৫. অত্থকামৰগ্গো
[৪১] ১. লোসকজাতকৰণ্ণনা
যো অত্থকামস্সাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো লোসকতিস্সত্থেরং নাম আরব্ভ কথেসি. কো পনেস লোসকতিস্সত্থেরো নামাতি? কোসলরট্ঠে একো অত্তনো কুলনাসকো কেৰট্টপুত্তকো অলাভী ভিক্খু. সো কির নিব্বত্তট্ঠানেতা চৰিত্ৰা কোসলরট্ঠে একস্মিং কুলসহস্সৰাসে কেৰট্টগামে একিস্সা কেৰট্টিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্স পটিসন্ধিগ্গহণদিৰসে তং কুলসহস্সং জালহত্থং নদিযঞ্চ তল়াকাদীসু চ মচ্ছে পরিযেসন্তং একং খুদ্দকমচ্ছম্পি নালত্থ. ততো পট্ঠায চ তে কেৰট্টা পরিহাযন্তিযেৰ. তস্মিঞ্হি কুচ্ছিগতেযেৰ নেসং গামো সত্ত ৰারে অগ্গিনা দড্ঢো, সত্ত ৰারে রঞ্ঞা দণ্ডিতো. এৰং অনুক্কমেন দুগ্গতা জাতা. তে চিন্তযিংসু ‘‘পুব্বে অম্হাকং এৰরূপং নত্থি, ইদানি পন পরিহাযাম, অম্হাকং অন্তরে একায কাল়কণ্ণিযা ভৰিতব্বং, দ্ৰে ভাগা হোমা’’তি পঞ্চ পঞ্চ কুলসতানি একতো অহেসুং. ততো যত্থ তস্স মাতাপিতরো, সোৰ কোট্ঠাসো পরিহাযতি, ইতরো ৰড্ঢতি. তে তম্পি কোট্ঠাসং দ্ৰিধা, তম্পি দ্ৰিধাতি এৰং যাৰ তমেৰ কুলং একং অহোসি, তাৰ ৰিভজিত্ৰা তেসং কাল়কণ্ণিভাৰং ঞত্ৰা পোথেত্ৰা নিক্কড্ঢিংসু.
অথস্স মাতা কিচ্ছেন জীৰমানা পরিপক্কে গব্ভে একস্মিং ঠানে ৰিজাযি. পচ্ছিমভৰিকসত্তং ন সক্কা নাসেতুং, অন্তোঘটে পদীপো ৰিয তস্স হদযে অরহত্তস্স উপনিস্সযো জলতি. সা তং দারকং পটিজগ্গিত্ৰা আধাৰিত্ৰা পরিধাৰিত্ৰা ৰিচরণকালে একমস্স কপালকং হত্থে দত্ৰা ‘‘পুত্ত, এতং ঘরং পৰিসা’’তি পেসেত্ৰা পলাতা. সো ততো পট্ঠায এককোৰ হুত্ৰা তত্থ তত্থ ভিক্খং পরিযেসিত্ৰা একস্মিং ঠানে সযতি, ন ন্হাযতি, ন সরীরং পটিজগ্গতি, পংসুপিসাচকো ৰিয কিচ্ছেন জীৰিকং কপ্পেতি. সো অনুক্কমেন সত্তৰস্সিকো হুত্ৰা একস্মিং গেহদ্ৰারে উক্খলিধোৰনস্স ছড্ডিতট্ঠানে কাকো ৰিয একেকং ভত্তসিত্থং উচ্চিনিত্ৰা খাদতি.
অথ নং ধম্মসেনাপতি সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরমানো দিস্ৰা ‘‘অযং সত্তো অতিকারুঞ্ঞপ্পত্তো, কতরগামৰাসিকো নু খো’’তি তস্মিং মেত্তচিত্তং ৰড্ঢেত্ৰা ‘‘এহি, রে’’তি আহ. সো আগন্ত্ৰা থেরং ৰন্দিত্ৰা অট্ঠাসি. অথ নং থেরো ‘‘কতরগামৰাসিকোসি, কহং ৰা তে মাতাপিতরো’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং, ভন্তে, নিপ্পচ্চযো, ময্হং মাতাপিতরো মং নিস্সায ‘কিলন্তম্হা’তি মং ছড্ডেত্ৰা পলাতা’’তি. ‘‘অপি পন পব্বজিস্সসী’’তি. ‘‘ভন্তে, অহং তাৰ পব্বজেয্যং, মাদিসং পন কপণং কো পব্বাজেস্সসী’’তি? ‘‘অহং পব্বাজেস্সামী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে, পব্বাজেথা’’তি. থেরো তস্স খাদনীযভোজনীযং দত্ৰা তং ৰিহারং নেত্ৰা সহত্থেনেৰ ন্হাপেত্ৰা পব্বাজেত্ৰা পরিপুণ্ণৰস্সং উপসম্পাদেসি. সো মহল্লককালে ‘‘লোসকতিস্সত্থেরো’’তি পঞ্ঞাযিত্থ অপ্পপুঞ্ঞো অপ্পলাভো. তেন কির অসদিসদানেপি কুচ্ছিপূরো ন লদ্ধপুব্বো, জীৰিতঘটনমত্তমেৰ লভতি. তস্স হি পত্তে একস্মিংযেৰ যাগুউল়ুঙ্কে দিন্নে পত্তো সমতিত্তিকো ৰিয হুত্ৰা পঞ্ঞাযতি. অথ মনুস্সা ‘‘ইমস্স পত্তো পূরো’’তি হেট্ঠা যাগুং দেন্তি. তস্স পত্তে যাগুং দানকালে মনুস্সানং ভাজনে যাগু অন্তরধাযতীতিপি ৰদন্তি. খজ্জকাদীসুপি এসেৰ নযো.
সো অপরেন সমযেন ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অগ্গফলে অরহত্তে পতিট্ঠিতোপি অপ্পলাভোৰ অহোসি. অথস্স অনুপুব্বেন আযুসঙ্খারেসু পরিহীনেসু পরিনিব্বানদিৰসো সম্পাপুণি. ধম্মসেনাপতি আৰজ্জেন্তো তস্স পরিনিব্বানভাৰং ঞত্ৰা ‘‘অযং লোসকতিস্সত্থেরো অজ্জ পরিনিব্বাযিস্সতি, অজ্জ মযা এতস্স যাৰদত্থং আহারং দাতুং ৰট্টতী’’তি তং আদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পাৰিসি. থেরো তং নিস্সায তাৰ বহুমনুস্সায সাৰত্থিযা হত্থং পসারেত্ৰা ৰন্দনমত্তম্পি নালত্থ. অথ নং থেরো ‘‘গচ্ছাৰুসো, আসনসালায নিসীদা’’তি উয্যোজেত্ৰা গতো. তং আগতমেৰ মনুস্সা ‘‘অয্যো, আগতো’’তি আসনে নিসীদাপেত্ৰা ভোজেসি. থেরোপি ‘‘ইমং লোসকস্স দেথা’’তি লদ্ধাহারং পেসেসি. তং গহেত্ৰা গতা লোসকতিস্সত্থেরং অসরিত্ৰা সযমেৰ ভুঞ্জিংসু. অথ থেরস্স উট্ঠায ৰিহারং গমনকালে লোসকতিস্সত্থেরো আগন্ত্ৰা থেরং ৰন্দি, থেরো নিৰত্তিত্ৰা ঠিতকোৰ ‘‘লদ্ধং তে, আৰুসো, ভত্ত’’ন্তি পুচ্ছি. লভিস্সাম নো, ভন্তেতি. থেরো সংৰেগপত্তো কালং ওলোকেসি, কালো অতিক্কন্তো. থেরো ‘‘হোতাৰুসো, ইধেৰ নিসীদা’’তি লোসকত্থেরং আসনসালাযং নিসীদাপেত্ৰা কোসলরঞ্ঞো নিৰেসনং অগমাসি. রাজা থেরস্স পত্তং গাহাপেত্ৰা ‘‘ভত্তস্স অকালো’’তি পত্তপূরং চতুমধুরং দাপেসি. থেরো তং আদায গন্ত্ৰা ‘‘এহাৰুসো, তিস্স ইমং চতুমধুরং ভুঞ্জা’’তি ৰত্ৰা পত্তং গহেত্ৰা অট্ঠাসি. সো থেরে গারৰেন লজ্জন্তো ন পরিভুঞ্জতি. অথ নং থেরো ‘‘এহাৰুসো তিস্স, অহং ইমং পত্তং গহেত্ৰাৰ ঠস্সামি, ত্ৰং নিসীদিত্ৰা পরিভুঞ্জ. সচে অহং পত্তং হত্থতো মুঞ্চেয্যং, কিঞ্চি ন ভৰেয্যা’’তি আহ. অথাযস্মা লোসকতিস্সত্থেরো অগ্গসাৰকে ধম্মসেনাপতিম্হি পত্তং গহেত্ৰা ঠিতে চতুমধুরং পরিভুঞ্জি. তং থেরস্স অরিযিদ্ধিবলেন পরিক্খযং ন অগমাসি. তদা লোসকতিস্সত্থেরো যাৰদত্থং উদরপূরং কত্ৰা পরিভুঞ্জি, তং দিৰসংযেৰ চ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযি. সম্মাসম্বুদ্ধো সন্তিকে ঠত্ৰা সরীরনিক্খেপং কারেসি, ধাতুযো গহেত্ৰা চেতিযং করিংসু.
তদা ভিক্খূ ধম্মসভাযং সন্নিপতিত্ৰা ‘‘আৰুসো, অহো লোসকতিস্সত্থেরো অপ্পপুঞ্ঞো অপ্পলাভী, এৰরূপেন নাম অপ্পপুঞ্ঞেন অপ্পলাভিনা কথং অরিযধম্মো লদ্ধো’’তি কথেন্তা নিসীদিংসু. সত্থা ধম্মসভং গন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছি. তে ‘‘ইমায নাম, ভন্তে’’তি আরোচযিংসু. সত্থা ‘‘ভিক্খৰে, এসো ভিক্খু অত্তনো অলাভিভাৰঞ্চ অরিযধম্মলাভিভাৰঞ্চ অত্তনাৰ অকাসি. অযঞ্হি পুব্বে পরেসং লাভন্তরাযং কত্ৰা অপ্পলাভী জাতো, ‘‘অনিচ্চং, দুক্খং, অনত্তা’’তি ৰিপস্সনায যুত্তভাৰস্স বলেন অরিযধম্মলাভী জাতো’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে কির কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে অঞ্ঞতরো ভিক্খু একং কুটুম্বিকং নিস্সায গামকাৰাসে ৰসতি পকতত্তো সীলৰা ৰিপস্সনায যুত্তপ্পযুত্তো. অথেকো খীণাসৰত্থেরো সমৰত্তৰাসং ৰসমানো অনুপুব্বেন তস্স ভিক্খুনো উপট্ঠাককুটুম্বিকস্স ৰসনগামং সম্পত্তো. কুটুম্বিকো থেরস্স ইরিযাপথেযেৰ পসীদিত্ৰা পত্তং আদায ঘরং পৰেসেত্ৰা সক্কচ্চং ভোজেত্ৰা থোকং ধম্মকথং সুত্ৰা থেরং ৰন্দিত্ৰা ‘‘ভন্তে, অম্হাকং ধুরৰিহারমেৰ গচ্ছথ, মযং সাযন্হসমযে আগন্ত্ৰা পস্সিস্সামা’’তি আহ. থেরো ৰিহারং গন্ত্ৰা নেৰাসিকত্থেরং ৰন্দিত্ৰা আপুচ্ছিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. সোপি তেন সদ্ধিং পটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘লদ্ধো তে, আৰুসো, ভিক্খাহারো’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, লদ্ধো’’তি. ‘‘কহং লদ্ধো’’তি? ‘‘তুম্হাকং ধুরগামে কুটুম্বিকঘরে’’তি. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা অত্তনো সেনাসনং পুচ্ছিত্ৰা পটিজগ্গিত্ৰা পত্তচীৰরং পটিসামেত্ৰা ঝানসুখেন ফলসুখেন চ ৰীতিনামেন্তো নিসীদি.
সোপি কুটুম্বিকো সাযন্হে গন্ধমালঞ্চেৰ পদীপেয্যঞ্চ গাহাপেত্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা নেৰাসিকত্থেরং ৰন্দিত্ৰা ‘‘ভন্তে, একো আগন্তুকত্থেরো অত্থি, আগতো নু খো’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, আগতো’’তি. ‘‘ইদানি কহ’’ন্তি. ‘‘অসুকসেনাসনে নামা’’তি. সো তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো ধম্মকথং সুত্ৰা সীতলৰেলায চেতিযঞ্চ বোধিঞ্চ পূজেত্ৰা দীপে জালেত্ৰা উভোপি জনে নিমন্তেত্ৰা গতো. নেৰাসিকত্থেরোপি খো ‘‘অযং কুটুম্বিকো পরিভিন্নো, সচাযং ভিক্খু ইমস্মিং ৰিহারে ৰসিস্সতি, ন মং এস কিস্মিঞ্চি গণযিস্সতী’’তি থেরে অনত্তমনতং আপজ্জিত্ৰা ‘‘ইমস্মিং ৰিহারে এতস্স অৰসনাকারো মযা কাতুং ৰট্টতী’’তি তেন উপট্ঠানৰেলায আগতেন সদ্ধিং কিঞ্চি ন কথেসি. খীণাসৰত্থেরো তস্স অজ্ঝাসযং জানিত্ৰা ‘‘অযং থেরো মম কুলে ৰা গণে ৰা অপলিবুদ্ধভাৰং ন জানাতী’’তি অত্তনো ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা ঝানসুখেন ফলসুখেন ৰীতিনামেসি.
নেৰাসিকোপি পুনদিৰসে নখপিট্ঠেন গণ্ডিং পহরিত্ৰা নখেন দ্ৰারং আকোটেত্ৰা কুটুম্বিকস্স গেহং অগমাসি. সো তস্স পত্তং গহেত্ৰা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেত্ৰা ‘‘আগন্তুকত্থেরো কহং, ভন্তে’’তি পুচ্ছি. ‘‘নাহং তৰ কুলূপকস্স পৰত্তিং জানামি, গণ্ডিং পহরন্তোপি দ্ৰারং আকোটেন্তোপি পবোধেতুং নাসক্খিং, হিয্যো তৰ গেহে পণীতভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা জীরাপেতুং অসক্কোন্তো ইদানি নিদ্দং ওক্কন্তোযেৰ ভৰিস্সতি, ত্ৰং পসীদমানো এৰরূপেসুযেৰ ঠানেসু পসীদসী’’তি আহ – ‘‘খীণাসৰত্থেরোপি অত্তনো ভিক্খাচারৰেলং সল্লক্খেত্ৰা সরীরং পটিজগ্গিত্ৰা পত্তচীৰরমাদায আকাসে উপ্পতিত্ৰা অঞ্ঞত্থ অগমাসি. সো কুটুম্বিকো নেৰাসিকত্থেরং সপ্পিমধুসক্খরাভিসঙ্খতং পাযাসং পাযেত্ৰা পত্তং গন্ধচুণ্ণেহি উব্বট্টেত্ৰা পুন পূরেত্ৰা ‘‘ভন্তে, সো থেরো মগ্গকিলন্তো ভৰিস্সতি, ইদমস্স হরথা’’তি অদাসি. ইতরো অপটিক্খিপিত্ৰাৰ গহেত্ৰা গচ্ছন্তো ‘‘সচে সো ভিক্খু ইমং পাযাসং পিৰিস্সতি, গীৰাযং গহেত্ৰা নিক্কড্ঢিযমানোপি ন গমিস্সতি. সচে পনাহং ইমং পাযাসং মনুস্সানং দস্সামি, পাকটং মে কম্মং ভৰিস্সতি. সচে উদকে ওপিলাপেস্সামি, উদকপিট্ঠে সপ্পি পঞ্ঞাযিস্সতি. সচে ভূমিযং ছড্ডেস্সামি, কাকসন্নিপাতেন পঞ্ঞাযিস্সতি. কত্থ নু খো ইমং ছড্ডেয্য’’ন্তি উপধারেন্তো একং ঝামক্খেত্তং দিস্ৰা অঙ্গারে ৰিযূহিত্ৰা তত্থ পক্খিপিত্ৰা উপরি অঙ্গারেহি পটিচ্ছাদেত্ৰা ৰিহারং গতো তং ভিক্খুং অদিস্ৰা চিন্তেসি ‘‘অদ্ধা সো ভিক্খু খীণাসৰো মম অজ্ঝাসযং ৰিদিত্ৰা অঞ্ঞত্থ গতো ভৰিস্সতি, অহো মযা উদরহেতু অযুত্তং কত’’ন্তি তাৰদেৰস্স মহন্তং দোমনস্সং উদপাদি. ততো পট্ঠাযেৰ চ মনুস্সপেতো হুত্ৰা ন চিরস্সেৰ কালং কত্ৰা নিরযে নিব্বত্তি.
সো বহূনি ৰস্সসতসহস্সানি নিরযে পচ্চিত্ৰা পক্কাৰসেসেন পটিপাটিযা পঞ্চজাতিসতেসু যক্খো হুত্ৰা একদিৰসম্পি উদরপূরং আহারং ন লভি. একদিৰসং পন গব্ভমলং উদরপূরং লভি. পুন পঞ্চজাতিসতেসু সুনখো অহোসি. তদাপি একদিৰসং ভত্তৰমনং উদরপূরং লভি, সেসকালে পন তেন উদরপূরো আহারো নাম ন লদ্ধপুব্বো. সুনখযোনিতো পন চৰিত্ৰা কাসিরট্ঠে একস্মিং গামে দুগ্গতকুলে নিব্বত্তি. তস্স নিব্বত্তিতো পট্ঠায তং কুলং পরমদুগ্গতমেৰ জাতং, জাতিতো উদ্ধং উদককঞ্জিকামত্তম্পি ন লভি. তস্স পন ‘‘মিত্তৰিন্দকো’’তি নামং অহোসি. মাতাপিতরো ছাতকদুক্খং অধিৰাসেতুং অসক্কোন্তা ‘‘গচ্ছ কাল়কণ্ণী’’তি তং পোথেত্ৰা নীহরিংসু. সো অপটিসরণো ৰিচরন্তো বারাণসিং অগমাসি. তদা বোধিসত্তো বারাণসিযং দিসাপামোক্খো আচরিযো হুত্ৰা পঞ্চ মাণৰকসতানি সিপ্পং ৰাচেতি. তদা বারাণসিৰাসিনো দুগ্গতানং পরিব্বযং দত্ৰা সিপ্পং সিক্খাপেন্তি. অযম্পি মিত্তৰিন্দকো বোধিসত্তস্স সন্তিকে সিপ্পং সিক্খতি. সো ফরুসো অনোৰাদক্খমো তং তং পহরন্তো ৰিচরতি, বোধিসত্তেন ওৰদিযমানোপি ওৰাদং ন গণ্হাতি. তং নিস্সায আযোপিস্স মন্দো জাতো.
অথ সো মাণৰকেহি সদ্ধিং ভণ্ডিত্ৰা ওৰাদং অগ্গণ্হন্তো ততো পলাযিত্ৰা আহিণ্ডন্তো একং পচ্চন্তগামং পত্ৰা ভতিং কত্ৰা জীৰতি. সো তত্থ একায দুগ্গতিত্থিযা সদ্ধিং সংৰাসং কপ্পেসি. সা তং নিস্সায দ্ৰে দারকে ৰিজাযি. গামৰাসিনো ‘‘অম্হাকং সুসাসনং দুস্সাসনং আরোচেয্যাসী’’তি মিত্তৰিন্দকস্স ভতিং দত্ৰা তং গামদ্ৰারে কুটিকায ৰসাপেসুং. তং পন মিত্তৰিন্দকং নিস্সায তে পচ্চন্তগামৰাসিনো সত্তক্খত্তুং রাজদণ্ডং অগমংসু, সত্তক্খত্তুং নেসং গেহানি ঝাযিংসু, সত্তক্খত্তুং তল়াকং ভিজ্জি. তে চিন্তযিংসু ‘‘অম্হাকং পুব্বে ইমস্স মিত্তৰিন্দকস্স অনাগমনকালে এৰরূপং নত্থি, ইদানি পনস্স আগতকালতো পট্ঠায পরিহাযামা’’তি তং পোথেত্ৰা নীহরিংসু.
সো অত্তনো দারকে গহেত্ৰা অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তো একং অমনুস্সপরিগ্গহং অটৰিং পাৰিসি. তত্থস্স অমনুস্সা দারকে চ ভরিযঞ্চ মারেত্ৰা মংসং খাদিংসু. সো ততো পলাযিত্ৰা ততো ততো আহিণ্ডন্তো একং গম্ভীরং নাম পট্টনগামং নাৰাৰিস্সজ্জনদিৰসেযেৰ পত্ৰা কম্মকারকো হুত্ৰা নাৰং অভিরুহি. নাৰা সমুদ্দপিট্ঠে সত্তাহং গন্ত্ৰা সত্তমে দিৰসে সমুদ্দমজ্ঝে আকোটেত্ৰা ঠপিতা ৰিয অট্ঠাসি. তে কাল়কণ্ণিসলাকং চারেসুং, সত্তক্খত্তুং মিত্তৰিন্দকস্সেৰ পাপুণি. মনুস্সা তস্সেকং ৰেল়ুকলাপং দত্ৰা হত্থে গহেত্ৰা সমুদ্দপিট্ঠে খিপিংসু, তস্মিং খিত্তমত্তে নাৰা অগমাসি. মিত্তৰিন্দকো ৰেল়ুকলাপে নিপজ্জিত্ৰা সমুদ্দপিট্ঠে গচ্ছন্তো কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে রক্খিতসীলস্স ফলেন সমুদ্দপিট্ঠে একস্মিং ফলিকৰিমানে চতস্সো দেৰধীতরো পটিলভিত্ৰা তাসং সন্তিকে সুখং অনুভৰমানো সত্তাহং ৰসি. তা পন ৰিমানপেতিযো সত্তাহং সুখং অনুভৰন্তি, সত্তাহং দুক্খং. সত্তাহং দুক্খং অনুভৰিতুং গচ্ছমানা ‘‘যাৰ মযং আগচ্ছাম, তাৰ ইধেৰ হোহী’’তি ৰত্ৰা অগমংসু.
মিত্তৰিন্দকো তাসং গতকালে ৰেল়ুকলাপে নিপজ্জিত্ৰা পুরতো গচ্ছন্তো রজতৰিমানে অট্ঠ দেৰধীতরো লভি. ততোপি পরং গচ্ছন্তো মণিৰিমানে সোল়স, কনকৰিমানে দ্ৰত্তিংস দেৰধীতরো লভি. তাসম্পি ৰচনং অকত্ৰা পরতো গচ্ছন্তো অন্তরদীপকে একং যক্খনগরং অদ্দস. তত্থেকা যক্খিনী অজরূপেন ৰিচরতি. মিত্তৰিন্দকো তস্সা যক্খিনিভাৰং অজানন্তো ‘‘অজমংসং খাদিস্সামী’’তি তং পাদে অগ্গহেসি, সা যক্খানুভাৰেন তং উক্খিপিত্ৰা খিপি. সো তায খিত্তো সমুদ্দমত্থকেন গন্ত্ৰা বারাণসিযং পরিখাপিট্ঠে একস্মিং কণ্টকগুম্বমত্থকে পতিত্ৰা পৰট্টমানো ভূমিযং পতিট্ঠাসি. তস্মিঞ্চ সমযে তস্মিং পরিখাপিট্ঠে রঞ্ঞো অজিকা চরমানা চোরা হরন্তি. অজিকগোপকা ‘‘চোরে গণ্হিস্সামা’’তি একমন্তং নিলীনা অট্ঠংসু. মিত্তৰিন্দকো পৰট্টিত্ৰা ভূমিযং ঠিতো তা অজিকা দিস্ৰা চিন্তেসি ‘‘অহং সমুদ্দে একস্মিং দীপকে অজিকং পাদে গহেত্ৰা তায খিত্তো ইধ পতিতো. সচে ইদানি একং অজিকং পাদে গহেস্সামি, সা মং পরতো সমুদ্দপিট্ঠে ৰিমানদেৰতানং সন্তিকে খিপিস্সতী’’তি. সো এৰং অযোনিসো মনসিকরিত্ৰা অজিকং পাদে গণ্হি, সা গহিতমত্তা ৰিরৰি. অজিকগোপকা ইতো চিতো চ আগন্ত্ৰা তং গহেত্ৰা ‘‘এত্তকং কালং রাজকুলে অজিকখাদকো এস চোরো’’তি তং কোট্টেত্ৰা বন্ধিত্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকং নেন্তি.
তস্মিং খণে বোধিসত্তো পঞ্চসতমাণৰকপরিৰুতো নগরা নিক্খম্ম ন্হাযিতুং গচ্ছন্তো মিত্তৰিন্দকং দিস্ৰা সঞ্জানিত্ৰা তে মনুস্সে আহ – ‘‘তাতা, অযং অম্হাকং অন্তেৰাসিকো, কস্মা নং গণ্হথা’’তি? ‘‘অজিকচোরকো, অয্য, একং অজিকং পাদে গণ্হি, তস্মা গহিতো’’তি. ‘‘তেন হেতং অম্হাকং দাসং কত্ৰা দেথ, অম্হে নিস্সায জীৰিস্সতী’’তি. তে, ‘‘সাধু অয্যা’’তি তং ৰিস্সজ্জেত্ৰা অগমংসু. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘মিত্তৰিন্দক, ত্ৰং এত্তকং কালং কহং ৰসী’’তি পুচ্ছি. সো সব্বং অত্তনা কতকম্মং আরোচেসি. বোধিসত্তো ‘‘অত্থকামানং ৰচনং অকরোন্তো এৰং দুক্খং পাপুণাতী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৪১. ‘‘যো অত্থকামস্স হিতানুকম্পিনো, ওৰজ্জমানো ন করোতি সাসনং;
অজিযা পাদমোলম্ব, মিত্তকো ৰিয সোচতী’’তি.
তত্থ অত্থকামস্সাতি ৰুড্ঢিং ইচ্ছন্তস্স. হিতানুকম্পিনোতি হিতেন অনুকম্পমানস্স. ওৰজ্জমানোতি মুদুকেন হিতচিত্তেন ওৰদিযমানো. ন করোতি সাসনন্তি অনুসিট্ঠং ন করোতি, দুব্বচো অনোৰাদকো হোতি. মিত্তকো ৰিয সোচতীতি যথাযং মিত্তৰিন্দকো অজিকায পাদং গহেত্ৰা সোচতি কিলমতি, এৰং নিচ্চকালং সোচতীতি ইমায গাথায বোধিসত্তো ধম্মং দেসেসি.
এৰং তেন থেরেন এত্তকে অদ্ধানে তীসুযেৰ অত্তভাৰেসু কুচ্ছিপূরো লদ্ধপুব্বো. যক্খেন হুত্ৰা একদিৰসং গব্ভমলং লদ্ধং, সুনখেন হুত্ৰা একদিৰসং ভত্তৰমনং, পরিনিব্বানদিৰসে ধম্মসেনাপতিস্সানুভাৰেন চতুমধুরং লদ্ধং. এৰং পরস্স লাভন্তরাযকরণং নাম মহাদোসন্তি ৰেদিতব্বং. তস্মিং পন কালে সোপি আচরিযো মিত্তৰিন্দকোপি যথাকম্মং গতো.
সত্থা ‘‘এৰং, ভিক্খৰে, অত্তনো অপ্পলাভিভাৰঞ্চ অরিযধম্মলাভিভাৰঞ্চ সযমেৰ এস অকাসী’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মিত্তৰিন্দকো লোসকতিস্সত্থেরো অহোসি, দিসাপামোক্খাচরিযো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
লোসকজাতকৰণ্ণনা পঠমা.
[৪২] ২. কপোতজাতকৰণ্ণনা
যো অত্থকামস্সাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং লোলভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. তস্স লোলভাৰো নৰকনিপাতে কাকজাতকে আৰি ভৰিস্সতি. তদা পন তং ভিক্খূ ‘‘অযং, ভন্তে, ভিক্খু লোলো’’তি সত্থু আরোচেসুং. অথ নং সত্থা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং ভিক্খু লোলোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, ভন্তে’’তি. সত্থা ‘‘পুব্বেপি ত্ৰং ভিক্খু লোলো লোলকারণা জীৰিতক্খযং পত্তো, পণ্ডিতাপি তং নিস্সায অত্তনো ৰসনট্ঠানা পরিহীনা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো পারাৰতযোনিযং নিব্বত্তি. তদা বারাণসিৰাসিনো পুঞ্ঞকামতায তস্মিং তস্মিং ঠানে সকুণানং সুখৰসনত্থায থুসপচ্ছিযো ওলম্বেন্তি. বারাণসিসেট্ঠিনোপি ভত্তকারকো অত্তনো মহানসে একং থুসপচ্ছিং ওলম্বেত্ৰা ঠপেসি, বোধিসত্তো তত্থ ৰাসং কপ্পেসি. সো পাতোৰ নিক্খমিত্ৰা গোচরে চরিত্ৰা সাযং আগন্ত্ৰা তত্থ ৰসন্তো কালং খেপেসি. অথেকদিৰসং একো কাকো মহানসমত্থকেন গচ্ছন্তো অম্বিলানম্বিলমচ্ছমংসানং ধূপনৰাসং ঘাযিত্ৰা লোভং উপ্পাদেত্ৰা ‘‘কং নু খো নিস্সায ইমং মচ্ছমংসং লভিস্সামী’’তি অৰিদূরে নিসীদিত্ৰা পরিগ্গণ্হন্তো সাযং বোধিসত্তং আগন্ত্ৰা মহানসং পৰিসন্তং দিস্ৰা ‘‘ইমং পারাৰতং নিস্সায মচ্ছমংসং লভিস্সামী’’তি পুনদিৰসে পাতোৰ আগন্ত্ৰা বোধিসত্তস্স নিক্খমিত্ৰা গোচরত্থায গমনকালে পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অগমাসি. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘কস্মা ত্ৰং, সম্ম, অম্হেহি সদ্ধিং চরসী’’তি আহ. ‘‘সামি, তুম্হাহং কিরিযা ময্হং রুচ্চতি, ইতো পট্ঠায তুম্হে উপট্ঠহিস্সামী’’তি. ‘‘সম্ম, তুম্হে অঞ্ঞগোচরা, মযং অঞ্ঞগোচরা, তুম্হেহি অম্হাকং উপট্ঠানং দুক্কর’’ন্তি. ‘‘সামি, তুম্হাকং গোচরগ্গহণকালে অহম্পি গোচরং গহেত্ৰা তুম্হেহি সদ্ধিংযেৰ গমিস্সামী’’তি. ‘‘সাধু, কেৰলং তে অপ্পমত্তেন ভৰিতব্ব’’ন্তি এৰং বোধিসত্তো কাকং ওৰদিত্ৰা গোচরং চরন্তো তিণবীজাদীনি খাদতি. বোধিসত্তস্স পন গোচরগ্গহণকালে কাকো গন্ত্ৰা গোমযপিণ্ডং অপনেত্ৰা পাণকে খাদিত্ৰা উদরং পূরেত্ৰা বোধিসত্তস্স সন্তিকং আগন্ত্ৰা ‘‘সামি, তুম্হে অতিৰেলং চরথ, অতিবহুভক্খেন নাম ভৰিতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰত্ৰা বোধিসত্তেন গোচরং গহেত্ৰা সাযং আগচ্ছন্তেন সদ্ধিংযেৰ মহানসং পাৰিসি. ভত্তকারকো ‘‘অম্হাকং কপোতো অঞ্ঞম্পি গহেত্ৰা আগতো’’তি কাকস্সপি পচ্ছিং ঠপেসি. ততো পট্ঠায দ্ৰে জনা ৰসন্তি.
অথেকদিৰসং সেট্ঠিস্স বহুং মচ্ছমংসং আহরিংসু. তং আদায ভত্তকারকো মহানসে তত্থ তত্থ ওলম্বেসি. কাকো তং দিস্ৰা লোভং উপ্পাদেত্ৰা ‘‘স্ৰে গোচরভূমিং অগন্ত্ৰা মযা ইদমেৰ খাদিতব্ব’’ন্তি রত্তিং নিত্থুনন্তো নিপজ্জি. পুনদিৰসে বোধিসত্তো গোচরায গচ্ছন্তো ‘‘এহি, সম্ম, কাকা’’তি আহ. ‘‘সামি, তুম্হে গচ্ছথ, ময্হং কুচ্ছিরোগো অত্থী’’তি. ‘‘সম্ম, কাকানং কুচ্ছিরোগো নাম ন কদাচি ভূতপুব্বো, রত্তিং তীসু যামেসু একেকস্মিং যামে মুচ্ছিতা হোন্তি, দীপৰট্টিং গিলিতকালে পন নেসং মুহুত্তং তিত্তি হোতি, ত্ৰং ইমং মচ্ছমংসং খাদিতুকামো ভৰিস্সসি, এহি মনুস্সপরিভোগো নাম তুম্হাকং দুপ্পরিভুঞ্জিযো, মা এৰরূপং অকাসি, মযা সদ্ধিংযেৰ গোচরায গচ্ছাহী’’তি. ‘‘ন সক্কোমি, সামী’’তি. ‘‘তেন হি পঞ্ঞাযিস্সসি সকেন কম্মেন, লোভৰসং অগন্ত্ৰা অপ্পমত্তো হোহী’’তি তং ওৰদিত্ৰা বোধিসত্তো গোচরায গতো.
ভত্তকারকো নানপ্পকারং মচ্ছমংসৰিকতিং সম্পাদেত্ৰা উসুমনিক্খমনত্থং ভাজনানি থোকং ৰিৰরিত্ৰা রসপরিস্সাৰনকরোটিং ভাজনমত্থকে ঠপেত্ৰা বহি নিক্খমিত্ৰা সেদং পুঞ্ছমানো অট্ঠাসি. তস্মিং খণে কাকো পচ্ছিতো সীসং উক্খিপিত্ৰা ভত্তগেহং ওলোকেন্তো তস্স নিক্খন্তভাৰং ঞত্ৰা ‘‘অযংদানি ময্হং মনোরথং পূরেত্ৰা মংসং খাদিতুং কালো, কিং নু খো মহামংসং খাদামি, উদাহু চুণ্ণিকমংস’’ন্তি চিন্তেত্ৰা ‘‘চুণ্ণিকমংসেন নাম খিপ্পং কুচ্ছিং পূরেতুং ন সক্কা, মহন্তং মংসখণ্ডং আহরিত্ৰা পচ্ছিযং নিক্খিপিত্ৰা খাদমানো নিপজ্জিস্সামী’’তি পচ্ছিতো উপ্পতিত্ৰা রসকরোটিযং নিলীযি. সা ‘‘কিরী’’তি সদ্দমকাসি. ভত্তকারকো তং সদ্দং সুত্ৰা ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি পৰিট্ঠো কাকং দিস্ৰা ‘‘অযং দুট্ঠকাকো মহাসেট্ঠিনো পক্কমংসং খাদিতুকামো, অহং খো পন সেট্ঠিং নিস্সায জীৰামি, ন ইমং বালং, কিং মে ইমিনা’’তি দ্ৰারং পিধায কাকং গহেত্ৰা সকলসরীরে পত্তানি লুঞ্চিত্ৰা অল্লসিঙ্গীৰেরলোণজীরকাদযো কোট্টেত্ৰা অম্বিলতক্কেন আলোল়েত্ৰা তেনস্স সকলসরীরং মক্খেত্ৰা তং কাকং পচ্ছিযং খিপি. সো অধিমত্তৰেদনাভিভূতো নিত্থুনন্তো নিপজ্জি.
বোধিসত্তো সাযং আগন্ত্ৰা তং ব্যসনপ্পত্তং দিস্ৰা ‘‘লোলকাক, মম ৰচনং অকত্ৰা তৰ লোভং নিস্সায মহাদুক্খং পত্তোসী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৪২. ‘‘যো অত্থকামস্স হিতানুকম্পিনো, ওৰজ্জমানো ন করোতি সাসনং;
কপোতকস্স ৰচনং অকত্ৰা, অমিত্তহত্থত্থগতোৰ সেতী’’তি.
তত্থ কপোতকস্স ৰচনং অকত্ৰাতি পারাৰতস্স হিতানুসাসনৰচনং অকত্ৰা. অমিত্তহত্থত্থগতোৰ সেতীতি অমিত্তানং অনত্থকারকানং দুক্খুপ্পাদকপুগ্গলানং হত্থত্থং হত্থপথং গতো অযং কাকো ৰিয সো পুগ্গলো মহন্তং ব্যসনং পত্ৰা অনুসোচমানো সেতীতি.
বোধিসত্তো ইমং গাথং ৰত্ৰা ‘‘ইদানি মযা চ ইমস্মিং ঠানে ন সক্কা ৰসিতু’’ন্তি অঞ্ঞত্থ গতো. কাকোপি তত্থেৰ জীৰিতক্খযং পত্তো. অথ নং ভত্তকারকো সদ্ধিং পচ্ছিযা গহেত্ৰা সঙ্কারট্ঠানে ছড্ডেসি.
সত্থাপি ‘‘ন ত্ৰং ভিক্খু ইদানেৰ লোলো, পুব্বেপি লোলোযেৰ, তঞ্চ পন তে লোল্যং নিস্সায পণ্ডিতাপি সকাৰাসা পরিহীনা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেসি, সচ্চপরিযোসানে সো ভিক্খু অনাগামিফলং পত্তো. সত্থা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কাকো লোলভিক্খু অহোসি, পারাৰতো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
কপোতজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.
[৪৩] ৩. ৰেল়ুকজাতকৰণ্ণনা
যো অত্থকামস্সাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং দুব্বচভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. তঞ্হি ভগৰা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং ভিক্খু দুব্বচোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘ন ত্ৰং ভিক্খু ইদানেৰ দুব্বচো, পুব্বেপি দুব্বচোযেৰ, দুব্বচত্তাযেৰ চ পণ্ডিতানং ৰচনং অকত্ৰা সপ্পমুখে জীৰিতক্খযং পত্তো’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কাসিরট্ঠে মহাভোগকুলে নিব্বত্তো ৰিঞ্ঞুতং পত্ৰা কামেসু আদীনৰং নেক্খম্মে চানিসংসং দিস্ৰা কামে পহায হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা কসিণপরিকম্মং কত্ৰা পঞ্চাভিঞ্ঞা অট্ঠ সমাপত্তিযো চ উপ্পাদেত্ৰা ঝানসুখেন ৰীতিনামেন্তো অপরভাগে মহাপরিৰারো পঞ্চহি তাপসসতেহি পরিৰুতো গণস্স সত্থা হুত্ৰা ৰিহাসি. অথেকো আসিৰিসপোতকো অত্তনো ধম্মতায চরন্তো অঞ্ঞতরস্স তাপসস্স অস্সমপদং পত্তো. তাপসো তস্মিং পুত্তসিনেহং উপ্পাদেত্ৰা তং একস্মিং ৰেল়ুপব্বে সযাপেত্ৰা পটিজগ্গতি. তস্স ৰেল়ুপব্বে সযনতো ‘‘ৰেল়ুকো’’ত্ৰেৰ নামং অকংসু. তং পুত্তসিনেহেন পটিজগ্গনতো তাপসস্স ‘‘ৰেল়ুকপিতা’’ত্ৰেৰ নামং অকংসু.
তদা বোধিসত্তো ‘‘একো কির তাপসো আসিৰিসং পটিজগ্গতী’’তি সুত্ৰা তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং আসিৰিসং পটিজগ্গসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চ’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘আসিৰিসেন সদ্ধিং ৰিস্সাসো নাম নত্থি, মা এৰং জগ্গাহী’’তি আহ. ‘‘সো মে আচরিয পুত্তো, নাহং তেন ৰিনা ৰত্তিতুং সক্খিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি এতস্সেৰ সন্তিকা জীৰিতক্খযং পাপুণিস্সসী’’তি. তাপসো বোধিসত্তস্স ৰচনং ন গণ্হি, আসিৰিসম্পি জহিতুং নাসক্খি. ততো কতিপাহচ্চযেনেৰ সব্বে তাপসা ফলাফলত্থায গন্ত্ৰা গতট্ঠানে ফলাফলস্স সুলভভাৰং দিস্ৰা দ্ৰে তযো দিৰসে তত্থেৰ ৰসিংসু, ৰেল়ুকপিতাপি তেহি সদ্ধিং গচ্ছন্তো আসিৰিসং ৰেল়ুপব্বেযেৰ সযাপেত্ৰা পিদহিত্ৰা গতো. সো পুন তাপসেহি সদ্ধিং দ্ৰীহতীহচ্চযেন আগন্ত্ৰা ‘‘ৰেল়ুকস্স গোচরং দস্সামী’’তি ৰেল়ুপব্বং উগ্ঘাটেত্ৰা ‘‘এহি, পুত্তক, ছাতকোসী’’তি হত্থং পসারেসি. আসিৰিসো দ্ৰীহতীহং নিরাহারতায কুজ্ঝিত্ৰা পসারিতহত্থং ডংসিত্ৰা তাপসং তত্থেৰ জীৰিতক্খযং পাপেত্ৰা অরঞ্ঞং পাৰিসি. তাপসা তং দিস্ৰা বোধিসত্তস্স আরোচেসুং. বোধিসত্তো তস্স সরীরকিচ্চং কারেত্ৰা ইসিগণস্স মজ্ঝে নিসীদিত্ৰা ইসীনং ওৰাদৰসেন ইমং গাথমাহ –
৪৩. ‘‘যো অত্থকামস্স হিতানুকম্পিনো, ওৰজ্জমানো ন করোতি সাসনং;
এৰং সো নিহতো সেতি, ৰেল়ুকস্স যথা পিতা’’তি.
তত্থ এৰং সো নিহতো সেতীতি যো হি ইসীনং ওৰাদং ন গণ্হাতি, সো যথা এস তাপসো আসিৰিসমুখে পূতিভাৰং পত্ৰা নিহতো সেতি, এৰং মহাৰিনাসং পত্ৰা নিহতো সেতীতি অত্থো. এৰং বোধিসত্তো ইসিগণং ওৰদিত্ৰা চত্তারো ব্রহ্মৰিহারে ভাৰেত্ৰা আযুপরিযোসানে ব্রহ্মলোকে উপ্পজ্জি.
সত্থা ‘‘ন ত্ৰং ভিক্খু ইদানেৰ দুব্বচো, পুব্বেপি দুব্বচোযেৰ, দুব্বচভাৰেনেৰ চ আসিৰিসমুখে পূতিভাৰং পত্তো’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰেল়ুকপিতা দুব্বচভিক্খু অহোসি, সেসপরিসা বুদ্ধপরিসা, গণসত্থা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
ৰেল়ুকজাতকৰণ্ণনা ততিযা.
[৪৪] ৪. মকসজাতকৰণ্ণনা
সেয্যো অমিত্তোতি ইদং সত্থা মগধেসু চারিকং চরমানো অঞ্ঞতরস্মিং গামকে বালগামিকমনুস্সে আরব্ভ কথেসি. তথাগতো কির একস্মিং সমযে সাৰত্থিতো মগধরট্ঠং গন্ত্ৰা তত্থ চারিকং চরমানো অঞ্ঞতরং গামকং সম্পাপুণি. সো চ গামকো যেভুয্যেন অন্ধবালমনুস্সেহিযেৰ উস্সন্নো. তত্থেকদিৰসং তে অন্ধবালমনুস্সা সন্নিপতিত্ৰা ‘‘ভো, অম্হে অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা কম্মং করোন্তে মকসা খাদন্তি, তপ্পচ্চযা অম্হাকং কম্মচ্ছেদো হোতি, সব্বেৰ ধনূনি চেৰ আৰুধানি চ আদায গন্ত্ৰা মকসেহি সদ্ধিং যুজ্ঝিত্ৰা সব্বমকসে ৰিজ্ঝিত্ৰা ছিন্দিত্ৰা চ মারেস্সামা’’তি মন্তযিত্ৰা অরঞ্ঞং গন্ত্ৰা ‘‘মকসে ৰিজ্ঝিস্সামা’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিজ্ঝিত্ৰা চ পহরিত্ৰা চ দুক্খপ্পত্তা আগন্ত্ৰা অন্তোগামে চ গামমজ্ঝে চ গামদ্ৰারে চ নিপজ্জিংসু.
সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো তং গামং পিণ্ডায পাৰিসি. অৰসেসা পণ্ডিতমনুস্সা ভগৰন্তং দিস্ৰা গামদ্ৰারে মণ্ডপং কারেত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা নিসীদিংসু. সত্থা তস্মিং তস্মিং ঠানে পতিতমনুস্সে দিস্ৰা তে উপাসকে পুচ্ছি ‘‘বহূ ইমে গিলানা মনুস্সা, কিং এতেহি কত’’ন্তি? ‘‘ভন্তে, এতে মনুস্সা ‘মকসযুদ্ধং করিস্সামা’তি গন্ত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিজ্ঝিত্ৰা সযং গিলানা জাতা’’তি. সত্থা ‘‘ন ইদানেৰ অন্ধবালমনুস্সা ‘মকসে পহরিস্সামা’তি অত্তানং পহরন্তি, পুব্বেপি ‘মকসং পহরিস্সামা’তি পরং পহরণকমনুস্সা অহেসুংযেৰা’’তি ৰত্ৰা তেহি মনুস্সেহি যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ৰণিজ্জায জীৰিকং কপ্পেতি. তদা কাসিরট্ঠে একস্মিং পচ্চন্তগামে বহূ ৰড্ঢকী ৰসন্তি. তত্থেকো খলিতৰড্ঢকী রুক্খং তচ্ছতি, অথস্স একো মকসো তম্বলোহথালকপিট্ঠিসদিসে সীসে নিসীদিত্ৰা সত্তিযা পহরন্তো ৰিয সীসং মুখতুণ্ডকেন ৰিজ্ঝি. সো অত্তনো সন্তিকে নিসিন্নং পুত্তং আহ – ‘‘তাত, ময্হং সীসং মকসো সত্তিযা পহরন্তো ৰিয ৰিজ্ঝতি, ৰারেহি ন’’ন্তি. ‘‘তাত, অধিৰাসেহি, একপ্পহারেনেৰ তং মারেস্সামী’’তি. তস্মিং সমযে বোধিসত্তোপি অত্তনো ভণ্ডং পরিযেসমানো তং গামং পত্ৰা তস্সা ৰড্ঢকিসালায নিসিন্নো হোতি. অথ সো ৰড্ঢকী পুত্তং আহ – ‘‘তাত, ইমং মকসং ৰারেহী’’তি. সো ‘‘ৰারেস্সামি, তাতা’’তি তিখিণং মহাফরসুং উক্খিপিত্ৰা পিতু পিট্ঠিপস্সে ঠত্ৰা ‘‘মকসং পহরিস্সামী’’তি পিতু মত্থকং দ্ৰিধা ভিন্দি, ৰড্ঢকী তত্থেৰ জীৰিতক্খযং পত্তো.
বোধিসত্তো তস্স তং কম্মং দিস্ৰা ‘‘পচ্চামিত্তোপি পণ্ডিতোৰ সেয্যো. সো হি দণ্ডভযেনপি মনুস্সে ন মারেস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৪৪. ‘‘সেয্যো অমিত্তো মতিযা উপেতো, ন ত্ৰেৰ মিত্তো মতিৰিপ্পহীনো;
‘মকসং ৰধিস্স’ন্তি হি এল়মূগো, পুত্তো পিতু অব্ভিদা উত্তমঙ্গ’’ন্তি.
তত্থ সেয্যোতি পৰরো উত্তমো. মতিযা উপেতোতি পঞ্ঞায সমন্নাগতো. এল়মূগোতি লালামুখো বালো. পুত্তো পিতু অব্ভিদা উত্তমঙ্গন্তি অত্তনো বালতায পুত্তোপি হুত্ৰা পিতু উত্তমঙ্গং মত্থকং ‘‘মকসং পহরিস্সামী’’তি দ্ৰিধা ভিন্দি. তস্মা বালমিত্ততো পণ্ডিতঅমিত্তোৰ সেয্যোতি ইমং গাথং ৰত্ৰা বোধিসত্তো উট্ঠায যথাকম্মং গতো. ৰড্ঢকিস্সপি ঞাতকা সরীরকিচ্চং অকংসু.
সত্থা ‘‘এৰং উপাসকা পুব্বেপি ‘মকসং পহরিস্সামা’তি পরং পহরণকমনুস্সা অহেসুংযেৰা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা গাথং ৰত্ৰা পক্কন্তো পণ্ডিতৰাণিজো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
মকসজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.
[৪৫] ৫. রোহিণিজাতকৰণ্ণনা
সেয্যো অমিত্তোতিইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং অনাথপিণ্ডিকসেট্ঠিনো দাসিং আরব্ভ কথেসি. অনাথপিণ্ডিকস্স কির একা রোহিণী নাম দাসী অহোসি. তস্সা ৰীহিপহরণট্ঠানে আগন্ত্ৰা মহল্লিকা মাতা নিপজ্জি, তং মক্খিকা পরিৰারেত্ৰা সূচিযাৰিজ্ঝমানা ৰিয খাদন্তি. সা ধীতরং আহ – ‘‘অম্ম, মক্খিকা মং খাদন্তি, এতা ৰারেহী’’তি. সা ‘‘ৰারেস্সামি, অম্মা’’তি মুসলং উক্খিপিত্ৰা ‘‘মাতু সরীরে মক্খিকা মারেত্ৰা ৰিনাসং পাপেস্সামী’’তি মাতরং মুসলেন পহরিত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেসি. তং দিস্ৰা ‘‘মাতা মে মতা’’তি রোদিতুং আরভি. তং পৰত্তিং সেট্ঠিস্স আরোচেসুং. সেট্ঠি তস্সা সরীরকিচ্চং কারেত্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা সব্বং তং পৰত্তিং সত্থু আরোচেসি. সত্থা ‘‘ন খো, গহপতি, এসা ‘মাতু সরীরে মক্খিকা মারেস্সামী’তি ইদানেৰ মুসলেন পহরিত্ৰা মাতরং মারেসি, পুব্বেপি মারেসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তিত্ৰা পিতুঅচ্চযেন সেট্ঠিট্ঠানং পাপুণি. তস্সাপি রোহিণীযেৰ নাম দাসী অহোসি. সাপি অত্তনো ৰীহিপহরণট্ঠানং আগন্ত্ৰা নিপন্নং মাতরং ‘‘মক্খিকা মে, অম্ম, ৰারেহী’’তি ৰুত্তা এৰমেৰ মুসলেন পহরিত্ৰা মাতরং জীৰিতক্খযং পাপেত্ৰা রোদিতুং আরভি. বোধিসত্তো তং পৰত্তিং সুত্ৰা ‘‘অমিত্তোপি হি ইমস্মিং লোকে পণ্ডিতোৰ সেয্যো’’তি চিন্তেত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৪৫. ‘‘সেয্যো অমিত্তো মেধাৰী, যঞ্চে বালানুকম্পকো;
পস্স রোহিণিকং জম্মিং, মাতরং হন্ত্ৰান সোচতী’’তি.
তত্থ মেধাৰীতি পণ্ডিতো ঞাণী ৰিভাৰী. যঞ্চে বালানুকম্পকোতি এত্থ যন্তি লিঙ্গৰিপল্লাসো কতো, চেতি নামত্থে নিপাতো. যো নাম বালো অনুকম্পকো, ততো সতগুণেন সহস্সগুণেন পণ্ডিতো অমিত্তো হোন্তোপি সেয্যোযেৰাতি অত্থো. অথ ৰা যন্তি পটিসেধনত্থে নিপাতো, নো চে বালানুকম্পকোতি অত্থো. জম্মিন্তি লামিকং দন্ধং. মাতরং হন্ত্ৰান সোচতীতি ‘‘মক্খিকা মারেস্সামী’’তি মাতরং হন্ত্ৰা ইদানি অযং বালা সযমেৰ রোদতি পরিদেৰতি. ইমিনা কারণেন ইমস্মিং লোকে অমিত্তোপি পণ্ডিতো সেয্যোতি বোধিসত্তো পণ্ডিতং পসংসন্তো ইমায গাথায ধম্মং দেসেসি.
সত্থা ‘‘ন খো, গহপতি, এসা ইদানেৰ ‘মক্খিকা মারেস্সামী’তি মাতরং ঘাতেসি, পুব্বেপি ঘাতেসিযেৰা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মাতাযেৰ মাতা অহোসি, ধীতাযেৰ ধীতা, মহাসেট্ঠি পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
রোহিণিজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.
[৪৬] ৬. আরামদূসকজাতকৰণ্ণনা
ন ৰে অনত্থকুসলেনাতি ইদং সত্থা অঞ্ঞতরস্মিং কোসলগামকে ৰিহরন্তো উয্যানদূসকং আরব্ভ কথেসি. সত্থা কির কোসলেসু চারিকং চরমানো অঞ্ঞতরং গামকং সম্পাপুণি. তত্থেকো কুটুম্বিকো তথাগতং নিমন্তেত্ৰা অত্তনো উয্যানে নিসীদাপেত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৰা ‘‘ভন্তে, যথারুচিযা ইমস্মিং উয্যানে ৰিচরথা’’তি আহ. ভিক্খূ উট্ঠায উয্যানপালং গহেত্ৰা উয্যানে ৰিচরন্তা একং অঙ্গণট্ঠানং দিস্ৰা উয্যানপালং পুচ্ছিংসু ‘‘উপাসক, ইমং উয্যানং অঞ্ঞত্থ সন্দচ্ছাযং, ইমস্মিং পন ঠানে ন কোচি রুক্খো ৰা গচ্ছো ৰা অত্থি, কিং নু খো কারণ’’ন্তি? ‘‘ভন্তে, ইমস্স উয্যানস্স রোপনকালে একো গামদারকো উদকং সিঞ্চন্তো ইমস্মিং ঠানে রুক্খপোতকে উম্মূলং কত্ৰা মূলপ্পমাণেন উদকং সিঞ্চি. তে রুক্খপোতকা মিলাযিত্ৰা মতা. ইমিনা কারণেন ইদং ঠানং অঙ্গণং জাত’’ন্তি. ভিক্খূ সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং আরোচেসুং. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, সো গামদারকো ইদানেৰ আরামদূসকো, পুব্বেপি আরামদূসকোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বারাণসিযং নক্খত্তং ঘোসযিংসু. নক্খত্তভেরিসদ্দসৰনকালতো পট্ঠায সকলনগরৰাসিনো নক্খত্তনিস্সিতকা হুত্ৰা ৰিচরন্তি. তদা রঞ্ঞো উয্যানে বহূ মক্কটা ৰসন্তি. উয্যানপালো চিন্তেসি ‘‘নগরে নক্খত্তং ঘুট্ঠং, ইমে ৰানরে ‘উদকং সিঞ্চথা’তি ৰত্ৰা অহং নক্খত্তং কীল়িস্সামী’’তি জেট্ঠকৰানরং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘সম্ম ৰানরজেট্ঠক, ইমং উয্যানং তুম্হাকম্পি বহূপকারং, তুম্হে এত্থ পুপ্ফফলপল্লৰানি খাদথ, নগরে নক্খত্তং ঘুট্ঠং, অহং নক্খত্তং কীল়িস্সামি. যাৰাহং আগচ্ছামি, তাৰ ইমস্মিং উয্যানে রুক্খপোতকেসু উদকং সিঞ্চিতুং সক্খিস্সথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘সাধু, সিঞ্চিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি অপ্পমত্তা হোথা’’তি উদকসিঞ্চনত্থায তেসং চম্মকুটে চ দারুকুটে চ দত্ৰা গতো. ৰানরা চম্মকুটে চেৰ দারুকুটে চ গহেত্ৰা রুক্খপোতকেসু উদকং সিঞ্চন্তি. অথ নে ৰানরজেট্ঠকো এৰমাহ ‘‘ভোন্তো ৰানরা, উদকং নাম রক্খিতব্বং, তুম্হে রুক্খপোতকেসু উদকং সিঞ্চন্তা উপ্পাটেত্ৰা উপ্পাটেত্ৰা মূলং ওলোকেত্ৰা গম্ভীরগতেসু মূলেসু বহুং উদকং সিঞ্চথ, অগম্ভীরগতেসু অপ্পং, পচ্ছা অম্হাকং উদকং দুল্লভং ভৰিস্সতী’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা তথা অকংসু.
তস্মিং সমযে একো পণ্ডিতপুরিসো রাজুয্যানে তে ৰানরে তথা করোন্তে দিস্ৰা এৰমাহ ‘‘ভোন্তো ৰানরা, কস্মা তুম্হে রুক্খপোতকে উপ্পাটেত্ৰা উপ্পাটেত্ৰা মূলপ্পমাণেন উদকং সিঞ্চথা’’তি? তে ‘‘এৰং নো ৰানরজেট্ঠকো ওৰদতী’’তি আহংসু. সো তং ৰচনং সুত্ৰা ‘‘অহো ৰত ভো বালা অপণ্ডিতা, ‘অত্থং করিস্সামা’তি অনত্থমেৰ করোন্তী’’তি চিন্তেত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৪৬. ‘‘ন ৰে অনত্থকুসলেন, অত্থচরিযা সুখাৰহা;
হাপেতি অত্থং দুম্মেধো, কপি আরামিকো যথা’’তি.
তত্থ ৰেতি নিপাতমত্তং. অনত্থকুসলেনাতি অনত্থে অনাযতনে কুসলেন, অত্থে আযতনে কারণে অকুসলেন ৰাতি অত্থো. অত্থচরিযাতি ৰুড্ঢিকিরিযা. সুখাৰহাতি এৰরূপেন অনত্থকুসলেন কাযিকচেতসিকসুখসঙ্খাতস্স অত্থস্স চরিযা ন সুখাৰহা, ন সক্কা আৰহিতুন্তি অত্থো. কিংকারণা? একন্তেনেৰ হি হাপেতি অত্থং দুম্মেধোতি, বালপুগ্গলো ‘‘অত্থং করিস্সামী’’তি অত্থং হাপেত্ৰা অনত্থমেৰ করোতি. কপি আরামিকো যথাতি যথা আরামে নিযুত্তো আরামরক্খনকো মক্কটো ‘‘অত্থং করিস্সামী’’তি অনত্থমেৰ করোতি, এৰং যো কোচি অনত্থকুসলো, তেন ন সক্কা অত্থচরিযং আৰহিতুং, সো একংসেন অত্থং হাপেতিযেৰাতি. এৰং সো পণ্ডিতো পুরিসো ইমায গাথায ৰানরজেট্ঠকং গরহিত্ৰা অত্তনো পরিসং আদায উয্যানা নিক্খমি.
সত্থাপি ‘‘ন, ভিক্খৰে, এস গামদারকো ইদানেৰ আরামদূসকো, পুব্বেপি আরামদূসকোযেৰা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰানরজেট্ঠকো আরামদূসকগামদারকো অহোসি, পণ্ডিতপুরিসো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
আরামদূসকজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.
[৪৭] ৭. ৰারুণিদূসকজাতকৰণ্ণনা
ন ৰে অনত্থকুসলেনাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো ৰারুণিদূসকং আরব্ভ কথেসি. অনাথপিণ্ডিকস্স কির সহাযো একো ৰারুণিৰাণিজো তিখিণং ৰারুণিং যোজেত্ৰা হিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদীনি গহেত্ৰা ৰিক্কিণন্তো মহাজনে সন্নিপতিতে ‘‘তাত, ত্ৰং মূলং গহেত্ৰা ৰারুণিং দেহী’’তি অন্তেৰাসিকং আণাপেত্ৰা সযং ন্হাযিতুং অগমাসি. অন্তেৰাসিকো মহাজনস্স ৰারুণিং দেন্তো মনুস্সে অন্তরন্তরা লোণসক্খরা আহরাপেত্ৰা খাদন্তে দিস্ৰা ‘‘অযং সুরা অলোণিকা ভৰিস্সতি, লোণমেত্থ পক্খিপিস্সামী’’তি সুরাচাটিযং নাল়িমত্তং লোণং পক্খিপিত্ৰা তেসং সুরং অদাসি. তে মুখং পূরেত্ৰা পূরেত্ৰা ছড্ডেত্ৰা ‘‘কিং তে কত’’ন্তি পুচ্ছিংসু. ‘‘তুম্হে সুরং পিৰিত্ৰা লোণং আহরাপেন্তে দিস্ৰা লোণেন যোজেসি’’ন্তি. ‘‘এৰরূপং নাম মনাপং ৰারুণিং নাসেসি বালা’’তি তং গরহিত্ৰা উট্ঠাযুট্ঠায পক্কন্তা. ৰারুণিৰাণিজো আগন্ত্ৰা একম্পি অদিস্ৰা ‘‘ৰারুণিপাযকা কহং গতা’’তি পুচ্ছি, সো তমত্থং আরোচেসি. অথ নং আচরিযো ‘‘বাল, এৰরূপা নাম তে সুরা নাসিতা’’তি গরহিত্ৰা ইমং কারণং অনাথপিণ্ডিকস্স আরোচেসি. অনাথপিণ্ডিকো ‘‘অত্থিদানি মে ইদং কথাপাভত’’ন্তি জেতৰনং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা এতমত্থং আরোচেসি. সত্থা ‘‘ন এস, গহপতি, ইদানেৰ ৰারুণিদূসকো, পুব্বেপি ৰারুণিদূসকোযেৰা’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো বারাণসিযং সেট্ঠি অহোসি. তং উপনিস্সায একো ৰারুণিৰাণিজো জীৰতি. সো তিখিণং সুরং যোজেত্ৰা ‘‘ইমং ৰিক্কিণাহী’’তি অন্তেৰাসিকং ৰত্ৰা ন্হাযিতুং গতো. অন্তেৰাসিকো তস্মিং গতমত্তেযেৰ সুরায লোণং পক্খিপিত্ৰা ইমিনাৰ নযেন সুরং ৰিনাসেসি. অথস্স আচরিযো আগন্ত্ৰা তং কারণং ঞত্ৰা সেট্ঠিস্স আরোচেসি. সেট্ঠি ‘‘অনত্থকুসলা নাম বালা ‘অত্থং করিস্সামা’তি অনত্থমেৰ করোন্তী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৪৭. ‘‘ন ৰে অনত্থকুসলেন, অত্থচরিযা সুখাৰহা;
হাপেতি অত্থং দুম্মেধো, কোণ্ডঞ্ঞো ৰারুণিং যথা’’তি.
তত্থ কোণ্ডঞ্ঞো ৰারুণিং যথাতি যথা অযং কোণ্ডঞ্ঞনামকো অন্তেৰাসিকো ‘‘অত্থং করিস্সামী’’তি লোণং পক্খিপিত্ৰা ৰারুণিং হাপেসি পরিহাপেসি ৰিনাসেসি, এৰং সব্বোপি অনত্থকুসলো অত্থং হাপেতীতি বোধিসত্তো ইমায গাথায ধম্মং দেসেসি.
সত্থাপি ‘‘ন এস গহপতি ইদানেৰ ৰারুণিদূসকো, পুব্বেপি ৰারুণিদূসকোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰারুণিদূসকো ইদানিপি ৰারুণিদূসকোৰ অহোসি, বারাণসিসেট্ঠি পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
ৰারুণিদূসকজাতকৰণ্ণনা সত্তমা.
[৪৮] ৮. ৰেদব্বজাতকৰণ্ণনা
অনুপাযেন যো অত্থন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো দুব্বচভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. তঞ্হি ভিক্খুং সত্থা ‘‘ন ত্ৰং ভিক্খু ইদানেৰ দুব্বচো, পুব্বেপি দুব্বচোযেৰ, তেনেৰ চ কারণেন পণ্ডিতানং ৰচনং অকত্ৰা তিণ্হেন অসিনা দ্ৰিধা কত্ৰা ছিন্নো হুত্ৰা মগ্গে নিপতিত্থ, তঞ্চ এককং নিস্সায পুরিসসহস্সং জীৰিতক্খযং পত্ত’’ন্তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে একস্মিং গামকে অঞ্ঞতরো ব্রাহ্মণো ৰেদব্বং নাম মন্তং জানাতি. সো কির মন্তো অনগ্ঘো মহারহো, নক্খত্তযোগে লদ্ধে তং মন্তং পরিৰত্তেত্ৰা আকাসে উল্লোকিতে আকাসতো সত্তরতনৰস্সং ৰস্সতি. তদা বোধিসত্তো তস্স ব্রাহ্মণস্স সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হাতি. অথেকদিৰসং ব্রাহ্মণো বোধিসত্তং আদায কেনচিদেৰ করণীযেন অত্তনো গামা নিক্খমিত্ৰা চেতরট্ঠং অগমাসি, অন্তরামগ্গে চ একস্মিং অরঞ্ঞট্ঠানে পঞ্চসতা পেসনকচোরা নাম পন্থঘাতং করোন্তি. তে বোধিসত্তঞ্চ ৰেদব্বব্রাহ্মণঞ্চ গণ্হিংসু. কস্মা পনেতে ‘‘পেসনকচোরা’’তি ৰুচ্চন্তি? তে কির দ্ৰে জনে গহেত্ৰা একং ধনাহরণত্থায পেসেন্তি, তস্মা ‘‘পেসনকচোরা’’ত্ৰেৰ ৰুচ্চন্তি. তেপি চ পিতাপুত্তে গহেত্ৰা পিতরং ‘‘ত্ৰং অম্হাকং ধনং আহরিত্ৰা পুত্তং গহেত্ৰা যাহী’’তি ৰদন্তি. এতেনুপাযেন মাতুধীতরো গহেত্ৰা মাতরং ৰিস্সজ্জেন্তি, জেট্ঠকনিট্ঠে গহেত্ৰা জেট্ঠভাতিকং ৰিস্সজ্জেন্তি, আচরিযন্তেৰাসিকে গহেত্ৰা অন্তেৰাসিকং ৰিস্সজ্জেন্তি. তে তস্মিং কালে ৰেদব্বব্রাহ্মণং গহেত্ৰা বোধিসত্তং ৰিস্সজ্জেসুং.
বোধিসত্তো আচরিযং ৰন্দিত্ৰা ‘‘অহং একাহদ্ৰীহচ্চযেন আগমিস্সামি, তুম্হে মা ভাযিত্থ, অপিচ খো পন মম ৰচনং করোথ, অজ্জ ধনৰস্সাপনকনক্খত্তযোগো ভৰিস্সতি, মা খো তুম্হে দুক্খং অসহন্তা মন্তং পরিৰত্তেত্ৰা ধনং ৰস্সাপযিত্থ. সচে ৰস্সাপেস্সথ, তুম্হে চ ৰিনাসং পাপুণিস্সথ, ইমে চ পঞ্চসতা চোরা’’তি এৰং আচরিযং ওৰদিত্ৰা ধনত্থায অগমাসি. চোরাপি সূরিযে অত্থঙ্গতে ব্রাহ্মণং বন্ধিত্ৰা নিপজ্জাপেসুং. তঙ্খণঞ্ঞেৰ পাচীনলোকধাতুতো পরিপুণ্ণচন্দমণ্ডলং উট্ঠহি. ব্রাহ্মণো নক্খত্তং ওলোকেন্তো ‘‘ধনৰস্সাপনকনক্খত্তযোগো লদ্ধো, কিং মে দুক্খেন অনুভূতেন, মন্তং পরিৰত্তেত্ৰা রতনৰস্সং ৰস্সাপেত্ৰা চোরানং ধনং দত্ৰা যথাসুখং গমিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা চোরে আমন্তেসি ‘‘ভোন্তো চোরা, তুম্হে মং কিমত্থায গণ্হথা’’তি? ‘‘ধনত্থায, অয্যা’’তি. ‘‘সচে ৰো, ধনেন অত্থো, খিপ্পং মং বন্ধনা মোচেত্ৰা সীসং ন্হাপেত্ৰা অহতৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা গন্ধেহি ৰিলিম্পাপেত্ৰা পুপ্ফানি পিলন্ধাপেত্ৰা ঠপেথা’’তি. ‘‘চোরা তস্স কথং সুত্ৰা তথা অকংসু’’.
ব্রাহ্মণো নক্খত্তযোগং ঞত্ৰা মন্তং পরিৰত্তেত্ৰা আকাসং উল্লোকেসি, তাৰদেৰ আকাসতো রতনানি পতিংসু. চোরা তং ধনং সঙ্কড্ঢিত্ৰা উত্তরাসঙ্গেসু ভণ্ডিকং কত্ৰা পাযিংসু. ব্রাহ্মণোপি তেসং পচ্ছতোৰ অগমাসি. অথ তে চোরে অঞ্ঞে পঞ্চসতা চোরা গণ্হিংসু. ‘‘কিমত্থং অম্হে গণ্হথা’’তি চ ৰুত্তা ‘‘ধনত্থাযা’’তি আহংসু. ‘‘যদি ৰো ধনেন অত্থো, এতং ব্রাহ্মণং গণ্হথ, এসো আকাসং উল্লোকেত্ৰা ধনং ৰস্সাপেসি, অম্হাকম্পেতং এতেনেৰ দিন্ন’’ন্তি. চোরা চোরে ৰিস্সজ্জেত্ৰা ‘‘অম্হাকম্পি ধনং দেহী’’তি ব্রাহ্মণং গণ্হিংসু. ব্রাহ্মণো ‘‘অহং তুম্হাকং ধনং দদেয্যং, ধনৰস্সাপনকনক্খত্তযোগো পন ইতো সংৰচ্ছরমত্থকে ভৰিস্সতি. যদি ৰো ধনেনত্থো, অধিৰাসেথ, তদা ধনৰস্সং ৰস্সাপেস্সামী’’তি আহ. চোরা কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘অম্ভো, দুট্ঠব্রাহ্মণ, অঞ্ঞেসং ইদানেৰ ধনং ৰস্সাপেত্ৰা অম্হে অঞ্ঞং সংৰচ্ছরং অধিৰাসাপেসী’’তি তিণ্হেন অসিনা ব্রাহ্মণং দ্ৰিধা ছিন্দিত্ৰা মগ্গে ছড্ডেত্ৰা ৰেগেন অনুবন্ধিত্ৰা তেহি চোরেহি সদ্ধিং যুজ্ঝিত্ৰা তে সব্বেপি মারেত্ৰা ধনং আদায পুন দ্ৰে কোট্ঠাসা হুত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং যুজ্ঝিত্ৰা অড্ঢতেয্যানি পুরিসসতানি ঘাতেত্ৰা এতেন উপাযেন যাৰ দ্ৰে জনা অৰসিট্ঠা অহেসুং, তাৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘাতযিংসু. এৰং তং পুরিসসহস্সং ৰিনাসং পত্তং.
তে পন দ্ৰে জনা উপাযেন তং ধনং আহরিত্ৰা একস্মিং গামসমীপে গহনট্ঠানে ধনং পটিচ্ছাদেত্ৰা একো খগ্গং গহেত্ৰা রক্খন্তো নিসীদি, একো তণ্ডুলে গহেত্ৰা ভত্তং পচাপেতুং গামং পাৰিসি. লোভো চ নামেস ৰিনাসমূলমেৰাতি ধনসন্তিকে নিসিন্নো চিন্তেসি ‘‘তস্মিং আগতে ইদং ধনং দ্ৰে কোট্ঠাসা ভৰিস্সন্তি, যংনূনাহং তং আগতমত্তমেৰ খগ্গেন পহরিত্ৰা ঘাতেয্য’’ন্তি. সো খগ্গং সন্নয্হিত্ৰা তস্স আগমনং ওলোকেন্তো নিসীদি. ইতরোপি চিন্তেসি ‘‘তং ধনং দ্ৰে কোট্ঠাসা ভৰিস্সন্তি, যংনূনাহং ভত্তে ৰিসং পক্খিপিত্ৰা তং পুরিসং ভোজেত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেত্ৰা এককোৰ ধনং গণ্হেয্য’’ন্তি. সো নিট্ঠিতে ভত্তে সযং ভুঞ্জিত্ৰা সেসকে ৰিসং পক্খিপিত্ৰা তং আদায তত্থ অগমাসি. তং ভত্তং ওতারেত্ৰা ঠিতমত্তমেৰ ইতরো খগ্গেন দ্ৰিধা ছিন্দিত্ৰা তং পটিচ্ছন্নট্ঠানে ছড্ডেত্ৰা তঞ্চ ভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা সযম্পি তত্থেৰ জীৰিতক্খযং পাপুণি. এৰঞ্চ তং ধনং নিস্সায সব্বেৰ ৰিনাসং পাপুণিংসু.
বোধিসত্তোপি খো একাহদ্ৰীহচ্চযেন ধনং আদায আগতো তস্মিং ঠানে আচরিযং অদিস্ৰা ৰিপ্পকিণ্ণং পন ধনং দিস্ৰা ‘‘আচরিযেন মম ৰচনং অকত্ৰা ধনং ৰস্সাপিতং ভৰিস্সতি, সব্বেহি ৰিনাসং পত্তেহি ভৰিতব্ব’’ন্তি মহামগ্গেন পাযাসি. গচ্ছন্তো আচরিযং মহামগ্গে দ্ৰিধা ছিন্নং দিস্ৰা ‘‘মম ৰচনং অকত্ৰা মতো’’তি দারূনি উদ্ধরিত্ৰা চিতকং কত্ৰা আচরিযং ঝাপেত্ৰা ৰনপুপ্ফেহি পূজেত্ৰা পুরতো গচ্ছন্তো জীৰিতক্খযং পত্তে পঞ্চসতে, পুরতো অড্ঢতেয্যসতেতি অনুক্কমেন অৰসানে দ্ৰে জনে জীৰিতক্খযং পত্তে দিস্ৰা চিন্তেসি ‘‘ইমং দ্ৰীহি ঊনং পুরিসসহস্সং ৰিনাসং পত্তং, অঞ্ঞেহি দ্ৰীহি চোরেহি ভৰিতব্বং, তেপি সন্থম্ভিতুং ন সক্খিস্সন্তি, কহং নু খো তে গতা’’তি গচ্ছন্তো তেসং ধনং আদায গহনট্ঠানং পৰিট্ঠমগ্গং দিস্ৰা গচ্ছন্তো ভণ্ডিকবদ্ধস্স ধনস্স রাসিং দিস্ৰা একং ভত্তপাতিং অৰত্থরিত্ৰা মতং অদ্দস. ততো ‘‘ইদং নাম তেহি কতং ভৰিস্সতী’’তি সব্বং ঞত্ৰা ‘‘কহং নু খো সো পুরিসো’’তি ৰিচিনন্তো তম্পি পটিচ্ছন্নট্ঠানে অপৰিদ্ধং দিস্ৰা ‘‘অম্হাকং আচরিযো মম ৰচনং অকত্ৰা অত্তনো দুব্বচভাৰেন অত্তনাপি ৰিনাসং পত্তো, অপরম্পি তেন পুরিসসহস্সং ৰিনাসিতং, অনুপাযেন ৰত অকারণেন অত্তনো ৰুড্ঢিং পত্থযমানা অম্হাকং আচরিযো ৰিয মহাৰিনাসমেৰ পাপুণিস্সন্তী’’তি চিন্তেত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৪৮. ‘‘অনুপাযেন যো অত্থং, ইচ্ছতি সো ৰিহঞ্ঞতি;
চেতা হনিংসু ৰেদব্বং, সব্বে তে ব্যসনমজ্ঝগূ’’তি.
তত্থ সো ৰিহঞ্ঞতীতি সো অনুপাযেন ‘‘অত্তনো অত্থং ৰুড্ঢিং সুখং ইচ্ছামী’’তি অকালে ৰাযামং করোন্তো পুগ্গলো ৰিহঞ্ঞতি কিলমতি মহাৰিনাসং পাপুণাতি. চেতাতি চেতরট্ঠৰাসিনো চোরা. হনিংসু ৰেদব্বন্তি ৰেদব্বমন্তৰসেন ‘‘ৰেদব্বো’’তি লদ্ধনামং ব্রাহ্মণং হনিংসু. সব্বে তে ব্যসনমজ্ঝগূতি তেপি চ অনৰসেসা অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘাতযমানা ব্যসনং অধিগচ্ছিংসু পটিলভিংসূতি.
এৰং বোধিসত্তো ‘‘যথা অম্হাকং আচরিযো অনুপাযেন অট্ঠানে পরক্কমং করোন্তো ধনং ৰস্সাপেত্ৰা অত্তনাপি জীৰিতক্খযং পত্তো, অঞ্ঞেসঞ্চ ৰিনাসপচ্চযো জাতো, এৰমেৰ যো অঞ্ঞোপি অনুপাযেন অত্তনো অত্থং ইচ্ছন্তো ৰাযামং করিস্সতি, সব্বো সো অত্তনা চ ৰিনস্সিস্সতি, পরেসঞ্চ ৰিনাসপচ্চযো ভৰিস্সতী’’তি ৰনং উন্নাদেন্তো দেৰতাসু সাধুকারং দদমানাসু ইমায গাথায ধম্মং দেসেত্ৰা তং ধনং উপাযেন অত্তনো গেহং আহরিত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি করোন্তো যাৰতাযুকং ঠত্ৰা জীৰিতপরিযোসানে সগ্গপথং পূরযমানো অগমাসি.
সত্থাপি ‘‘ন ত্ৰং ভিক্খু ইদানেৰ দুব্বচো, পুব্বেপি দুব্বচোৰ, দুব্বচত্তা পন মহাৰিনাসং পত্তো’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰেদব্বব্রাহ্মণো দুব্বচভিক্খু অহোসি, অন্তেৰাসিকো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
ৰেদব্বজাতকৰণ্ণনা অট্ঠমা.
[৪৯] ৯. নক্খত্তজাতকৰণ্ণনা
নক্খত্তং পতিমানেন্তন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং আজীৰকং আরব্ভ কথেসি. সাৰত্থিযং কিরেকং কুলধীতরং জনপদে একো কুলপুত্তো অত্তনো পুত্তস্স ৰারেত্ৰা ‘‘অসুকদিৰসে নাম গণ্হিস্সামী’’তি দিৰসং ঠপেত্ৰা তস্মিং দিৰসে সম্পত্তে অত্তনো কুলূপকং আজীৰকং পুচ্ছি ‘‘ভন্তে, অজ্জ মযং একং মঙ্গলং করিস্সাম, সোভনং নু খো নক্খত্ত’’ন্তি. সো ‘‘অযং মং পঠমং অপুচ্ছিত্ৰাৰ দিৰসং ঠপেত্ৰা ইদানি পটিপুচ্ছতি, হোতু, সিক্খাপেস্সামি ন’’ন্তি কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘অজ্জ অসোভনং নক্খত্তং, মা অজ্জ মঙ্গলং করিত্থ, সচে করিস্সথ, মহাৰিনাসো ভৰিস্সতী’’তি আহ. তস্মিং কুলে মনুস্সা তস্স সদ্দহিত্ৰা তং দিৰসং ন গচ্ছিংসু. নগরৰাসিনো সব্বং মঙ্গলকিরিযং কত্ৰা তেসং অনাগমনং দিস্ৰা ‘‘তেহি অজ্জ দিৰসো ঠপিতো, নো চ খো আগতা, অম্হাকম্পি বহু ৰযকম্মং কতং, কিং নো তেহি, অম্হাকং ধীতরং অঞ্ঞস্স দস্সামা’’তি যথাকতেনেৰ মঙ্গলেন ধীতরং অঞ্ঞস্স কুলস্স অদংসু.
ইতরে পুনদিৰসে আগন্ত্ৰা ‘‘দেথ নো দারিক’’ন্তি আহংসু. অথ নে সাৰত্থিৰাসিনো ‘‘জনপদৰাসিনো নাম তুম্হে গহপতিকা পাপমনুস্সা দিৰসং ঠপেত্ৰা অৰঞ্ঞায ন আগতা, আগতমগ্গেনেৰ পটিগচ্ছথ, অম্হেহি অঞ্ঞেসং দারিকা দিন্না’’তি পরিভাসিংসু. তে তেহি সদ্ধিং কলহং কত্ৰা দারিকং অলভিত্ৰা যথাগতমগ্গেনেৰ গতা. তেনপি আজীৰকেন তেসং মনুস্সানং মঙ্গলন্তরাযস্স কতভাৰো ভিক্খূনং অন্তরে পাকটো জাতো. তে ভিক্খূ ধম্মসভাযং সন্নিপতিতা ‘‘আৰুসো, আজীৰকেন কুলস্স মঙ্গলন্তরাযো কতো’’তি কথযমানা নিসীদিংসু. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছি. তে ‘‘ইমায নামা’’তি কথযিংসু. ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ আজীৰকো তস্স কুলস্স মঙ্গলন্তরাযং করোতি, পুব্বেপি এস তেসং কুজ্ঝিত্ৰা মঙ্গলন্তরাযং অকাসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে নগরৰাসিনো জনপদৰাসীনং ধীতরং ৰারেত্ৰা দিৰসং ঠপেত্ৰা অত্তনো কুলূপকং আজীৰকং পুচ্ছিংসু ‘‘ভন্তে, অজ্জ অম্হাকং একা মঙ্গলকিরিযা, সোভনং নু খো নক্খত্ত’’ন্তি. সো ‘‘ইমে অত্তনো রুচিযা দিৰসং ঠপেত্ৰা ইদানি মং পুচ্ছন্তী’’তি কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘অজ্জ নেসং মঙ্গলন্তরাযং করিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘অজ্জ অসোভনং নক্খত্তং, সচে করোথ, মহাৰিনাসং পাপুণিস্সথা’’তি আহ. তে তস্স সদ্দহিত্ৰা ন গমিংসু. জনপদৰাসিনো তেসং অনাগমনং ঞত্ৰা ‘‘তে অজ্জ দিৰসং ঠপেত্ৰাপি ন আগতা, কিং নো তেহি, অঞ্ঞেসং ধীতরং দস্সামা’’তি অঞ্ঞেসং ধীতরং অদংসু. নগরৰাসিনো পুনদিৰসে আগন্ত্ৰা দারিকং যাচিংসু. জনপদৰাসিনো ‘‘তুম্হে নগরৰাসিনো নাম ছিন্নহিরিকা গহপতিকা, দিৰসং ঠপেত্ৰা দারিকং ন গণ্হিত্থ, মযং তুম্হাকং অনাগমনভাৰেন অঞ্ঞেসং অদম্হা’’তি. মযং আজীৰকং পটিপুচ্ছিত্ৰা ‘‘‘নক্খত্তং ন সোভন’ন্তি নাগতা, দেথ নো দারিক’’ন্তি. ‘‘অম্হেহি তুম্হাকং অনাগমনভাৰেন অঞ্ঞেসং দিন্না, ইদানি দিন্নদারিকং কথং পুন আনেস্সামা’’তি.
এৰং তেসু অঞ্ঞমঞ্ঞং কলহং করোন্তেসু একো নগরৰাসী পণ্ডিতপুরিসো একেন কম্মেন জনপদং গতো তেসং নগরৰাসীনং ‘‘মযং আজীৰকং পুচ্ছিত্ৰা নক্খত্তস্স অসোভনভাৰেন নাগতা’’তি কথেন্তানং সুত্ৰা ‘‘নক্খত্তেন কো অত্থো, ননু দারিকায লদ্ধভাৰোৰ নক্খত্ত’’ন্তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৪৯. ‘‘নক্খত্তং পতিমানেন্তং, অত্থো বালং উপচ্চগা;
অত্থো অত্থস্স নক্খত্তং, কিং করিস্সন্তি তারকা’’তি.
তত্থ পতিমানেন্তন্তি ওলোকেন্তং, ‘‘ইদানি নক্খত্তং ভৰিস্সতি, ইদানি নক্খত্তং ভৰিস্সতী’’তি আগমযমানং. অত্থো বালং উপচ্চগাতি এতং নগরৰাসিকং বালং দারিকাপটিলাভসঙ্খাতো অত্থো অতিক্কন্তো. অত্থো অত্থস্স নক্খত্তন্তি যং অত্থং পরিযেসন্তো চরতি, সো পটিলদ্ধো অত্থোৰ অত্থস্স নক্খত্তং নাম. কিং করিস্সন্তি তারকাতি ইতরে পন আকাসে তারকা কিং করিস্সন্তি, কতরং অত্থং সাধেস্সন্তীতি অত্থো. নগরৰাসিনো কলহং কত্ৰা দারিকং অলভিত্ৰাৰ অগমংসু.
সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, এস আজীৰকো ইদানেৰ কুলস্স মঙ্গলন্তরাযং করোতি, পুব্বেপি অকাসিযেৰা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা আজীৰকো এতরহি আজীৰকোৰ অহোসি, তানিপি কুলানি এতরহি কুলানিযেৰ, গাথং ৰত্ৰা ঠিতো পণ্ডিতপুরিসো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
নক্খত্তজাতকৰণ্ণনা নৰমা.
[৫০] ১০. দুম্মেধজাতকৰণ্ণনা
দুম্মেধানন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো লোকত্থচরিযং আরব্ভ কথেসি. সা দ্ৰাদসকনিপাতে মহাকণ্হজাতকে (জা. ১.১২.৬১ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স রঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্স মাতুকুচ্ছিতো নিক্খন্তস্স নামগ্গহণদিৰসে ‘‘ব্রহ্মদত্তকুমারো’’তি নামং অকংসু. সো সোল়সৰস্সুদ্দেসিকো হুত্ৰা তক্কসিলাযং সিপ্পং উগ্গণ্হিত্ৰা তিণ্ণং ৰেদানং পারং গন্ত্ৰা অট্ঠারসন্নং ৰিজ্জট্ঠানানং নিপ্ফত্তিং পাপুণি, অথস্স পিতা ওপরজ্জং অদাসি. তস্মিং সমযে বারাণসিৰাসিনো দেৰতামঙ্গলিকা হোন্তি, দেৰতা নমস্সন্তি, বহূ অজেল়ককুক্কুটভূকরাদযো ৰধিত্ৰা নানপ্পকারেহি পুপ্ফগন্ধেহি চেৰ মংসলোহিতেহি চ বলিকম্মং করোন্তি. বোধিসত্তো চিন্তেসি ‘‘ইদানি সত্তা দেৰতামঙ্গলিকা, বহুং পাণৰধং করোন্তি, মহাজনো যেভুয্যেন অধম্মস্মিংযেৰ নিৰিট্ঠো, অহং পিতু অচ্চযেন রজ্জং লভিত্ৰা একম্পি অকিলমেত্ৰা উপাযেনেৰ পাণৰধং কাতুং ন দস্সামী’’তি. সো একদিৰসং রথং অভিরুয্হ নগরা নিক্খন্তো অদ্দস একস্মিং মহন্তে ৰটরুক্খে মহাজনং সন্নিপতিতং, তস্মিং রুক্খে নিব্বত্তদেৰতায সন্তিকে পুত্তধীতুযসধনাদীসু যং যং ইচ্ছতি, তং তং পত্থেন্তং. সো তং দিস্ৰা রথা ওরুয্হ তং রুক্খং উপসঙ্কমিত্ৰা গন্ধপুপ্ফেহি পূজেত্ৰা উদকেন অভিসেকং কত্ৰা রুক্খং পদক্খিণং কত্ৰা দেৰতামঙ্গলিকো ৰিয হুত্ৰা দেৰতং নমস্সিত্ৰা রথং অভিরুয্হ নগরং পাৰিসি. ততো পট্ঠায ইমিনাৰ নিযামেন অন্তরন্তরে তত্থ গন্ত্ৰা দেৰতামঙ্গলিকো ৰিয পূজং করোতি.
সো অপরেন সমযেন পিতু অচ্চযেন রজ্জে পতিট্ঠায চতস্সো অগতিযো ৰজ্জেত্ৰা দস রাজধম্মে অকোপেন্তো ধম্মেন রজ্জং কারেন্তো চিন্তেসি ‘‘ময্হং মনোরথো মত্থকং পত্তো, রজ্জে পতিট্ঠিতোম্হি. যং পনাহং পুব্বে একং অত্থং চিন্তযিং, ইদানি তং মত্থকং পাপেস্সামী’’তি অমচ্চে চ ব্রাহ্মণগহপতিকাদযো চ সন্নিপাতাপেত্ৰা আমন্তেসি ‘‘জানাথ ভো মযা কেন কারণেন রজ্জং পত্ত’’ন্তি? ‘‘ন জানাম, দেৰা’’তি. ‘‘অপি ৰোহং অসুকং নাম ৰটরুক্খং গন্ধাদীহি পূজেত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা নমস্সমানো দিট্ঠপুব্বো’’তি. ‘‘আম, দেৰা’’তি. তদাহং পত্থনং অকাসিং ‘‘সচে রজ্জং পাপুণিস্সামি, বলিকম্মং তে করিস্সামী’’তি. ‘‘তস্সা মে দেৰতায আনুভাৰেন ইদং রজ্জং লদ্ধং, ইদানিস্সা বলিকম্মং করিস্সামি, তুম্হে পপঞ্চং অকত্ৰা খিপ্পং দেৰতায বলিকম্মং সজ্জেথা’’তি. ‘‘কিং কিং গণ্হাম, দেৰা’’তি? ভো অহং দেৰতায আযাচমানো ‘‘যে ময্হং রজ্জে পাণাতিপাতাদীনি পঞ্চ দুস্সীলকম্মানি দস অকুসলকম্মপথে সমাদায ৰত্তিস্সন্তি, তে ঘাতেত্ৰা অন্তৰট্টিমংসলোহিতাদীহি বলিকম্মং করিস্সামী’’তি আযাচিং. তস্মা তুম্হে এৰং ভেরিং চরাপেথ ‘‘অম্হাকং রাজা উপরাজকালেযেৰ এৰং আযাচি ‘সচাহং রজ্জং পাপুণিস্সামি, যে মে রজ্জে দুস্সীলা ভৰিস্সন্তি, তে সব্বে ঘাতেত্ৰা বলিকম্মং করিস্সামী’তি, সো ইদানি পঞ্চৰিধং দুস্সীলকম্মং দসৰিধং অকুসলকম্মপথং সমাদায ৰত্তমানানং দুস্সীলানং সহস্সং ঘাতেত্ৰা তেসং হদযমংসাদীনি গাহাপেত্ৰা দেৰতায বলিকম্মং কাতুকামো, এৰং নগরৰাসিনো জানন্তূ’’তি. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা ‘‘যেদানি ইতো পট্ঠায দুস্সীলকম্মে ৰত্তিস্সন্তি, তেসং সহস্সং ঘাতেত্ৰা যঞ্ঞং যজিত্ৰা আযাচনতো মুচ্চিস্সামী’’তি এতমত্থং পকাসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৫০. ‘‘দুম্মেধানং সহস্সেন, যঞ্ঞো মে উপযাচিতো;
ইদানি খোহং যজিস্সামি, বহু অধম্মিকো জনো’’তি.
তত্থ দুম্মেধানং সহস্সেনাতি ‘‘ইদং কম্মং কাতুং ৰট্টতি, ইদং ন ৰট্টতী’’তি অজাননভাৰেন, দসসু ৰা পন অকুসলকম্মপথেসু সমাদায ৰত্তনভাৰেন দুট্ঠা মেধা এতেসন্তি দুম্মেধা, তেসং দুম্মেধানং নিপ্পঞ্ঞানং বালপুগ্গলানং গণিত্ৰা গহিতেন সহস্সেন. যঞ্ঞো মে উপযাচিতোতি মযা দেৰতং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘এৰং যজিস্সামী’’তি যঞ্ঞো যাচিতো. ইদানি খোহং যজিস্সামীতি সো অহং ইমিনা আযাচনেন রজ্জস্স পটিলদ্ধত্তা ইদানি যজিস্সামি. কিংকারণা? ইদানি হি বহু অধম্মিকো জনো, তস্মা ইদানেৰ নং গহেত্ৰা বলিকম্মং করিস্সামীতি.
অমচ্চা বোধিসত্তস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘সাধু, দেৰা’’তি দ্ৰাদসযোজনিকে বারাণসিনগরে ভেরিং চরাপেসুং. ভেরিযা আণং সুত্ৰা একম্পি দুস্সীলকম্মং সমাদায ঠিতো একপুরিসোপি নাহোসি. ইতি যাৰ বোধিসত্তো রজ্জং কারেসি, তাৰ একপুগ্গলোপি পঞ্চসু দসসু ৰা দুস্সীলকম্মেসু একম্পি কম্মং করোন্তো ন পঞ্ঞাযিত্থ. এৰং বোধিসত্তো একপুগ্গলম্পি অকিলমেন্তো সকলরট্ঠৰাসিনো সীলং রক্খাপেত্ৰা সযম্পি দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা জীৰিতপরিযোসানে অত্তনো পরিসং আদায দেৰনগরং পূরেন্তো অগমাসি.
সত্থাপি ‘‘ন, ভিক্খৰে, তথাগতো ইদানেৰ লোকস্স অত্থং চরতি, পুব্বেপি চরিযেৰা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদাপরিসা বুদ্ধপরিসা অহেসুং, বারাণসিরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
দুম্মেধজাতকৰণ্ণনা দসমা.
অত্থকামৰগ্গো পঞ্চমো.
তস্সুদ্দানং –
লোসকতিস্সকপোত, ৰেল়ুকং মকসম্পি চ;
রোহিণী আরামদূসং, ৰারুণীদূসৰেদব্বং;
নক্খত্তং দুম্মেধং দসাতি.
পঠমো পণ্ণাসকো.