানম্পি হি সপচ্চযভাৰো লদ্ধুং ৰট্টতি. ৰাতো ৰহতি একট্ঠন্তি পুরত্থিমাদিভেদো ৰাতো ৰাযন্তো অঙ্গণট্ঠানে ঠিতং একট্ঠং এককমেৰ ঠিতং ব্রহন্তম্পি ৰনপ্পতিং সাখাৰিটপসম্পন্নং মহারুক্খম্পি ৰহতি, উম্মূলেত্ৰা পাতেতীতি অত্থো. বোধিসত্তো ইমং কারণং কথেত্ৰা আযুক্খযে যথাকম্মং গতো.

সত্থাপি ‘‘এৰং, মহারাজা, ঞাতকানং তাৰ সামগ্গিযেৰ লদ্ধুং ৰট্টতি, সমগ্গা সম্মোদমানা পিযসংৰাসমেৰ ৰসথা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা দেৰতা বুদ্ধপরিসা অহেসুং, পণ্ডিতদেৰতা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

রুক্খধম্মজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.

[৭৫] ৫. মচ্ছজাতকৰণ্ণনা

অভিত্থনয পজ্জুন্নাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অত্তনা ৰস্সাপিতৰস্সং আরব্ভ কথেসি. একস্মিং কির সমযে কোসলরট্ঠে দেৰো ন ৰস্সি, সস্সানি মিলাযন্তি, তেসু তেসু ঠানেসু তল়াকপোক্খরণিসরানি সুস্সন্তি. জেতৰনদ্ৰারকোট্ঠকসমীপে জেতৰনপোক্খরণিযাপি উদকং ছিজ্জি. কললগহনং পৰিসিত্ৰা নিপন্নে মচ্ছকচ্ছপে কাককুললাদযো কণযগ্গসদিসেহি তুণ্ডেহি কোট্টেত্ৰা নীহরিত্ৰা নীহরিত্ৰা ৰিপ্ফন্দমানে খাদন্তি.

সত্থা মচ্ছকচ্ছপানং তং ব্যসনং দিস্ৰা মহাকরুণায উস্সাহিতহদযো ‘‘অজ্জ মযা দেৰং ৰস্সাপেতুং ৰট্টতী’’তি পভাতায রত্তিযা সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা ভিক্খাচারৰেলং সল্লক্খেত্ৰা মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো বুদ্ধলীলায সাৰত্থিযং পিণ্ডায পৰিসিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো সাৰত্থিতো ৰিহারং গচ্ছন্তো জেতৰনপোক্খরণিযা সোপানে ঠত্ৰা আনন্দত্থেরং আমন্তেসি ‘‘আনন্দ, উদকসাটিকং আহর, জেতৰনপোক্খরণিযং ন্হাযিস্সামী’’তি. ‘‘ননু, ভন্তে, জেতৰনপোক্খরণিযং উদকং ছিন্নং, কললমত্তমেৰ অৰসিট্ঠ’’ন্তি? ‘‘আনন্দ, বুদ্ধবলং নাম মহন্তং, আহর ত্ৰং উদকসাটিক’’ন্তি. থেরো আহরিত্ৰা অদাসি. সত্থা একেনন্তেন উদকসাটিকং নিৰাসেত্ৰা একেনন্তেন সরীরং পারুপিত্ৰা ‘‘জেতৰনপোক্খরণিযং ন্হাযিস্সামী’’তি সোপানে অট্ঠাসি. তঙ্খণঞ্ঞেৰ সক্কস্স পণ্ডুকম্বলসিলাসনং উণ্হাকারং দস্সেসি. সো ‘‘কিং নু খো’’তি আৰজ্জেন্তো তং কারণং ঞত্ৰা ৰস্সৰলাহকদেৰরাজানং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘তাত, সত্থা ‘জেতৰনপোক্খরণিযং ন্হাযিস্সামী’তি ধুরসোপানে ঠিতো, খিপ্পং সকলকোসলরট্ঠং একমেঘং কত্ৰা ৰস্সাপেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা একং ৰলাহকং নিৰাসেত্ৰা একং পারুপিত্ৰা মেঘগীতং গাযন্তো পাচীনলোকধাতুঅভিমুখো পক্খন্দি. পাচীনদিসাভাগে খলমণ্ডলমত্তং একং মেঘপটলং উট্ঠায সতপটলং সহস্সপটলং হুত্ৰা অভিত্থনন্তং ৰিজ্জুলতা নিচ্ছারেন্তং অধোমুখং ঠপিতউদককুম্ভাকারেন ৰস্সমানং সকলকোসলরট্ঠং মহোঘেন ৰিয অজ্ঝোত্থরি. দেৰো অচ্ছিন্নধারং ৰস্সন্তো মুহুত্তেনেৰ জেতৰনপোক্খরণিং পূরেসি, ধুরসোপানং আহচ্চ উদকং অট্ঠাসি.

সত্থা পোক্খরণিযং ন্হাযিত্ৰা সুরত্তদুপট্টং নিৰাসেত্ৰা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা সুগতমহাচীৰরং একংসং কত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো গন্ত্ৰা গন্ধকুটিপরিৰেণে পঞ্ঞত্তৰরবুদ্ধাসনে নিসীদিত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘেন ৰত্তে দস্সিতে উট্ঠায মণিসোপানফলকে ঠত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স ওৰাদং দত্ৰা উয্যোজেত্ৰা সুরভিগন্ধকুটিং পৰিসিত্ৰা দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেত্ৰা সাযন্হসমযে ধম্মসভাযং সন্নিপতিতানং ভিক্খূনং ‘‘পস্সথাৰুসো, দসবলস্স খন্তিমেত্তানুদ্দযসম্পত্তিং, ৰিৰিধসস্সেসু মিলাযন্তেসু নানাজলাসযেসু সুস্সন্তেসু মচ্ছকচ্ছপেসু মহাদুক্খং পাপুণন্তেসু কারুঞ্ঞং পটিচ্চ ‘মহাজনং দুক্খা মোচেস্সামী’তি উদকসাটিকং নিৰাসেত্ৰা জেতৰনপোক্খরণিযা ধুরসোপানে ঠত্ৰা মুহুত্তেন সকলকোসলরট্ঠং মহোঘেন ওপিলাপেন্তো ৰিয দেৰং ৰস্সাপেত্ৰা মহাজনং কাযিকচেতসিকদুক্খতো মোচেত্ৰা ৰিহারং পৰিট্ঠো’’তি কথায ৰত্তমানায গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৰা ধম্মসভং আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, তথাগতো ইদানেৰ মহাজনে কিলমন্তে দেৰং ৰস্সাপেতি, পুব্বে তিরচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা মচ্ছরাজকালেপি ৰস্সাপেসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে ইমস্মিংযেৰ কোসলরট্ঠে ইমিস্সা সাৰত্থিযা ইমস্মিংযেৰ জেতৰনপোক্খরণিট্ঠানে একা ৰল্লিগহনপরিক্খিত্তা কন্দরা অহোসি. তদা বোধিসত্তো মচ্ছযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা মচ্ছগণপরিৰুতো তত্থ পটিৰসতি. যথা পন ইদানি, এৰমেৰ তদাপি তস্মিং রট্ঠে দেৰো ন ৰস্সি, মনুস্সানং সস্সানি মিলাযিংসু, ৰাপিতল়াককন্দরাদীসু উদকং ছিজ্জি, মচ্ছকচ্ছপা কললগহনং পৰিসিংসু. ইমিস্সাপি কন্দরায মচ্ছকচ্ছপা কললগহনং পৰিসিত্ৰা তস্মিং তস্মিং ঠানে নিলীযিংসু. কাকাদযো তুণ্ডেন কোট্টেত্ৰা নীহরিত্ৰা খাদিংসু.

বোধিসত্তো ঞাতিসঙ্ঘস্স তং ব্যসনং দিস্ৰা ‘‘ইমং তেসং দুক্খং ঠপেত্ৰা মং অঞ্ঞো মোচেতুং সমত্থো নাম নত্থি, সচ্চকিরিযং কত্ৰা দেৰং ৰস্সাপেত্ৰা ঞাতকে মরণদুক্খা মোচেস্সামী’’তি কাল়ৰণ্ণং কদ্দমং দ্ৰিধা ৰিযূহিত্ৰা নিক্খমিত্ৰা অঞ্জনরুক্খসারঘটিকৰণ্ণো মহামচ্ছো সুধোতলোহিতঙ্গমণিগুল়সদিসানি অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা আকাসং উল্লোকেত্ৰা পজ্জুন্নদেৰরাজস্স সদ্দং দত্ৰা ‘‘ভো পজ্জুন্ন, অহং ঞাতকে নিস্সায দুক্খিতো, ত্ৰং মযি সীলৰন্তে কিলমন্তে কস্মা দেৰং ন ৰস্সাপেসি? মযা সমানজাতিকানং খাদনট্ঠানে নিব্বত্তিত্ৰা তণ্ডুলপ্পমাণম্পি মচ্ছং আদিং কত্ৰা খাদিতপুব্বো নাম নত্থি, অঞ্ঞোপি মে পাণো জীৰিতা ন ৰোরোপিতপুব্বো, ইমিনা সচ্চেন দেৰং ৰস্সাপেত্ৰা ঞাতিসঙ্ঘং মে দুক্খা মোচেহী’’তি ৰত্ৰা পরিচারকচেটকং আণাপেন্তো ৰিয পজ্জুন্নদেৰরাজানং আলপন্তো ইমং গাথমাহ –

৭৫. ‘‘অভিত্থনয পজ্জুন্ন, নিধিং কাকস্স নাসয;

কাকং সোকায রন্ধেহি, মঞ্চ সোকা পমোচযা’’তি.

তত্থ অভিত্থনয পজ্জুন্নাতি পজ্জুন্নো ৰুচ্চতি মেঘো, অযং পন মেঘৰসেন লদ্ধনামং ৰস্সৰলাহকদেৰরাজানং আলপতি. অযং কিরস্স অধিপ্পাযো – দেৰো নাম অনভিত্থনন্তো ৰিজ্জুলতা অনিচ্ছারেন্তো ৰস্সন্তোপি ন সোভতি, তস্মা ত্ৰং অভিত্থনন্তো ৰিজ্জুলতা নিচ্ছারেন্তো ৰস্সাপেহীতি. নিধিং কাকস্স নাসযাতি কাকা কললং পৰিসিত্ৰা ঠিতে মচ্ছে তুণ্ডেন কোট্টেত্ৰা নীহরিত্ৰা খাদন্তি, তস্মা তেসং অন্তোকললে মচ্ছা ‘‘নিধী’’তি ৰুচ্চন্তি, তং কাকসঙ্ঘস্স নিধিং দেৰং ৰস্সাপেন্তো উদকেন পটিচ্ছাদেত্ৰা নাসেহীতি. কাকং সোকায রন্ধেহীতি কাকসঙ্ঘো ইমিস্সা কন্দরায উদকেন পুণ্ণায মচ্ছে অলভমানো সোচিস্সতি, তং কাকগণং ত্ৰং ইমং কন্দরং পূরেন্তো সোকায রন্ধেহি, সোকস্সত্থায মচ্ছস্স অস্সাসত্থায দেৰং ৰস্সাপেহি. যথা অন্তোনিজ্ঝানলক্খণং সোকং পাপুণাতি, এৰং করোহীতি অত্থো, মঞ্চ সোকা পমোচযাতি এত্থ চ-কারো সম্পিণ্ডনত্থো, মঞ্চ মম ঞাতকে চ সব্বেৰ ইমম্হা মরণসোকা মোচেহীতি.

এৰং বোধিসত্তো পরিচারকচেটকং আণাপেন্তো ৰিয পজ্জুন্নং আলপিত্ৰা সকলকোসলরট্ঠে মহাৰস্সং ৰস্সাপেত্ৰা মহাজনং মরণদুক্খা মোচেত্ৰা জীৰিতপরিযোসানে যথাকম্মং গতো.

সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, তথাগতো ইদানেৰ দেৰং ৰস্সাপেতি, পুব্বে মচ্ছযোনিযং নিব্বত্তোপি ৰস্সাপেসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মচ্ছগণা বুদ্ধপরিসা অহেসুং, পজ্জুন্নদেৰরাজা আনন্দো, মচ্ছরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

মচ্ছজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.

[৭৬] ৬. অসঙ্কিযজাতকৰণ্ণনা

অসঙ্কিযোম্হি গামম্হীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং সাৰত্থিৰাসিং উপাসকং আরব্ভ কথেসি. সো কির সোতাপন্নো অরিযসাৰকো কেনচিদেৰ করণীযেন একেন সকটসত্থৰাহেন সদ্ধিং মগ্গং পটিপজ্জিত্ৰা একস্মিং অরঞ্ঞট্ঠানে সকটানি মোচেত্ৰা খন্ধাৰারবন্ধে কতে সত্থৰাহস্স অৰিদূরে অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে চঙ্কমতি. অথত্তনো কালং সল্লক্খেত্ৰা পঞ্চসতা চোরা ‘‘খন্ধাৰারং ৰিলুম্পিস্সামা’’তি ধনুমুগ্গরাদিহত্থা তং ঠানং পরিৰারযিংসু. উপাসকোপি চঙ্কমতিযেৰ. চোরা নং দিস্ৰা ‘‘অদ্ধা এস খন্ধাৰাররক্খকো ভৰিস্সতি, ইমস্স নিদ্দং ওক্কন্তকালে ৰিলুম্পিস্সামা’’তি অজ্ঝোত্থরিতুং অসক্কোন্তা তত্থ তত্থেৰ অট্ঠংসু. সোপি উপাসকো পঠমযামেপি মজ্ঝিমযামেপি পচ্ছিমযামেপি চঙ্কমন্তোযেৰ অট্ঠাসি. পচ্চূসকালে জাতে চোরা ওকাসং অলভন্তা গহিতে পাসাণমুগ্গরাদযো ছড্ডেত্ৰা পলাযিংসু.

উপাসকোপি অত্তনো কম্মং নিট্ঠাপেত্ৰা পুন সাৰত্থিং আগন্ত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ভন্তে, অত্তানং রক্খমানা পররক্খকা হোন্তী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, উপাসক, অত্তানং রক্খন্তো পরম্পি রক্খতি, পরং রক্খন্তো অত্তানম্পি রক্খতী’’তি. সো ‘‘যাৰ সুভাসিতঞ্চিদং, ভন্তে, ভগৰতা, অহং একেন সত্থৰাহেন সদ্ধিং মগ্গং পটিপন্নো রুক্খমূলে চঙ্কমন্তো ‘মং রক্খিস্সামী’তি সকলসত্থং রক্খি’’ন্তি আহ. সত্থা ‘‘উপাসক, পুব্বেপি পণ্ডিতা অত্তানং রক্খন্তা পরং রক্খিংসূ’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো কামেসু আদীনৰং দিস্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা হিমৰন্তে ৰসন্তো লোণম্বিলসেৰনত্থায জনপদং আগন্ত্ৰা জনপদচারিকং চরন্তো একেন সত্থৰাহেন সদ্ধিং মগ্গং পটিপজ্জিত্ৰা একস্মিং অরঞ্ঞট্ঠানে সত্থে নিৰিট্ঠে সত্থতো অৰিদূরে ঝানসুখেন ৰীতিনামেন্তো অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে চঙ্কমন্তো অট্ঠাসি. অথ খো পঞ্চসতা চোরা ‘‘সাযমাসভত্তস্স ভুত্তকালে তং সকটসত্থং ৰিলুম্পিস্সামা’’তি আগন্ত্ৰা পরিৰারযিংসু. তে তং তাপসং দিস্ৰা ‘‘সচে অযং অম্হে পস্সিস্সতি, সত্থৰাসিকানং আরোচেস্সতি, এতস্স নিদ্দূপগতৰেলায ৰিলুম্পিস্সামা’’তি তত্থেৰ অট্ঠংসু. তাপসো সকলম্পি রত্তিং চঙ্কমিযেৰ. চোরা ওকাসং অলভিত্ৰা গহিতগহিতে মুগ্গরপাসাণে ছড্ডেত্ৰা সকটসত্থৰাসীনং সদ্দং দত্ৰা ‘‘ভোন্তো, সত্থৰাসিনো সচে এস রুক্খমূলে চঙ্কমনকতাপসো অজ্জ নাভৰিস্স, সব্বে মহাৰিলোপং পত্তা অভৰিস্সথ, স্ৰে তাপসস্স মহাসক্কারং করেয্যাথা’’তি ৰত্ৰা পক্কমিংসু.

তে পভাতায রত্তিযা চোরেহি ছড্ডিতে মুগ্গরপাসাণাদযো দিস্ৰা ভীতা বোধিসত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘ভন্তে, দিট্ঠা ৰো চোরা’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘আমাৰুসো, দিট্ঠা’’তি. ‘‘ভন্তে, এত্তকেৰো চোরে দিস্ৰা ভযং ৰা সারজ্জং ৰা ন উপ্পজ্জী’’তি? বোধিসত্তো ‘‘আৰুসো চোরে দিস্ৰা ভযং নাম সধনস্স হোতি, অহং পন নিদ্ধনো, স্ৰাহং কিং ভাযিস্সামি. ময্হঞ্হি গামেপি অরঞ্ঞেপি ৰসন্তস্স ভযং ৰা সারজ্জং ৰা নত্থী’’তি ৰত্ৰা তেসং ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৭৬. ‘‘অসঙ্কিযোম্হি গামম্হি, অরঞ্ঞে নত্থি মে ভযং;

উজুমগ্গং সমারুল়্হো, মেত্তায করুণায চা’’তি.

তত্থ অসঙ্কিযোম্হি গামম্হীতি সঙ্কায নিযুত্তো পতিট্ঠিতোতি সঙ্কিযো, ন সঙ্কিযো অসঙ্কিযো. অহং গামে ৰসন্তোপি সঙ্কায অপ্পতিট্ঠিতত্তা অসঙ্কিযো নিব্ভযো নিরাসঙ্কোতি দীপেতি. অরঞ্ঞেতি গামগামূপচারৰিনিমুত্তে ঠানে. উজুমগ্গং সমারুল়্হো, মেত্তায করুণায চাতি অহং তিকচতুক্কজ্ঝানিকাহি মেত্তাকরুণাহি কাযৰঙ্কাদিৰিরহিতং উজুং ব্রহ্মলোকগামিমগ্গং আরুল়্হোতি ৰদতি. অথ ৰা পরিসুদ্ধসীলতায কাযৰচীমনোৰঙ্কৰিরহিতং উজুং দেৰলোকমগ্গং আরুল়্হোম্হীতি দস্সেত্ৰা ততো উত্তরি মেত্তায করুণায চ পতিট্ঠিতত্তা উজুং ব্রহ্মলোকমগ্গম্পি আরুল়্হোম্হীতিপি দস্সেতি. অপরিহীনজ্ঝানস্স হি একন্তেন ব্রহ্মলোকপরাযণত্তা মেত্তাকরুণাদযো উজুমগ্গা নাম.

এৰং বোধিসত্তো ইমায গাথায ধম্মং দেসেত্ৰা তুট্ঠচিত্তেহি তেহি মনুস্সেহি সক্কতো পূজিতো যাৰজীৰং চত্তারো ব্রহ্মৰিহারে ভাৰেত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সত্থৰাসিনো বুদ্ধপরিসা অহেসুং, তাপসো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

অসঙ্কিযজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.

[৭৭] ৭. মহাসুপিনজাতকৰণ্ণনা

লাবূনি সীদন্তীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো সোল়স মহাসুপিনে আরব্ভ কথেসি. একদিৰসং কির কোসলমহারাজা রত্তিং নিদ্দূপগতো পচ্ছিমযামে সোল়স মহাসুপিনে দিস্ৰা ভীততসিতো পবুজ্ঝিত্ৰা ‘‘ইমেসং সুপিনানং দিট্ঠত্তা কিং নু খো মে ভৰিস্সতী’’তি মরণভযতজ্জিতো সযনপিট্ঠে নিসিন্নকোৰ রত্তিং ৰীতিনামেসি.

অথ নং পভাতায রত্তিযা ব্রাহ্মণপুরোহিতা উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘সুখং সযিত্থ, মহারাজা’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘কুতো মে আচরিযা সুখং, অজ্জাহং পচ্চূসসমযে সোল়স মহাসুপিনে পস্সিং, সোম্হি তেসং দিট্ঠকালতো পট্ঠায ভযপ্পত্তো’’তি. ‘‘ৰদেথ, মহারাজ, সুত্ৰা জানিস্সামা’’তি ৰুত্তং ব্রাহ্মণানং দিট্ঠসুপিনে কথেত্ৰা ‘‘কিং নু খো মে ইমেসং দিট্ঠকারণা ভৰিস্সতী’’তি পুচ্ছি. ব্রাহ্মণা হত্থে ৰিধুনিংসু. ‘‘কস্মা হত্থে ৰিধুনথা’’তি চ ৰুত্তে ‘‘কক্খল়া, মহারাজ, সুপিনা’’তি. ‘‘কা তেসং নিপ্ফত্তি ভৰিস্সতী’’তি? ‘‘রজ্জন্তরাযো জীৰিতন্তরাযো ভোগন্তরাযোতি ইমেসং তিণ্ণং অন্তরাযানং অঞ্ঞতরো’’তি. ‘‘সপ্পটিকম্মা, অপ্পটিকম্মা’’তি? ‘‘কামং এতে সুপিনা অতিফরুসত্তা অপ্পটিকম্মা, মযং পন তে সপ্পটিকম্মে করিস্সাম, এতে পটিক্কমাপেতুং অসক্কোন্তানং অম্হাকং সিক্খিতভাৰো নাম কিং করিস্সতী’’তি. ‘‘কিং পন কত্ৰা পটিক্কমাপেস্সথা’’তি? ‘‘সব্বচতুক্কেন যঞ্ঞং যজিস্সাম, মহারাজা’’তি. রাজা ভীততসিতো ‘‘তেন হি আচরিযা মম জীৰিতং তুম্হাকং হত্থে হোতু, খিপ্পং মে সোত্থিং করোথা’’তি আহ. ব্রাহ্মণা ‘‘বহুং ধনং লভিস্সাম, বহুং খজ্জভোজ্জং আহরাপেস্সামা’’তি হট্ঠতুট্ঠা ‘‘মা চিন্তযিত্থ, মহারাজা’’তি রাজানং সমস্সাসেত্ৰা রাজনিৰেসনা নিক্খমিত্ৰা বহিনগরে যঞ্ঞাৰাটং কত্ৰা বহূ চতুপ্পদগণে থূণূপনীতে কত্ৰা পক্খিগণে সমাহরিত্ৰা ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি পুনপ্পুনং সঞ্চরন্তি.

অথ খো মল্লিকা দেৰী তং কারণং ঞত্ৰা রাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছি ‘‘কিং নু খো, মহারাজ, ব্রাহ্মণা পুনপ্পুনং সঞ্চরন্তী’’তি? ‘‘সুখিতা, ত্ৰং ভদ্দে, অম্হাকং কণ্ণমূলে আসীৰিসং চরন্তং ন জানাসী’’তি. ‘‘কিং এতং, মহারাজা’’তি? মযা এৰরূপা দুস্সুপিনা দিট্ঠা, ব্রাহ্মণা ‘‘তিণ্ণং অন্তরাযানং অঞ্ঞতরো পঞ্ঞাযতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘‘তেসং পটিঘাতায যঞ্ঞং যজিস্সামা’তি ৰত্ৰা পুনপ্পুনং সঞ্চরন্তী’’তি. ‘‘কিং পন তে, মহারাজ, সদেৰকে লোকে অগ্গব্রাহ্মণো সুপিনপটিকম্মং পুচ্ছিতো’’তি? ‘‘কতরো পনেস, ভদ্দে, সদেৰকে লোকে অগ্গব্রাহ্মণো’’তি. ‘‘সদেৰকে লোকে অগ্গপুগ্গলং সব্বঞ্ঞুং ৰিসুদ্ধং নিক্কিলেসং মহাব্রাহ্মণং ন জানাসি. সো হি ভগৰা সুপিনন্তরং জানেয্য, গচ্ছ ত্ৰং পুচ্ছ তং, মহারাজা’’তি. ‘‘সাধু, দেৰী’’তি রাজা ৰিহারং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা নিসীদি.

সত্থা মধুরস্সরং নিচ্ছারেত্ৰা ‘‘কিং নু খো, মহারাজ, অতিপ্পগোৰ আগতোসী’’তি আহ. অহং, ভন্তে, পচ্চূসসমযে সোল়স মহাসুপিনে দিস্ৰা ভীতো ব্রাহ্মণানং আরোচেসিং. ব্রাহ্মণা ‘‘কক্খল়া, মহারাজ, সুপিনা, এতেসং পটিঘাতত্থায সব্বচতুক্কেন যঞ্ঞং যজিস্সামা’’তি যঞ্ঞং সজ্জেন্তি, বহূ পাণা মরণভযতজ্জিতা, তুম্হে চ সদেৰকে লোকে অগ্গপুগ্গলা, অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং উপাদায নত্থি সো ঞেয্যধম্মো, যো ৰো ঞাণমুখে আপাথং নাগচ্ছতি. ‘‘এতেসং মে সুপিনানং নিপ্ফত্তিং কথেথ ভগৰা’’তি. ‘‘এৰমেতং, মহারাজ, সদেৰকে লোকে মং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞো এতেসং সুপিনানং অন্তরং ৰা নিপ্ফত্তিং ৰা জানিতুং সমত্থো নাম নত্থি, অহং তে কথেস্সামি, অপিচ খো ত্ৰং দিট্ঠদিট্ঠনিযামেনেৰ সুপিনে কথেহী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি রাজা দিট্ঠনিযামেনেৰ কথেন্তো –

‘‘উসভা রুক্খা গাৰিযো গৰা চ,

অস্সো কংসো সিঙ্গালী চ কুম্ভো;

পোক্খরণী চ অপাকচন্দনং.

‘‘লাবূনি সীদন্তি সিলা প্লৰন্তি, মণ্ডূকিযো কণ্হসপ্পে গিলন্তি;

কাকং সুৰণ্ণা পরিৰারযন্তি, তসা ৰকা এল়কানং ভযা হী’’তি. –

ইমং মাতিকং নিক্খিপিত্ৰা কথেসি.

(১) অহং, ভন্তে, একং তাৰ সুপিনং এৰং অদ্দসং – চত্তারো অঞ্জনৰণ্ণা কাল়উসভা ‘‘যুজ্ঝিস্সামা’’তি চতূহি দিসাহি রাজঙ্গণং আগন্ত্ৰা ‘‘উসভযুদ্ধং পস্সিস্সামা’’তি মহাজনে সন্নিপতিতে যুজ্ঝনাকারং দস্সেত্ৰা নদিত্ৰা গজ্জিত্ৰা অযুজ্ঝিত্ৰাৰ পটিক্কন্তা. ইমং পঠমং সুপিনং অদ্দসং, ইমস্স কো ৰিপাকোতি? ‘‘মহারাজ, ইমস্স ৰিপাকো নেৰ তৰ, ন মম কালে ভৰিস্সতি, অনাগতে পন অধম্মিকানং কপণরাজূনং অধম্মিকানঞ্চ মনুস্সানং কালে লোকে ৰিপরিৰত্তমানে কুসলে ওস্সন্নে, অকুসলে উস্সন্নে, লোকস্স পরিহাযনকালে দেৰো ন সম্মা ৰস্সিস্সতি, মেঘপাদা পচ্ছিজ্জিস্সন্তি, সস্সানি মিলাযিস্সন্তি, দুব্ভিক্খং ভৰিস্সতি, ৰস্সিতুকামা ৰিয চতূহি দিসাহি মেঘা উট্ঠহিত্ৰা ইত্থিকাহি আতপে পত্থটানং ৰীহিআদীনং তেমনভযেন অন্তোপৰেসিতকালে পুরিসেসু কুদ্দালপিটকহত্থেসু আল়িবন্ধনত্থায নিক্খন্তেসু ৰস্সনাকারং দস্সেত্ৰা গজ্জিত্ৰা ৰিজ্জুলতা নিচ্ছারেত্ৰা তে উসভা ৰিয অযুজ্ঝিত্ৰা অৰস্সিত্ৰাৰ পলাযিস্সন্তি. অযমেতস্স ৰিপাকো. তুয্হং পন তপ্পচ্চযা কোচি অন্তরাযো নত্থি, অনাগতং আরব্ভ দিট্ঠো সুপিনো এস, ব্রাহ্মণা পন অত্তনো জীৰিতৰুত্তিং নিস্সায কথযিংসূ’’তি এৰং সত্থা সুপিনস্স নিপ্ফত্তিং কথেত্ৰা আহ ‘‘দুতিযং কথেহি, মহারাজা’’তি.

(২) দুতিযাহং, ভন্তে, এৰং অদ্দসং – খুদ্দকা রুক্খা চেৰ গচ্ছা চ পথৰিং ভিন্দিত্ৰা ৰিদত্থিমত্তম্পি রতনমত্তম্পি অনুগ্গন্ত্ৰাৰ পুপ্ফন্তি চেৰ ফলন্তি চ. ইমং দুতিযং অদ্দসং, ইমস্স কো ৰিপাকোতি? মহারাজ, ইমস্সাপি ৰিপাকো লোকস্স পরিহাযনকালে মনুস্সানং পরিত্তাযুককালে ভৰিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি সত্তা তিব্বরাগা ভৰিস্সন্তি, অসম্পত্তৰযাৰ কুমারিযো পুরিসন্তরং গন্ত্ৰা উতুনিযো চেৰ গব্ভিনিযো চ হুত্ৰা পুত্তধীতাহি ৰড্ঢিস্সন্তি. খুদ্দকরুক্খানং পুপ্ফং ৰিয হি তাসং উতুনিভাৰো, ফলং ৰিয চ পুত্তধীতরো ভৰিস্সন্তি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, ততিযং কথেহি, মহারাজাতি.

(৩) গাৰিযো, ভন্তে, তদহুজাতানং ৰচ্ছকানং খীরং পিৰন্তিযো অদ্দসং. অযং মে ততিযো সুপিনো, ইমস্স কো ৰিপাকোতি? ইমস্সাপি ৰিপাকো অনাগতে এৰ মনুস্সানং জেট্ঠাপচাযিককম্মস্স নট্ঠকালে ভৰিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি সত্তা মাতাপিতূসু ৰা সস্সুসসুরেসু ৰা লজ্জং অনুপট্ঠাপেত্ৰা সযমেৰ কুটুম্বং সংৰিদহন্তাৰ ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি মহল্লকানং দাতুকামা দস্সন্তি, অদাতুকামা ন দস্সন্তি. মহল্লকা অনাথা অসযংৰসী দারকে আরাধেত্ৰা জীৰিস্সন্তি তদহুজাতানং ৰচ্ছকানং খীরং পিৰন্তিযো মহাগাৰিযো ৰিয. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, চতুত্থং কথেহি, মহারাজাতি.

(৪) ধুরৰাহে, ভন্তে, আরোহপরিণাহসম্পন্নে মহাগোণেযুগপরম্পরায অযোজেত্ৰা তরুণে গোদম্মে ধুরে যোজেন্তে অদ্দসং. তে ধুরং ৰহিতুং অসক্কোন্তা ছড্ডেত্ৰা অট্ঠংসু, সকটানি নপ্পৰট্টিংসু. অযং মে চতুত্থো সুপিনো, ইমস্স কো ৰিপাকোতি? ইমস্সাপি ৰিপাকো অনাগতে এৰ অধম্মিকরাজূনং কালে ভৰিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি অধম্মিককপণরাজানো পণ্ডিতানং পৰেণিকুসলানং কম্মং নিত্থরণসমত্থানং মহামত্তানং যসং ন দস্সন্তি. ধম্মসভাযং ৰিনিচ্ছযট্ঠানেপি পণ্ডিতে ৰোহারকুসলে মহল্লকে অমচ্চে ন ঠপেস্সন্তি, তব্বিপরীতানং পন তরুণতরুণানং যসং দস্সন্তি, তথারূপে এৰ ৰিনিচ্ছযট্ঠানে ঠপেস্সন্তি, তে রাজকম্মানি চেৰ যুত্তাযুত্তঞ্চ অজানন্তা নেৰ তং যসং উক্খিপিতুং সক্খিস্সন্তি, ন রাজকম্মানি নিত্থরিতুং. তে অসক্কোন্তা কম্মধুরং ছড্ডেস্সন্তি, মহল্লকাপি পণ্ডিতামচ্চা যসং অলভন্তা কিচ্চানি নিত্থরিতুং সমত্থাপি ‘‘কিং অম্হাকং এতেহি, মযং বাহিরকা জাতা, অব্ভন্তরিকা তরুণদারকা জানিস্সন্তী’’তি উপ্পন্নানি কম্মানি ন করিস্সন্তি, এৰং সব্বথাপি তেসং রাজূনং হানিযেৰ ভৰিস্সতি, ধুরং ৰহিতুং অসমত্থানং ৰচ্ছদম্মানং ধুরে যোজিতকালো ৰিয, ধুরৰাহানঞ্চ মহাগোণানং যুগপরম্পরায অযোজিতকালো ৰিয ভৰিস্সতি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, পঞ্চমং কথেহি, মহারাজাতি.

(৫) ভন্তে, একং উভতোমুখং অস্সং অদ্দসং, তস্স দ্ৰীসু পস্সেসু যৰসং দেন্তি, সো দ্ৰীহি মুখেহি খাদতি. অযং মে পঞ্চমো সুপিনো, ইমস্স কো ৰিপাকোতি? ইমস্সাপি অনাগতে অধম্মিকরাজকালেযেৰ ৰিপাকো ভৰিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি অধম্মিকা বালরাজানো অধম্মিকে লোলমনুস্সে ৰিনিচ্ছযে ঠপেস্সন্তি, তে পাপপুঞ্ঞেসু অনাদরা বালা সভাযং নিসীদিত্ৰা ৰিনিচ্ছযং দেন্তা উভিন্নম্পি অত্থপচ্চত্থিকানং হত্থতো লঞ্জং গহেত্ৰা খাদিস্সন্তি অস্সো ৰিয দ্ৰীহি মুখেহি যৰসং. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, ছট্ঠং কথেহি, মহারাজাতি.

(৬) ভন্তে, মহাজনো সতসহস্সগ্ঘনিকং সুৰণ্ণপাতিং সম্মজ্জিত্ৰা ‘‘ইধ পস্সাৰং করোহী’’তি একস্স জরসিঙ্গালস্স উপনামেসি, তং তত্থ পস্সাৰং করোন্তং অদ্দসং. অযং মে ছট্ঠো সুপিনো, ইমস্স কো ৰিপাকোতি? ইমস্সাপি ৰিপাকো অনাগতেযেৰ ভৰিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি অধম্মিকা ৰিজাতিরাজানো জাতিসম্পন্নানং কুলপুত্তানং আসঙ্কায যসং ন দস্সন্তি, অকুলীনানংযেৰ দস্সন্তি. এৰং মহাকুলানি দুগ্গতানি ভৰিস্সন্তি, লামককুলানি ইস্সরানি. তে চ কুলীনপুরিসা জীৰিতুং অসক্কোন্তা ‘‘ইমে নিস্সায জীৰিস্সামা’’তি অকুলীনানং ধীতরো দস্সন্তি, ইতি তাসং কুলধীতানং অকুলীনেহি সদ্ধিং সংৰাসো জরসিঙ্গালস্স সুৰণ্ণপাতিযং পস্সাৰকরণসদিসো ভৰিস্সতি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, সত্তমং কথেহীতি.

(৭) ভন্তে, একো পুরিসো রজ্জুং ৰট্টেত্ৰা ৰট্টেত্ৰা পাদমূলে নিক্খিপতি, তেন নিসিন্নপীঠস্স হেট্ঠা সযিতা একা ছাতসিঙ্গালী তস্স অজানন্তস্সেৰ তং খাদতি, এৰাহং অদ্দসং. অযং মে সত্তমো সুপিনো, ইমস্স কো ৰিপাকোতি? ইমস্সাপি অনাগতেযেৰ ৰিপাকো ভৰিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি ইত্থিযো পুরিসলোলা সুরালোলা অলঙ্কারলোলা ৰিসিখালোলা আমিসলোলা ভৰিস্সন্তি দুস্সীলা দুরাচারা, তা সামিকেহি কসিগোরক্খাদীনি কম্মানি কত্ৰা কিচ্ছেন কসিরেন সম্ভতং ধনং জারেহি সদ্ধিং সুরং পিৰন্তিযো মালাগন্ধৰিলেপনং ধারযমানা অন্তোগেহে অচ্চাযিকম্পি কিচ্চং অনোলোকেত্ৰা গেহে পরিক্খেপস্স উপরিভাগেনপি ছিদ্দট্ঠানেহিপি জারে উপধারযমানা স্ৰে ৰপিতব্বযুত্তকং বীজম্পি কোট্টেত্ৰা যাগুভত্তখজ্জকাদীনি সম্পাদেত্ৰা খাদমানা ৰিলুম্পিস্সন্তি হেট্ঠাপীঠকে নিপন্নছাতসিঙ্গালী ৰিয ৰট্টেত্ৰা ৰট্টেত্ৰা পাদমূলে নিক্খিত্তরজ্জুং. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, অট্ঠমং কথেহীতি.

(৮) ভন্তে, রাজদ্ৰারে বহূহি তুচ্ছকুম্ভেহি পরিৰারেত্ৰা ঠপিতং একং মহন্তং পূরিতকুম্ভং অদ্দসং. চত্তারোপি পন ৰণ্ণা চতূহি দিসাহি চতূহি অনুদিসাহি চ ঘটেহি উদকং আহরিত্ৰা আহরিত্ৰা পূরিতকুম্ভমেৰ পূরেন্তি, পূরিতপূরিতং উদকং উত্তরিত্ৰা পলাযতি, তেপি পুনপ্পুনং তত্থেৰ উদকং আসিঞ্চন্তি, তুচ্ছকুম্ভে পন ওলোকেন্তাপি নত্থি. অযং মে অট্ঠমো সুপিনো, ইমস্স কো ৰিপাকোতি? ইমস্সাপি অনাগতেযেৰ ৰিপাকো ভৰিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি লোকো পরিহাযিস্সতি, রট্ঠং নিরোজং ভৰিস্সতি, রাজানো দুগ্গতা কপণা ভৰিস্সন্তি. যো ইস্সরো ভৰিস্সতি, তস্স ভণ্ডাগারে সতসহস্সমত্তা কহাপণা ভৰিস্সন্তি, তে এৰং দুগ্গতা সব্বে জানপদে অত্তনোৰ কম্মে কারেস্সন্তি, উপদ্দুতা মনুস্সা সকে কম্মন্তে ছড্ডেত্ৰা রাজূনঞ্ঞেৰ অত্থায পুব্বণ্ণাপরণ্ণানি ৰপন্তা রক্খন্তা লাযন্তা মদ্দন্তা পৰেসেন্তা উচ্ছুখেত্তানি করোন্তা যন্তানি করোন্তা যন্তানি ৰাহেন্তা ফাণিতাদীনি পচন্তা পুপ্ফারামে চ ফলারামে চ করোন্তা তত্থ তত্থ নিপ্ফন্নানি পুব্বণ্ণাদীনি আহরিত্ৰা রঞ্ঞো কোট্ঠাগারমেৰ পূরেস্সন্তি, অত্তনো গেহেসু তুচ্ছকোট্ঠে ওলোকেন্তাপি ন ভৰিস্সন্তি, তুচ্ছকুম্ভে অনোলোকেত্ৰা পূরিতকুম্ভে পূরণসদিসমেৰ ভৰিস্সতি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, নৰমং কথেহীতি.

(৯) ভন্তে, একং পঞ্চৰণ্ণপদুমসঞ্ছন্নং গম্ভীরং সব্বতো তিত্থং পোক্খরণিং অদ্দসং. সমন্ততো দ্ৰিপদচতুপ্পদা ওতরিত্ৰা তত্থ পানীযং পিৰন্তি. তস্সা মজ্ঝে গম্ভীরট্ঠানে উদকং আৰিলং, তীরপ্পদেসেসু দ্ৰিপদচতুপ্পদানং অক্কমট্ঠানে অচ্ছং ৰিপ্পসন্নং অনাৰিলং. এৰাহং অদ্দসং. অযং মে নৰমো সুপিনো, ইমস্স কো ৰিপাকোতি? ইমস্সাপি অনাগতেযেৰ ৰিপাকো ভৰিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি রাজানো অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি, ছন্দাদিৰসেন অগতিং গচ্ছন্তা রজ্জং কারেস্সন্তি, ধম্মেন ৰিনিচ্ছযং নাম ন দস্সন্তি, লঞ্জৰিত্তকা ভৰিস্সন্তি ধনলোলা, রট্ঠৰাসিকেসু নেসং খন্তিমেত্তানুদ্দযা নাম ন ভৰিস্সন্তি, কক্খল়া ফরুসা উচ্ছুযন্তে উচ্ছুগণ্ঠিকা ৰিয মনুস্সে পীল়েন্তা নানপ্পকারেন বলিং উপ্পাদেন্তা ধনং গণ্হিস্সন্তি. মনুস্সা বলিপীল়িতা কিঞ্চি দাতুং অসক্কোন্তা গামনিগমাদযো ছড্ডেত্ৰা পচ্চন্তং গন্ত্ৰা ৰাসং কপ্পেস্সন্তি, মজ্ঝিমজনপদো সুঞ্ঞো ভৰিস্সতি, পচ্চন্তো ঘনৰাসো সেয্যথাপি পোক্খরণিযা মজ্ঝে উদকং আৰিলং পরিযন্তে ৰিপ্পসন্নং. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, দসমং কথেহীতি.

(১০) ভন্তে, একিস্সাযেৰ কুম্ভিযা পচ্চমানং ওদনং অপাকং অদ্দসং ‘‘অপাক’’ন্তি ৰিচারেত্ৰা ৰিভজিত্ৰা ঠপিতং ৰিয তীহাকারেহি পচ্চমানং, একস্মিং পস্সে অতিকিলিন্নো হোতি, একস্মিং উত্তণ্ডুলো, একস্মিং সুপক্কোতি. অযং মে দসমো সুপিনো, ইমস্স কো ৰিপাকোতি? ইমস্সাপি অনাগতেযেৰ ৰিপাকো ভৰিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি রাজানো অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি, তেসু অধম্মিকেসু রাজযুত্তাপি ব্রাহ্মণগহপতিকাপি নেগমজানপদাপীতি সমণব্রাহ্মণে উপাদায সব্বে মনুস্সা অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি, ততো তেসং আরক্খদেৰতা, বলিপটিগ্গাহিকা দেৰতা, রুক্খদেৰতা, আকাসট্ঠদেৰতাতি এৰং দেৰতাপি অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি. অধম্মিকরাজূনঞ্চ রজ্জে ৰাতা ৰিসমা খরা ৰাযিস্সন্তি, তে আকাসট্ঠৰিমানানি কম্পেস্সন্তি, তেসু কম্পিতেসু দেৰতা কুপিতা দেৰং ৰস্সিতুং ন দস্সন্তি, ৰস্সমানোপি সকলরট্ঠে একপ্পহারেন ন ৰস্সিস্সতি, ৰস্সমানোপি সব্বত্থ কসিকম্মস্স ৰা ৰপ্পকম্মস্স ৰা উপকারকো হুত্ৰা ন ৰস্সিস্সতি. যথা চ রট্ঠে, এৰং জনপদেপি গামেপি একতল়াকেপি একসরেপি একপ্পহারেনেৰ ন ৰস্সিস্সতি, তল়াকস্স উপরিভাগে ৰস্সন্তো হেট্ঠাভাগে ন ৰস্সিস্সতি, হেট্ঠা ৰস্সন্তো উপরি ন ৰস্সিস্সতি. একস্মিং ভাগে সস্সং অতিৰস্সেন নস্সিস্সতি, একস্মিং অৰস্সনেন মিলাযিস্সতি, একস্মিং সম্মা ৰস্সমানো সম্পাদেস্সতি. এৰং একস্স রঞ্ঞো রজ্জে ৰুত্তসস্সা তিপ্পকারা ভৰিস্সন্তি এককুম্ভিযা ওদনো ৰিয. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, একাদসমং কথেহীতি.

(১১) ভন্তে, সতসহস্সগ্ঘনিকং চন্দনসারং পূতিতক্কেন ৰিক্কিণন্তে অদ্দসং. অযং মে একাদসমো সুপিনো, ইমস্স কো ৰিপাকোতি? ইমস্সাপি অনাগতেযেৰ ময্হং সাসনে পরিহাযন্তে ৰিপাকো ভৰিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি পচ্চযলোলা অলজ্জী ভিক্খূ বহূ ভৰিস্সন্তি, তে মযা পচ্চযলোলুপ্পং নিম্মথেত্ৰা কথিতধম্মদেসনং চীৰরাদিচতুপচ্চযহেতু পরেসং দেসেস্সন্তি, পচ্চযেহি মুচ্ছিতা নিস্সরণপক্খে ঠিতা নিব্বানাভিমুখং কত্ৰা দেসেতুং ন সক্খিস্সন্তি, কেৰলং ‘‘পদব্যঞ্জনসম্পত্তিঞ্চেৰ মধুরসদ্দঞ্চ সুত্ৰা মহগ্ঘানি চীৰরাদীনি দস্সন্তি’’ ইচ্চেৰং দেসেস্সন্তি. অপরে অন্তরৰীথিচতুক্করাজদ্ৰারাদীসু নিসীদিত্ৰা কহাপণঅড্ঢকহাপণপাদমাসকরূপাদীনিপি নিস্সায দেসেস্সন্তি. ইতি মযা নিব্বানগ্ঘনকং কত্ৰা দেসিতং ধম্মং চতুপচ্চযত্থায চেৰ কহাপণড্ঢকহাপণাদীনং অত্থায চ ৰিক্কিণিত্ৰা দেসেন্তা সতসহস্সগ্ঘনকং চন্দনসারং পূতিতক্কেন ৰিক্কিণন্তা ৰিয ভৰিস্সন্তি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, দ্ৰাদসমং কথেহীতি.

(১২) ভন্তে, তুচ্ছলাবূনি উদকে সীদন্তানি অদ্দসং, ইমস্স কো ৰিপাকোতি? ইমস্সপি অনাগতে অধম্মিকরাজকালে লোকে ৰিপরিৰত্তন্তেযেৰ ৰিপাকো ভৰিস্সতি. তদা হি রাজানো জাতিসম্পন্নানং কুলপুত্তানং যসং ন দস্সন্তি, অকুলীনানংযেৰ দস্সন্তি, তে ইস্সরা ভৰিস্সন্তি, ইতরে দলিদ্দা. রাজসম্মুখেপি রাজদ্ৰারেপি অমচ্চসম্মুখেপি ৰিনিচ্ছযট্ঠানেপি তুচ্ছলাবুসদিসানং অকুলীনানংযেৰ কথা ওসীদিত্ৰা ঠিতা ৰিয নিচ্চলা সুপ্পতিট্ঠিতা ভৰিস্সতি. সঙ্ঘসন্নিপাতেসুপি সঙ্ঘকম্মগণকম্মট্ঠানেসু চেৰ পত্তচীৰরপরিৰেণাদিৰিনিচ্ছযট্ঠানেসু চ দুস্সীলানং পাপপুগ্গলানংযেৰ কথা নিয্যানিকা ভৰিস্সতি, ন লজ্জিভিক্খূনন্তি এৰং সব্বথাপি তুচ্ছলাবুসীদনকালো ৰিয ভৰিস্সতি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, তেরসমং কথেহীতি.

(১৩) ভন্তে, মহন্তমহন্তা কূটাগারপ্পমাণা ঘনসিলা নাৰা ৰিয উদকে প্লৰমানা অদ্দসং, ইমস্স কো ৰিপাকোতি? ইমস্সপি তাদিসেযেৰ কালে ৰিপাকো ভৰিস্সতি. তদা হি অধম্মিকরাজানো অকুলীনানং যসং দস্সন্তি, তে ইস্সরা ভৰিস্সন্তি, কুলীনা দুগ্গতা. তেসু ন কেচি গারৰং করিস্সন্তি, ইতরেসুযেৰ করিস্সন্তি. রাজসম্মুখে ৰা অমচ্চসম্মুখে ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানে ৰা ৰিনিচ্ছযকুসলানং ঘনসিলাসদিসানং কুলপুত্তানং কথা ন ওগাহিত্ৰা পতিট্ঠহিস্সতি. তেসু কথেন্তেসু ‘‘কিং ইমে কথেন্তী’’তি ইতরে পরিহাসমেৰ করিস্সন্তি. ভিক্খুসন্নিপাতেসুপি ৰুত্তপ্পকারেসু ঠানেসু নেৰ পেসলে ভিক্খূ গরুকাতব্বে মঞ্ঞিস্সন্তি, নাপি তেসং কথা পরিযোগাহিত্ৰা পতিট্ঠহিস্সতি, সিলানং প্লৰনকালো ৰিয ভৰিস্সতি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, চুদ্দসমং কথেহীতি.

(১৪) ভন্তে, খুদ্দকমধুকপুপ্ফপ্পমাণা মণ্ডূকিযো মহন্তমহন্তে কণ্হসপ্পে ৰেগেন অনুবন্ধিত্ৰা উপ্পলনাল়ে ৰিয ছিন্দিত্ৰা ছিন্দিত্ৰা মংসং খাদিত্ৰা গিলন্তিযো অদ্দসং, ইমস্স কো ৰিপাকোতি? ইমস্সপি লোকে পরিহাযন্তে অনাগতে এৰ ৰিপাকো ভৰিস্সতি. তদা হি মনুস্সা তিব্বরাগজাতিকা কিলেসানুৰত্তকা হুত্ৰা তরুণতরুণানং অত্তনো ভরিযানং ৰসে ৰত্তিস্সন্তি, গেহে দাসকম্মকরাদযোপি গোমহিংসাদযোপি হিরঞ্ঞসুৰণ্ণম্পি সব্বং তাসঞ্ঞেৰ আযত্তং ভৰিস্সতি. ‘‘অসুকং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং ৰা পরিচ্ছদাদিজাতং ৰা কহ’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘যত্থ ৰা তত্থ ৰা হোতু, কিং তুয্হিমিনা ব্যাপারেন, ত্ৰং ময্হং ঘরে সন্তং ৰা অসন্তং ৰা জানিতুকামো জাতো’’তি ৰত্ৰা নানপ্পকারেহি অক্কোসিত্ৰা মুখসত্তীহি কোট্টেত্ৰা দাসচেটকে ৰিয অত্তনো ৰসে কত্ৰা অত্তনো ইস্সরিযং পৰত্তেস্সন্তি. এৰং মধুকপুপ্ফপ্পমাণানং মণ্ডূকপোতিকানং আসীৰিসে কণ্হসপ্পে গিলনকালো ৰিয ভৰিস্সতি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, পন্নরসমং কথেহীতি.

(১৫) ভন্তে, দসহি অসদ্ধম্মেহি সমন্নাগতং গামগোচরং কাকং কঞ্চনৰণ্ণতায ‘‘সুৰণ্ণা’’তি লদ্ধনামে সুৰণ্ণরাজহংসে পরিৰারেন্তে অদ্দসং, ইমস্স কো ৰিপাকোতি? ইমস্সাপি অনাগতে দুব্বলরাজকালেযেৰ ৰিপাকো ভৰিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি রাজানো হত্থিসিপ্পাদীসু অকুসলা যুদ্ধেসু অৰিসারদা ভৰিস্সন্তি, তে অত্তনো রজ্জৰিপত্তিং আসঙ্কমানা সমানজাতিকানং কুলপুত্তানং ইস্সরিযং অদত্ৰা অত্তনো পাদমূলিকন্হাপককপ্পকাদীনং দস্সন্তি, জাতিগোত্তসম্পন্না কুলপুত্তা রাজকুলে পতিট্ঠং অলভমানা জীৰিকং কপ্পেতুং অসমত্থা হুত্ৰা ইস্সরিযে ঠিতে জাতিগোত্তহীনে অকুলীনে উপট্ঠহন্তা ৰিচরিস্সন্তি, সুৰণ্ণরাজহংসেহি কাকস্স পরিৰারিতকালো ৰিয ভৰিস্সতি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, সোল়সমং কথেহীতি.

(১৬) ভন্তে, পুব্বে দীপিনো এল়কে খাদন্তি, অহং পন এল়কে দীপিনো অনুবন্ধিত্ৰা মুরুমুরূতি খাদন্তে অদ্দসং. অথঞ্ঞে তসা ৰকা এল়কে দূরতোৰ দিস্ৰা তসিতা তাসপ্পত্তা হুত্ৰা এল়কানং ভযাপলাযিত্ৰা গুম্বগহনাদীনি পৰিসিত্ৰা নিলীযিংসু, এৰাহং অদ্দসং, ইমস্স কো ৰিপাকোতি? ইমস্সপি অনাগতে অধম্মিকরাজকালেযেৰ ৰিপাকো ভৰিস্সতি. তদা হি অকুলীনা রাজৰল্লভা ইস্সরা ভৰিস্সন্তি, কুলীনা অপঞ্ঞাতা দুগ্গতা. তে রাজৰল্লভা রাজানং অত্তনো কথং গাহাপেত্ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানাদীসু বলৰন্তো হুত্ৰা কুলীনানং পৰেণিআগতানি খেত্তৰত্থাদীনি ‘‘অম্হাকং সন্তকানি এতানী’’তি অভিযুঞ্জিত্ৰা তেসু ‘‘ন তুম্হাকং, অম্হাক’’ন্তি আগন্ত্ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানাদীসু ৰিৰদন্তেসু ৰেত্তলতাদীহি পহরাপেত্ৰা গীৰাযং গহেত্ৰা অপকড্ঢাপেত্ৰা ‘‘অত্তনো পমাণং ন জানাথ, অম্হেহি সদ্ধিং ৰিৰদথ, ইদানি ৰো রঞ্ঞো কথেত্ৰা হত্থপাদচ্ছেদনাদীনি কারেস্সামা’’তি সন্তজ্জেস্সন্তি. তে তেসং ভযেন অত্তনো সন্তকানি ৰত্থূনি ‘‘তুম্হাকংযেৰেতানি গণ্হথা’’তি নিয্যাদেত্ৰা অত্তনো গেহানি পৰিসিত্ৰা ভীতা নিপজ্জিস্সন্তি. পাপভিক্খূপি পেসলে ভিক্খূ যথারুচি ৰিহেঠেস্সন্তি, তে পেসলা ভিক্খূ পটিসরণং অলভমানা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা গহনট্ঠানেসু নিলীযিস্সন্তি. এৰং হীনজচ্চেহি চেৰ পাপভিক্খূহি চ উপদ্দুতানং জাতিমন্তকুলপুত্তানঞ্চেৰ পেসলভিক্খূনঞ্চ এল়কানং ভযেন তসৰকানং পলাযনকালো ৰিয ভৰিস্সতি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি. অযম্পি হি সুপিনো অনাগতংযেৰ আরব্ভ দিট্ঠো. ব্রাহ্মণা পন ন ধম্মসুধম্মতায তযি সিনেহেন কথযিংসু, ‘‘বহুধনং লভিস্সামা’’তি আমিসাপেক্খতায জীৰিতৰুত্তিং নিস্সায কথযিংসূতি.

এৰং সত্থা সোল়সন্নং মহাসুপিনানং নিপ্ফত্তিং কথেত্ৰা ‘‘ন খো, মহারাজ, এতরহি ত্ৰঞ্ঞেৰ ইমে সুপিনে অদ্দস, পোরাণকরাজানোপি অদ্দসংসু. ব্রাহ্মণাপি নেসং এৰমেৰ ইমে সুপিনে গহেত্ৰা যঞ্ঞমত্থকে খিপিংসু, ততো পণ্ডিতেহি দিন্ননযেন গন্ত্ৰা বোধিসত্তং পুচ্ছিংসু. পোরাণকা পণ্ডিতাপি নেসং ইমে সুপিনে কথেন্তা ইমিনাৰ নিযামেন কথেসু’’ন্তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো উদিচ্চব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অভিঞ্ঞা চেৰ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৰা হিমৰন্তপ্পদেসে ঝানকীল়ং কীল়ন্তো ৰিহরতি. তদা বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তো ইমিনাৰ নিযামেন ইমে সুপিনে দিস্ৰা ব্রাহ্মণে পুচ্ছি. ব্রাহ্মণা এৰমেৰ যঞ্ঞং যজিতুং আরভিংসু. তেসু পুরোহিতস্স অন্তেৰাসিকমাণৰো পণ্ডিতো ব্যত্তো আচরিযং আহ – ‘‘আচরিয, তুম্হেহি মযং তযো ৰেদে উগ্গণ্হাপিতা, ননু তেসু একং মারেত্ৰা একস্স সোত্থিকম্মস্স কারণং নাম নত্থী’’তি. তাত, ইমিনা উপাযেন অম্হাকং বহুধনং উপ্পজ্জিস্সতি, ত্ৰং পন রঞ্ঞো ধনং রক্খিতুকামো মঞ্ঞেতি. মাণৰো ‘‘তেন হি, আচরিয, তুম্হে তুম্হাকং কম্মং করোথ, অহং তুম্হাকং সন্তিকে কিং করিস্সামী’’তি ৰিচরন্তো রঞ্ঞো উয্যানং অগমাসি.

তং দিৰসমেৰ বোধিসত্তোপি তং কারণং ঞত্ৰা ‘‘অজ্জ মযি মনুস্সপথং গতে মহাজনস্স বন্ধনা মোক্খো ভৰিস্সতী’’তি আকাসেন গন্ত্ৰা উয্যানে ওতরিত্ৰা সুৰণ্ণপটিমা ৰিয মঙ্গলসিলাতলে নিসীদি. মাণৰো বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিত্ৰা পটিসন্থারমকাসি. বোধিসত্তোপি তেন সদ্ধিং মধুরপটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘কিং নু খো, মাণৰ, রাজা ধম্মেন রজ্জং কারেতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভন্তে, রাজা নাম ধম্মিকো, অপিচ খো তং ব্রাহ্মণা অতিত্থে পক্খন্দাপে’’ন্তি. রাজা সোল়স সুপিনে দিস্ৰা ব্রাহ্মণানং আরোচেসি. ব্রাহ্মণা ‘‘যঞ্ঞং যজিস্সামা’’তি আরদ্ধা. কিং নু খো, ভন্তে, ‘‘অযং নাম ইমেসং সুপিনানং নিপ্ফত্তী’’তি রাজানং সঞ্ঞাপেত্ৰা তুম্হাকং মহাজনং ভযা মোচেতুং ন ৰট্টতীতি. মযং খো, মাণৰ, রাজানং ন জানাম, রাজাপি অম্হে ন জানাতি. সচে পন ইধাগন্ত্ৰা পুচ্ছেয্য, কথেয্যামস্স মযন্তি. মাণৰো ‘‘অহং, ভন্তে, তং আনেস্সামি, তুম্হে মমাগমনং উদিক্খন্তা মুহুত্তং নিসীদথা’’তি বোধিসত্তং পটিজানাপেত্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘মহারাজ, একো আকাসচারিকো তাপসো তুম্হাকং উয্যানে ওতরিত্ৰা ‘তুম্হেহি দিট্ঠসুপিনানং নিপ্ফত্তিং কথেস্সামী’তি তুম্হে পক্কোসতী’’তি আহ.

রাজা তস্স কথং সুত্ৰা তাৰদেৰ মহন্তেন পরিৰারেন উয্যানং গন্ত্ৰা তাপসং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো পুচ্ছি ‘‘তুম্হে কির, ভন্তে, মযা দিট্ঠসুপিনানং নিপ্ফত্তিং জানাথা’’তি? ‘‘আম, মহারাজা’’তি. ‘‘তেন হি কথেথা’’তি. ‘‘কথেমি, মহারাজ, যথাদিট্ঠে তাৰ সুপিনে মং সাৰেহী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি রাজা –

৭৭. ‘‘উসভা রুক্খা গাৰিযো গৰা চ,

অস্সো কংসো সিঙ্গালী চ কুম্ভো;

পোক্খরণী চ অপাকচন্দনং.

‘‘লাবূনি সীদন্তি সিলা প্লৰন্তি, মণ্ডূকিযো কণ্হসপ্পে গিলন্তি;

কাকং সুৰণ্ণা পরিৰারযন্তি, তসা ৰকা এল়কানং ভযা হী’’তি. –

ৰত্ৰা পসেনদিরঞ্ঞা কথিতনিযামেনেৰ সুপিনে কথেসি.

বোধিসত্তোপি তেসং ইদানি সত্থারা কথিতনিযামেনেৰ ৰিত্থারতো নিপ্ফত্তিং কথেত্ৰা পরিযোসানে সযং ইদং কথেসি –

‘‘ৰিপরিযাসো ৰত্ততি নযিধ মত্থী’’তি;

তত্রাযমত্থো – অযং, মহারাজ, ইমেসং সুপিনানং নিপ্ফত্তি. যং পনেতং তেসং পটিঘাতত্থায যঞ্ঞকম্মং ৰত্ততি, তং ৰিপরিযাসো ৰত্ততি ৰিপরীততো ৰত্ততি, ৰিপল্লাসেন ৰত্ততীতি ৰুত্তং হোতি. কিংকারণা? ইমেসঞ্হি নিপ্ফত্তি নাম লোকস্স ৰিপরিৰত্তনকালে, অকারণস্স কারণন্তি গহণকালে, কারণস্স অকারণন্তি ছড্ডনকালে, অভূতস্স ভূতন্তি গহণকালে, ভূতস্স অভূতন্তি জহনকালে, অলজ্জীনং উস্সন্নকালে, লজ্জীনঞ্চ পরিহীনকালে ভৰিস্সতি. নযিধ মত্থীতি ইদানি পন তৰ ৰা মম ৰা কালে ইধ ইমস্মিং পুরিসযুগে ৰত্তমানে এতেসং নিপ্ফত্তি নত্থি. তস্মা এতেসং পটিঘাতায ৰত্তমানং যঞ্ঞকম্মং ৰিপল্লাসেন ৰত্ততি, অলং তেন. নত্থি তে ইতোনিদানং ভযং ৰা ছম্ভিতত্তং ৰাতি মহাপুরিসো রাজানং সমস্সাসেত্ৰা মহাজনং বন্ধনা মোচেত্ৰা পুন আকাসে ঠত্ৰা রঞ্ঞো ওৰাদং দত্ৰা পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেত্ৰা ‘‘ইতো পট্ঠায, মহারাজ, ব্রাহ্মণেহি সদ্ধিং একতো হুত্ৰা পসুঘাতযঞ্ঞং মা যজী’’তি ধম্মং দেসেত্ৰা আকাসেনেৰ অত্তনো ৰসনট্ঠানং অগমাসি. রাজাপি তস্স ওৰাদে ঠিতো দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা ‘‘সুপিনপচ্চযা তে ভযং নত্থি, হরেতং যঞ্ঞ’’ন্তি যঞ্ঞং হারেত্ৰা মহাজনস্স জীৰিতদানং দত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা রাজা আনন্দো অহোসি, মাণৰো সারিপুত্তো, তাপসো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

পরিনিব্বুতে পন ভগৰতি সঙ্গীতিকারকা ‘‘উসভা’’তিআদীনি তীণি পদানি অট্ঠকথং আরোপেত্ৰা ‘‘লাবূনী’’তিআদীনি চত্তারি পদানি একং গাথং কত্ৰা এককনিপাতপাল়িং আরোপেসুন্তি.

মহাসুপিনজাতকৰণ্ণনা সত্তমা.

[৭৮] ৮. ইল্লিসজাতকৰণ্ণনা

উভো খঞ্জাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো মচ্ছরিযকোসিযসেট্ঠিং আরব্ভ কথেসি. রাজগহনগরস্স কির অৰিদূরে সক্কারং নাম নিগমো অহোসি, তত্থেকো মচ্ছরিযকোসিযো নাম সেট্ঠি অসীতিকোটিৰিভৰো পটিৰসতি. সো তিণগ্গেন তেলবিন্দুমত্তম্পি নেৰ পরেসং দেতি, ন অত্তনা পরিভুঞ্জতি. ইতি তস্স তং ৰিভৰজাতং নেৰ পুত্তদারাদীনং, ন সমণব্রাহ্মণানং অত্থং অনুভোতি, রক্খসপরিগ্গহিতপোক্খরণী ৰিয অপরিভোগং তিট্ঠতি.

সত্থা একদিৰসং পচ্চূসসমযে মহাকরুণাসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায সকললোকধাতুযং বোধনেয্যবন্ধৰে ওলোকেন্তো পঞ্চচত্তালীসযোজনমত্থকে ৰসন্তস্স তস্স সেট্ঠিনো সপজাপতিকস্স সোতাপত্তিফলস্স উপনিস্সযং অদ্দস. ততো পুরিমদিৰসে পন রাজানং উপট্ঠাতুং রাজগেহং গন্ত্ৰা রাজূপট্ঠানং কত্ৰা আগচ্ছন্তো একং ছাতজ্ঝত্তং জনপদমনুস্সং কুম্মাসপূরং কপল্লপূৰং খাদন্তং দিস্ৰা তত্থ পিপাসং উপ্পাদেত্ৰা অত্তনো ঘরং গন্ত্ৰা চিন্তেসি ‘‘সচাহং ‘কপল্লপূৰং খাদিতুকামোম্হী’তি ৰক্খামি, বহূ মযা সদ্ধিং খাদিতুকামা ভৰিস্সন্তি, এৰং মে বহূনি তণ্ডুলসপ্পিমধুফাণিতাদীনি পরিক্খযং গমিস্সন্তি, ন কস্সচি কথেস্সামী’’তি তণ্হং অধিৰাসেন্তো ৰিচরতি. সো গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে উপ্পণ্ডুপণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো জাতো. ততো তণ্হং অধিৰাসেতুং অসক্কোন্তো গব্ভং পৰিসিত্ৰা মঞ্চকং উপগূহিত্ৰা নিপজ্জি. এৰংগতোপি ধনহানিভযেন কস্সচি কিঞ্চি ন কথেসি.

অথ নং ভরিযা উপসঙ্কমিত্ৰা পিট্ঠিং পরিমজ্জিত্ৰা ‘‘কিং তে সামি, অফাসুক’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘ন মে কিঞ্চি অফাসুকং অত্থী’’তি. ‘‘কিং নু খো তে রাজা কুপিতো’’তি? ‘‘রাজাপি মে ন কুপ্পতী’’তি. ‘‘অথ কিং তে পুত্তধীতাহি ৰা দাসকম্মকরাদীহি ৰা কিঞ্চি অমনাপং কতং অত্থী’’তি? ‘‘এৰরূপম্পি নত্থী’’তি. ‘‘কিস্মিঞ্চি পন তে তণ্হা অত্থী’’তি? এৰং ৰুত্তেপি ধনহানিভযেন কিঞ্চি অৰত্ৰা নিস্সদ্দোৰ নিপজ্জি. অথ নং ভরিযা ‘‘কথেহি, সামি, কিস্মিং তে তণ্হা’’তি আহ. সো ৰচনং পরিগিলন্তো ৰিয ‘‘অত্থি মে একা তণ্হা’’তি আহ. ‘‘কিং তণ্হা, সামী’’তি? ‘‘কপল্লপূৰং খাদিতুকামোম্হী’’তি. ‘‘অথ কিমত্থং ন কথেসি, কিং ত্ৰং দলিদ্দো, ইদানি সকলসক্কারনিগমৰাসীনং পহোনকে কপল্লপূৰে পচিস্সামী’’তি? ‘‘কিং তে এতেহি, তে অত্তনো কম্মং কত্ৰা খাদিস্সন্তী’’তি? ‘‘তেন হি একরচ্ছৰাসীনং পহোনকে পচামী’’তি. জানামহং তৰ মহদ্ধনভাৰন্তি. ‘‘তেন হি ইমস্মিং গেহমত্তে সব্বেসং পহোনকং কত্ৰা পচামী’’তি. ‘‘জানামহং তৰ মহজ্ঝাসযভাৰ’’ন্তি. ‘‘তেন হি তে পুত্তদারমত্তস্সেৰ পহোনকং কত্ৰা পচামী’’তি. ‘‘কিং পন তে এতেহী’’তি? ‘‘তেন হি তুয্হঞ্চ ময্হঞ্চ পহোনকং কত্ৰা পচামী’’তি. ‘‘ত্ৰং কিং করিস্সসী’’তি? ‘‘তেন হি একস্সেৰ তে পহোনকং কত্ৰা পচামী’’তি. ‘‘ইমস্মিং ঠানে পচ্চমানং বহূ পচ্চাসীসন্তি, সকলতণ্ডুলে ঠপেত্ৰা ভিন্নতণ্ডুলে চ উদ্ধনকপল্লাদীনি চ আদায থোকং খীরসপ্পিমধুফাণিতঞ্চ গহেত্ৰা সত্তভূমিকস্স পাসাদস্স উপরিমতলং আরুয্হ পচ, তত্থাহং এককোৰ নিসীদিত্ৰা খাদিস্সামী’’তি. সা ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা গহেতব্বং গাহাপেত্ৰা পাসাদং আরুয্হ দাসিযো ৰিস্সজ্জেত্ৰা সেট্ঠিং পক্কোসাপেসি. সো আদিতো পট্ঠায দ্ৰারানি পিদহন্তো সব্বদ্ৰারেসু সূচিঘটিকানি দত্ৰা সত্তমতলং অভিরুহিত্ৰা তত্থপি দ্ৰারং পিদহিত্ৰা নিসীদি. ভরিযাপিস্স উদ্ধনে অগ্গিং জালেত্ৰা কপল্লকং আরোপেত্ৰা পূৰে পচিতুং আরভি.

অথ সত্থা পাতোৰ মহামোগ্গল্লানত্থেরং আমন্তেসি, ‘‘এসো, মোগ্গল্লান, রাজগহনগরস্স অৰিদূরে সক্কারনিগমে মচ্ছরিযকোসিযসেট্ঠি ‘কপল্লপূৰে খাদিস্সামী’তি অঞ্ঞেসং দস্সনভযেন সত্তভূমিকে পাসাদে কপল্লপূৰে পচাপেতি. ত্ৰং তত্থ গন্ত্ৰা তং সেট্ঠিং দমেত্ৰা নিব্বিসেৰনং কত্ৰা উভোপি জযম্পতিকে পূৰে চ খীরসপ্পিমধুফাণিতাদীনি চ গাহাপেত্ৰা অত্তনো বলেন জেতৰনং আনেহি. অজ্জাহং পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ৰিহারেযেৰ নিসীদিস্সামি, পূৰেহেৰ ভত্তকিচ্চং করিস্সামী’’তি. থেরো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি সত্থু ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা তাৰদেৰ ইদ্ধিবলেন তং নিগমং গন্ত্ৰা তস্স পাসাদস্স সীহপঞ্জরদ্ৰারে সুনিৰত্থো সুপারুতো আকাসেযেৰ মণিরূপকং ৰিয অট্ঠাসি.

মহাসেট্ঠিনো থেরং দিস্ৰাৰ হদযমংসং কম্পি. সো ‘‘অহং এৰরূপানঞ্ঞেৰ ভযেন ইমং ঠানং আগতো, অযঞ্চ আগন্ত্ৰা ৰাতপানদ্ৰারে ঠিতো’’তি গহেতব্বগহণং অপস্সন্তো অগ্গিম্হি পক্খিত্তলোণসক্খরা ৰিয দোসেন তটতটাযন্তো এৰমাহ ‘‘সমণ, আকাসে ঠত্ৰা ত্ৰং কিং লভিস্সসি, আকাসে অপদে পদং দস্সেত্ৰা চঙ্কমন্তোপি নেৰ লভিস্সসী’’তি. থেরো তস্মিংযেৰ ঠানে অপরাপরং চঙ্কমি. সেট্ঠি ‘‘চঙ্কমন্তো কিং লভিস্সসি, আকাসে পল্লঙ্কেন নিসীদমানোপি ন লভিস্সসিযেৰা’’তি আহ. থেরো পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা নিসীদি. অথ নং ‘‘নিসিন্নো কিং লভিস্সসি, আগন্ত্ৰা ৰাতপানউম্মারে ঠিতোপি ন লভিস্সসী’’তি আহ. অথ থেরো উম্মারে অট্ঠাসি. অথ নং ‘‘উম্মারে ঠিতো কিং লভিস্সসি, ধূমাযন্তোপি ন লভিস্সসিযেৰা’’তি আহ. থেরো ধূমাযি, সকলপাসাদো একধূমো অহোসি, সেট্ঠিনো অক্খীনং সূচিযা ৰিজ্ঝনকালো ৰিয জাতো. গেহজ্ঝাযনভযেন পন নং ‘‘পজ্জলন্তোপি ন লভিস্সসী’’তি অৰত্ৰা চিন্তেসি ‘‘অযং সমণো সুট্ঠু লগ্গো, অলদ্ধা ন গমিস্সতি, একমস্স পূৰং দাপেস্সামী’’তি ভরিযং আহ – ‘‘ভদ্দে, একং খুদ্দকপূৰং পচিত্ৰা সমণস্স দত্ৰা উয্যোজেহি ন’’ন্তি. সা থোকঞ্ঞেৰ পিট্ঠং কপল্লপাতিযং পক্খিপি, মহাপূৰো হুত্ৰা সকলপাতিং পূরেত্ৰা উদ্ধুমাতো অট্ঠাসি.

সেট্ঠি তং দিস্ৰা ‘‘বহু তযা পিট্ঠং গহিতং ভৰিস্সতী’’তি সযমেৰ দব্বিকণ্ণেন থোকতরং পিট্ঠং গহেত্ৰা পক্খিপি, পূৰো পুরিমপূৰতো মহন্ততরো জাতো. এৰং যং যং পচতি, সো সো মহন্তমহন্তোৰ হোতি. সো নিব্বিন্নো ভরিযং আহ ‘‘ভদ্দে, ইমস্স একং পূৰং দেহী’’তি. তস্সা পচ্ছিতো একং পূৰং গণ্হন্তিযা সব্বে একাবদ্ধা অল্লীযিংসু. সা সেট্ঠিং আহ ‘‘সামি, সব্বে পূৰা একতো লগ্গা, ৰিসুং কাতুং ন সক্কোমী’’তি. ‘‘অহং করিস্সামী’’তি সোপি কাতুং নাসক্খি. উভো জনা কোটিযং গহেত্ৰা কড্ঢন্তাপি ৰিযোজেতুং নাসক্খিংসুযেৰ. অথস্স পূৰেহি সদ্ধিং ৰাযমন্তস্সেৰ সরীরতো সেদা মুচ্চিংসু, পিপাসা চ পচ্ছিজ্জি. ততো ভরিযং আহ ‘‘ভদ্দে, ন মে পূৰেহি অত্থো, পচ্ছিযা সদ্ধিংযেৰ ইমস্স ভিক্খুস্স দেহী’’তি. সা পচ্ছিং আদায থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা সব্বে পূৰে থেরস্স অদাসি. থেরো উভিন্নম্পি ধম্মং দেসেসি, তিণ্ণং রতনানং গুণে কথেসি, ‘‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠ’’ন্তি দানাদীনং ফলং গগনতলে পুণ্ণচন্দং ৰিয দস্সেসি.

তং সুত্ৰা পসন্নচিত্তো সেট্ঠি ‘‘ভন্তে, আগন্ত্ৰা ইমস্মিং পল্লঙ্কে নিসীদিত্ৰা পূৰে পরিভুঞ্জথা’’তি আহ. থেরো ‘‘মহাসেট্ঠি, সম্মাসম্বুদ্ধো ‘পূৰে খাদিস্সামী’তি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ৰিহারে নিসিন্নো, তুম্হাকং রুচিযা সতি সেট্ঠিভরিযং পূৰে চ খীরাদীনি চ গণ্হাপেথ, সত্থু সন্তিকং গমিস্সামা’’তি আহ. ‘‘কহং পন, ভন্তে, এতরহি সত্থা’’তি? ‘‘ইতো পঞ্চচত্তালীসযোজনমত্থকে জেতৰনমহাৰিহারে’’তি. ‘‘ভন্তে, কালং অনতিক্কমিত্ৰা এত্তকং অদ্ধানং কথং গমিস্সামা’’তি? ‘‘মহাসেট্ঠি তুম্হাকং রুচিযা সতি অহং ৰো অত্তনো ইদ্ধিবলেন নেস্সামি, তুম্হাকং পাসাদে সোপানসীসং অত্তনো ঠানেযেৰ ভৰিস্সতি, সোপানপরিযোসানং পন জেতৰনদ্ৰারকোট্ঠকে ভৰিস্সতি, উপরিপাসাদা হেট্ঠাপাসাদং ওতরণকালমত্তেন ৰো জেতৰনং নেস্সামী’’তি. সো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি সম্পটিচ্ছি. থেরো সোপানসীসং তত্থেৰ কত্ৰা ‘‘সোপানপাদমূলং জেতৰনদ্ৰারকোট্ঠকে হোতূ’’তি অধিট্ঠাসি, তথেৰাহোসি.

ইতি থেরো সেট্ঠিঞ্চ সেট্ঠিভরিযঞ্চ উপরিপাসাদা হেট্ঠাওতরণকালতো খিপ্পতরং জেতৰনং সম্পাপেসি. তে উভোপি সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা কালং আরোচেসুং. সত্থা ভত্তগ্গং পৰিসিত্ৰা পঞ্ঞত্তৰরবুদ্ধাসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. মহাসেট্ঠি বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দক্খিণোদকং অদাসি, সেট্ঠিভরিযা তথাগতস্স পত্তে পূৰে পতিট্ঠাপেসি. সত্থা অত্তনো যাপনমত্তং গণ্হি, পঞ্চসতা ভিক্খূপি তথেৰ গণ্হিংসু. সেট্ঠি খীরসপ্পিমধুফাণিতসক্খরাদীনি দদমানো অগমাসি. সত্থা পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেসি. মহাসেট্ঠিপি সদ্ধিং ভরিযায যাৰদত্থং খাদি, পূৰানং পরিযোসানমেৰ ন পঞ্ঞাযতি, সকলৰিহারে ভিক্খূনঞ্চ ৰিঘাসাদানঞ্চ দিন্নেপি ন পরিযন্তো পঞ্ঞাযতি. ‘‘ভন্তে, পূৰা পরিক্খযং ন গচ্ছন্তী’’তি ভগৰতো আরোচেসুং. তেন হি জেতৰনদ্ৰারকোট্ঠকে ছড্ডেথাতি. অথ নে দ্ৰারকোট্ঠকস্স অৰিদূরে পব্ভারট্ঠানে ছড্ডযিংসু. অজ্জতনাপি তং ঠানং ‘‘কপল্লপূৰপব্ভারো’’ত্ৰেৰ পঞ্ঞাযতি. মহাসেট্ঠি সদ্ধিং ভরিযায ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. ভগৰা অনুমোদনং অকাসি. অনুমোদনাপরিযোসানে উভোপি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায সত্থারং ৰন্দিত্ৰা দ্ৰারকোট্ঠকে সোপানং আরুয্হ অত্তনো পাসাদেযেৰ পতিট্ঠহিংসু. ততো পট্ঠায মহাসেট্ঠি অসীতিকোটিধনং বুদ্ধসাসনেযেৰ ৰিকিরি.

পুনদিৰসে সম্মাসম্বুদ্ধে সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা জেতৰনং আগম্ম ভিক্খূনং সুগতোৰাদং দত্ৰা গন্ধকুটিং পৰিসিত্ৰা পটিসল্লীনে সাযন্হসমযে ধম্মসভাযং সন্নিপতিতা ভিক্খূ ‘‘পস্সথাৰুসো, মহামোগ্গল্লানত্থেরস্সানুভাৰং, অনুপহচ্চ সদ্ধং অনুপহচ্চ ভোগে মচ্ছরিযসেট্ঠিং মুহুত্তেনেৰ দমেত্ৰা নিব্বিসেৰনং কত্ৰা পূৰে গাহাপেত্ৰা জেতৰনং আনেত্ৰা সত্থু সম্মুখং কত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেসি, অহো মহানুভাৰো থেরো’’তি থেরস্স গুণকথং কথেন্তা নিসীদিংসু. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ভিক্খৰে, কুলদমকেন নাম ভিক্খুনা কুলে অৰিহেঠেত্ৰা অকিলমেত্ৰা পুপ্ফতো রেণুং গণ্হন্তেন ভমরেন ৰিয উপসঙ্কমিত্ৰা বুদ্ধগুণে জানাপেতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা থেরং পসংসন্তো –

‘‘যথাপি ভমরো পুপ্ফং, ৰণ্ণগন্ধমহেঠযং;

পলেতি রসমাদায, এৰং গামে মুনী চরে’’তি. (ধ. প. ৪৯) –

ইমং ধম্মপদে গাথং ৰত্ৰা উত্তরিপি থেরস্স গুণং পকাসেতুং ‘‘ন ভিক্খৰে, ইদানেৰ মোগ্গল্লানেন মচ্ছরিযসেট্ঠি দমিতো, পুব্বেপি তং দমেত্ৰা কম্মফলসম্বন্ধং জানাপেসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বারাণসিযং ইল্লিসো নাম সেট্ঠি অহোসি অসীতিকোটিৰিভৰো পুরিসদোসসমন্নাগতো খঞ্জো কুণী ৰিসমক্খিমণ্ডলো অস্সদ্ধো অপ্পসন্নো মচ্ছরী, নেৰ অঞ্ঞেসং দেতি, ন সযং পরিভুঞ্জতি. রক্খসপরিগ্গহিতপোক্খরণী ৰিযস্স গেহং অহোসি. মাতাপিতরো পনস্স যাৰ সত্তমা কুলপরিৰট্টা দাযকা দানপতিনো. সো সেট্ঠিট্ঠানং লভিত্ৰাযেৰ কুলৰংসং নাসেত্ৰা দানসালং ঝাপেত্ৰা যাচকে পোথেত্ৰা নিক্কড্ঢিত্ৰা ধনমেৰ সণ্ঠাপেসি.

সো একদিৰসং রাজূপট্ঠানং গন্ত্ৰা অত্তনো ঘরং আগচ্ছন্তো একং মগ্গকিলন্তং জানপদমনুস্সং, একং সুরাৰারকং, আদায পীঠকে নিসীদিত্ৰা অম্বিলসুরায কোসকং পূরেত্ৰা পূরেত্ৰা পূতিমচ্ছকেন উত্তরিভঙ্গেন পিৰন্তং দিস্ৰা সুরং পাতুকামো হুত্ৰা চিন্তেসি ‘‘সচাহং সুরং পিৰিস্সামি, মযি পিৰন্তে বহূ পিৰিতুকামা ভৰিস্সন্তি, এৰং মে ধনপরিক্খযো ভৰিস্সতী’’তি. সো তণ্হং অধিৰাসেন্তো ৰিচরিত্ৰা গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে অধিৰাসেতুং অসক্কোন্তো ৰিহতকপ্পাসো ৰিয পণ্ডুসরীরো অহোসি ধম্মনিসন্থতগত্তো জাতো. অথেকদিৰসং গব্ভং পৰিসিত্ৰা মঞ্চকং উপগূহিত্ৰা নিপজ্জি. তমেনং ভরিযা উপসঙ্কমিত্ৰা পিট্ঠিং পরিমজ্জিত্ৰা ‘‘কিং তে, সামি, অফাসুক’’ন্তি পুচ্ছি. সব্বং হেট্ঠা কথিতনিযামেনেৰ ৰেদিতব্বং. ‘‘তেন হি একস্সেৰ তে পহোনকং সুরং করোমী’’তি পন ৰুত্তে ‘‘গেহে সুরায কারিযমানায বহূ পচ্চাসীসন্তি, অন্তরাপণতো আহরাপেত্ৰাপি ন সক্কা ইধ নিসিন্নেন পিৰিতু’’ন্তি মাসকমত্তং দত্ৰা অন্তরাপণতো সুরাৰারকং আহরাপেত্ৰা চেটকেন গাহাপেত্ৰা নগরা নিক্খম্ম নদীতীরং গন্ত্ৰা মহামগ্গসমীপে একং গুম্বং পৰিসিত্ৰা সুরাৰারকং ঠপাপেত্ৰা ‘‘গচ্ছ ত্ৰ’’ন্তি চেটকং দূরে নিসীদাপেত্ৰা কোসকং পূরেত্ৰা সুরং পাতুং আরভি.

পিতা পনস্স দানাদীনং পুঞ্ঞানং কতত্তা দেৰলোকে সক্কো হুত্ৰা নিব্বত্তি. সো তস্মিং খণে ‘‘পৰত্ততি নু খো মে দানগ্গং, উদাহু নো’’তি আৰজ্জেন্তো তস্স অপ্পৰত্তিং ঞত্ৰা, পুত্তস্স কুলৰংসং নাসেত্ৰা দানসালং ঝাপেত্ৰা যাচকে নিক্কড্ঢিত্ৰা মচ্ছরিযভাৰে পতিট্ঠায ‘‘অঞ্ঞেসং দাতব্বং ভৰিস্সতী’’তি ভযেন গুম্বং পৰিসিত্ৰা এককস্সেৰ সুরং পিৰনভাৰঞ্চ দিস্ৰা ‘‘গচ্ছামি, নং সঙ্খোভেত্ৰা দমেত্ৰা কম্মফলসম্বন্ধং জানাপেত্ৰা দানং দাপেত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তনারহং করোমী’’তি মনুস্সপথং ওতরিত্ৰা ইল্লিসসেট্ঠিনা সদিসং খঞ্জং কুণিং ৰিসমচক্খুমণ্ডলং অত্তভাৰং নিম্মিনিত্ৰা বারাণসিনগরং পৰিসিত্ৰা রঞ্ঞো নিৰেসনদ্ৰারে ঠত্ৰা অত্তনো আগতভাৰং আরোচাপেত্ৰা ‘‘পৰিসতূ’’তি ৰুত্তে পৰিসিত্ৰা রাজানং ৰন্দিত্ৰা অট্ঠাসি. রাজা ‘‘কিং, মহাসেট্ঠি, অৰেলায আগতোসী’’তি আহ. ‘‘আম, আগতোম্হি, দেৰ ঘরে মে অসীতিকোটিমত্তং ধনং অত্থি, তং দেৰো আহরাপেত্ৰা অত্তনো ভণ্ডাগারং পূরাপেতূ’’তি. ‘‘অলং মহাসেট্ঠি, তৰ ধনতো অম্হাকং গেহে বহুতরং ধন’’ন্তি. ‘‘সচে, দেৰ, তুম্হাকং কম্মং নত্থি, যথারুচিযা ধনং গহেত্ৰা দানং দম্মী’’তি. ‘‘দেহি, মহাসেট্ঠী’’তি. সো ‘‘সাধু, দেৰা’’তি রাজানং ৰন্দিত্ৰা নিক্খমিত্ৰা ইল্লিসসেট্ঠিনো গেহং অগমাসি, সব্বে উপট্ঠাকমনুস্সা পরিৰারেসুং, একোপি ‘‘নাযং, ইল্লিসো’’তি জানিতুং সমত্থো নাম নত্থি.

সো গেহং পৰিসিত্ৰা অন্তোউম্মারে ঠত্ৰা দোৰারিকং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘যো অঞ্ঞো মযা সমানরূপো আগন্ত্ৰা ‘মমেতং গেহ’ন্তি পৰিসিতুং আগচ্ছতি, তং পিট্ঠিযং পহরিত্ৰা নীহরেয্যাথা’’তি ৰত্ৰা পাসাদং আরুয্হ মহারহে আসনে নিসীদিত্ৰা সেট্ঠিভরিযং পক্কোসাপেত্ৰা সিতাকারং দস্সেত্ৰা ‘‘ভদ্দে, দানং দেমা’’তি আহ. তস্স তং ৰচনং সুত্ৰাৰ সেট্ঠিভরিযা চ পুত্তধীতরো চ দাসকম্মকরা চ ‘‘এত্তকং কালং দানং দাতুং চিত্তমেৰ নত্থি, অজ্জ পন সুরং পিৰিত্ৰা মুদুচিত্তো হুত্ৰা দাতুকামো জাতো ভৰিস্সতী’’তি ৰদিংসু. অথ নং সেট্ঠিভরিযা ‘‘যথারুচিযা দেথ, সামী’’তি আহ. তেন হি ভেরিৰাদকং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘‘সুৰণ্ণরজতমণিমুত্তাদীহি অত্থিকা ইল্লিসসেট্ঠিস্স ঘরং গচ্ছন্তূ’ন্তি সকলনগরে ভেরিং চরাপেহী’’তি. সা চ তথা কারেসি. মহাজনো পচ্ছিপসিব্বকাদীনি গহেত্ৰা গেহদ্ৰারে সন্নিপতি. সক্কো সত্তরতনপূরে গব্ভে ৰিৰরাপেত্ৰা ‘‘তুম্হাকং দম্মি, যাৰদিচ্ছকং গহেত্ৰা গচ্ছথা’’তি আহ. মহাজনো ধনং নীহরিত্ৰা মহাতলে রাসিং কত্ৰা আভতভাজনানি পূরেত্ৰা গচ্ছতি.

অঞ্ঞতরো জনপদমনুস্সো ইল্লিসসেট্ঠিনো গোণে তস্সেৰ রথে যোজেত্ৰা সত্তহি রতনেহি পূরেত্ৰা নগরা নিক্খম্ম মহামগ্গং পটিপজ্জিত্ৰা তস্স গুম্বস্স অৰিদূরেন রথং পেসেন্তো ‘‘ৰস্সসতং জীৰ, সামি, ইল্লিসসেট্ঠি, তং নিস্সায ইদানি মে যাৰজীৰং কম্মং অকত্ৰা জীৰিতব্বং জাতং, তৰেৰ রথো, তৰেৰ গোণা, তৰেৰ গেহে সত্ত রতনানি, নেৰ মাতরা দিন্নানি, ন পিতরা, তং নিস্সায লদ্ধানি, সামী’’তি সেট্ঠিনো গুণকথং কথেন্তো গচ্ছতি. সো তং সদ্দং সুত্ৰা ভীততসিতো চিন্তেসি ‘‘অযং মম নামং গহেত্ৰা ইদঞ্চিদঞ্চ ৰদতি, কচ্চি নু খো মম ধনং রঞ্ঞা লোকস্স দিন্ন’’ন্তি গুম্বা নিক্খমিত্ৰা গোণে চ রথঞ্চ সঞ্জানিত্ৰা ‘‘অরে, চেটক, ময্হং গোণা, ময্হং রথো’’তি ৰত্ৰা গন্ত্ৰা গোণে নাসারজ্জুযং গণ্হি, গহপতিকো রথা ওরুয্হ ‘‘অরে, দুট্ঠচেটক, ইল্লিসমহাসেট্ঠি সকলনগরস্স দানং দেতি, ত্ৰং কিং অহোসী’’তি পক্খন্দিত্ৰা অসনিং পাতেন্তো ৰিয খন্ধে পহরিত্ৰা রথং আদায অগমাসি. সো পুন কম্পমানো উট্ঠায পংসুং পুঞ্ছিত্ৰা পুঞ্ছিত্ৰা ৰেগেন গন্ত্ৰা রথং গণ্হি, গহপতিকো রথা ওতরিত্ৰা কেসেসু গহেত্ৰা ওণামেত্ৰা কপ্পরপহারেহি কোট্টেত্ৰা গলে গহেত্ৰা আগতমগ্গাভিমুখং খিপিত্ৰা পক্কামি. এত্তাৰতাস্স সুরামদো ছিজ্জি. সো কম্পমানো ৰেগেন নিৰেসনদ্ৰারং গন্ত্ৰা ধনং আদায গচ্ছন্তে মহাজনে দিস্ৰা ‘‘অম্ভো কিং নামেতং, কিং রাজা মম ধনং ৰিলুম্পাপেতী’’তি তং তং গন্ত্ৰা গণ্হাতি, গহিতগহিতা পহরিত্ৰা পাদমূলেযেৰ পাতেন্তি. সো ৰেদনাপ্পত্তো গেহং পৰিসিতুং আরভি. দ্ৰারপালা ‘‘অরে, দুট্ঠগহপতি, কহং পৰিসসী’’তি ৰংসপেসিকাহি পোথেত্ৰা গীৰাযং গহেত্ৰা নীহরিংসু.

সো ‘‘ঠপেত্ৰা ইদানি রাজানং নত্থি মে অঞ্ঞো কোচি পটিসরণো’’তি রঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘দেৰ, মম গেহং তুম্হে ৰিলুম্পাপেথা’’তি আহ. নাহং সেট্ঠি ৰিলুম্পাপেমি, ননু ত্ৰমেৰ আগন্ত্ৰা ‘‘সচে তুম্হে ন গণ্হথ, অহং মম ধনং দানং দস্সামী’’তি নগরে ভেরিং চরাপেত্ৰা দানং অদাসীতি. নাহং, দেৰ, তুম্হাকং সন্তিকং আগচ্ছামি, কিং তুম্হে ময্হং মচ্ছরিযভাৰং ন জানাথ, অহং তিণগ্গেন তেলবিন্দুম্পি ন কস্সচি দেমি. যো দানং দেতি, তং পক্কোসাপেত্ৰা ৰীমংসথ, দেৰাতি. রাজা সক্কং পক্কোসাপেসি, দ্ৰিন্নং জনানং ৰিসেসং নেৰ রাজা জানাতি, ন অমচ্চা. মচ্ছরিযসেট্ঠি ‘‘কিং, দেৰ, অযং সেট্ঠি, অহং সেট্ঠী’’তি আহ. ‘‘মযং ন সঞ্জানাম, অত্থি তে কোচি সঞ্জাননকো’’তি? ‘‘ভরিযা মে, দেৰা’’তি. ভরিযং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘কতরো তে সামিকো’’তি পুচ্ছিংসু. সা ‘‘অয’’ন্তি সক্কস্সেৰ সন্তিকে অট্ঠাসি. পুত্তধীতরো দাসকম্মকরে চ পক্কোসাপেত্ৰা পুচ্ছিংসু, সব্বেপি সক্কস্সেৰ সন্তিকে তিট্ঠন্তি.

পুন সেট্ঠি চিন্তেসি ‘‘ময্হং সীসে পিল়কা অত্থি, কেসেহি পটিচ্ছন্না, তং খো পন কপ্পকো এৰ জানাতি, তং পক্কোসাপেস্সামী’’তি. সো ‘‘কপ্পকো মং, দেৰ, সঞ্জানাতি, তং পক্কোসাপেথা’’তি আহ. তস্মিং পন কালে বোধিসত্তো তস্স কপ্পকো অহোসি. রাজা তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘ইল্লিসসেট্ঠিং জানাসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘সীসং ওলোকেত্ৰা জানিস্সামি, দেৰা’’তি. ‘‘তেন হি দ্ৰিন্নম্পি সীসং ওলোকেহী’’তি. তস্মিং খণে সক্কো সীসে পিল়কং মাপেসি. বোধিসত্তো দ্ৰিন্নম্পি সীসং ওলোকেন্তো পিল়কা দিস্ৰা ‘‘মহারাজ, দ্ৰিন্নম্পি সীসে পিল়কা অত্থেৰ, নাহং এতেসু একস্সাপি ইল্লিসভাৰং সঞ্জানিতুং সক্কোমী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

৭৮. ‘‘উভো খঞ্জা উভো কুণী, উভো ৰিসমচক্খুকা;

উভিন্নং পিল়কা জাতা, নাহং পস্সামি ইল্লিস’’ন্তি.

তত্থ উভোতি দ্ৰেপি জনা. খঞ্জাতি কুণ্ঠপাদা. কুণীতি কুণ্ঠহত্থা. ৰিসমচক্খুকাতি ৰিসমক্খিমণ্ডলা কেকরা. পিল়কাতি দ্ৰিন্নম্পি একস্মিংযেৰ সীসপদেসে একসণ্ঠানাৰ পিল়কা জাতা. নাহং পস্সামীতি অহং ‘‘ইমেসু অযং নাম ইল্লিসো’’তি ন পস্সামি, একস্সাপি ইল্লিসভাৰং ন জানামীতি অৰোচ.

বোধিসত্তস্স ৰচনং সুত্ৰা সেট্ঠি কম্পমানো ধনসোকেন সতিং পচ্চুপট্ঠাপেতুং অসক্কোন্তো তত্থেৰ পতি. তস্মিং খণে সক্কো ‘‘নাহং, মহারাজ, ইল্লিসো, সক্কোহমস্মী’’তি মহতিযা সক্কলীলায আকাসে অট্ঠাসি. ইল্লিসস্স মুখং পুঞ্ছিত্ৰা উদকেন সিঞ্চিংসু, সো উট্ঠায সক্কং দেৰরাজানং ৰন্দিত্ৰা অট্ঠাসি. অথ নং সক্কো আহ ‘‘ইল্লিস, ইদং ধনং মম সন্তকং, ন তৰ. অহঞ্হি তে পিতা, ত্ৰং মম পুত্তো. অহং দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা সক্কত্তং পত্তো, ত্ৰং পন মে ৰংসং উপচ্ছিন্দিত্ৰা অদানসীলো হুত্ৰা মচ্ছরিযে পতিট্ঠায দানসালাযো ঝাপেত্ৰা যাচকে নিক্কড্ঢিত্ৰা ধনমেৰ সণ্ঠাপেসি. তং নেৰ ত্ৰং পরিভুঞ্জসি, ন অঞ্ঞেসং দেসি, রক্খসপরিগ্গহিতং ৰিয তিট্ঠতি. সচে মে দানসালা পাকতিকা কত্ৰা দানং দস্সসি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে দস্সসি, সব্বং তে ধনং অন্তরধাপেত্ৰা ইমিনা ইন্দৰজিরেন তে সীসং ছিন্দিত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেস্সামী’’তি. ইল্লিসসেট্ঠি মরণভযেন সন্তজ্জিতো ‘‘ইতো পট্ঠায দানং দস্সামী’’তি পটিঞ্ঞং অদাসি. সক্কো তস্স পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা আকাসে নিসিন্নোৰ ধম্মং দেসেত্ৰা তং সীলেসু পতিট্ঠাপেত্ৰা সকট্ঠানমেৰ অগমাসি. ইল্লিসোপি দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা সগ্গপরাযণো অহোসি.

সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ মোগ্গল্লানো মচ্ছরিযসেট্ঠিং দমেতি, পুব্বেপেস ইমিনা দমিতোযেৰা’’তি ৰত্ৰা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ইল্লিসো মচ্ছরিযসেট্ঠি অহোসি, সক্কো দেৰরাজা মহামোগ্গল্লানো, রাজা আনন্দো, কপ্পকো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

ইল্লিসজাতকৰণ্ণনা অট্ঠমা.

[৭৯] ৯. খরস্সরজাতকৰণ্ণনা

যতো ৰিলুত্তা চ হতা চ গাৰোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং অমচ্চং আরব্ভ কথেসি. কোসলরঞ্ঞো কির একো অমচ্চো রাজানং আরাধেত্ৰা পচ্চন্তগামে রাজবলিং লভিত্ৰা চোরেহি সদ্ধিং একতো হুত্ৰা ‘‘অহং মনুস্সে আদায অরঞ্ঞং পৰিসিস্সামি, তুম্হে গামং ৰিলুম্পিত্ৰা উপড্ঢং ময্হং দদেয্যাথা’’তি ৰত্ৰা পগেৰ মনুস্সে সন্নিপাতেত্ৰা অরঞ্ঞং গন্ত্ৰা চোরেসু আগন্ত্ৰা গাৰিযো ঘাতেত্ৰা মংসং খাদিত্ৰা গামং ৰিলুম্পিত্ৰা গতেসু সাযন্হসমযে মহাজনপরিৰুতো আগচ্ছতি. তস্স ন চিরস্সেৰ তং কম্মং পাকটং জাতং. মনুস্সা রঞ্ঞো আরোচেসুং. রাজা তং পক্কোসাপেত্ৰা দোসং পতিট্ঠাপেত্ৰা সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা অঞ্ঞং গামভোজকং পেসেত্ৰা জেতৰনং গন্ত্ৰা ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসি. ভগৰা ‘‘ন, মহারাজ, ইদানেৰ এস এৰংসীলো, পুব্বেপি এৰংসীলোযেৰা’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে একস্স অমচ্চস্স পচ্চন্তগামং অদাসি. সব্বং পুরিমসদিসমেৰ. তদা পন বোধিসত্তো ৰণিজ্জায পচ্চন্তে ৰিচরন্তো তস্মিং গামকে নিৰাসং কপ্পেসি. সো তস্মিং গামভোজকে সাযন্হসমযে মহাজনপরিৰারেন ভেরিযা ৰজ্জমানায আগচ্ছন্তে ‘‘অযং দুট্ঠগামভোজকো চোরেহি সদ্ধিং একতো হুত্ৰা গামং ৰিলুম্পাপেত্ৰা চোরেসু পলাযিত্ৰা অটৰিং পৰিট্ঠেসু ইদানি উপসন্তূপসন্তো ৰিয ভেরিযা ৰজ্জমানায আগচ্ছতী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

৭৯. ‘‘যতো ৰিলুত্তা চ হতা চ গাৰো, দড্ঢানি গেহানি জনো চ নীতো;

অথাগমা পুত্তহতায পুত্তো, খরস্সরং ডিণ্ডিমং ৰাদযন্তো’’তি.

তত্থ যতোতি যদা. ৰিলুত্তা চ হতা চাতি ৰিলুম্পিত্ৰা বন্ধিত্ৰা চ নীতা, মংসং খাদনত্থায চ হতা. গাৰোতি গোরূপানি. দড্ঢানীতি অগ্গিং দত্ৰা ঝাপিতানি. জনো চ নীতোতি করমরগ্গাহং গহেত্ৰা নীতো. পুত্তহতায পুত্তোতি হতপুত্তায পুত্তো, নিল্লজ্জোতি অত্থো. ছিন্নহিরোত্তপ্পস্স হি মাতা নাম নত্থি, ইতি সো তস্সা জীৰন্তোপি হতপুত্তট্ঠানে তিট্ঠতীতি হতপুত্তায পুত্তো নাম হোতি. খরস্সরন্তি থদ্ধসদ্দং. ডিণ্ডিমন্তি পটহভেরিং.

এৰং বোধিসত্তো ইমায গাথায তং পরিভাসি. ন চিরেনেৰ চ তস্স তং কম্মং পাকটং জাতং, অথস্স রাজা দোসানুরূপং নিগ্গহং অকাসি.