৬. আসীসৰগ্গো

[৫১] ১. মহাসীলৰজাতকৰণ্ণনা

আসীসেথেৰ পুরিসোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো ওস্সট্ঠৰীরিযং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. তঞ্হি সত্থা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং ভিক্খু ওস্সট্ঠৰীরিযোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, ভন্তে’’তি চ ৰুত্তে ‘‘কস্মা ত্ৰং ভিক্খু এৰরূপে নিয্যানিকসাসনে পব্বজিত্ৰা ৰীরিযং ওস্সজি, পুব্বে পণ্ডিতা রজ্জা পরিহাযিত্ৰাপি অত্তনো ৰীরিযে ঠত্ৰাৰ নট্ঠম্পি যসং পুন উপ্পাদযিংসূ’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো রঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তো. তস্স নামগ্গহণদিৰসে ‘‘সীলৰকুমারো’’তি নামং অকংসু. সো সোল়সৰস্সুদ্দেসিকোৰ সব্বসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং পত্ৰা অপরভাগে পিতু অচ্চযেন রজ্জে পতিট্ঠিতো মহাসীলৰরাজা নাম অহোসি ধম্মিকো ধম্মরাজা. সো নগরস্স চতূসু দ্ৰারেসু চতস্সো, মজ্ঝে একং, নিৰেসনদ্ৰারে একন্তি নিচ্চং ছ দানসালাযো কারাপেত্ৰা কপণদ্ধিকানং দানং দেতি, সীলং রক্খতি, উপোসথকম্মং করোতি, খন্তিমেত্তানুদ্দযসম্পন্নো অঙ্কে নিসিন্নং পুত্তং পরিতোসযমানো ৰিয সব্বসত্তে পরিতোসযমানো ধম্মেন রজ্জং কারেতি. তস্সেকো অমচ্চো অন্তেপুরে পদুব্ভিত্ৰা অপরভাগে পাকটো জাতো. অমচ্চা রঞ্ঞো আরোচেসুং. রাজা পরিগ্গণ্হন্তো অত্তনা পচ্চক্খতো ঞত্ৰা তং অমচ্চং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘অন্ধবাল অযুত্তং তে কতং, ন ত্ৰং মম ৰিজিতে ৰসিতুং অরহসি, অত্তনো ধনঞ্চ পুত্তদারে চ গহেত্ৰা অঞ্ঞত্থ যাহী’’তি রট্ঠা পব্বাজেসি. সো নিক্খমিত্ৰা কাসিরট্ঠং অতিক্কম্ম কোসলজনপদং গন্ত্ৰা কোসলরাজানং উপট্ঠহন্তো অনুক্কমেন রঞ্ঞো অব্ভন্তরিকো ৰিস্সাসিকো জাতো.

সো একদিৰসং কোসলরাজানং আহ – ‘‘দেৰ বারাণসিরজ্জং নাম নিম্মক্খিকমধুপটলসদিসং, রাজা অতিমুদুকো, অপ্পেনেৰ বলৰাহনেন সক্কা বারাণসিরজ্জং গণ্হিতু’’ন্তি. রাজা তস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘বারাণসিরজ্জং নাম মহা, অযঞ্চ ‘অপ্পেনেৰ বলৰাহনেন সক্কা বারাণসিরজ্জং গণ্হিতু’ন্তি আহ, কিং নু খো পন পযুত্তকচোরো সিযা’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘পযুত্তকোসি মঞ্ঞে’’তি আহ. ‘‘নাহং, দেৰ, পযুত্তকো, সচ্চমেৰ ৰদামি. সচে মে ন সদ্দহথ, মনুস্সে পেসেত্ৰা পচ্চন্তগামং হনাপেথ, তে মনুস্সে গহেত্ৰা অত্তনো সন্তিকং নীতে ধনং দত্ৰা ৰিস্সজ্জেস্সতী’’তি. রাজা ‘‘অযং অতিৰিয সূরো হুত্ৰা ৰদতি, ৰীমংসিস্সামি তাৰা’’তি অত্তনো পুরিসে পেসেত্ৰা পচ্চন্তগামং হনাপেসি. মনুস্সা তে চোরে গহেত্ৰা বারাণসিরঞ্ঞো দস্সেসুং. রাজা তে দিস্ৰা ‘‘তাতা, কস্মা গামং হনথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘জীৰিতুং অসক্কোন্তা, দেৰা’’তি ৰুত্তে রাজা ‘‘অথ কস্মা মম সন্তিকং নাগমিত্থ, ইতোদানি পট্ঠায এৰরূপং কম্মং মা করিত্থা’’তি তেসং ধনং দত্ৰা ৰিস্সজ্জেসি. তে গন্ত্ৰা কোসলরঞ্ঞো তং পৰত্তিং আরোচেসুং. সো এত্তকেনাপি গন্তুং অৰিসহন্তো পুন মজ্ঝেজনপদং হনাপেসি. তেপি চোরে রাজা তথেৰ ধনং দত্ৰা ৰিস্সজ্জেসি. সো এত্তকেনাপি অগন্ত্ৰা পুন পেসেত্ৰা অন্তরৰীথিযং ৰিলুম্পাপেসি, রাজা তেসম্পি চোরানং ধনং দত্ৰা ৰিস্সজ্জেসিযেৰ. তদা কোসলরাজা ‘‘অতিৰিয ধম্মিকো রাজা’’তি ঞত্ৰা ‘‘বারাণসিরজ্জং গহেস্সামী’’তি বলৰাহনং আদায নিয্যাসি.

তদা পন বারাণসিরঞ্ঞো মত্তৰারণেপি অভিমুখং আগচ্ছন্তে অনিৰত্তনধম্মা অসনিযাপি সীসে পতন্তিযা অসন্তসনসভাৰা সীলৰমহারাজস্স রুচিযা সতি সকলজম্বুদীপে রজ্জং গহেতুং সমত্থা সহস্সমত্তা অভেজ্জৰরসূরা মহাযোধা হোন্তি. তে ‘‘কোসলরাজা আগচ্ছতী’’তি সুত্ৰা রাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘দেৰ, কোসলরাজা কির ‘বারাণসিরজ্জং গণ্হিস্সামী’তি আগচ্ছতি, গচ্ছাম, নং অম্হাকং রজ্জসীমং অনোক্কন্তমেৰ পোথেত্ৰা গণ্হামা’’তি ৰদিংসু. রাজা ‘‘তাতা, মং নিস্সায অঞ্ঞেসং কিলমনকিচ্চং নত্থি, রজ্জত্থিকো রজ্জং গণ্হাতু, মাগমিত্থা’’তি নিৰারেসি. কোসলরাজা রজ্জসীমং অতিক্কমিত্ৰা জনপদমজ্ঝং পাৰিসি. অমচ্চা পুনপি রাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা তথেৰ ৰদিংসু, রাজা পুরিমনযেনেৰ নিৰারেসি. কোসলরাজা বহিনগরে ঠত্ৰা ‘‘রজ্জং ৰা দেতু যুদ্ধং ৰা’’তি সীলৰমহারাজস্স সাসনং পেসেসি. রাজা তং সুত্ৰা ‘‘নত্থি মযা সদ্ধিং যুদ্ধং, রজ্জং গণ্হাতূ’’তি পটিসাসনং পেসেসি. পুনপি অমচ্চা রাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘দেৰ, ন মযং কোসলরঞ্ঞো নগরং পৰিসিতুং দেম, বহিনগরেযেৰ নং পোথেত্ৰা গণ্হামা’’তি আহংসু, রাজা পুরিমনযেনেৰ নিৰারেত্ৰা নগরদ্ৰারানি ৰিৰরাপেত্ৰা সদ্ধিং অমচ্চসহস্সেন মহাতলে পল্লঙ্কমজ্ঝে নিসীদি.

কোসলরাজা মহন্তেন বলৰাহনেন বারাণসিং পাৰিসি. সো একম্পি পটিসত্তুং অপস্সন্তো রঞ্ঞো নিৰেসনদ্ৰারং গন্ত্ৰা অমচ্চগণপরিৰুতো অপারুতদ্ৰারে নিৰেসনে অলঙ্কতপটিযত্তং মহাতলং আরুয্হ নিসিন্নং নিরাপরাধং সীলৰমহারাজানং সদ্ধিং অমচ্চসহস্সেন গণ্হাপেত্ৰা ‘‘গচ্ছথ, ইমং রাজানং সদ্ধিং অমচ্চেহি পচ্ছাবাহং গাল়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৰা আমকসুসানং নেত্ৰা গলপ্পমাণে আৰাটে খনিত্ৰা যথা একোপি হত্থং উক্খিপিতুং ন সক্কোতি, এৰং পংসুং পক্খিপিত্ৰা নিখনথ, রত্তিং সিঙ্গালা আগন্ত্ৰা এতেসং কাতব্বযুত্তকং করিস্সন্তী’’তি আহ. মনুস্সা চোররঞ্ঞো আণং সুত্ৰা রাজানং সদ্ধিং অমচ্চেহি পচ্ছাবাহং গাল়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৰা নিক্খমিংসু. তস্মিম্পি কালে সীলৰমহারাজা চোররঞ্ঞো আঘাতমত্তম্পি নাকাসি. তেসুপি অমচ্চেসু এৰং বন্ধিত্ৰা নীযমানেসু একোপি রঞ্ঞো ৰচনং ভিন্দিতুং সমত্থো নাম নাহোসি. এৰং সুৰিনীতা কিরস্স পরিসা. অথ তে রাজপুরিসা সামচ্চং সীলৰমহারাজানং আমকসুসানং নেত্ৰা গলপ্পমাণে আৰাটে খনিত্ৰা সীলৰমহারাজানং মজ্ঝে, উভোসু পস্সেসু সেসঅমচ্চেতি এৰং সব্বেপি আৰাটেসু ওতারেত্ৰা পংসুং আকিরিত্ৰা ঘনং আকোটেত্ৰা অগমংসু. তদা সীলৰমহারাজা অমচ্চে আমন্তেত্ৰা ‘‘চোররঞ্ঞো উপরি কোপং অকত্ৰা মেত্তং এৰ ভাৰেথ, তাতা’’তি ওৰদি.

অথ অড্ঢরত্তসমযে ‘‘মনুস্সমংসং খাদিস্সামা’’তি সিঙ্গালা আগমিংসু. তে দিস্ৰা রাজা চ অমচ্চা চ একপ্পহারেনেৰ সদ্দমকংসু, সিঙ্গালা ভীতা পলাযিংসু. তে নিৰত্তিত্ৰা ওলোকেন্তা পচ্ছতো কস্সচি অনাগমনভাৰং ঞত্ৰা পুন পচ্চাগমিংসু. ইতরেপি তথেৰ সদ্দমকংসু. এৰং যাৰততিযং পলাযিত্ৰা পুন ওলোকেন্তা তেসু একস্সপি অনাগমনভাৰং ঞত্ৰা ‘‘ৰজ্ঝপ্পত্তা এতে ভৰিস্সন্তী’’তি সূরা হুত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা পুন তেসু সদ্দং করোন্তেসুপি ন পলাযিংসু. জেট্ঠকসিঙ্গালো রাজানং উপগঞ্ছি, সেসা সিঙ্গালা সেসানং অমচ্চানং সন্তিকং অগমংসু. উপাযকুসলো রাজা তস্স অত্তনো সন্তিকং আগতভাৰং ঞত্ৰা ডংসিতুং ওকাসং দেন্তো ৰিয গীৰং উক্খিপিত্ৰা তং গীৰায ডংসমানং হনুকট্ঠিকেন আকড্ঢিত্ৰা যন্তে পক্খিপিত্ৰা ৰিয গাল়্হং গণ্হি, নাগবলেন রঞ্ঞা হনুকট্ঠিকেন আকড্ঢিত্ৰা গীৰায গাল়্হং গহিতসিঙ্গালো অত্তানং মোচেতুং অসক্কোন্তো মরণভযতজ্জিতো মহাৰিরৰং ৰিরৰি. অৰসেসা সিঙ্গালা তস্স তং অট্টস্সরং সুত্ৰা ‘‘একেন পুরিসেন সুগ্গহিতো ভৰিস্সতী’’তি অমচ্চে উপসঙ্কমিতুং অসক্কোন্তা মরণভযতজ্জিতা সব্বে পলাযিংসু. রঞ্ঞো হনুকট্ঠিকেন দল়্হং কত্ৰা গহিতসিঙ্গালে অপরাপরং সঞ্চরন্তে পংসু সিথিলা অহোসি. সোপি সিঙ্গালো মরণভযভীতো চতূহি পাদেহি রঞ্ঞো উপরিভাগে পংসুং অপব্যূহি, রাজা পংসুনো সিথিলভাৰং ঞত্ৰা সিঙ্গালং ৰিস্সজ্জেত্ৰা নাগবলো থামসম্পন্নো অপরাপরং সঞ্চরন্তো উভো হত্থে উক্খিপিত্ৰা আৰাটমুখৰট্টিযং ওলুব্ভ ৰাতচ্ছিন্নৰলাহকো ৰিয নিক্খমিত্ৰা ঠিতো অমচ্চে অস্সাসেত্ৰা পংসুং ৰিযূহিত্ৰা সব্বে উদ্ধরিত্ৰা অমচ্চপরিৰুতো আমকসুসানে অট্ঠাসি.

তস্মিং সমযে মনুস্সা একং মতমনুস্সং আমকসুসানে ছড্ডেন্তা দ্ৰিন্নং যক্খানং সীমন্তরিকায ছড্ডেসুং. তে যক্খা তং মতমনুস্সং ভাজেতুং অসক্কোন্তা ‘‘ন মযং ইমং ভাজেতুং সক্কোম, অযং সীলৰরাজা ধম্মিকো, এস নো ভাজেত্ৰা দস্সতি, এতস্স সন্তিকং গচ্ছামা’’তি তং মতমনুস্সং পাদে গহেত্ৰা আকড্ঢন্তা রঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘দেৰ, অম্হাকং ইমং মতকং ভাজেত্ৰা দেহী’’তি আহংসু. ‘‘ভো যক্খা, অহং ইমং তুম্হাকং ভাজেত্ৰা দদেয্যং, অপরিসুদ্ধো পনম্হি, ন্হাযিস্সামি তাৰা’’তি. যক্খা চোররঞ্ঞো ঠপিতং ৰাসিতউদকং অত্তনো আনুভাৰেন আহরিত্ৰা রঞ্ঞো ন্হানত্থায অদংসু. ন্হত্ৰা ঠিতস্স সংহরিত্ৰা ঠপিতে চোররঞ্ঞো সাটকে আহরিত্ৰা অদংসু, তে নিৰাসেত্ৰা ঠিতস্স চতুজ্জাতিযগন্ধসমুগ্গং আহরিত্ৰা অদংসু, গন্ধে ৰিলিম্পিত্ৰা ঠিতস্স সুৰণ্ণসমুগ্গে মণিতালৰণ্টেসু ঠপিতানি নানাপুপ্ফানি আহরিত্ৰা অদংসু. পুপ্ফানি পিল়ন্ধিত্ৰা ঠিতকালে ‘‘অঞ্ঞং কিং করোমা’’তি পুচ্ছিংসু. রাজা অত্তনো ছাতকাকারং দস্সেসি, তে গন্ত্ৰা চোররঞ্ঞো সম্পাদিতং নানগ্গরসভোজনং আহরিত্ৰা অদংসু, রাজা ন্হাতানুলিত্তো সুমণ্ডিতপ্পসাধিতো নানগ্গরসভোজনং ভুঞ্জি. যক্খা চোররঞ্ঞো ঠপিতং ৰাসিতপানীযং সুৰণ্ণভিঙ্কারেনেৰ সুৰণ্ণসরকেনপি সদ্ধিং আহরিংসু. অথস্স পানীযং পিৰিত্ৰা মুখং ৰিক্খালেত্ৰা হত্থে ধোৰিত্ৰা ঠিতকালে চোররঞ্ঞো সম্পাদিতং পঞ্চসুগন্ধিকসুপরিভাৰিতং তম্বূলং আহরিত্ৰা অদংসু. তং খাদিত্ৰা ঠিতকালে ‘‘অঞ্ঞং কিং করোমা’’তি পুচ্ছিংসু. গন্ত্ৰা চোররঞ্ঞো উস্সীসকে নিক্খিত্তং মঙ্গলখগ্গং আহরথাতি. তম্পি গন্ত্ৰা আহরিংসু. রাজা তং খগ্গং গহেত্ৰা তং মতমনুস্সং উজুকং ঠপাপেত্ৰা মত্থকমজ্ঝে অসিনা পহরিত্ৰা দ্ৰে কোট্ঠাসে কত্ৰা দ্ৰিন্নং যক্খানং সমৰিভত্তমেৰ ৰিভজিত্ৰা অদাসি, দত্ৰা চ পন খগ্গং ধোৰিত্ৰা সন্নয্হিত্ৰা অট্ঠাসি. অথ তে যক্খা মনুস্সমংসং খাদিত্ৰা সুহিতা হুত্ৰা তুট্ঠচিত্তা ‘‘অঞ্ঞং তে, মহারাজ, কিং করোমা’’তি পুচ্ছিংসু. তেন হি তুম্হে অত্তনো আনুভাৰেন মং চোররঞ্ঞো সিরিগব্ভে ওতারেথ, ইমে চ অমচ্চে অত্তনো অত্তনো গেহেসু পতিট্ঠাপেথাতি. তে ‘‘সাধু দেৰা’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা তথা অকংসু.

তস্মিং সমযে চোররাজা অলঙ্কতসিরিগব্ভে সিরিসযনপিট্ঠে নিপন্নো নিদ্দাযতি. রাজা তস্স পমত্তস্স নিদ্দাযন্তস্স খগ্গতলেন উদরং পহরি. সো ভীতো পবুজ্ঝিত্ৰা দীপালোকেন সীলৰমহারাজানং সঞ্জানিত্ৰা সযনা উট্ঠায সতিং উপট্ঠপেত্ৰা ঠিতো রাজানং আহ ‘‘মহারাজ, এৰরূপায রত্তিযা গহিতারক্খে পিহিতদ্ৰারে ভৰনে আরক্খমনুস্সেহি নিরোকাসে ঠানে খগ্গং সন্নয্হিত্ৰা অলঙ্কতপটিযত্তো কথং নাম ত্ৰং ইমং সযনপিট্ঠং আগতোসী’’তি. রাজা অত্তনো আগমনাকারং সব্বং ৰিত্থারতো কথেসি. তং সুত্ৰা চোররাজা সংৰিগ্গমানসো ‘‘মহারাজ, অহং মনুস্সভূতোপি সমানো তুম্হাকং গুণে ন জানামি, পরেসং লোহিতমংসখাদকেহি পন কক্খল়েহি ফরুসেহি যক্খেহি তৰ গুণা ঞাতা, ন দানাহং, নরিন্দ, এৰরূপে সীলসম্পন্নে তযি দুব্ভিস্সামী’’তি খগ্গং আদায সপথং কত্ৰা রাজানং খমাপেত্ৰা মহাসযনে নিপজ্জাপেত্ৰা অত্তনা খুদ্দকমঞ্চকে নিপজ্জিত্ৰা পভাতায রত্তিযা উট্ঠিতে সূরিযে ভেরিং চরাপেত্ৰা সব্বসেনিযো চ অমচ্চব্রাহ্মণগহপতিকে চ সন্নিপাতাপেত্ৰা তেসং পুরতো আকাসে পুণ্ণচন্দং উক্খিপন্তো ৰিয সীলৰরঞ্ঞো গুণে কথেত্ৰা পরিসমজ্ঝেযেৰ পুন রাজানং খমাপেত্ৰা রজ্জং পটিচ্ছাপেত্ৰা ‘‘মহারাজ, ইতো পট্ঠায তুম্হাকং উপ্পন্নো চোরূপদ্দৰো ময্হং ভারো, মযা গহিতারক্খা তুম্হে রজ্জং করোথা’’তি ৰত্ৰা পেসুঞ্ঞকারকস্স আণং কারেত্ৰা অত্তনো বলৰাহনং আদায সকরট্ঠমেৰ গতো.

সীলৰরাজাপি খো অলঙ্কতপটিযত্তো সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা সরভপাদকে কঞ্চনপল্লঙ্কে নিসিন্নো অত্তনো সম্পত্তিং ওলোকেত্ৰা ‘‘অযঞ্চ এৰরূপা সম্পত্তি অমচ্চসহস্সস্স চ জীৰিতপটিলাভো মযি ৰীরিযং অকরোন্তে ন কিঞ্চি অভৰিস্স, ৰীরিযবলেন পনাহং নট্ঠঞ্চ ইমং যসং পটিলভিং, অমচ্চসহস্সস্স চ জীৰিতদানং অদাসিং, আসচ্ছেদং ৰত অকত্ৰা ৰীরিযমেৰ কত্তব্বং. কতৰীরিযস্স হি ফলং নাম এৰং সমিজ্ঝতী’’তি চিন্তেত্ৰা উদানৰসেন ইমং গাথমাহ –

৫১. ‘‘আসীসেথেৰ পুরিসো, ন নিব্বিন্দেয্য পণ্ডিতো;

পস্সামি ৰোহং অত্তানং, যথা ইচ্ছিং তথা অহূ’’তি.

তত্থ আসীসেথেৰাতি ‘‘এৰাহং ৰীরিযং আরভন্তো ইমম্হা দুক্খা মুচ্চিস্সামী’’তি অত্তনো ৰীরিযবলেন আসং করোথেৰ. ন নিব্বিন্দেয্য পণ্ডিতোতি পণ্ডিতো উপাযকুসলো যুত্তট্ঠানে ৰীরিযং করোন্তো ‘‘অহং ইমস্স ৰীরিযস্স ফলং ন লভিস্সামী’’তি ন উক্কণ্ঠেয্য, আসচ্ছেদং করেয্যাতি অত্থো. পস্সামি ৰোহং অত্তানন্তি এত্থ ৰোতি নিপাতমত্তং, অহং অজ্জ অত্তানং পস্সামি. যথা ইচ্ছিং তথা অহূতি অহঞ্হি আৰাটে নিখাতো তম্হা দুক্খা মুচ্চিত্ৰা পুন অত্তনো রজ্জসম্পত্তিং ইচ্ছিং, সো অহং ইমং সম্পত্তিং পত্তং অত্তানং পস্সামি. যথেৰাহং পুব্বে ইচ্ছিং, তথেৰ মে অত্তা জাতোতি. এৰং বোধিসত্তো ‘‘অহো ৰত ভো সীলসম্পন্নানং ৰীরিযফলং নাম সমিজ্ঝতী’’তি ইমায গাথায উদানং উদানেত্ৰা যাৰজীৰং পুঞ্ঞানি কত্ৰা যথাকম্মং গতো.

সত্থাপি ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেসি, সচ্চপরিযোসানে ওস্সট্ঠৰীরিযো ভিক্খু অরহত্তে পতিট্ঠাসি. সত্থা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পদুট্ঠামচ্চো দেৰদত্তো অহোসি, অমচ্চসহস্সং বুদ্ধপরিসা, সীলৰমহারাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

মহাসীলৰজাতকৰণ্ণনা পঠমা.

[৫২] ২. চূল়জনকজাতকৰণ্ণনা

ৰাযমেথেৰ পুরিসোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো ওস্সট্ঠৰীরিযমেৰারব্ভ কথেসি. তত্থ যং ৰত্তব্বং, তং সব্বং মহাজনকজাতকে (জা. ২.২২.১২৩ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি. জনকরাজা পন সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা নিসিন্নো ইমং গাথমাহ –

৫২. ‘‘ৰাযমেথেৰ পুরিসো, ন নিব্বিন্দেয্য পণ্ডিতো;

পস্সামি ৰোহং অত্তানং, উদকা থলমুব্ভত’’ন্তি.

তত্থ ৰাযমেথেৰাতি ৰাযামং করোথেৰ. উদকা থলমুব্ভতন্তি উদকতো থলমুত্তিণ্ণং থলে পতিট্ঠিতং অত্তানং পস্সামীতি. ইধাপি ওস্সট্ঠৰীরিযো ভিক্খু অরহত্তং পত্তো, জনকরাজা সম্মাসম্বুদ্ধোৰ অহোসীতি.

চূল়জনকজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.

[৫৩] ৩. পুণ্ণপাতিজাতকৰণ্ণনা

তথেৰ পুণ্ণা পাতিযোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো ৰিসৰারুণিং আরব্ভ কথেসি. একং সমযং সাৰত্থিযং সুরাধুত্তা সন্নিপতিত্ৰা মন্তযিংসু – ‘‘সুরামূলং নো খীণং, কহং নু খো লভিস্সামা’’তি. অথেকো কক্খল়ধুত্তো আহ ‘‘মা চিন্তযিত্থ, অত্থেকো উপাযো’’তি. ‘‘কতরো উপাযো নামা’’তি? ‘‘অনাথপিণ্ডিকো অঙ্গুলিমুদ্দিকা পিল়ন্ধিত্ৰা মট্ঠসাটকনিৰত্থো রাজুপট্ঠানং গচ্ছতি, মযং সুরাপাতিযং ৰিসঞ্ঞীকরণং ভেসজ্জং পক্খিপিত্ৰা আপানং সজ্জেত্ৰা নিসীদিত্ৰা অনাথপিণ্ডিকস্স আগমনকালে ‘ইতো এহি মহাসেট্ঠী’তি পক্কোসিত্ৰা তং সুরং পাযেত্ৰা ৰিসঞ্ঞীভূতস্স অঙ্গুলিমুদ্দিকা চ সাটকে চ গহেত্ৰা সুরামূলং করিস্সামা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা তথা কত্ৰা সেট্ঠিস্স আগমনকালে পটিমগ্গং গন্ত্ৰা ‘‘সামি, ইতো তাৰ আগচ্ছথ, অযং অম্হাকং সন্তিকে অতিমনাপা সুরা, থোকং পিৰিত্ৰা গচ্ছথা’’তি ৰদিংসু. সোতাপন্নো অরিযসাৰকো কিং সুরং পিৰিস্সতি, অনত্থিকো সমানোপি পন ‘‘ইমে ধুত্তে পরিগ্গণ্হিস্সামী’’তি তেসং আপানভূমিং গন্ত্ৰা তেসং কিরিযং ওলোকেত্ৰা ‘‘অযং সুরা ইমেহি ইমিনা নাম কারণেন যোজিতা’’তি ঞত্ৰা ‘‘ইতো দানি পট্ঠায ইমে ইতো পলাপেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা আহ – ‘‘হরে দুট্ঠধুত্তা, তুম্হে ‘সুরাপাতিযং ভেসজ্জং পক্খিপিত্ৰা আগতাগতে পাযেত্ৰা ৰিসঞ্ঞী কত্ৰা ৰিলুম্পিস্সামা’তি আপানমণ্ডলং সজ্জেত্ৰা নিসিন্না কেৰলং ইমং সুরং ৰণ্ণেথ, একোপি তং উক্খিপিত্ৰা পিৰিতুং ন উস্সহতি. সচে অযং অযোজিতা অস্স, ইমং তুম্হেৰ পিৰেয্যাথা’’তি তে ধুত্তে তজ্জেত্ৰা ততো পলাপেত্ৰা অত্তনো গেহং গন্ত্ৰা ‘‘ধুত্তেহি কতকারণং তথাগতস্স আরোচেস্সামী’’তি চিন্তেন্তো জেতৰনং গন্ত্ৰা আরোচেসি. সত্থা ‘‘ইদানি তাৰ গহপতি তে ধুত্তা তং ৰঞ্চেতুকামা জাতা, পুব্বে পন পণ্ডিতেপি ৰঞ্চেতুকামা অহেসু’’ন্তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো বারাণসিসেট্ঠি অহোসি. তদাপেতে ধুত্তা এৰমেৰ সম্মন্তেত্ৰা সুরং যোজেত্ৰা বারাণসিসেট্ঠিস্স আগমনকালে পটিমগ্গং গন্ত্ৰা এৰমেৰ কথযিংসু. সেট্ঠি অনত্থিকোপি হুত্ৰা তে পরিগ্গণ্হিতুকামো গন্ত্ৰা তেসং কিরিযং ওলোকেত্ৰা ‘‘ইদং নামেতে কাতুকামা, পলাপেস্সামি নে ইতো’’তি চিন্তেত্ৰা এৰমাহ ‘‘ভোন্তো, ধুত্তা সুরং পিৰিত্ৰা রাজকুলং গন্তুং নাম অযুত্তং, রাজানং দিস্ৰা পুন আগচ্ছন্তো জানিস্সামি, তুম্হে ইধেৰ নিসীদথা’’তি রাজুপট্ঠানং গন্ত্ৰা পচ্চাগঞ্ছি. ধুত্তা ‘‘ইতো এথ, সামী’’তি. সোপি তত্থ গন্ত্ৰা ভেসজ্জেন সংযোজিতা সুরাপাতিযো ওলোকেত্ৰা এৰমাহ ‘‘ভোন্তো ধুত্তা তুম্হাকং কিরিযা ময্হং ন রুচ্চতি, তুম্হাকং সুরাপাতিযো যথাপূরিতাৰ ঠিতা, তুম্হে কেৰলং সুরং ৰণ্ণেথ, ন পন পিৰথ. সচাযং মনাপা অস্স, তুম্হেপি পিৰেয্যাথ, ইমায পন ৰিসসংযুত্তায ভৰিতব্ব’’ন্তি তেসং মনোরথং ভিন্দন্তো ইমং গাথমাহ –

৫৩. ‘‘তথেৰ পুণ্ণা পাতিযো, অঞ্ঞাযং ৰত্ততে কথা;

আকারণেন জানামি, ন চাযং ভদ্দিকা সুরা’’তি.

তত্থ তথেৰাতি যথা মযা গমনকালে দিট্ঠা, ইদানিপি ইমা সুরাপাতিযো তথেৰ পুণ্ণা. অঞ্ঞাযং ৰত্ততে কথাতি যা অযং তুম্হাকং সুরাৰণ্ণনকথা ৰত্ততি, সা অঞ্ঞাৰ অভূতা অতচ্ছা. যদি হি এসা সুরা মনাপা অস্স, তুম্হেপি পিৰেয্যাথ, উপড্ঢপাতিযো অৰসিস্সেয্যুং. তুম্হাকং পন একেনাপি সুরা ন পীতা. আকারণেন জানামীতি তস্মা ইমিনা কারণেন জানামি. ন চাযং ভদ্দিকা সুরাতি ‘‘নেৰাযং ভদ্দিকা সুরা, ৰিসসংযোজিতায এতায ভৰিতব্ব’’ন্তি ধুত্তে নিগ্গণ্হিত্ৰা যথা ন পুন এৰরূপং করোন্তি, তথা তে তজ্জেত্ৰা ৰিস্সজ্জেসি. সো যাৰজীৰং দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ধুত্তা এতরহি ধুত্তা, বারাণসিসেট্ঠি পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

পুণ্ণপাতিজাতকৰণ্ণনা ততিযা.

[৫৪] ৪. কিংফলজাতকৰণ্ণনা

নাযং রুক্খো দুরারুহাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং ফলকুসলং উপাসকং আরব্ভ কথেসি. একো কির সাৰত্থিৰাসী কুটুম্বিকো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা অত্তনো আরামে নিসীদাপেত্ৰা যাগুখজ্জকং দত্ৰা উয্যানপালং আণাপেসি ‘‘ভিক্খূহি সদ্ধিং উয্যানে ৰিচরিত্ৰা অয্যানং অম্বাদীনি নানাফলানি দেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা ভিক্খূসঙ্ঘমাদায উয্যানে ৰিচরন্তো রুক্খং উল্লোকেত্ৰাৰ ‘‘এতং ফলং আমং, এতং ন সুপক্কং, এতং সুপক্ক’’ন্তি জানাতি. যং সো ৰদতি, তং তথেৰ হোতি. ভিক্খূ গন্ত্ৰা তথাগতস্স আরোচেসুং ‘‘ভন্তে, অযং উয্যানপালো ফলকুসলো ভূমিযং ঠিতোৰ রুক্খং উল্লোকেত্ৰা ‘এতং ফলং আমং, এতং ন সুপক্কং, এতং সুপক্ক’ন্তি জানাতি. যং সো ৰদতি, তং তথেৰ হোতী’’তি. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, অযমেৰ উয্যানপালো ফলকুসলো, পুব্বে পণ্ডিতাপি ফলকুসলাযেৰ অহেসু’’ন্তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সত্থৰাহকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো পঞ্চহি সকটসতেহি ৰণিজ্জং করোন্তো একস্মিং কালে মহাৰত্তনিঅটৰিং পত্ৰা অটৰিমুখে ঠত্ৰা সব্বে মনুস্সে সন্নিপাতাপেত্ৰা ‘‘ইমিস্সা অটৰিযা ৰিসরুক্খা নাম হোন্তি, ৰিসপত্তানি, ৰিসপুপ্ফানি, ৰিসফলানি, ৰিসমধূনি হোন্তিযেৰ, পুব্বে তুম্হেহি অপরিভুত্তং, যং কিঞ্চি পত্তং ৰা পুপ্ফং ৰা ফলং ৰা পল্লৰং ৰা মং অপরিপুচ্ছিত্ৰা মা খাদথা’’তি আহ. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা অটৰিং ওতরিংসু. অটৰিমুখে চ একস্মিং গামদ্ৰারে কিংফলরুক্খো নাম অত্থি, তস্স খন্ধসাখাপলাসপুপ্ফফলানি সব্বানি অম্বসদিসানেৰ হোন্তি. ন কেৰলং ৰণ্ণসণ্ঠানতোৰ, গন্ধরসেহিপিস্স আমপক্কানি ফলানি অম্বফলসদিসানেৰ, খাদিতানি পন হলাহলৰিসং ৰিয তঙ্খণঞ্ঞেৰ জীৰিতক্খযং পাপেন্তি. পুরতো গচ্ছন্তা একচ্চে লোলপুরিসা ‘‘অম্বুরুক্খো অয’’ন্তি সঞ্ঞায ফলানি খাদিংসু, একচ্চে ‘‘সত্থৰাহং পুচ্ছিত্ৰাৰ খাদিস্সামা’’তি হত্থেন গহেত্ৰা অট্ঠংসু. তে সত্থৰাহে আগতে ‘‘অয্য, ইমানি অম্বফলানি খাদামা’’তি পুচ্ছিংসু. বোধিসত্তো ‘‘নাযং অম্বরুক্খো’’তি ঞত্ৰা ‘‘কিং ফলরুক্খো নামেস, নাযং অম্বরুক্খো, মা খাদিত্থা’’তি ৰারেত্ৰা যে খাদিংসু. তেপি ৰমাপেত্ৰা চতুমধুরং পাযেত্ৰা নিরোগে অকাসি.

পুব্বে পন ইমস্মিং রুক্খমূলে মনুস্সা নিৰাসং কপ্পেত্ৰা ‘‘অম্বফলানী’’তি সঞ্ঞায ইমানি ৰিসফলানি খাদিত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপুণন্তি. পুনদিৰসে গামৰাসিনো নিক্খমিত্ৰা মতমনুস্সে দিস্ৰা পাদে গণ্হিত্ৰা পটিচ্ছন্নট্ঠানে ছড্ডেত্ৰা সকটেহি সদ্ধিংযেৰ সব্বং তেসং সন্তকং গহেত্ৰা গচ্ছন্তি. তে তং দিৰসম্পি অরুণুগ্গমনকালেযেৰ ‘‘ময্হং বলিবদ্দো ভৰিস্সতি, ময্হং সকটং, ময্হং ভণ্ড’’ন্তি ৰেগেন তং রুক্খমূলং গন্ত্ৰা মনুস্সে নিরোগে দিস্ৰা ‘‘কথং তুম্হে ইমং রুক্খং ‘নাযং অম্বরুক্খো’তি জানিত্থা’’তি পুচ্ছিংসু. তে ‘‘মযং ন জানাম, সত্থৰাহজেট্ঠকো নো জানাতী’’তি আহংসু. মনুস্সা বোধিসত্তং পুচ্ছিংসু ‘‘পণ্ডিত, কিন্তি কত্ৰা ত্ৰং ইমস্স রুক্খস্স অনম্বরুক্খভাৰং অঞ্ঞাসী’’তি? সো ‘‘দ্ৰীহি কারণেহি অঞ্ঞাসি’’ন্তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

৫৪. ‘‘নাযং রুক্খো দুরারুহো, নপি গামতো আরকা;

আকারণেন জানামি, নাযং সাদুফলো দুমো’’তি.

তত্থ নাযং রুক্খো দুরারুহোতি অযং ৰিসরুক্খো ন দুক্খারুহো, উক্খিপিত্ৰা ঠপিতনিস্সেণী ৰিয সুখেনারোহিতুং সক্কাতি ৰদতি. নপি গামতো আরকাতি গামতো দূরে ঠিতোপি ন হোতি, গামদ্ৰারে ঠিতোযেৰাতি দীপেতি. আকারণেন জানামীতি ইমিনা দুৰিধেন কারণেনাহং ইমং রুক্খং জানামি. কিন্তি? নাযং সাদুফলো দুমোতি. সচে হি অযং মধুরফলো অম্বরুক্খো অভৰিস্স, এৰং সুখারুল়্হে অৰিদূরে ঠিতে এতস্মিং একম্পি ফলং ন তিট্ঠেয্য, ফলখাদকমনুস্সেহি নিচ্চং পরিৰুতোৰ অস্স. এৰং অহং অত্তনো ঞাণেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ইমস্স ৰিসরুক্খভাৰং অঞ্ঞাসিন্তি মহাজনস্স ধম্মং দেসেত্ৰা সোত্থিগমনং গতো.

সত্থাপি ‘‘এৰং, ভিক্খৰে, পুব্বে পণ্ডিতাপি ফলকুসলা অহেসু’’ন্তি ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পরিসা বুদ্ধপরিসা অহেসুং, সত্থৰাহো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

কিংফলজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.

[৫৫] ৫. পঞ্চাৰুধজাতকৰণ্ণনা

যো অলীনেন চিত্তেনাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং ওস্সট্ঠৰীরিযং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. তঞ্হি ভিক্খুং সত্থা আমন্তেত্ৰা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং ভিক্খু ওস্সট্ঠৰীরিযোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং, ভগৰা’’তি ৰুত্তে ‘‘ভিক্খু পুব্বে পণ্ডিতা ৰীরিযং কাতুং যুত্তট্ঠানে ৰীরিযং কত্ৰা রজ্জসম্পত্তিং পাপুণিংসূ’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স রঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তি. তস্স নামগ্গহণদিৰসে অট্ঠসতে ব্রাহ্মণে সব্বকামেহি সন্তপ্পেত্ৰা লক্খণানি পুচ্ছিংসু. লক্খণকুসলা ব্রাহ্মণা লক্খণসম্পত্তিং দিস্ৰা ‘‘পুঞ্ঞসম্পন্নো, মহারাজ, কুমারো তুম্হাকং অচ্চযেন রজ্জং পাপুণিস্সতি, পঞ্চাৰুধকম্মে পঞ্ঞাতো পাকটো জম্বুদীপে অগ্গপুরিসো ভৰিস্সতী’’তি ব্যাকরিংসু. রাজা ব্রাহ্মণানং ৰচনং সুত্ৰা কুমারস্স নামং গণ্হন্তো ‘‘পঞ্চাৰুধকুমারো’’তি নামং অকাসি. অথ নং ৰিঞ্ঞুতং পত্ৰা সোল়সৰস্সুদ্দেসে ঠিতং রাজা আমন্তেত্ৰা ‘‘তাত, সিপ্পং উগ্গণ্হাহী’’তি আহ. ‘‘কস্স সন্তিকে উগ্গণ্হামি, দেৰা’’তি? ‘‘গচ্ছ, তাত, গন্ধাররট্ঠে তক্কসিলনগরে দিসাপামোক্খস্স আচরিযস্স সন্তিকে উগ্গণ্হ, ইদঞ্চস্স আচরিযভাগং দজ্জেয্যাসী’’তি সহস্সং দত্ৰা উয্যোজেসি. সো তত্থ গন্ত্ৰা সিপ্পং সিক্খিত্ৰা আচরিযেন দিন্নং পঞ্চাৰুধং গহেত্ৰা আচরিযং ৰন্দিত্ৰা তক্কসিলনগরতো নিক্খমিত্ৰা সন্নদ্ধপঞ্চাৰুধো বারাণসিমগ্গং পটিপজ্জি.

সো অন্তরামগ্গে সিলেসলোমযক্খেন নাম অধিট্ঠিতং একং অটৰিং পাপুণি. অথ নং অটৰিমুখে মনুস্সা দিস্ৰা ‘‘ভো মাণৰ, মা ইমং অটৰিং পৰিস, সিলেসলোমযক্খো নামেত্থ অত্থি, সো দিট্ঠদিট্ঠে মনুস্সে জীৰিতক্খযং পাপেতী’’তি ৰারযিংসু. বোধিসত্তো অত্তানং তক্কেন্তো অসম্ভীতকেসরসীহো ৰিয অটৰিং পাৰিসিযেৰ. তস্মিং অটৰিমজ্ঝং সম্পত্তে সো যক্খো তালমত্তো হুত্ৰা কূটাগারমত্তং সীসং পত্তপ্পমাণানি অক্খীনি, দকলিমকুল়মত্তা দ্ৰে দাঠা চ মাপেত্ৰা সেতমুখো কবরকুচ্ছি নীলহত্থপাদো হুত্ৰা বোধিসত্তস্স অত্তানং দস্সেত্ৰা ‘‘কহং যাসি, তিট্ঠ ভক্খোসি মে’’তি আহ. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘যক্খ, অহং অত্তানং তক্কেত্ৰা ইধ পৰিট্ঠো, ত্ৰং অপ্পমত্তো হুত্ৰা মং উপগচ্ছেয্যাসি. ৰিসপীতেন হি সরেন তং ৰিজ্ঝিত্ৰা এত্থেৰ পাতেস্সামী’’তি সন্তজ্জেত্ৰা হলাহলৰিসপীতং সরং সন্নয্হিত্ৰা মুঞ্চি, সো যক্খস্স লোমেসুযেৰ অল্লীযি. ততো অঞ্ঞং, ততো অঞ্ঞন্তি এৰং পঞ্ঞাস সরে মুঞ্চি, সব্বে তস্স লোমেসুযেৰ অল্লীযিংসু. যক্খো সব্বেপি তে সরে ফোটেত্ৰা অত্তনো পাদমূলেযেৰ পাতেত্ৰা বোধিসত্তং উপসঙ্কমি.

বোধিসত্তো পুনপি তং তজ্জেত্ৰা খগ্গং কড্ঢিত্ৰা পহরি, তেত্তিংসঙ্গুলাযতো খগ্গো লোমেসুযেৰ অল্লীযি. অথ নং কণযেন পহরি, সোপি লোমেসুযেৰ অল্লীযি. তস্স অল্লীনভাৰং ঞত্ৰা মুগ্গরেন পহরি, সোপি লোমেসুযেৰ অল্লীযি. তস্স অল্লীনভাৰং ঞত্ৰা কুন্তেন পহরি, সোপি লোমেসুযেৰ অল্লীযি. তস্স অল্লীনভাৰং ঞত্ৰা ‘‘ভো যক্খন, তে অহং ‘পঞ্চাৰুধকুমারো নামা’তি সুতপুব্বো, অহং তযা অধিট্ঠিতং অটৰিং পৰিসন্তো ন ধনুআদীনি তক্কেত্ৰা পৰিট্ঠো, অত্তানংযেৰ পন তক্কেত্ৰা পৰিট্ঠো, অজ্জ তং পোথেত্ৰা চুণ্ণৰিচুণ্ণং করিস্সামী’’তি উন্নাদেন্তো অত্তানং তক্কেত্ৰা দক্খিণহত্থেন যক্খং পহরি, হত্থো লোমেসুযেৰ অল্লীযি. ৰামহত্থেন পহরি, সোপি অল্লীযি. দক্খিণপাদেন পহরি, সোপি অল্লীযি. ৰামপাদেন পহরি, সোপি অল্লীযি. ‘‘সীসেন তং পোথেত্ৰা চুণ্ণৰিচুণ্ণং করিস্সামী’’তি সীসেন পহরি, তম্পি লোমেসুযেৰ অল্লীযি. সো পঞ্চোড্ডিতো পঞ্চসু ঠানেসু বদ্ধো ওলম্বন্তোপি নিব্ভযো নিস্সারজ্জোৰ অহোসি.

যক্খো চিন্তেসি ‘‘অযং একো পুরিসসীহো পুরিসাজানীযো, ন পুরিসমত্তোৰ, মাদিসেন নামস্স যক্খেন গহিতস্স সন্তাসমত্তম্পি ন ভৰিস্সতি, মযা ইমং মগ্গং হনন্তেন একোপি এৰরূপো পুরিসো ন দিট্ঠপুব্বো, কস্মা নু খো এস ন ভাযতী’’তি. সো তং খাদিতুং অৰিসহন্তো ‘‘কস্মা নু খো, ত্ৰং মাণৰ, মরণভযং ন ভাযসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘কিংকারণা, যক্খ, ভাযিস্সামি. একস্মিঞ্হি অত্তভাৰে একং মরণং নিযতমেৰ, অপিচ ময্হং কুচ্ছিম্হি ৰজিরাৰুধং অত্থি. সচে মং খাদিস্সসি, তং আৰুধং জীরাপেতুং ন সক্খিস্সসি, তং তে অন্তানি খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্দিত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেস্সতি. ইতি উভোপি নস্সিস্সাম, ইমিনা কারণেনাহং ন ভাযামী’’তি. ইদং কির বোধিসত্তো অত্তনো অব্ভন্তরে ঞাণাৰুধং সন্ধায কথেসি. তং সুত্ৰা যক্খো চিন্তেসি ‘‘অযং মাণৰো সচ্চমেৰ ভণতি, ইমস্স পুরিসসীহস্স সরীরতো মুগ্গবীজমত্তম্পি মংসখণ্ডং ময্হং কুচ্ছি জীরেতুং ন সক্খিস্সতি, ৰিস্সজ্জেস্সামি ন’’ন্তি মরণভযতজ্জিতো বোধিসত্তং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ‘‘মাণৰ, পুরিসসীহো ত্ৰং, ন তে অহং মংসং খাদিস্সামি, ত্ৰং অজ্জ রাহুমুখা মুত্তচন্দো ৰিয মম হত্থতো মুচ্চিত্ৰা ঞাতিসুহজ্জমণ্ডলং তোসেন্তো যাহী’’তি আহ.

অথ নং বোধিসত্তো আহ – ‘‘যক্খ, অহং তাৰ গচ্ছিস্সামি, ত্ৰং পন পুব্বেপি অকুসলং কত্ৰা লুদ্দো লোহিতপাণি পররুহিরমংসভক্খো যক্খো হুত্ৰা নিব্বত্তো. সচে ইধাপি ঠত্ৰা অকুসলমেৰ করিস্সসি, অন্ধকারা অন্ধকারমেৰ গমিস্সসি, মং দিট্ঠকালতো পট্ঠায পন ন সক্কা তযা অকুসলং কাতুং, পাণাতিপাতকম্মং নাম নিরযে তিরচ্ছানযোনিযং পেত্তিৰিসযে অসুরকাযে চ নিব্বত্তেতি, মনুস্সেসু নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে অপ্পাযুকসংৰত্তনিকং হোতী’’তি এৰমাদিনা নযেন পঞ্চন্নং দুস্সীল্যকম্মানং আদীনৰং, পঞ্চন্নং সীলানং আনিসংসঞ্চ কথেত্ৰা নানাকারণেহি যক্খং তজ্জেত্ৰা ধম্মং দেসেত্ৰা দমেত্ৰা নিব্বিসেৰনং কত্ৰা পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেত্ৰা তস্সাযেৰ নং অটৰিযা বলিপটিগ্গাহকং দেৰতং কত্ৰা অপ্পমাদেন ওৰদিত্ৰা অটৰিতো নিক্খমিত্ৰা অটৰিমুখে মনুস্সানং আচিক্খিত্ৰা সন্নদ্ধপঞ্চাৰুধো বারাণসিং গন্ত্ৰা মাতাপিতরো দিস্ৰা অপরভাগে রজ্জে পতিট্ঠায ধম্মেন রজ্জং কারেন্তো দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা যথাকম্মং গতো.

সত্থাপি ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা ইমং গাথমাহ –

৫৫. ‘‘যো অলীনেন চিত্তেন, অলীনমনসো নরো;

ভাৰেতি কুসলং ধম্মং, যোগক্খেমস্স পত্তিযা;

পাপুণে অনুপুব্বেন, সব্বসংযোজনক্খয’’ন্তি.

তত্রাযং পিণ্ডত্থো – যো পুরিসো অলীনেন অসংকুটিতেন চিত্তেন পকতিযাপি অলীনমনো অলীনজ্ঝাসযোৰ হুত্ৰা অনৰজ্জট্ঠেন কুসলং সত্ততিং সবোধিপক্খিযভেদং ধম্মং ভাৰেতি ৰড্ঢেতি, ৰিসালেন চিত্তেন ৰিপস্সনং অনুযুঞ্জতি চতূহি যোগেহি খেমস্স নিব্বানস্স পত্তিযা, সো এৰং সব্বসঙ্খারেসু ‘‘অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা’’তি তিলক্খণং আরোপেত্ৰা তরুণৰিপস্সনতো পট্ঠায উপ্পন্নে বোধিপক্খিযধম্মে ভাৰেন্তো অনুপুব্বেন একসংযোজনম্পি অনৰসেসেত্ৰা সব্বসংযোজনক্খযকরস্স চতুত্থমগ্গস্স পরিযোসানে উপ্পন্নত্তা ‘‘সব্বসংযোজনক্খযো’’তি সঙ্খ্যং গতং অরহত্তং পাপুণেয্যাতি.

এৰং সত্থা অরহত্তেন ধম্মদেসনায কূটং গহেত্ৰা মত্থকে চত্তারি সচ্চানি পকাসেসি, সচ্চপরিযোসানে সো ভিক্খু অরহত্তং পাপুণি. সত্থা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা যক্খো অঙ্গুলিমালো অহোসি, পঞ্চাৰুধকুমারো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

পঞ্চাৰুধজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.

[৫৬] ৬. কঞ্চনক্খন্ধজাতকৰণ্ণনা

যো পহট্ঠেন চিত্তেনাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. একো কির সাৰত্থিৰাসী কুলপুত্তো সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা রতনসাসনে উরং দত্ৰা পব্বজি. অথস্স আচরিযুপজ্ঝাযা ‘‘আৰুসো, একৰিধেন সীলং নাম, দুৰিধেন, তিৰিধেন, চতুব্বিধেন, পঞ্চৰিধেন, ছব্বিধেন, সত্তৰিধেন, অট্ঠৰিধেন, নৰৰিধেন, দসৰিধেন, বহুৰিধেন সীলং নাম. ইদং চূল়সীলং নাম, ইদং মজ্ঝিমসীলং নাম, ইদং মহাসীলং নাম. ইদং পাতিমোক্খসংৰরসীলং নাম, ইদং ইন্দ্রিযসংৰরসীলং নাম, ইদং আজীৰপারিসুদ্ধিসীলং নাম, ইদং পচ্চযপটিসেৰনসীলং নামা’’তি সীলং আচিক্খন্তি. সো চিন্তেসি ‘‘ইদং সীলং নাম অতিবহু, অহং এত্তকং সমাদায ৰত্তিতুং ন সক্খিস্সামি, সীলং পূরেতুং অসক্কোন্তস্স চ নাম পব্বজ্জায কো অত্থো, অহং গিহী হুত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি চ করিস্সামি, পুত্তদারঞ্চ পোসেস্সামী’’তি. এৰঞ্চ পন চিন্তেত্ৰা ‘‘ভন্তে, অহং সীলং রক্খিতুং ন সক্খিস্সামি, অসক্কোন্তস্স চ নাম পব্বজ্জায কো অত্থো, অহং হীনাযাৰত্তিস্সামি, তুম্হাকং পত্তচীৰরং গণ্হথা’’তি আহ.

অথ নং আহংসু ‘‘আৰুসো এৰং সন্তে দসবলং ৰন্দিত্ৰাৰ যাহী’’তি তে তং আদায সত্থু সন্তিকং ধম্মসভং অগমংসু. সত্থা দিস্ৰাৰ ‘‘কিং, ভিক্খৰে, অনত্থিকং ভিক্খুং আদায আগতত্থা’’তি আহ. ভন্তে, অযং ভিক্খু ‘‘অহং সীলং রক্খিতুং ন সক্খিস্সামী’’তি পত্তচীৰরং নিয্যাদেতি, অথ নং মযং গহেত্ৰা আগতম্হাতি. ‘‘কস্মা পন তুম্হে, ভিক্খৰে, ইমস্স ভিক্খুনো বহুং সীলং আচিক্খথ. যত্তকং এস রক্খিতুং সক্কোতি, তত্তকমেৰ রক্খিস্সতি. ইতো পট্ঠায তুম্হে এতং মা কিঞ্চি অৰচুত্থ, অহমেত্থ কত্তব্বং জানিস্সামি, এহি ত্ৰং ভিক্খু, কিং তে বহুনা সীলেন, তীণিযেৰ সীলানি রক্খিতুং সক্খিস্সসী’’তি? ‘‘রক্খিস্সামি, ভন্তে’’তি. তেন হি ত্ৰং ইতো পট্ঠায কাযদ্ৰারং ৰচীদ্ৰারং মনোদ্ৰারন্তি তীণি দ্ৰারানি রক্খ, মা কাযেন পাপকম্মং করি, মা ৰাচায, মা মনসা. ‘‘গচ্ছ মা হীনাযাৰত্তি, ইমানি তীণিযেৰ সীলানি রক্খা’’তি. এত্তাৰতা সো ভিক্খু তুট্ঠমানসো ‘‘সাধু, ভন্তে, রক্খিস্সামি ইমানি তীণি সীলানী’’তি সত্থারং ৰন্দিত্ৰা আচরিযুপজ্ঝাযেহি সদ্ধিংযেৰ অগমাসি. সো তানি তীণি সীলানি পূরেন্তোৰ অঞ্ঞাসি ‘‘আচরিযুপজ্ঝাযেহি ময্হং আচিক্খিতং সীলম্পি এত্তকমেৰ, তে পন অত্তনো অবুদ্ধভাৰেন মং বুজ্ঝাপেতুং নাসক্খিংসু, সম্মাসম্বুদ্ধো অত্তনো বুদ্ধসুবুদ্ধতায অনুত্তরধম্মরাজতায এত্তকং সীলং তীসুযেৰ দ্ৰারেসু পক্খিপিত্ৰা মং গণ্হাপেসি, অৰস্সযো ৰত মে সত্থা জাতো’’তি ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা কতিপাহেনেৰ অরহত্তে পতিট্ঠাসি.

তং পৰত্তিং ঞত্ৰা ধম্মসভাযং সন্নিপতিতা ভিক্খূ ‘‘আৰুসো, তং কির ভিক্খুং ‘বহুসীলানি রক্খিতুং ন সক্কোমী’তি হীনাযাৰত্তন্তং সব্বানি সীলানি তীহি কোট্ঠাসেহি সঙ্খিপিত্ৰা গাহাপেত্ৰা সত্থা অরহত্তং পাপেসি, অহো বুদ্ধানং বলং নাম অচ্ছরিয’’ন্তি বুদ্ধগুণে কথেন্তা নিসীদিংসু. অথ সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ভিক্খৰে, অতিগরুকোপি ভারো কোট্ঠাসৰসেন ভাজেত্ৰা দিন্নো লহুকো ৰিয হোতি, পুব্বেপি পণ্ডিতা মহন্তং কঞ্চনক্খন্ধং লভিত্ৰা উক্খিপিতুং অসক্কোন্তা ৰিভাগং কত্ৰা উক্খিপিত্ৰা অগমংসূ’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং গামকে কস্সকো অহোসি. সো একদিৰসং অঞ্ঞতরস্মিং ছড্ডিতগামকে খেত্তে কসিং কসতি. পুব্বে চ তস্মিং গামে একো ৰিভৰসম্পন্নো সেট্ঠি ঊরুমত্তপরিণাহং চতুহত্থাযামং কঞ্চনক্খন্ধং নিদহিত্ৰা কালমকাসি. তস্মিং বোধিসত্তস্স নঙ্গলং লগিত্ৰা অট্ঠাসি. সো ‘‘মূলসন্তানকং ভৰিস্সতী’’তি পংসুং ৰিযূহন্তো তং দিস্ৰা পংসুনা পটিচ্ছাদেত্ৰা দিৰসং কসিত্ৰা অত্থঙ্গতে সূরিযে যুগনঙ্গলাদীনি একমন্তে নিক্খিপিত্ৰা ‘‘কঞ্চনক্খন্ধং গণ্হিত্ৰা গচ্ছিস্সামী’’তি তং উক্খিপিতুং নাসক্খি. অসক্কোন্তো নিসীদিত্ৰা ‘‘এত্তকং কুচ্ছিভরণায ভৰিস্সতি, এত্তকং নিদহিত্ৰা ঠপেস্সামি, এত্তকেন কম্মন্তে পযোজেস্সামি, এত্তকং দানাদিপুঞ্ঞকিরিযায ভৰিস্সতী’’তি চত্তারো কোট্ঠাসে অকাসি. তস্সেৰং ৰিভত্তকালে সো কঞ্চনক্খন্ধো সল্লহুকো ৰিয অহোসি. সো তং উক্খিপিত্ৰা ঘরং নেত্ৰা চতুধা ৰিভজিত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা যথাকম্মং গতো.

ইতি ভগৰা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা ইমং গাথমাহ –

৫৬. ‘‘যো পহট্ঠেন চিত্তেন, পহট্ঠমনসো নরো;

ভাৰেতি কুসলং ধম্মং, যোগক্খেমস্স পত্তিযা;

পাপুণে অনুপুব্বেন, সব্বসংযোজনক্খয’’ন্তি.

তত্থ পহট্ঠেনাতি ৰিনীৰরণেন. পহট্ঠমনসোতি তায এৰ ৰিনীৰরণতায পহট্ঠমানসো, সুৰণ্ণং ৰিয পহংসিত্ৰা সমুজ্জোতিতসপ্পভাসচিত্তো হুত্ৰাতি অত্থো.

এৰং সত্থা অরহত্তকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কঞ্চনক্খন্ধলদ্ধপুরিসো অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

কঞ্চনক্খন্ধজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.

[৫৭] ৭. ৰানরিন্দজাতকৰণ্ণনা

যস্সেতে চতুরো ধম্মাতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তস্স ৰধায পরিসক্কনং আরব্ভ কথেসি. তস্মিঞ্হি সমযে সত্থা ‘‘দেৰদত্তো ৰধায পরিসক্কতী’’তি সুত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ দেৰদত্তো ময্হং ৰধায পরিসক্কতি, পুব্বেপি পরিসক্কিযেৰ, তাসমত্তম্পি পন কাতুং নাসক্খী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কপিযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা ৰুড্ঢিমন্ৰায অস্সপোতকপ্পমাণো থামসম্পন্নো একচরো হুত্ৰা নদীতীরে ৰিহরতি. তস্সা পন নদিযা ৰেমজ্ঝে একো দীপকো নানপ্পকারেহি অম্বপনসাদীহি ফলরুক্খেহি সম্পন্নো. বোধিসত্তো নাগবলো থামসম্পন্নো নদিযা ওরিমতীরতো উপ্পতিত্ৰা দীপকস্স ওরতো নদীমজ্ঝে একো পিট্ঠিপাসাণো অত্থি, তস্মিং নিপততি, ততো উপ্পতিত্ৰা তস্মিং দীপকে পততি. তত্থ নানপ্পকারানি ফলানি খাদিত্ৰা সাযং তেনেৰ উপাযেন পচ্চাগন্ত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানে ৰসিত্ৰা পুনদিৰসেপি তথেৰ করোতি. ইমিনা নিযামেন তত্থ ৰাসং কপ্পেতি.

তস্মিং পন কালে একো কুম্ভীলো সপজাপতিকো তস্সা নদিযা ৰসতি. তস্স ভরিযা বোধিসত্তং অপরাপরং গচ্ছন্তং দিস্ৰা বোধিসত্তস্স হদযমংসে দোহল়ং উপ্পাদেত্ৰা কুম্ভীলং আহ – ‘‘ময্হং খো, অয্য, ইমস্স ৰানরিন্দস্স হদযমংসে দোহল়ো উপ্পন্নো’’তি. কুম্ভীলো ‘‘সাধু, ভদ্দে, লচ্ছসী’’তি ৰত্ৰা ‘‘অজ্জ তং সাযং দীপকতো আগচ্ছন্তমেৰ গণ্হিস্সামী’’তি গন্ত্ৰা পিট্ঠিপাসাণে নিপজ্জি.

বোধিসত্তো দিৰসং চরিত্ৰা সাযন্হসমযে দীপকে ঠিতোৰ পাসাণং ওলোকেত্ৰা – ‘‘অযং পাসাণো ইদানি উচ্চতরো খাযতি, কিং নু খো কারণ’’ন্তি চিন্তেসি. তস্স কির উদকপ্পমাণঞ্চ পাসাণপ্পমাণঞ্চ সুৰৰত্থাপিতমেৰ হোতি. তেনস্স এতদহোসি ‘‘অজ্জ ইমিস্সা নদিযা উদকং নেৰ হাযতি, ন চ ৰড্ঢতি, অথ চ পনাযং পাসাণো মহা হুত্ৰা পঞ্ঞাযতি, কচ্চি নু খো এত্থ ময্হং গহণত্থায কুম্ভীলো নিপন্নো’’তি. সো ‘‘ৰীমংসামি তাৰ ন’’ন্তি তত্থেৰ ঠত্ৰা পাসাণেন সদ্ধিং কথেন্তো ৰিয ‘‘ভো পাসাণা’’তি ৰত্ৰা পটিৰচনং অলভন্তো যাৰততিযং ‘‘ভো পাসাণা’’তি আহ. পাসাণো কিং পটিৰচনং দস্সতি. পুনপি ৰানরো ‘‘কিং ভো পাসাণ, অজ্জ ময্হং পটিৰচনং ন দেসী’’তি আহ. কুম্ভীলো ‘‘অদ্ধা অঞ্ঞেসু দিৰসেসু অযং পাসাণো ৰানরিন্দস্স পটিৰচনং অদাসি, দস্সামি দানিস্স পটিৰচন’’ন্তি চিন্তেত্ৰা ‘‘কিং, ভো ৰানরিন্দা’’তি আহ. ‘‘কোসি ত্ৰ’’ন্তি? ‘‘অহং কুম্ভীলো’’তি. ‘‘কিমত্থং এত্থ নিপন্নোসী’’তি? ‘‘তৰ হদযমংসং পত্থযমানো’’তি. বোধিসত্তো চিন্তেসি ‘‘অঞ্ঞো মে গমনমগ্গো নত্থি, অজ্জ মযা এস কুম্ভীলো ৰঞ্চেতব্বো’’তি. অথ নং এৰমাহ ‘‘সম্ম কুম্ভীল, অহং অত্তানং তুয্হং পরিচ্চজিস্সামি, ত্ৰং মুখং ৰিৰরিত্ৰা মং তৰ সন্তিকং আগতকালে গণ্হাহী’’তি. কুম্ভীলানঞ্হি মুখে ৰিৰটে অক্খীনি নিম্মীলন্তি. সো তং কারণং অসল্লক্খেত্ৰা মুখং ৰিৰরি, অথস্স অক্খীনি পিথীযিংসু. সো মুখং ৰিৰরিত্ৰা অক্খীনি নিম্মীলেত্ৰা নিপজ্জি. বোধিসত্তো তথাভাৰং ঞত্ৰা দীপকা উপ্পতিতো গন্ত্ৰা কুম্ভীলস্স মত্থকে অক্কমিত্ৰা ততো উপ্পতিতো ৰিজ্জুলতা ৰিয ৰিজ্জোতমানো পরতীরে অট্ঠাসি.

কুম্ভীলো তং অচ্ছরিযং দিস্ৰা ‘‘ইমিনা ৰানরিন্দেন অতিঅচ্ছেরকং কত’’ন্তি চিন্তেত্ৰা ‘‘ভো ৰানরিন্দ, ইমস্মিং লোকে চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো পচ্চামিত্তে অধিভৰতি. তে সব্বেপি তুয্হং অব্ভন্তরে অত্থি মঞ্ঞে’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

৫৭. ‘‘যস্সেতে চতুরো ধম্মা, ৰানরিন্দ যথা তৰ;

সচ্চং ধম্মো ধিতি চাগো, দিট্ঠং সো অতিৰত্ততী’’তি.

তত্থ যস্সাতি যস্স কস্সচি পুগ্গলস্স. এতেতি ইদানি ৰত্তব্বে পচ্চক্খতো নিদ্দিসতি. চতুরো ধম্মাতি চত্তারো গুণা. সচ্চন্তি ৰচীসচ্চং, ‘‘মম সন্তিকং আগমিস্সামী’’তি ৰত্ৰা মুসাৰাদং অকত্ৰা আগতোযেৰাতি এতং তে ৰচীসচ্চং. ধম্মোতি ৰিচারণপঞ্ঞা, ‘‘এৰং কতে ইদং নাম ভৰিস্সতী’’তি এসা তে ৰিচারণপঞ্ঞা অত্থি. ধিতীতি অব্বোচ্ছিন্নং ৰীরিযং ৰুচ্চতি, এতম্পি তে অত্থি. চাগোতি অত্তপরিচ্চাগো, ত্ৰং অত্তানং পরিচ্চজিত্ৰা মম সন্তিকং আগতো. যং পনাহং গণ্হিতুং নাসক্খিং, ময্হমেৰেস দোসো. দিট্ঠন্তি পচ্চামিত্তং. সো অতিৰত্ততীতি যস্স পুগ্গলস্স যথা তৰ, এৰং এতে চত্তারো ধম্মা অত্থি, সো যথা মং অজ্জ ত্ৰং অতিক্কন্তো, তথেৰ অত্তনো পচ্চামিত্তং অতিক্কমতি অভিভৰতীতি. এৰং কুম্ভীলো বোধিসত্তং পসংসিত্ৰা অত্তনো ৰসট্ঠানং গতো.

সত্থাপি ‘‘ন, ভিক্খৰে, দেৰদত্তো ইদানেৰ ময্হং ৰধায পরিসক্কতি, পুব্বেপি পরিসক্কিযেৰা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কুম্ভীলো দেৰদত্তো অহোসি, ভরিযাস্স চিঞ্চমাণৰিকা, ৰানরিন্দো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

ৰানরিন্দজাতকৰণ্ণনা সত্তমা.

[৫৮] ৮. তযোধম্মজাতকৰণ্ণনা

যস্স এতে তযো ধম্মাতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তস্স ৰধায পরিসক্কনমেৰারব্ভ কথেসি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে দেৰদত্তো ৰানরযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা হিমৰন্তপ্পদেসে যূথং পরিহরন্তো অত্তানং পটিচ্চ জাতানং ৰানরপোতকানং ‘‘ৰুড্ঢিপ্পত্তা ইমে যূথং পরিহরেয্যু’’ন্তি ভযেন দন্তেহি ডংসিত্ৰা তেসং বীজানি উপ্পাটেতি. তদা বোধিসত্তোপি তঞ্ঞেৰ পটিচ্চ একিস্সা ৰানরিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. অথ সা ৰানরী গব্ভস্স পতিট্ঠিতভাৰং ঞত্ৰা অত্তনো গব্ভং অনুরক্খমানা অঞ্ঞং পব্বতপাদং অগমাসি. সা পরিপক্কগব্ভা বোধিসত্তং ৰিজাযি. সো ৰুড্ঢিমন্ৰায ৰিঞ্ঞুতং পত্তো থামসম্পন্নো অহোসি. সো একদিৰসং মাতরং পুচ্ছি ‘‘অম্ম, ময্হং পিতা কহ’’ন্তি? ‘‘তাত, অসুকস্মিং নাম পব্বতপাদে যূথং পরিহরন্তো ৰসতী’’তি. ‘‘অম্ম, তস্স মং সন্তিকং নেহী’’তি. ‘‘তাত, ন সক্কা তযা পিতু সন্তিকং গন্তুং. পিতা হি তে অত্তানং পটিচ্চ জাতানং ৰানরপোতকানং যূথপরিহরণভযেন দন্তেহি ডংসিত্ৰা বীজানি উপ্পাটেতী’’তি. ‘‘অম্ম, নেহি মং তত্থ, অহং জানিস্সামী’’তি. সা পুত্তং আদায তস্স সন্তিকং অগমাসি.

সো ৰানরো অত্তনো পুত্তং দিস্ৰাৰ ‘‘অযং ৰড্ঢন্তো ময্হং যূথং পরিহরিতুং ন দস্সতি, ইদানেৰ মারেতব্বো’’তি ‘‘এতং আলিঙ্গন্তো ৰিয গাল়্হং পীল়েত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘এহি, তাত, এত্তকং কালং কহং গতোসী’’তি বোধিসত্তং আলিঙ্গন্তো ৰিয নিপ্পীল়েসি. বোধিসত্তো পন নাগবলো থামসম্পন্নো, সোপি নং নিপ্পীল়েসি, অথস্স অট্ঠীনি ভিজ্জনাকারপ্পত্তানি অহেসুং. অথস্স এতদহোসি ‘‘অযং ৰড্ঢন্তো মং মারেস্সতি, কেন নু খো উপাযেন পুরেতরঞ্ঞেৰ মারেয্য’’ন্তি. ততো চিন্তেসি ‘‘অযং অৰিদূরে রক্খসপরিগ্গহিতো সরো অত্থি, তত্থ নং রক্খসেন খাদাপেস্সামী’’তি. অথ নং এৰমাহ ‘‘তাত, অহং মহল্লকো, ইমং যূথং তুয্হং নিয্যাদেমি, অজ্জেৰ তং রাজানং করোমি, অসুকস্মিং নাম ঠানে সরো অত্থি, তত্থ দ্ৰে কুমুদিনিযো, তিস্সো উপ্পলিনিযো, পঞ্চ পদুমিনিযো চ পুপ্ফন্তি, গচ্ছ, ততো পুপ্ফানি আহরা’’তি. সো ‘‘সাধু, তাত, আহরিস্সামী’’তি গন্ত্ৰা সহসা অনোতরিত্ৰা সমন্তা পদং পরিচ্ছিন্দন্তো ওতিণ্ণপদঞ্ঞেৰ অদ্দস, ন উত্তিণ্ণপদং. সো ‘‘ইমিনা সরেন রক্খসপরিগ্গহিতেন ভৰিতব্বং, ময্হং পিতা অত্তনা মারেতুং অসক্কোন্তো রক্খসেন মং খাদাপেতুকামো ভৰিস্সতি, অহং ইমঞ্চ সরং ন ওতরিস্সামি, পুপ্ফানি চ গহেস্সামী’’তি নিরুদকট্ঠানং গন্ত্ৰা ৰেগং গহেত্ৰা উপ্পতিত্ৰা পরতো গচ্ছন্তো নিরুদকে ওকাসে ঠিতানেৰ দ্ৰে পুপ্ফানি গহেত্ৰা পরতীরে পতি. পরতীরতোপি ওরিমতীরং আগচ্ছন্তো তেনেৰুপাযেন দ্ৰে গণ্হি. এৰং উভোসু পস্সেসু রাসিং করোন্তো পুপ্ফানি চ গণ্হি, রক্খসস্স চ আণট্ঠানং ন ওতরি.

অথস্স ‘‘ইতো উত্তরি উক্খিপিতুং ন সক্খিস্সামী’’তি তানি পুপ্ফানি গহেত্ৰা একস্মিং ঠানে রাসিং করোন্তস্স সো রক্খসো ‘‘মযা এত্তকং কালং এৰরূপো পঞ্ঞৰা অচ্ছরিযপুরিসো ন দিট্ঠপুব্বো, পুপ্ফানি চ নাম যাৰদিচ্ছকং গহিতানি, ময্হঞ্চ আণট্ঠানং ন ওতরী’’তি উদকং দ্ৰিধা ভিন্দন্তো উদকতো উট্ঠায বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ৰানরিন্দ, ইমস্মিং লোকে যস্স তযো ধম্মা অত্থি, সো পচ্চামিত্তং অভিভৰতি, তে সব্বেপি তৰ অব্ভন্তরে অত্থি মঞ্ঞে’’তি ৰত্ৰা বোধিসত্তস্স থুতিং করোন্তো ইমং গাথমাহ –

৫৮. ‘‘যস্স এতে তযো ধম্মা, ৰানরিন্দ যথা তৰ;

দক্খিযং সূরিযং পঞ্ঞা, দিট্ঠং সো অতিৰত্ততী’’তি.

তত্থ দক্খিযন্তি দক্খভাৰো, সম্পত্তভযং ৰিধমিতুং জাননপঞ্ঞায সম্পযুত্তউত্তমৰীরিযস্সেতং নামং. সূরিযন্তি সূরভাৰো, নিব্ভযভাৰস্সেতং নামং. পঞ্ঞাতি পঞ্ঞাপদট্ঠানায উপাযপঞ্ঞাযেতং নামং.

এৰং সো দকরক্খসো ইমায গাথায বোধিসত্তস্স থুতিং কত্ৰা ‘‘ইমানি পুপ্ফানি কিমত্থং হরসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘পিতা মং রাজানং কাতুকামো, তেন কারণেন হরামী’’তি. ‘‘ন সক্কা তাদিসেন উত্তমপুরিসেন পুপ্ফানি ৰহিতুং অহং ৰহিস্সামী’’তি উক্খিপিত্ৰা তস্স পচ্ছতো পচ্ছতো অগমাসি. অথস্স পিতা দূরতোৰ তং দিস্ৰা ‘‘অহং ইমং ‘রক্খসভত্তং ভৰিস্সতী’তি পহিণিং, সো দানেস রক্খসং পুপ্ফানি গাহাপেন্তো আগচ্ছতি, ইদানিম্হি নট্ঠো’’তি চিন্তেন্তো সত্তধা হদযফালনং পত্ৰা তত্থেৰ জীৰিতক্খযং পত্তো. সেসৰানরা সন্নিপতিত্ৰা বোধিসত্তং রাজানং অকংসু.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা যূথপতি দেৰদত্তো অহোসি, যূথপতিপুত্তো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

তযোধম্মজাতকৰণ্ণনা অট্ঠমা.

[৫৯] ৯. ভেরিৰাদকজাতকৰণ্ণনা

ধমে ধমেতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং দুব্বচভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. তঞ্হি ভিক্খুং সত্থা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং ভিক্খু দুব্বচোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং, ভগৰা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন ত্ৰং ভিক্খু ইদানেৰ দুব্বচো, পুব্বেপি দুব্বচোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ভেরিৰাদককুলে নিব্বত্তিত্ৰা গামকে ৰসতি. সো ‘‘বারাণসিযং নক্খত্তং ঘুট্ঠ’’ন্তি সুত্ৰা ‘‘সমজ্জমণ্ডলে ভেরিং ৰাদেত্ৰা ধনং আহরিস্সামী’’তি পুত্তং আদায তত্থ গন্ত্ৰা ভেরিং ৰাদেত্ৰা বহুধনং লভি. সো তং আদায অত্তনো গামং গচ্ছন্তো চোরাটৰিং পত্ৰা পুত্তং নিরন্তরং ভেরিং ৰাদেন্তং ৰারেসি ‘‘তাত, নিরন্তরং অৰাদেত্ৰা মগ্গপটিপন্নস্স ইস্সরস্স ভেরিং ৰিয অন্তরন্তরা ৰাদেহী’’তি সো পিতরা ৰারিযমানোপি ‘‘ভেরিসদ্দেনেৰ চোরে পলাপেস্সামী’’তি ৰত্ৰা নিরন্তরমেৰ ৰাদেসি. চোরা পঠমঞ্ঞেৰ ভেরিসদ্দং সুত্ৰা ‘‘ইস্সরভেরী ভৰিস্সতী’’তি পলাযিত্ৰা অতি ৰিয একাবদ্ধং সদ্দং সুত্ৰা ‘‘নাযং ইস্সরভেরী ভৰিস্সতী’’তি আগন্ত্ৰা উপধারেন্তা দ্ৰেযেৰ জনে দিস্ৰা পোথেত্ৰা ৰিলুম্পিংসু. বোধিসত্তো ‘‘কিচ্ছেন ৰত নো লদ্ধং ধনং একাবদ্ধং কত্ৰা ৰাদেন্তো নাসেসী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

৫৯. ‘‘ধমে ধমে নাতিধমে, অতিধন্তঞ্হি পাপকং;

ধন্তেন হি সতং লদ্ধং, অতিধন্তেন নাসিত’’ন্তি.

তত্থ ধমে ধমেতি ধমেয্য নো ন ধমেয্য, ভেরিং ৰাদেয্য নো ন ৰাদেয্যাতি অত্থো. নাতিধমেতি অতিক্কমিত্ৰা পন নিরন্তরমেৰ কত্ৰা ন ৰাদেয্য. কিংকারণা? অতিধন্তঞ্হি পাপকং, নিরন্তরং ভেরিৰাদনং ইদানি অম্হাকং পাপকং লামকং জাতং. ধন্তেন হি সতং লদ্ধন্তি নগরে ধমন্তেন ভেরিৰাদনেন কহাপণসতং লদ্ধং. অতিধন্তেন নাসিতন্তি ইদানি পন মে পুত্তেন ৰচনং অকত্ৰা যদিদং অটৰিযং অতিধন্তং, তেন অতিধন্তেন সব্বং নাসিতন্তি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পুত্তো দুব্বচভিক্খু অহোসি, পিতা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

ভেরিৰাদকজাতকৰণ্ণনা নৰমা.

[৬০] ১০. সঙ্খধমজাতকৰণ্ণনা

ধমে ধমেতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো দুব্বচমেৰারব্ভ কথেসি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সঙ্খধমককুলে নিব্বত্তিত্ৰা বারাণসিযং নক্খত্তে ঘুট্ঠে পিতরং আদায সঙ্খধমনকম্মেন ধনং লভিত্ৰা আগমনকালে চোরাটৰিযং পিতরং নিরন্তরং সঙ্খং ধমন্তং ৰারেসি. সো ‘‘সঙ্খসদ্দেন চোরে পলাপেস্সামী’’তি নিরন্তরমেৰ ধমি, চোরা পুরিমনযেনেৰ আগন্ত্ৰা ৰিলুম্পিংসু. বোধিসত্তো পুরিমনযেনেৰ গাথং অভাসি –

৬০. ‘‘ধমে ধমে নাতিধমে, অতিধন্তঞ্হি পাপকং;

ধন্তেনাধিগতা ভোগা, তে তাতো ৰিধমী ধম’’ন্তি.

তত্থ তে তাতো ৰিধমী ধমন্তি তে সঙ্খং ধমিত্ৰা লদ্ধভোগে মম পিতা পুনপ্পুনং ধমন্তো ৰিধমি ৰিদ্ধংসেসি ৰিনাসেসীতি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পিতা দুব্বচভিক্খু অহোসি, পুত্তো পনস্স অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সঙ্খধমজাতকৰণ্ণনা দসমা.

আসীসৰগ্গো ছট্ঠো.

তস্সুদ্দানং –

মহাসীলৰজনকং, পুণ্ণপাতি চ কিংফলং;

পঞ্চাৰুধকঞ্চনক্খন্ধং, ৰানরিন্দং তযোধম্মং;

ভেরিৰাদসঙ্খধমন্তি.