১৫. ককণ্টকৰগ্গো

[১৪১] ১. গোধাজাতকৰণ্ণনা

ন পাপজনসংসেৰীতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো একং ৰিপক্খসেৰিং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৰত্থু মহিল়ামুখজাতকে কথিতসদিসমেৰ.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো গোধাযোনিযং পটিসন্ধিং গণ্হি. সো ৰযপ্পত্তো নদীতীরে মহাবিলে অনেকগোধাসতপরিৰারো ৰাসং কপ্পেসি. তস্স পুত্তো গোধাপিল্লকো একেন ককণ্টকেন সদ্ধিং সন্থৰং কত্ৰা তেন সদ্ধিং সম্মোদমানো ৰিহরন্তো ‘‘ককণ্টকং পরিস্সজিস্সামী’’তি অৰত্থরতি. তস্স তেন সদ্ধিং ৰিস্সাসং গোধারাজস্স আরোচেসুং. গোধারাজা পুত্তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘তাত, ত্ৰং অট্ঠানে ৰিস্সাসং করোসি, ককণ্টকা নাম নীচজাতিকা, তেহি সদ্ধিং ৰিস্সাসো ন কত্তব্বো. সচে ত্ৰং তেন সদ্ধিং ৰিস্সাসং করিস্সসি, তং ককণ্টকং নিস্সায সব্বম্পেতং গোধাকুলং ৰিনাসং পাপুণিস্সতি, ইতো পট্ঠায এতেন সদ্ধিং ৰিস্সাসং মা অকাসী’’তি আহ. সো করোতিযেৰ. বোধিসত্তো পুনপ্পুনং কথেন্তোপি তস্স তেন সদ্ধিং ৰিস্সাসং ৰারেতুং অসক্কোন্তো ‘‘অৰস্সং অম্হাকং এতং ককণ্টকং নিস্সায ভযং উপ্পজ্জিস্সতি, তস্মিং উপ্পন্নে পলাযনমগ্গং সম্পাদেতুং ৰট্টতী’’তি একেন পস্সেন ৰাতবিলং কারাপেসি.

পুত্তোপিস্স অনুক্কমেন মহাসরীরো অহোসি, ককণ্টকো পন পুরিমপ্পমাণোযেৰ. ইতরো ‘‘ককণ্টকং পরিস্সজিস্সামী’’তি অন্তরন্তরা অৰত্থরতিযেৰ, ককণ্টকস্স পব্বতকূটেন অৰত্থরণকালো ৰিয হোতি. সো কিলমন্তো চিন্তেসি ‘‘সচে অযং অঞ্ঞানি কতিপযানি দিৰসানি মং এৰং পরিস্সজিস্সতি, জীৰিতং মে নত্থি, একেন লুদ্দকেন সদ্ধিং একতো হুত্ৰা ইমং গোধাকুলং ৰিনাসেস্সামী’’তি. অথেকদিৰসং নিদাঘসমযে মেঘে ৰুট্ঠে ৰম্মিকমক্খিকা উট্ঠহিংসু, ততো ততো গোধা নিক্খমিত্ৰা মক্খিকাযো খাদন্তি. একো গোধালুদ্দকো গোধাবিলং ভিন্দনত্থায কুদ্দালং গহেত্ৰা সুনখেহি সদ্ধিং অরঞ্ঞং পাৰিসি. ককণ্টকো তং দিস্ৰা ‘‘অজ্জ অত্তনো মনোরথং পূরেস্সামী’’তি তং উপসঙ্কমিত্ৰা অৰিদূরে নিপজ্জিত্ৰা ‘‘ভো পুরিস, কস্মা অরঞ্ঞে ৰিচরসী’’তি পুচ্ছি. সো ‘‘গোধানং অত্থাযা’’তি আহ. ‘‘অহং অনেকসতানং গোধানং আসযং জানামি, অগ্গিঞ্চ পলালঞ্চ আদায এহী’’তি তং তত্থ নেত্ৰা ‘‘ইমস্মিং ঠানে পলালং পক্খিপিত্ৰা অগ্গিং দত্ৰা ধূমং কত্ৰা সমন্তা সুনখে ঠপেত্ৰা সযং মহামুগ্গরং গহেত্ৰা নিক্খন্তা নিক্খন্তা গোধা পহরিত্ৰা মারেত্ৰা রাসিং কত্ৰা যাহী’’তি এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা ‘‘অজ্জ পচ্চামিত্তস্স পিট্ঠিং পস্সিস্সামী’’তি একস্মিং ঠানে সীসং উক্খিপিত্ৰা নিপজ্জি. লুদ্দকোপি পলালধূমং অকাসি, ধূমো বিলং পাৰিসি, গোধা ধূমন্ধা মরণভযতজ্জিতা নিক্খমিত্ৰা পলাযিতুং আরদ্ধা. লুদ্দকো নিক্খন্তং নিক্খন্তং পহরিত্ৰা মারেসি, তস্স হত্থতো মুত্তা সুনখা গণ্হিংসু. গোধানং মহাৰিনাসো উপ্পজ্জি.

বোধিসত্তো ‘‘ককণ্টকং নিস্সায ভযং উপ্পন্ন’’ন্তি ঞত্ৰা ‘‘পাপপুরিসসংসগ্গো নাম ন কত্তব্বো, পাপে নিস্সায হিতসুখং নাম নত্থি, একস্স পাপককণ্টকস্স ৰসেন এত্তকানং গোধানং ৰিনাসো জাতো’’তি ৰাতবিলেন পলাযন্তো ইমং গাথমাহ –

১৪১. ‘‘ন পাপজনসংসেৰী, অচ্চন্তসুখমেধতি;

গোধাকুলং ককণ্টাৰ, কলিং পাপেতি অত্তান’’ন্তি.

তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – পাপজনসংসেৰী পুগ্গলো অচ্চন্তসুখং একন্তসুখং নিরন্তরসুখং নাম ন এধতি ন ৰিন্দতি ন পটিলভতি. যথা কিং? গোধাকুলং ককণ্টাৰ. যথা ককণ্টকতো গোধাকুলং সুখং ন লভতি, এৰং পাপজনসংসেৰী পুগ্গলো সুখং ন লভতি. পাপজনং পন সেৰন্তো একন্তেনেৰ কলিং পাপেতি অত্তানং, কলি ৰুচ্চতি ৰিনাসো, একন্তেনেৰ পাপসেৰী অত্তানঞ্চ অঞ্ঞে চ অত্তনা সদ্ধিং ৰসন্তে ৰিনাসং পাপেতি. পাল়িযং পন ‘‘ফলং পাপেয্যা’’তি লিখন্তি. তং ব্যঞ্জনং অট্ঠকথাযং নত্থি, অত্থোপিস্স ন যুজ্জতি. তস্মা যথাৰুত্তমেৰ গহেতব্বং.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ককণ্টকো দেৰদত্তো অহোসি, বোধিসত্তস্স পুত্তো অনোৰাদকো গোধাপিল্লকো ৰিপক্খসেৰী ভিক্খু, গোধারাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

গোধাজাতকৰণ্ণনা পঠমা.

[১৪২] ২. সিঙ্গালজাতকৰণ্ণনা

এতঞ্হি তে দুরাজানন্তি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তস্স ৰধায পরিসক্কনং আরব্ভ কথেসি. ধম্মসভাযঞ্হি ভিক্খূনং কথং সুত্ৰা সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, দেৰদত্তো ইদানেৰ ময্হং ৰধায পরিসক্কতি, পুব্বেপি পরিসক্কিযেৰ, ন চ মং মারেতুং অসক্খি, সযমেৰ পন কিলন্তো’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সিঙ্গালযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা সিঙ্গালরাজা হুত্ৰা সিঙ্গালগণপরিৰুতো সুসানৰনে ৰিহাসি. তেন সমযেন রাজগহে উস্সৰো অহোসি, যেভুয্যেন মনুস্সা সুরং পিৰন্তি, সুরাছণোযেৰ কিরেসো. অথেত্থ সম্বহুলা ধুত্তা বহুং সুরঞ্চ মংসঞ্চ আহরাপেত্ৰা মণ্ডিতপসাধিতা গাযিত্ৰা গাযিত্ৰা সুরঞ্চ পিৰন্তি, মংসঞ্চ খাদন্তি. তেসং পঠমযামাৰসানে মংসং খীযি, সুরা পন বহুকাৰ. অথেকো ধুত্তো ‘‘মংসখণ্ডং দেহী’’তি আহ. ‘‘মংসং খীণ’’ন্তি চ ৰুত্তে ‘‘মযি ঠিতে মংসক্খযো নাম নত্থী’’তি ৰত্ৰা ‘‘আমকসুসানে মতমনুস্সমংসং খাদনত্থায আগতে সিঙ্গালে মারেত্ৰা মংসং আহরিস্সামী’’তি মুগ্গরং গহেত্ৰা নিদ্ধমনমগ্গেন নগরা নিক্খমিত্ৰা সুসানং গন্ত্ৰা মুগ্গরং গহেত্ৰা মতকো ৰিয উত্তানো নিপজ্জি. তস্মিং খণে বোধিসত্তো সিঙ্গালগণপরিৰুতো তত্থ গতো তং দিস্ৰা ‘‘নাযং মতকো’’তি ঞত্ৰাপি ‘‘সুট্ঠুতরং উপপরিক্খিস্সামী’’তি তস্স অধোৰাতেন গন্ত্ৰা সরীরগন্ধং ঘাযিত্ৰা তথতোৰস্স অমতকভাৰং ঞত্ৰা ‘‘লজ্জাপেত্ৰা নং উয্যোজেস্সামী’’তি গন্ত্ৰা মুগ্গরকোটিযং ডংসিত্ৰা আকড্ঢি, ধুত্তো মুগ্গরং ন ৰিস্সজি, উপসঙ্কমন্তম্পি ন ওলোকেন্তো নং গাল়্হতরং অগ্গহেসি. বোধিসত্তো পটিক্কমিত্ৰা ‘‘ভো পুরিস, সচে ত্ৰং মতকো ভৰেয্যাসি, ন মযি মুগ্গরং আকড্ঢন্তে গাল়্হতরং গণ্হেয্যাসি, ইমিনা কারণেন তৰ মতকভাৰো ৰা অমতকভাৰো ৰা দুজ্জানো’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১৪২. ‘‘এতঞ্হি তে দুরাজানং, যং সেসি মতসাযিকং;

যস্স তে কড্ঢমানস্স, হত্থা দণ্ডো ন মুচ্চতী’’তি.

তত্থ এতঞ্হি তে দুরাজানন্তি এতং কারণং তৰ দুৰিঞ্ঞেয্যং. যং সেসি মতসাযিকন্তি যেন কারণেন ত্ৰং মতসাযিকং সেসি, মতকো ৰিয হুত্ৰা সযসি. যস্স তে কড্ঢমানস্সাতি যস্স তৰ দণ্ডকোটিযং গহেত্ৰা কড্ঢিযমানস্স হত্থতো দণ্ডো ন মুচ্চতি, সো ত্ৰং তথতো মতকো নাম ন হোসীতি.

এৰং ৰুত্তে সো ধুত্তো ‘‘অযং মম অমতকভাৰং জানাতী’’তি উট্ঠায দণ্ডং খিপি, দণ্ডো ৰিরজ্ঝি. ধুত্তো ‘‘গচ্ছ, ৰিরদ্ধো দানিসি মযা’’তি আহ. বোধিসত্তো নিৰত্তিত্ৰা ‘‘ভো পুরিস, মং ৰিরজ্ঝন্তোপি ত্ৰং অট্ঠ মহানিরযে সোল়স চ উস্সদনিরযে অৰিরদ্ধোযেৰা’’তি ৰত্ৰা পক্কামি. ধুত্তো কিঞ্চি অলভিত্ৰা সুসানা নিক্খমিত্ৰা পরিখাযং ন্হাযিত্ৰা আগতমগ্গেনেৰ নগরং পাৰিসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ধুত্তো দেৰদত্তো অহোসি, সিঙ্গালরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সিঙ্গালজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.

[১৪৩] ৩. ৰিরোচজাতকৰণ্ণনা

লসী চ তে নিপ্ফলিতাতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তস্স গযাসীসে সুগতালযস্স দস্সিতভাৰং আরব্ভ কথেসি. দেৰদত্তো হি পরিহীনজ্ঝানো লাভসক্কারপরিহীনো ‘‘অত্থেকো উপাযো’’তি চিন্তেত্ৰা সত্থারং পঞ্চ ৰত্থূনি যাচিত্ৰা অলভমানো দ্ৰিন্নং অগ্গসাৰকানং সদ্ধিৰিহারিকে অধুনা পব্বজিতে ধম্মৰিনযম্হি অকোৰিদে পঞ্চসতে ভিক্খূ গহেত্ৰা গযাসীসং গন্ত্ৰা সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৰা একসীমাযং আৰেণিকং সঙ্ঘকম্মং অকাসি. সত্থা তেসং ভিক্খূনং ঞাণপরিপাককালং ঞত্ৰা দ্ৰে অগ্গসাৰকে পেসেসি. তে দিস্ৰা দেৰদত্তো তুট্ঠমানসো রত্তিং ধম্মং দেসযমানো ‘‘বুদ্ধলীলং করিস্সামী’’তি সুগতালযং দস্সেন্তো ‘‘ৰিগতথিনমিদ্ধো খো, আৰুসো সারিপুত্ত, ভিক্খুসঙ্ঘো, পটিভাতু তং ভিক্খূনং ধম্মীকথা, পিট্ঠি মে আগিলাযতি, তমহং আযমিস্সামী’’তি ৰত্ৰা নিদ্দং উপগতো. দ্ৰে অগ্গসাৰকা তেসং ভিক্খূনং ধম্মং দেসেত্ৰা মগ্গফলেহি পবোধেত্ৰা সব্বে আদায ৰেল়ুৰনমেৰ পচ্চাগমিংসু.

কোকালিকো ৰিহারং তুচ্ছং দিস্ৰা দেৰদত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘আৰুসো দেৰদত্ত, পরিসং তে ভিন্দিত্ৰা দ্ৰে অগ্গসাৰকা ৰিহারং তুচ্ছং কত্ৰা গতা, ত্ৰং পন নিদ্দাযসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা উত্তরাসঙ্গমস্স অপনেত্ৰা ভিত্তিযং পিট্ঠিকণ্টকং ফুসন্তো ৰিয পণ্হিযা নং হদযে পহরি. তাৰদেৰস্স মুখতো লোহিতং উগ্গঞ্ছি. সো ততো পট্ঠায গিলানো অহোসি. সত্থা থেরং পুচ্ছি ‘‘সারিপুত্ত, তুম্হাকং গতকালে দেৰদত্তো কিং অকাসী’’তি? ভন্তে, দেৰদত্তো অম্হে দিস্ৰা ‘‘বুদ্ধলীলং করিস্সামী’’তি সুগতালযং দস্সেত্ৰা মহাৰিনাসং পত্তোতি. সত্থা ‘‘ন খো সারিপুত্ত, দেৰদত্তো ইদানেৰ মম অনুকরোন্তো ৰিনাসং পত্তো, পুব্বেপি পত্তোযেৰা’’তি ৰত্ৰা থেরেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কেসরসীহো হুত্ৰা হিমৰন্তপ্পদেসে কঞ্চনগুহাযং ৰাসং কপ্পেসি. সো একদিৰসং কঞ্চনগুহায নিক্খমিত্ৰা ৰিজম্ভিত্ৰা চতুদ্দিসং ওলোকেত্ৰা সীহনাদং নদিত্ৰা গোচরায পক্কন্তো মহামহিংসং ৰধিত্ৰা ৰরমংসং খাদিত্ৰা একং সরং ওতরিত্ৰা মণিৰণ্ণস্স উদকস্স কুচ্ছিং পূরেত্ৰা গুহং সন্ধায পাযাসি. অথেকো সিঙ্গালো গোচরপ্পসুতো সহসাৰ সীহং দিস্ৰা পলাযিতুং অসক্কোন্তো সীহস্স পুরতো পাদেসু পতিত্ৰা নিপজ্জি. ‘‘কিং, জম্বুকা’’তি চ ৰুত্তে ‘‘অহং তে, সামি, পাদে উপট্ঠাতুকামো’’তি আহ. সীহো ‘‘সাধু এহি, মং উপট্ঠহ, ৰরমংসানি তং খাদাপেস্সামী’’তি ৰত্ৰা সিঙ্গালং আদায কঞ্চনগুহং অগমাসি. সিঙ্গালো ততো পট্ঠায সীহৰিঘাসং খাদতি. সো কতিপাহচ্চযেনেৰ থূলসরীরো অহোসি.

অথ নং একদিৰসং গুহায নিপন্নকোৰ সীহো আহ ‘‘গচ্ছ জম্বুক, পব্বতসিখরে ঠত্ৰা পব্বতপাদে সঞ্চরন্তেসু হত্থিঅস্সমহিংসাদীসু যস্স মংসং খাদিতুকামোসি, তং ওলোকেত্ৰা আগন্ত্ৰা ‘অসুকমংসং খাদিতুকামোম্হী’তি ৰত্ৰা মং ৰন্দিত্ৰা ‘ৰিরোচ, সামী’তি ৰদাহি, অহং তং ৰধিত্ৰা মধুরমংসং খাদিত্ৰা তুয্হম্পি দস্সামী’’তি. সিঙ্গালো পব্বতসিখরং অভিরুহিত্ৰা নানপ্পকারে মিগে ওলোকেত্ৰা যস্সেৰ মংসং খাদিতুকামো হোতি, কঞ্চনগুহং পৰিসিত্ৰা তমেৰ সীহস্স আরোচেত্ৰা পাদেসু পতিত্ৰা ‘‘ৰিরোচ, সামী’’তি ৰদতি. সীহো ৰেগেন পক্খন্দিত্ৰা সচেপি মত্তৰরৰারণো হোতি, তত্থেৰ নং জীৰিতক্খযং পাপেত্ৰা সযম্পি ৰরমংসং খাদতি, সিঙ্গালস্সপি দেতি. সিঙ্গালো কুচ্ছিপূরং মংসং খাদিত্ৰা গুহং পৰিসিত্ৰা নিদ্দাযতি. সো গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে মানং ৰড্ঢেসি ‘‘অহম্পি চতুপ্পদোৰ, কিংকারণা দিৰসে দিৰসে পরেহি পোসিযমানো ৰিহরামি, ইতো পট্ঠায অহম্পি হত্থিআদযো হনিত্ৰা মংসং খাদিস্সামি, সীহোপি মিগরাজা ‘ৰিরোচ, সামী’তি ৰুত্তমেৰ পদং নিস্সায ৰরৰারণে ৰধেতি, অহম্পি সীহেন ‘ৰিরোচ, জম্বুকা’তি মং ৰদাপেত্ৰা একং ৰরৰারণং ৰধিত্ৰা মংসং খাদিস্সামী’’তি.

সো সীহং উপসঙ্কমিত্ৰা এতদৰোচ ‘‘সামি, মযা দীঘরত্তং তুম্হেহি ৰধিতৰরৰারণানং মংসং খাদিতং, অহম্পি একং ৰরৰারণং মারেত্ৰা মংসং খাদিতুকামো, তস্মা তুম্হেহি নিপন্নট্ঠানে কঞ্চনগুহাযং নিপজ্জিস্সামি, তুম্হে পব্বতপাদে ৰিচরন্তং ৰরৰারণং ওলোকেত্ৰা মম সন্তিকং আগন্ত্ৰা ‘ৰিরোচ, জম্বুকা’তি ৰদেথ, এত্তকমত্তস্মিং মচ্ছেরং মা করিত্থা’’তি. অথ নং সীহো আহ ‘‘ন, ত্ৰং জম্বুক, ৰারণে ৰধিতুং সমত্থে সীহকুলে উপ্পন্নো, ৰারণং ৰধিত্ৰা মংসং খাদনসমত্থো সিঙ্গালো নাম লোকে নত্থি, মা তে এতং রুচ্চি, মযা ৰধিতৰরৰারণানঞ্ঞেৰ মংসং খাদিত্ৰা ৰসা’’তি. সো এৰং ৰুত্তেপি ৰিরমিতুং ন ইচ্ছি, পুনপ্পুনং যাচিযেৰ. সীহো তং ৰারেতুং অসক্কোন্তো সম্পটিচ্ছিত্ৰা ‘‘তেন হি মম ৰসনট্ঠানং পৰিসিত্ৰা নিপজ্জা’’তি জম্বুকং কঞ্চনগুহাযং নিপজ্জাপেত্ৰা সযং পব্বতপাদে মত্তৰরৰারণং ওলোকেত্ৰা গুহাদ্ৰারং গন্ত্ৰা ‘‘ৰিরোচ, জম্বুকা’’তি আহ. সিঙ্গালো কঞ্চনগুহায নিক্খমিত্ৰা ৰিজম্ভিত্ৰা চতুদ্দিসং ওলোকেত্ৰা তিক্খত্তুং ৰস্সিত্ৰা ‘‘মত্তৰরৰারণস্স কুম্ভে পতিস্সামী’’তি পক্খন্দিত্ৰা ৰিরজ্ঝিত্ৰা পাদমূলে পতি. ৰারণো দক্খিণপাদং উক্খিপিত্ৰা তস্স সীসং অক্কমি, সীসট্ঠীনি চুণ্ণৰিচুণ্ণানি অহেসুং. অথস্স সরীরং ৰারণো পাদেন সঙ্ঘরিত্ৰা রাসিং কত্ৰা উপরি লণ্ডং পাতেত্ৰা কোঞ্চনাদং নদন্তো অরঞ্ঞং পাৰিসি.

বোধিসত্তো ইমং পৰত্তিং দিস্ৰা ‘‘ইদানি ৰিরোচ, জম্বুকা’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১৪৩. ‘‘লসী চ তে নিপ্ফলিতা, মত্থকো চ পদালিতো;

সব্বা তে ফাসুকা ভগ্গা, অজ্জ খো ত্ৰং ৰিরোচসী’’তি.

তত্থ লসীতি মত্থলুঙ্গং. নিপ্ফলিতাতি নিক্খন্তা. এৰং বোধিসত্তো ইমং গাথং ৰত্ৰা যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সিঙ্গালো দেৰদত্তো অহোসি, সীহো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

ৰিরোচজাতকৰণ্ণনা ততিযা.

[১৪৪] ৪. নঙ্গুট্ঠজাতকৰণ্ণনা

বহুম্পেতং অসব্ভি জাতৰেদাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো আজীৰকানং মিচ্ছাতপং আরব্ভ কথেসি. তদা কির আজীৰকা জেতৰনপিট্ঠিযং নানপ্পকারং মিচ্ছাতপং চরন্তি. সম্বহুলা ভিক্খূ তেসং উক্কুটিকপ্পধানৰগ্গুলিৰতকণ্টকাপস্সযপঞ্চাতপতপনাদিভেদং মিচ্ছাতপং দিস্ৰা ভগৰন্তং পুচ্ছিংসু ‘‘অত্থি নু খো, ভন্তে, ইমং মিচ্ছাতপং নিস্সায কুসলং ৰা ৰুড্ঢি ৰা’’তি. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, এৰরূপং মিচ্ছাতপং নিস্সায কুসলং ৰা ৰুড্ঢি ৰা অত্থি, পুব্বে পণ্ডিতা ‘এৰরূপং তপং নিস্সায কুসলং ৰা ৰুড্ঢি ৰা ভৰিস্সতী’তি সঞ্ঞায জাতগ্গিং গহেত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা অগ্গিজুহনাদিৰসেন কিঞ্চি ৰুড্ঢিং অপস্সন্তা অগ্গিং উদকেন নিব্বাপেত্ৰা কসিণপরিকম্মং কত্ৰা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৰা ব্রহ্মলোকপরাযণা অহেসু’’ন্তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো উদিচ্চব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তি. তস্স জাতদিৰসে মাতাপিতরো জাতগ্গিং গহেত্ৰা ঠপেসুং. অথ নং সোল়সৰস্সকালে এতদৰোচুং ‘‘মযং তে, পুত্ত, জাতদিৰসে অগ্গিং গণ্হিম্হ. সচেসি অগারং অজ্ঝাৰসিতুকামো, তযো ৰেদে উগ্গণ্হ. অথ ব্রহ্মলোকং গন্তুকামো, অগ্গিং গহেত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা অগ্গিং পরিচরন্তো মহাব্রহ্মানং আরাধেত্ৰা ব্রহ্মলোকপরাযণো হোহী’’তি. সো ‘‘ন ময্হং অগারেন অত্থো’’তি অগ্গিং গহেত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা অস্সমপদং মাপেত্ৰা অগ্গিং পরিচরন্তো অরঞ্ঞে ৰিহাসি. সো একদিৰসং পচ্চন্তগামকে গোদক্খিণং লভিত্ৰা তং গোণং অস্সমপদং নেত্ৰা চিন্তেসি ‘‘অগ্গিভগৰন্তং গোমংসং খাদাপেস্সামী’’তি. অথস্স এতদহোসি ‘‘ইধ লোণং নত্থি, অগ্গিভগৰা অলোণং খাদিতুং ন সক্খিস্সতি, গামতো লোণং আহরিত্ৰা অগ্গিভগৰন্তং সলোণকং খাদাপেস্সামী’’তি. সো তং তত্থেৰ বন্ধিত্ৰা লোণত্থায গামকং অগমাসি. তস্মিং গতে সম্বহুলা লুদ্দকা তং ঠানং আগতা. গোণং দিস্ৰা ৰধিত্ৰা মংসং পচিত্ৰা খাদিত্ৰা নঙ্গুট্ঠঞ্চ জঙ্ঘঞ্চ চম্মঞ্চ তত্থেৰ ছড্ডেত্ৰা অৰসেসমংসং আদায অগমংসু.

ব্রাহ্মণো আগন্ত্ৰা নঙ্গুট্ঠাদিমত্তমেৰ দিস্ৰা চিন্তেসি ‘‘অযং অগ্গিভগৰা অত্তনো সন্তকম্পি রক্খিতুং ন সক্কোতি, মং পন কদা রক্খিস্সতি. ইমিনা অগ্গিপরিচরণেন নিরত্থকেন ভৰিতব্বং, নত্থি ইতোনিদানং কুসলং ৰা ৰুড্ঢি ৰা’’তি. সো অগ্গিপরিচরিযায ৰিগতচ্ছন্দো ‘‘হম্ভো অগ্গিভগৰা, ত্ৰং অত্তনোপি সন্তকং রক্খিতুং অসক্কোন্তো মং কদা রক্খিস্সসি, মংসং নত্থি, এত্তকেনপি তুস্সাহী’’তি নঙ্গুট্ঠাদীনি অগ্গিম্হি পক্খিপন্তো ইমং গাথমাহ –

১৪৪. ‘‘বহুম্পেতং অসব্ভি জাতৰেদ, যং তং ৰালধিনাভিপূজযাম;

মংসারহস্স নত্থজ্জ মংসং, নঙ্গুট্ঠম্পি ভৰং পটিগ্গহাতূ’’তি.

তত্থ বহুম্পেতন্তি এত্তকম্পি বহুং. অসব্ভীতি অসপ্পুরিস অসাধুজাতিক. জাতৰেদাতি অগ্গিং আলপতি. অগ্গি হি জাতমত্তোৰ ৰেদিযতি পঞ্ঞাযতি পাকটো হোতি, তস্মা ‘‘জাতৰেদো’’তি ৰুচ্চতি. যং তং ৰালধিনাভিপূজযামাতি যং অজ্জ মযং অত্তনোপি সন্তকং রক্খিতুং অসমত্থং ভগৰন্তং ৰালধিনা অভিপূজযাম, এতম্পি তৰ বহুমেৰাতি দস্সেতি. মংসারহস্সাতি মংসং অরহস্স তুয্হং নত্থি অজ্জ মংসং. নঙ্গুট্ঠম্পি ভৰং পটিগ্গহাতূতি অত্তনো সন্তকং রক্খিতুং অসক্কোন্তো ভৰং ইমং সজঙ্ঘচম্মং নঙ্গুট্ঠম্পি পটিগ্গণ্হাতূতি.

এৰং ৰত্ৰা মহাসত্তো অগ্গিং উদকেন নিব্বাপেত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৰা ব্রহ্মলোকপরাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘নিব্বুতগ্গিতাপসো অহমেৰ তেন সমযেনা’’তি.

নঙ্গুট্ঠজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.

[১৪৫] ৫. রাধজাতকৰণ্ণনা

ন ত্ৰং রাধ ৰিজানাসীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পুরাণদুতিযিকাপলোভনং আরব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৰত্থু ইন্দ্রিযজাতকে আৰি ভৰিস্সতি. সত্থা পন তং ভিক্খুং আমন্তেত্ৰা ‘‘ভিক্খু মাতুগামো নাম অরক্খিযো, আরক্খং ঠপেত্ৰা রক্খন্তাপি রক্খিতুং ন সক্কোন্তি. ত্ৰম্পি পুব্বে এতং আরক্খং ঠপেত্ৰা রক্খন্তোপি রক্খিতুং নাসক্খি, ইদানি কথং রক্খিস্সসী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সুকযোনিযং নিব্বত্তি. কাসিরট্ঠে একো ব্রাহ্মণো বোধিসত্তঞ্চ কনিট্ঠভাতরঞ্চস্স পুত্তট্ঠানে ঠপেত্ৰা পোসেসি. তেসু বোধিসত্তস্স ‘‘পোট্ঠপাদো’’তি নামং অহোসি, ইতরস্স ‘‘রাধো’’তি. তস্স পন ব্রাহ্মণস্স ভরিযা অনাচারা হোতি দুস্সীলা. সো ৰোহারত্থায গচ্ছন্তো উভোপি ভাতরো আহ – ‘‘তাতা, সচে ৰো মাতা ব্রাহ্মণী অনাচারং আচরতি, ৰারেয্যাথ ন’’ন্তি. বোধিসত্তো আহ ‘‘সাধু, তাত, ৰারেতুং সক্কোন্তা ৰারেয্যাম, অসক্কোন্তা তুণ্হী ভৰিস্সামা’’তি. এৰং ব্রাহ্মণো ব্রাহ্মণিং সুকানং নিয্যাদেত্ৰা ৰোহারত্থায গতো.

তস্স পন গতদিৰসতো পট্ঠায ব্রাহ্মণী অতিচরিতুং আরদ্ধা, পৰিসন্তানঞ্চ নিক্খমন্তানঞ্চ অন্তো নত্থি, তস্সা কিরিযং দিস্ৰা রাধো বোধিসত্তং আহ – ‘‘ভাতিক, অম্হাকং পিতা ‘সচে ৰো মাতা অনাচারং আচরতি, ৰারেয্যাথা’তি ৰত্ৰা গতো, ইদানি চেসা অনাচারং আচরতি, ৰারেম ন’’ন্তি. বোধিসত্তো ‘‘তাত, ত্ৰং অত্তনো অব্যত্ততায বালভাৰেন এৰং ৰদেসি, মাতুগামং নাম উক্খিপিত্ৰা চরন্তাপি রক্খিতুং ন সক্কোন্তি. যং কম্মং কাতুং ন সক্কা, ন তং কাতুং ৰট্টতী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১৪৫. ‘‘ন ত্ৰং রাধ ৰিজানাসি, অড্ঢরত্তে অনাগতে;

অব্যযতং ৰিলপসি, ৰিরত্তা কোসিযাযনে’’তি.

তত্থ ন ত্ৰং রাধ ৰিজানাসি, অড্ঢরত্তে অনাগতেতি তাত রাধ, ত্ৰং ন জানাসি, অড্ঢরত্তে অনাগতে পঠমযামেযেৰ এত্তকা জনা আগতা, ইদানি কো জানাতি, কিত্তকাপি আগমিস্সন্তি. অব্যযতং ৰিলপসীতি ত্ৰং অব্যত্তৰিলাপং ৰিলপসি. ৰিরত্তা কোসিযাযনেতি মাতা নো কোসিযাযনী ব্রাহ্মণী ৰিরত্তা অম্হাকং পিতরি নিপ্পেমা জাতা. সচস্সা তস্মিং সিনেহো ৰা পেমং ৰা ভৰেয্য, ন এৰরূপং অনাচারং করেয্যাতি ইমমত্থং এতেহি ব্যঞ্জনেহি পকাসেসি.

এৰং পকাসেত্ৰা চ পন ব্রাহ্মণিযা সদ্ধিং রাধস্স ৰত্তুং ন অদাসি. সাপি যাৰ ব্রাহ্মণস্স অনাগমনা যথারুচিযা ৰিচরি. ব্রাহ্মণো আগন্ত্ৰা পোট্ঠপাদং পুচ্ছি – ‘‘তাত, কীদিসী ৰো মাতা’’তি. বোধিসত্তো ব্রাহ্মণস্স সব্বং যথাভূতং কথেত্ৰা ‘‘কিং তে, তাত, এৰরূপায দুস্সীলাযা’’তি ৰত্ৰা ‘‘তাত, অম্হেহি মাতুযা দোসস্স কথিতকালতো পট্ঠায ন সক্কা ইধ ৰসিতু’’ন্তি ব্রাহ্মণস্স পাদে ৰন্দিত্ৰা সদ্ধিং রাধেন উপ্পতিত্ৰা অরঞ্ঞং অগমাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেসি, সচ্চপরিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা ব্রাহ্মণো চ ব্রাহ্মণী চ এতেযেৰ দ্ৰে জনা অহেসুং, রাধো আনন্দো, পোট্ঠপাদো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

রাধজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.

[১৪৬] ৬. সমুদ্দকাকজাতকৰণ্ণনা

অপি নু হনুকা সন্তাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো সম্বহুলে মহল্লকে ভিক্খূ আরব্ভ কথেসি. তে কির গিহিকালে সাৰত্থিযং কুটুম্বিকা অড্ঢা মহদ্ধনা অঞ্ঞমঞ্ঞসহাযকা একতো হুত্ৰা পুঞ্ঞানি করোন্তা সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা ‘‘মযং মহল্লকা, কিং নো ঘরাৰাসেন, সত্থু সন্তিকে রমণীযে বুদ্ধসাসনে পব্বজিত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সামা’’তি সব্বং সাপতেয্যং পুত্তধীতাদীনং দত্ৰা অস্সুমুখং ঞাতিসঙ্ঘং পহায সত্থারং পব্বজ্জং যাচিত্ৰা পব্বজিংসু. পব্বজিত্ৰা পন পব্বজ্জানুরূপং সমণধম্মং ন করিংসু, মহল্লকভাৰেন ধম্মম্পি ন পরিযাপুণিংসু, গিহিকালে ৰিয পব্বজিতকালেপি ৰিহারপরিযন্তে পণ্ণসালং কারেত্ৰা একতোৰ ৰসিংসু. পিণ্ডায চরন্তাপি অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৰা যেভুয্যেন অত্তনো পুত্তদারস্সেৰ গেহং গন্ত্ৰা ভুঞ্জিংসু. তেসু একস্স পুরাণদুতিযিকা সব্বেসম্পি মহল্লকত্থেরানং উপকারা অহোসি, তস্মা সেসাপি অত্তনা লদ্ধং আহারং গহেত্ৰা তস্সাযেৰ গেহে নিসীদিত্ৰা ভুঞ্জন্তি. সাপি তেসং যথাসন্নিহিতং সূপব্যঞ্জনং দেতি. সা অঞ্ঞতরেন রোগেন ফুট্ঠা কালমকাসি. অথ তে মহল্লকত্থেরা ৰিহারং গন্ত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং গীৰাসু গহেত্ৰা ‘‘মধুরহত্থরসা উপাসিকা কালকতা’’তি ৰিহারপচ্চন্তে রোদন্তা ৰিচরিংসু. তেসং সদ্দং সুত্ৰা ইতো চিতো চ ভিক্খূ সন্নিপতিত্ৰা ‘‘আৰুসো, কস্মা রোদথা’’তি পুচ্ছিংসু. তে ‘‘অম্হাকং সহাযস্স পুরাণদুতিযিকা মধুরহত্থরসা কালকতা অম্হাকং অতিৰিয উপকারা, ‘ইদানি কুতো তথারূপিং লভিস্সামা’তি ইমিনা কারণেন রোদিম্হা’’তি আহংসু.

তেসং তং ৰিপ্পকারং দিস্ৰা ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, ইমিনা নাম কারণেন মহল্লকত্থেরা অঞ্ঞমঞ্ঞং গীৰাসু গহেত্ৰা ৰিহারপচ্চন্তে রোদন্তা ৰিচরন্তী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰেতে তস্সা কালকিরিযায রোদন্তা ৰিচরন্তি, পুব্বেপেতে ইমং কাকযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা সমুদ্দে মতং নিস্সায ‘সমুদ্দউদকং উস্সিঞ্চিত্ৰা এতং নীহরিস্সামা’তি ৰাযমন্তা পণ্ডিতে নিস্সায জীৰিতং লভিংসূ’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সমুদ্দদেৰতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. অথেকো কাকো অত্তনো ভরিযং কাকিং আদায গোচরং পরিযেসমানো সমুদ্দতীরং অগমাসি. তস্মিং কালে মনুস্সা সমুদ্দতীরে খীরপাযাসমচ্ছমংসসুরাদীহি নাগবলিকম্মং কত্ৰা পক্কমিংসু. অথ সো কাকো বলিকম্মট্ঠানং গন্ত্ৰা খীরাদীনি দিস্ৰা সদ্ধিং কাকিযা খীরপাযাসমচ্ছমংসাদীনি ভুঞ্জিত্ৰা বহুং সুরং পিৰি. তে উভোপি সুরামদমত্তা ‘‘সমুদ্দকীল়ং কীল়িস্সামা’’তি ৰেলন্তে নিসীদিত্ৰা ন্হাযিতুং আরভিংসু অথেকা ঊমি আগন্ত্ৰা কাকিং গহেত্ৰা সমুদ্দং পৰেসেসি. তমেকো মচ্ছো মংসং খাদিত্ৰা অজ্ঝোহরি. কাকো ‘‘ভরিযা মে মতা’’তি রোদি পরিদেৰি. অথস্স পরিদেৰনসদ্দং সুত্ৰা বহূ কাকা সন্নিপতিত্ৰা ‘‘কিংকারণা রোদসী’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘সহাযিকা ৰো ৰেলন্তে ন্হাযমানা ঊমিযা হটা’’তি. তে সব্বেপি একরৰং রৰন্তা রোদিংসু. অথ নেসং এতদহোসি ‘‘ইদং সমুদ্দউদকং নাম অম্হাকং কিং পহোসি, উদকং উস্সিঞ্চিত্ৰা সমুদ্দং তুচ্ছং কত্ৰা সহাযিকং নীহরিস্সামা’’তি. তে মুখং পূরেত্ৰা পূরেত্ৰা উদকং বহি ছড্ডেন্তি, লোণূদকেন চ গলে সুস্সমানে উট্ঠাযুট্ঠায থলং গন্ত্ৰা ৰিস্সমন্তি.

তে হনূসু কিলন্তেসু মুখেসু সুক্খন্তেসু অক্খীসু রত্তেসু দীনা কিলন্তা হুত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং আমন্তেত্ৰা ‘‘অম্ভো, মযং সমুদ্দউদকং গহেত্ৰা বহি পাতেম, গহিতগহিতট্ঠানং পুন উদকেন পূরতি, সমুদ্দং তুচ্ছং কাতুং ন সক্খিস্সামা’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহংসু –

১৪৬. ‘‘অপি নু হনুকা সন্তা, মুখঞ্চ পরিসুস্সতি;

ওরমাম ন পারেম, পূরতেৰ মহোদধী’’তি.

তত্থ অপি নু হনুকা সন্তাতি অপি নো হনুকা সন্তা, অপি অম্হাকং হনুকা কিলন্তা. ওরমাম ন পারেমাতি মযং অত্তনো বলেন মহাসমুদ্দউদকং আকড্ঢাম ওসারেম, তুচ্ছং পন নং কাতুং ন সক্কোম. অযঞ্হি পূরতেৰ মহোদধীতি.

এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা সব্বেপি তে কাকা ‘‘তস্সা কাকিযা এৰরূপং নাম তুণ্ডং অহোসি, এৰরূপানি ৰট্টক্খীনি, এৰরূপং ছৰিসণ্ঠানং, এৰরূপো মধুরসদ্দো. সা নো ইমং চোরসমুদ্দং নিস্সায নট্ঠা’’তি বহুং ৰিপ্পলপিংসু. তে এৰং ৰিপ্পলপমানে সমুদ্দদেৰতা ভেরৰরূপং দস্সেত্ৰা পলাপেসি, এৰং তেসং সোত্থি অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কাকী অযং পুরাণদুতিযিকা অহোসি, কাকো মহল্লকত্থেরো, সেসকাকা সেসমহল্লকত্থেরা, সমুদ্দদেৰতা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সমুদ্দকাকজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.

[১৪৭] ৭. পুপ্ফরত্তজাতকৰণ্ণনা

নযিদং দুক্খং অদুং দুক্খন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. সো হি ভগৰতা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং ভিক্খু উক্কণ্ঠিতো’’তি ৰুত্তে ‘‘সচ্চ’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘কেন উক্কণ্ঠাপিতোসী’’তি চ পুট্ঠো ‘‘পুরাণদুতিযিকাযা’’তি ৰত্ৰা ‘‘মধুরহত্থরসা, ভন্তে, সা ইত্থী, ন সক্কোমি তং ৰিনা ৰসিতু’’ন্তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘এসা তে ভিক্খু অনত্থকারিকা, পুব্বেপি ত্ৰং এতং নিস্সায সূলে উত্তাসিতো এতঞ্ঞেৰ পত্থযমানো কালং কত্ৰা নিরযে নিব্বত্তো, ইদানি নং কস্মা পুন পত্থেসী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো আকাসট্ঠদেৰতা অহোসি. অথ বারাণসিযং কত্তিকরত্তিৰারছণো সম্পত্তো হোতি, নগরং দেৰনগরং ৰিয অলঙ্করিংসু. সব্বো জনো খণকীল়ানিস্সিতো অহোসি. একস্স পন দুগ্গতমনুস্সস্স একমেৰ ঘনসাটকযুগং অহোসি. সো তং সুধোতং ধোৰাপেত্ৰা ওভঞ্জাপেত্ৰা সতৰলিকং সহস্সৰলিকং কারেত্ৰা ঠপেসি. অথ নং ভরিযা এৰমাহ ‘‘ইচ্ছামহং, সামি, একং কুসুম্ভরত্তং নিৰাসেত্ৰা একং পারুপিত্ৰা তৰ কণ্ঠে লগ্গা কত্তিকরত্তিৰারং চরিতু’’ন্তি. ‘‘ভদ্দে, কুতো অম্হাকং দলিদ্দানং কুসুম্ভং, সুদ্ধৰত্থং নিৰাসেত্ৰা কীল়াহী’’তি? ‘‘কুসুম্ভরত্তং অলভমানা ছণকীল়ং ন কীল়িস্সামি, ত্ৰং অঞ্ঞং ইত্থিং গহেত্ৰা কীল়স্সূ’’তি. ‘‘ভদ্দে, কিং মং পীল়েসি, কুতো অম্হাকং কুসুম্ভ’’ন্তি? ‘‘সামি, পুরিসস্স ইচ্ছায সতি কিং নাম নত্থি, ননু রঞ্ঞো কুসুম্ভৰত্থুস্মিং বহু কুসুম্ভ’’ন্তি. ‘‘ভদ্দে, তং ঠানং রক্খসপরিগ্গহিতপোক্খরণিসদিসং, বলৰারক্খা, ন সক্কা উপসঙ্কমিতুং, মা তে এতং রুচ্চি, যথালদ্ধেনেৰ তুস্সস্সূ’’তি. ‘‘সামি, রত্তিভাগে অন্ধকারে সতি পুরিসস্স অগমনীযট্ঠানং নাম নত্থী’’তি. ইতি সো তায পুনপ্পুনং কথেন্তিযা কিলেসৰসেন তস্সা ৰচনং গহেত্ৰা ‘‘হোতু ভদ্দে, মা চিন্তযিত্থা’’তি তং সমস্সাসেত্ৰা রত্তিভাগে জীৰিতং পরিচ্চজিত্ৰা নগরা নিক্খমিত্ৰা রঞ্ঞো কুসুম্ভৰত্থুং গন্ত্ৰা ৰতিং মদ্দিত্ৰা অন্তোৰত্থুং পাৰিসি. আরক্খমনুস্সা ৰতিসদ্দং সুত্ৰা ‘‘চোরো চোরো’’তি পরিৰারেত্ৰা গহেত্ৰা পরিভাসিত্ৰা কোট্টেত্ৰা বন্ধিত্ৰা পভাতায রত্তিযা রঞ্ঞো দস্সেসুং. রাজা ‘‘গচ্ছথ, নং সূলে উত্তাসেথা’’তি আহ. অথ নং পচ্ছাবাহং বন্ধিত্ৰা ৰজ্ঝভেরিযা ৰজ্জমানায নগরা নিক্খমাপেত্ৰা সূলে উত্তাসেসুং. বলৰৰেদনা পৰত্তন্তি, কাকা সীসে নিলীযিত্ৰা কণযগ্গসদিসেহি তুণ্হেহি অক্খীনি ৰিজ্ঝন্তি.

সো তথারূপম্পি দুক্খং অমনসিকরিত্ৰা তমেৰ ইত্থিং অনুস্সরিত্ৰা ‘‘তায নামম্হি ঘনপুপ্ফরত্তৰত্থনিৰত্থায কণ্ঠে আসত্তবাহুযুগল়ায সদ্ধিং কত্তিকরত্তিৰারতো পরিহীনো’’তি চিন্তেত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১৪৭. ‘‘নযিদং দুক্খং অদুং দুক্খং, যং মং তুদতি ৰাযসো;

যং সামা পুপ্ফরত্তেন, কত্তিকং নানুভোস্সতী’’তি.

তত্থ নযিদং দুক্খং অদুং দুক্খং, যং মং তুদতি ৰাযসোতি যঞ্চ ইদং সূলে লগ্গনপচ্চযং কাযিকচেতসিকদুক্খং, যঞ্চ লোহমযেহি ৰিয তুণ্ডেহি ৰাযসো তুদতি, ইদং সব্বম্পি ময্হং ন দুক্খং, অদুং দুক্খং এতংযেৰ পন মে দুক্খন্তি অত্থো. কতরং? যং সামা পুপ্ফরত্তেন, কত্তিকং নানুভোস্সতীতি, যং সা পিযঙ্গুসামা মম ভরিযা একং কুসুম্ভরত্তং নিৰাসেত্ৰা একং পারুপিত্ৰা এৰং ঘনপুপ্ফরত্তেন ৰত্থযুগেন অচ্ছন্না মম কণ্ঠে গহেত্ৰা কত্তিকরত্তিৰারং নানুভৰিস্সতি, ইদং ময্হং দুক্খং, এতদেৰ হি মং বাধতীতি? সো এৰং মাতুগামং আরব্ভ ৰিপ্পলপন্তোযেৰ কালং কত্ৰা নিরযে নিব্বত্তি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা জযম্পতিকাৰ ইদানি জযম্পতিকা, তং কারণং পচ্চক্খং কত্ৰা ঠিতা আকাসট্ঠদেৰতা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

পুপ্ফরত্তজাতকৰণ্ণনা সত্তমা.

[১৪৮] ৮. সিঙ্গালজাতকৰণ্ণনা

নাহং পুনং ন চ পুনন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কিলেসনিগ্গহং আরব্ভ কথেসি. সাৰত্থিযং কির পঞ্চসতমত্তা সহাযকা মহাৰিভৰা সেট্ঠিপুত্তা সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা সাসনে উরং দত্ৰা পব্বজিত্ৰা জেতৰনে অন্তোকোটিসন্থারে ৰিহরিংসু. অথেকদিৰসং তেসং অড্ঢরত্তসমযে কিলেসনিস্সিতো সঙ্কপ্পো উপ্পজ্জি. তে উক্কণ্ঠিত্ৰা অত্তনা জহিতকিলেসে পুন গণ্হিতুং চিত্তং উপ্পাদযিংসু. অথ সত্থা অড্ঢরত্তসমনন্তরে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণদণ্ডদীপকং উক্খিপিত্ৰা ‘‘কতরায নু খো রতিযা জেতৰনে ভিক্খূ ৰিহরন্তী’’তি ভিক্খূনং অজ্ঝাসযং ওলোকেন্তো তেসং ভিক্খূনং অব্ভন্তরে কামরাগসঙ্কপ্পস্স উপ্পন্নভাৰং অঞ্ঞাসি. সত্থা চ নাম একপুত্তিকা ইত্থী অত্তনো পুত্তং ৰিয, একচক্খুকো পুরিসো চক্খুং ৰিয অত্তনো সাৰকে রক্খতি. পুব্বণ্হাদীসু যস্মিং যস্মিং সমযে তেসং কিলেসা উপ্পজ্জন্তি, তে তেসং কিলেসে ততো পরং ৰড্ঢিতুং অদত্ৰা তস্মিং তস্মিংযেৰ সমযে নিগ্গণ্হাতি. তেনস্স এতদহোসি ‘‘অযং চক্কৰত্তিরঞ্ঞো অন্তোনগরেযেৰ চোরানং উপ্পন্নকালো ৰিয ৰত্ততি, ইদানেৰ তেসং ধম্মদেসনং কত্ৰা তে কিলেসে নিগ্গণ্হিত্ৰা অরহত্তং দস্সামী’’তি. সো সুরভিগন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৰা মধুরস্সরেন ‘‘আনন্দা’’তি আযস্মন্তং ধম্মভণ্ডাগারিকং আনন্দত্থেরং আমন্তেসি. থেরো ‘‘কিং, ভন্তে’’তি আগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা অট্ঠাসি. ‘‘আনন্দ, যত্তকা ভিক্খূ অন্তোকোটিসন্থারে ৰিহরন্তি, সব্বেৰ গন্ধকুটিপরিৰেণে সন্নিপাতেহী’’তি. এৰং কিরস্স অহোসি ‘‘সচাহং তেযেৰ পঞ্চসতে ভিক্খূ পক্কোসাপেস্সামি. ‘সত্থারা নো অব্ভন্তরে কিলেসানং উপ্পন্নভাৰো ঞাতো’তি সংৰিগ্গমানসা ধম্মদেসনং সম্পটিচ্ছিতুং ন সক্খিস্সন্তী’’তি. তস্মা ‘‘সব্বে সন্নিপাতেহী’’তি আহ. থেরো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি অৰাপুরণং আদায পরিৰেণেন পরিৰেণং আহিণ্ডিত্ৰা সব্বে ভিক্খূ গন্ধকুটিপরিৰেণে সন্নিপাতেত্ৰা বুদ্ধাসনং পঞ্ঞপেসি.

সত্থা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায সিলাপথৰিযং পতিট্ঠহমানো সিনেরু ৰিয পঞ্ঞত্তে বুদ্ধাসনে নিসীদি আৰেল়াৰেল়া যমকযমকা ছব্বণ্ণঘনবুদ্ধরস্মিযো ৰিস্সজ্জেন্তো. তাপি রস্মিযো পাতিমত্তা ছত্তমত্তা কূটাগারকুচ্ছিমত্তা ছিজ্জিত্ৰা ছিজ্জিত্ৰা গগনতলে ৰিজ্জুলতা ৰিয সঞ্চরিংসু, অণ্ণৰকুচ্ছিং খোভেত্ৰা বালসূরিযুগ্গমনকালো ৰিয অহোসি. ভিক্খুসঙ্ঘোপি সত্থারং ৰন্দিত্ৰা গরুচিত্তং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা রত্তকম্বলসাণিযা পরিক্খিপন্তো ৰিয পরিৰারেত্ৰা নিসীদি. সত্থা ব্রহ্মস্সরং নিচ্ছারেন্তো ভিক্খূ আমন্তেত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা নাম কামৰিতক্কং ব্যাপাদৰিতক্কং ৰিহিংসাৰিতক্কন্তি ইমে তযো অকুসলৰিতক্কে ৰিতক্কেতুং ৰট্টতি. অন্তো উপ্পন্নকিলেসো হি ‘পরিত্তকো’তি অৰমঞ্ঞিতুং ন ৰট্টতি, কিলেসো নাম পচ্চামিত্তসদিসো. পচ্চামিত্তো চ খুদ্দকো নাম নত্থি, ওকাসং লভিত্ৰা ৰিনাসমেৰ পাপেতি, এৰমেৰ অপ্পমত্তকোপি কিলেসো উপ্পজ্জিত্ৰা ৰড্ঢিতুং লভন্তো মহাৰিনাসং পাপেতি. কিলেসো নামেস হলাহলৰিসূপমো উপ্পাটিতচ্ছৰিগণ্ডসদিসো আসীৰিসপটিভাগো অসনিঅগ্গিসদিসো অল্লীযিতুং ন যুত্তো আসঙ্কিতব্বো. উপ্পন্নুপ্পন্নক্খণেযেৰ পটিসঙ্খানবলেন ভাৰনাবলেন যথা মুহুত্তম্পি হদযে অট্ঠত্ৰা পদুমিনিপত্তা উদকবিন্দু ৰিয ৰিৰট্টতি, এৰং পজহিতব্বো. পোরাণকপণ্ডি তাপি অপ্পমত্তকম্পি কিলেসং গরহিত্ৰা যথা পুন অব্ভন্তরে নুপ্পজ্জতি, এৰং নিগ্গণ্হিংসূ’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সিঙ্গালযোনিযং পটিসন্ধিং গহেত্ৰা অরঞ্ঞে নদীতীরে নিৰাসং কপ্পেসি. অথেকো জরহত্থী গঙ্গাতীরে কালমকাসি. সিঙ্গালো গোচরপ্পসুতো তং মতহত্থিসরীরং দিস্ৰা ‘‘মহা মে গোচরো উপ্পন্নো’’তি গন্ত্ৰা তং সোণ্ডে ডংসি, নঙ্গলীসায দট্ঠকালো ৰিয অহোসি. সো ‘‘নত্থেত্থ খাদিতব্বযুত্তক’’ন্তি দন্তেসু ডংসি, থম্ভে দট্ঠকালো ৰিয অহোসি. কণ্ণে ডংসি, সুপ্পকোটিযং দট্ঠকালো ৰিয অহোসি. উদরে ডংসি, কুসূলে দট্ঠকালো ৰিয অহোসি. পাদে ডংসি, উদুক্খলে দট্ঠকালো ৰিয অহোসি. নঙ্গুট্ঠে ডংসি, মুসলে দট্ঠকালো ৰিয অহোসি. সো ‘‘এত্থাপি নত্থি খাদিতব্বযুত্তক’’ন্তি সব্বত্থ অস্সাদং অলভন্তো ৰচ্চমগ্গে ডংসি, মুদুপূৰে দট্ঠকালো ৰিয অহোসি. সো ‘‘লদ্ধং দানি মে ইমস্মিং সরীরে মুদু খাদিতব্বযুত্তকট্ঠান’’ন্তি ততো পট্ঠায খাদন্তো অন্তোকুচ্ছিং পৰিসিত্ৰা ৰক্কহদযাদীনি খাদিত্ৰা পিপাসিতকালে লোহিতং পিৰিত্ৰা নিপজ্জিতুকামকালে উদরং পত্থরিত্ৰা নিপজ্জতি.

অথস্স এতদহোসি – ‘‘ইদং হত্থিসরীরং ময্হং নিৰাসসুখতায গেহসদিসং, খাদিতুকামতায সতি পহূতমংসং, কিং দানি মে অঞ্ঞত্থ কম্ম’’ন্তি সো অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৰা হত্থিকুচ্ছিযংযেৰ মংসং খাদিত্ৰা ৰসতি. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে নিদাঘে ৰাতসম্ফস্সেন চেৰ সূরিযরস্মিসন্তাপেন চ তং কুণপং সুস্সিত্ৰা ৰলিযো গণ্হি, সিঙ্গালস্স পৰিট্ঠদ্ৰারং পিহিতং, অন্তোকুচ্ছিযং অন্ধকারো অহোসি. সিঙ্গালস্স লোকন্তরিকনিৰাসো ৰিয জাতো. কুণপে সুস্সন্তে মংসম্পি সুস্সি, লোহিতম্পি পচ্ছিজ্জি. সো নিক্খমনদ্ৰারং অলভন্তো ভযপ্পত্তো হুত্ৰা সন্ধাৰন্তো ইতো চিতো চ পহরিত্ৰা নিক্খমনদ্ৰারং পরিযেসমানো ৰিচরতি. এৰং তস্মিং উক্খলিযং পিট্ঠপিণ্ডি ৰিয অন্তোকুচ্ছিযং পচ্চমানে কতিপাহচ্চযেন মহামেঘো পাৰস্সি. অথ নং কুণপং তেমেত্ৰা উট্ঠায পকতিসণ্ঠানেন অট্ঠাসি. ৰচ্চমগ্গো ৰিৰটো হুত্ৰা তারকা ৰিয পঞ্ঞাযি. সিঙ্গালো তং ছিদ্দং দিস্ৰা ‘‘ইদানি মে জীৰিতং লদ্ধ’’ন্তি যাৰ হত্থিসীসা পটিক্কমিত্ৰা ৰেগেন পক্খন্দিত্ৰা ৰচ্চমগ্গং সীসেন পহরিত্ৰা নিক্খমি. তস্স সঞ্ছন্নসরীরত্তা সব্বলোমানি ৰচ্চমগ্গে অল্লীযিংসু. সো তালক্খন্ধসদিসেন নিল্লোমেন সরীরেন উব্বিগ্গচিত্তো মুহুত্তং ধাৰিত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা নিসিন্নো সরীরং ওলোকেত্ৰা ‘‘ইদং দুক্খং ময্হং ন অঞ্ঞেন কতং, লোভহেতু পন লোভকারণা লোভং নিস্সায মযা এতং কতং, ইতো দানি পট্ঠায ন লোভৰসিকো ভৰিস্সামি, পুন হত্থিসরীরং নাম ন পৰিসিস্সামী’’তি সংৰিগ্গহদযো হুত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১৪৮. ‘‘নাহং পুনং ন চ পুনং, ন চাপি অপুনপ্পুনং;

হত্থিবোন্দিং পৰেক্খামি, তথা হি ভযতজ্জিতো’’তি.

তত্থ ন চাপি অপুনপ্পুনন্তি অ-কারো নিপাতমত্তো. অযং পনেতিস্সা সকলাযপি গাথায অত্থো – অহঞ্হি ইতো পুন, ততো চ পুনাতি ৰুত্তৰারতো পুন ততোপি চ পুনপ্পুনং ৰারণসরীরসঙ্খাতং হত্থিবোন্দিং ন পৰেক্খামি. কিংকারণা? তথা হি ভযতজ্জিতো, তথা হি অহং ইমস্মিঞ্ঞেৰ পৰেসনে ভযতজ্জিতো মরণভযেন সন্তাসং সংৰেগং আপাদিতোতি.

এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা ততোৰ পলাযিত্ৰা পুন তং ৰা অঞ্ঞং ৰা হত্থিসরীরং নিৰত্তিত্ৰাপি ন ওলোকেসি. ততো পট্ঠায ন লোভৰসিকো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা ‘‘ভিক্খৰে, অন্তো উপ্পন্নকিলেসস্স নাম ৰড্ঢিতুং অদত্ৰা তত্থ তত্থেৰ নং নিগ্গণ্হিতুং ৰট্টতী’’তি ৰত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি. সচ্চপরিযোসানে পঞ্চসতাপি তে ভিক্খূ অরহত্তে পতিট্ঠহিংসু, অৰসেসেসু কেচি সোতাপন্না, কেচি সকদাগামিনো, কেচি অনাগামিনো অহেসুং. তদা সিঙ্গালো অহমেৰ অহোসিন্তি.

সিঙ্গালজাতকৰণ্ণনা অট্ঠমা.

[১৪৯] ৯. একপণ্ণজাতকৰণ্ণনা

একপণ্ণো অযং রুক্খোতি ইদং সত্থা ৰেসালিং উপনিস্সায মহাৰনে কূটাগারসালাযং ৰিহরন্তো ৰেসালিকং দুট্ঠলিচ্ছৰিকুমারং আরব্ভ কথেসি. তস্মিঞ্হি কালে ৰেসালিনগরং গাৰুতগাৰুতন্তরে তীহি পাকারেহি পরিক্খিত্তং তীসু ঠানেসু গোপুরট্টালকযুত্তং পরমসোভগ্গপ্পত্তং. তত্থ নিচ্চকালং রজ্জং কারেত্ৰা ৰসন্তানঞ্ঞেৰ রাজূনং সত্ত সহস্সানি সত্ত সতানি সত্ত চ রাজানো হোন্তি, তত্তকাযেৰ উপরাজানো, তত্তকা সেনাপতিনো, তত্তকা ভণ্ডাগারিকা. তেসং রাজকুমারানং অন্তরে একো দুট্ঠলিচ্ছৰিকুমারো নাম অহোসি কোধনো চণ্ডো ফরুসো সাহসিকো, দণ্ডেন ঘট্টিতআসীৰিসো ৰিয নিচ্চং পজ্জলিতো কোধেন. তস্স পুরতো দ্ৰে তীণি ৰচনানি কথেতুং সমত্থো নাম নত্থি. তং নেৰ মাতাপিতরো, ন ঞাতযো, ন মিত্তসুহজ্জা সিক্খাপেতুং সক্খিংসু. অথস্স মাতাপিতূনং এতদহোসি ‘‘অযং কুমারো অতিফরুসো সাহসিকো, ঠপেত্ৰা সম্মাসম্বুদ্ধং অঞ্ঞো ইমং ৰিনেতুং সমত্থো নাম নত্থি, বুদ্ধৰেনেয্যেন ভৰিতব্ব’’ন্তি. তে তং আদায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা আহংসু ‘‘ভন্তে, অযং কুমারো চণ্ডো ফরুসো কোধেন পজ্জলতি, ইমস্স ওৰাদং দেথা’’তি.

সত্থা তং কুমারং ওৰদি – ‘‘কুমার, ইমেসু নাম সত্তেসু চণ্ডেন ফরুসেন সাহসিকেন ৰিহেঠকজাতিকেন ন ভৰিতব্বং, ফরুসৰাচো চ নাম ৰিজাতমাতুযাপি পিতুনোপি পুত্তদারস্সপি ভাতিভগিনীনম্পি পজাপতিযাপি মিত্তবন্ধৰানম্পি অপ্পিযো হোতি অমনাপো, ডংসিতুং আগচ্ছন্তো সপ্পো ৰিয, অটৰিযং উট্ঠিতচোরো ৰিয, খাদিতুং আগচ্ছন্তো যক্খো ৰিয চ উব্বেজনীযো হুত্ৰা দুতিযচিত্তৰারে নিরযাদীসু নিব্বত্ততি. দিট্ঠেযেৰ চ ধম্মে কোধনো পুগ্গলো মণ্ডিতপসাধিতোপি দুব্বণ্ণোৰ হোতি, পুণ্ণচন্দসস্সিরিকম্পিস্স মুখং জালাভিহতপদুমং ৰিয মলগ্গহিতকঞ্চনাদাসমণ্ডলং ৰিয চ ৰিরূপং হোতি দুদ্দসিকং. কোধং নিস্সায হি সত্তা সত্থং আদায অত্তনাৰ অত্তানং পহরন্তি, ৰিসং খাদন্তি, রজ্জুযা উব্বন্ধন্তি, পপাতা পপতন্তি. এৰং কোধৰসেন কালং কত্ৰা নিরযাদীসু উপ্পজ্জন্তি, ৰিহেঠকজাতিকাপি দিট্ঠেৰ ধম্মে গরহং পত্ৰা কাযস্স ভেদা নিরযাদীসু উপ্পজ্জন্তি, পুন মনুস্সত্তং লভিত্ৰা ৰিজাতকালতো পট্ঠায রোগবহুলাৰ হোন্তি. চক্খুরোগো সোতরোগোতিআদীসু চ রোগেসু একতো উট্ঠায একস্মিং পতন্তি, রোগেন অপরিমুত্তাৰ হুত্ৰা নিচ্চং দুক্খিতাৰ হোন্তি, তস্মা সব্বেসু সত্তেসু মেত্তচিত্তেন হিতচিত্তেন মুদুচিত্তেন ভৰিতব্বং. এৰরূপো হি পুগ্গলো নিরযাদিভযেহি ন পরিমুচ্চতী’’তি. সো কুমারো সত্থু ওৰাদং সুত্ৰা একোৰাদেনেৰ নিহতমানো দন্তো নিব্বিসেৰনো মেত্তচিত্তো মুদুচিত্তো অহোসি. অঞ্ঞং অক্কোসন্তম্পি পহরন্তম্পি নিৰত্তিত্ৰা ন ওলোকেসি, উদ্ধটদাঠো ৰিয সপ্পো, অল়চ্ছিন্নো ৰিয কক্কটকো, ছিন্নৰিসাণো ৰিয চ উসভো অহোসি.

তস্স তং পৰত্তিং ঞত্ৰা ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, দুট্ঠলিচ্ছৰিকুমারং সুচিরম্পি ওৰদিত্ৰা নেৰ মাতাপিতরো, ন ঞাতিমিত্তাদযো দমেতুং সক্খিংসু, সম্মাসম্বুদ্ধো পন তং একোৰাদেনেৰ দমেত্ৰা নিব্বিসেৰনং কত্ৰা মত্তৰরৰারণং ৰিয সমুগ্গহিতানেঞ্জকারণং অকাসি. যাৰ সুভাসিতং চিদং – ‘হত্থিদমকেন, ভিক্খৰে, হত্থিদম্মো সারিতো একংযেৰ দিসং ধাৰতি পুরত্থিমং ৰা পচ্ছিমং ৰা উত্তরং ৰা দক্খিণং ৰা. অস্সদমকেন…পে… গোদমকেন…পে… দক্খিণং ৰা. তথাগতেন হি, ভিক্খৰে, অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন পুরিসদম্মো সারিতো অট্ঠ দিসা ৰিধাৰতি, রূপী রূপানি পস্সতি. অযমেকা দিসা…পে… সো ৰুচ্চতি ‘যোগ্গাচরিযানং অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথী’তি (ম. নি. ৩.৩১২). ন হি, আৰুসো, সম্মাসম্বুদ্ধেন সদিসো পুরিসদম্মসারথী নাম অত্থী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰেস মযা একোৰাদেনেৰ দমিতো, পুব্বেপাহং ইমং একোৰাদেনেৰ দমেসি’’ন্তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো উদিচ্চব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং তযো ৰেদে সব্বসিপ্পানি চ উগ্গহেত্ৰা কিঞ্চি কালং ঘরাৰাসং ৰসিত্ৰা মাতাপিতূনং অচ্চযেন ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৰা হিমৰন্তে ৰাসং কপ্পেসি. তত্থ চিরং ৰসিত্ৰা লোণম্বিলসেৰনত্থায জনপদং গন্ত্ৰা বারাণসিং পত্ৰা রাজুয্যানে ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে সুনিৰত্থো সুপারুতো তাপসাকপ্পসম্পন্নো ভিক্খায নগরং পৰিসিত্ৰা রাজঙ্গণং পাপুণি. রাজা সীহপঞ্জরেন ওলোকেন্তো তং দিস্ৰা ইরিযাপথে পসীদিত্ৰা ‘‘অযং তাপসো সন্তিন্দ্রিযো সন্তমানসো যুগমত্তদসো, পদৰারে পদৰারে সহস্সত্থৰিকং ঠপেন্তো ৰিয সীহৰিজম্ভিতেন আগচ্ছতি. সচে সন্তধম্মো নামেকো অত্থি, ইমস্স তেনব্ভন্তরে ভৰিতব্ব’’ন্তি চিন্তেত্ৰা একং অমচ্চং ওলোকেসি. সো ‘‘কিং করোমি, দেৰা’’তি আহ. এতং ‘‘তাপসং আনেহী’’তি. সো ‘‘সাধু, দেৰা’’তি বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা হত্থতো ভিক্খাভাজনং গহেত্ৰা ‘‘কিং, মহাপুঞ্ঞা’’তি ৰুত্তে ‘‘ভন্তে, রাজা তং পক্কোসতী’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘ন মযং রাজকুলূপকা, হেমৰন্তিকা নামম্হা’’তি আহ. অমচ্চো গন্ত্ৰা তমত্থং রঞ্ঞো আরোচেসি. রাজা ‘‘অঞ্ঞো অম্হাকং কুলূপকো নত্থি, আনেহি ন’’ন্তি আহ. অমচ্চো গন্ত্ৰা বোধিসত্তং ৰন্দিত্ৰা যাচিত্ৰা রাজনিৰেসনং পৰেসেসি.

রাজা বোধিসত্তং ৰন্দিত্ৰা সমুস্সিতসেতচ্ছত্তে কঞ্চনপল্লঙ্কে নিসীদাপেত্ৰা অত্তনো পটিযত্তং নানগ্গরসভোজনং ভোজেত্ৰা ‘‘কহং, ভন্তে, ৰসথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘হেমৰন্তিকা মযং, মহারাজা’’তি. ‘‘ইদানি কহং গচ্ছথা’’তি? ‘‘ৰস্সারত্তানুরূপং সেনাসনং উপধারেম, মহারাজা’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, অম্হাকঞ্ঞেৰ উয্যানে ৰসথা’’তি পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা সযম্পি ভুঞ্জিত্ৰা বোধিসত্তং আদায উয্যানং গন্ত্ৰা পণ্ণসালং মাপেত্ৰা রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানাপি কারেত্ৰা পব্বজিতপরিক্খারে দত্ৰা উয্যানপালং পটিচ্ছাপেত্ৰা নগরং পাৰিসি. ততো পট্ঠায বোধিসত্তো উয্যানে ৰসতি. রাজাপিস্স দিৰসে দিৰসে দ্ৰত্তিক্খত্তুং উপট্ঠানং গচ্ছতি.

তস্স পন রঞ্ঞো দুট্ঠকুমারো নাম পুত্তো অহোসি চণ্ডো ফরুসো, নেৰ নং রাজা দমেতুং অসক্খি, ন সেসঞাতকা. অমচ্চাপি ব্রাহ্মণগহপতিকাপি একতো হুত্ৰা ‘‘সামি, মা এৰং করি, এৰং কাতুং ন লব্ভা’’তি কুজ্ঝিত্ৰা কথেন্তাপি কথং গাহাপেতুং নাসক্খিংসু. রাজা চিন্তেসি ‘‘ঠপেত্ৰা মম অয্যং হিমৰন্ততাপসং অঞ্ঞো ইমং কুমারং দমেতুং সমত্থো নাম নত্থি, সোযেৰ নং দমেস্সতী’’তি. সো কুমারং আদায বোধিসত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘ভন্তে, অযং কুমারো চণ্ডো ফরুসো, মযং ইমং দমেতুং ন সক্কোম, তুম্হে নং একেন উপাযেন সিক্খাপেথা’’তি কুমারং বোধিসত্তস্স নিয্যাদেত্ৰা পক্কামি. বোধিসত্তো কুমারং গহেত্ৰা উয্যানে ৰিচরন্তো একতো একেন, একতো একেনাতি দ্ৰীহিযেৰ পত্তেহি একং নিম্বপোতকং দিস্ৰা কুমারং আহ – ‘‘কুমার, এতস্স তাৰ রুক্খপোতকস্স পণ্ণং খাদিত্ৰা রসং জানাহী’’তি? সো তস্স একং পত্তং খাদিত্ৰা রসং ঞত্ৰা ‘‘ধী’’তি সহ খেল়েন ভূমিযং নুট্ঠাভি. ‘‘কিং এতং, কুমারা’’তি ৰুত্তে ‘‘ভন্তে, ইদানেৰেস রুক্খো হলাহলৰিসূপমো, ৰড্ঢন্তো পন বহূ মনুস্সে মারেস্সতী’’তি তং নিম্বপোতকং উপ্পাটেত্ৰা হত্থেহি পরিমদ্দিত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১৪৯. ‘‘একপণ্ণো অযং রুক্খো, ন ভূম্যা চতুরঙ্গুলো;

ফলেন ৰিসকপ্পেন, মহাযং কিং ভৰিস্সতী’’তি.

তত্থ একপণ্ণোতি উভোসু পস্সেসু একেকপণ্ণো. ন ভূম্যা চতুরঙ্গুলোতি ভূমিতো চতুরঙ্গুলমত্তম্পি ন ৰড্ঢিতো. ফলেনাতি ফলরসেন. ৰিসকপ্পেনাতি হলাহলৰিসসদিসেন. এৰং খুদ্দকোপি সমানো এৰরূপেন তিত্তকেন পণ্ণেন সমন্নাগতোতি অত্থো. মহাযং কিং ভৰিস্সতীতি যদা পনাযং ৰুদ্ধিপ্পত্তো মহা ভৰিস্সতি, তদা কিং নাম ভৰিস্সতি, অদ্ধা মনুস্সমারকো ভৰিস্সতীতি এতং উপ্পাটেত্ৰা মদ্দিত্ৰা ছড্ডেসিন্তি আহ.

অথ নং বোধিসত্তো এতদৰোচ ‘‘কুমার, ত্ৰং ইমং নিম্বপোতকং ‘ইদানেৰ এৰংতিত্তকো, মহল্লককালে কিং ভৰিস্সতি, কুতো ইমং নিস্সায ৰুড্ঢী’তি উপ্পাটেত্ৰা মদ্দিত্ৰা ছড্ডেসি? যথা ত্ৰং এতস্মিং পটিপজ্জি, এৰমেৰ তৰ রট্ঠৰাসিনোপি ‘অযং কুমারো দহরকালেযেৰ এৰং চণ্ডো ফরুসো, মহল্লককালে রজ্জং পত্ৰা কিং নাম করিস্সতি, কুতো অম্হাকং এতং নিস্সায ৰুড্ঢী’তি তৰ কুলসন্তকং রজ্জং অদত্ৰা নিম্বপোতকং ৰিয তং উপ্পাটেত্ৰা রট্ঠা পব্বাজনীযকম্মং করিস্সন্তি, তস্মা নিম্বরুক্খপটিভাগতং হিত্ৰা ইতো পট্ঠায খন্তিমেত্তানুদ্দযসম্পন্নো হোহী’’তি. সো ততো পট্ঠায নিহতমানো নিব্বিসেৰনো খন্তিমেত্তানুদ্দযসম্পন্নো হুত্ৰা বোধিসত্তস্স ওৰাদে ঠত্ৰা পিতু অচ্চযেন রজ্জং পত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা যথাকম্মং অগমাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰেস দুট্ঠলিচ্ছৰিকুমারো মযা দমিতো, পুব্বেপাহং এতং দমেসিংযেৰা’’তি ৰত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা দুট্ঠকুমারো অযং লিচ্ছৰিকুমারো অহোসি, রাজা আনন্দো, ওৰাদদাযকতাপসো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

একপণ্ণজাতকৰণ্ণনা নৰমা.

[১৫০] ১০. সঞ্জীৰজাতকৰণ্ণনা

অসন্তং যো পগ্গণ্হাতীতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো অজাতসত্তুস্স রঞ্ঞো অসন্তপগ্গহং আরব্ভ কথেসি. সো হি বুদ্ধানং পটিকণ্টকভূতে দুস্সীলে পাপধম্মে দেৰদত্তে পসীদিত্ৰা তং অসন্তং অসপ্পুরিসং পগ্গয্হ ‘‘তস্স সক্কারং করিস্সামী’’তি বহুং ধনং পরিচ্চজিত্ৰা গযাসীসে ৰিহারং কারেত্ৰা তস্সেৰ ৰচনং গহেত্ৰা পিতরং ধম্মরাজানং সোতাপন্নং অরিযসাৰকং ঘাতেত্ৰা অত্তনো সোতাপত্তিমগ্গস্স উপনিস্সযং ভিন্দিত্ৰা মহাৰিনাসং পত্তো. সো হি ‘‘দেৰদত্তো পথৰিযং পৰিট্ঠো’’তি সুত্ৰা ‘‘কচ্চি নু খো মম্পি পথৰী গিলেয্যা’’তি ভীততসিতো রজ্জসুখং ন লভতি, সযনে অস্সাদসুখং ন ৰিন্দতি, তিব্বকারণাভিতুন্নো হত্থিপোতো ৰিয কম্পমানো ৰিচরতি. সো পথৰিং ফলমানং ৰিয, অৰীচিজালং নিক্খমন্তিং ৰিয, পথৰিযা অত্তানং গিলিযমানং ৰিয, আদিত্তায লোহপথৰিযা উত্তানকং নিপজ্জাপেত্ৰা অযসূলেহি কোটিযমানং ৰিয চ সমনুপস্সি. তেনস্স পহটকুক্কুটস্সেৰ মুহুত্তম্পি কম্পমানস্স অৰত্থানং নাম নাহোসি. সো সম্মাসম্বুদ্ধং পস্সিতুকামো খমাপেতুকামো পঞ্হং পুচ্ছিতুকামো অহোসি, অত্তনো পন অপরাধমহন্ততায উপসঙ্কমিতুং ন সক্কোতি.

অথস্স রাজগহনগরে কত্তিকরত্তিৰারে সম্পত্তে দেৰনগরং ৰিয নগরে অলঙ্কতে মহাতলে অমচ্চগণপরিৰুতস্স কঞ্চনাসনে নিসিন্নস্স জীৰকং কোমারভচ্চং অৰিদূরে নিসিন্নং দিস্ৰা এতদহোসি ‘‘জীৰকং গহেত্ৰা সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকং গমিস্সামি, ন খো পন সক্কা মযা উজুকমেৰ ৰত্তুং ‘অহং, সম্ম জীৰক, সযং গন্তুং ন সক্কোমি, এহি মং সত্থু সন্তিকং নেহী’তি, পরিযাযেন পন রত্তিসম্পদং ৰণ্ণেত্ৰা ‘কং নু খ্ৰজ্জ মযং সমণং ৰা ব্রাহ্মণং ৰা পযিরুপাসেয্যাম, যং নো পযিরুপাসতং চিত্তং পসীদেয্যা’তি ৰক্খামি, তং সুত্ৰা অমচ্চা অত্তনো অত্তনো সত্থারানং ৰণ্ণং কথেস্সন্তি, জীৰকোপি সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৰণ্ণং কথেস্সতি. অথ নং গহেত্ৰা সত্থু সন্তিকং গমিস্সামী’’তি. সো পঞ্চহি পদেহি রত্তিং ৰণ্ণেসি ‘‘লক্খঞ্ঞা ৰত ভো দোসিনা রত্তি, অভিরূপা ৰত ভো দোসিনা রত্তি, দস্সনীযা ৰত ভো দোসিনা রত্তি, পাসাদিকা ৰত ভো দোসিনা রত্তি, রমণীযা ৰত ভো দোসিনা রত্তি, কং নু খ্ৰজ্জ মযং সমণং ৰা ব্রাহ্মণং ৰা পযিরুপাসেয্যাম, যং নো পযিরুপাসতং চিত্তং পসীদেয্যা’’তি (দী. নি. ১.১৫০).

অথেকো অমচ্চো পূরণকস্সপস্স ৰণ্ণং কথেসি, একো মক্খলিগোসালস্স, একো অজিতকেসকম্বলস্স, একো পকুধকচ্চাযনস্স, একো সঞ্চযস্স বেলট্ঠপুত্তস্স, একো নাটপুত্তনিগণ্ঠস্সাতি. রাজা তেসং কথং সুত্ৰা তুণ্হী অহোসি. সো হি জীৰকস্সেৰ মহাঅমচ্চস্স কথং পচ্চাসীসতি. জীৰকোপি ‘‘রঞ্ঞা মং আরব্ভ কথিতেযেৰ জানিস্সামী’’তি অৰিদূরে তুণ্হী নিসীদি. অথ নং রাজা আহ ‘‘ত্ৰং পন, সম্ম জীৰক, কিং তুণ্হী’’তি? তস্মিং খণে জীৰকো উট্ঠাযাসনা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ‘‘এসো, দেৰ, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো অম্হাকং অম্বৰনে ৰিহরতি সদ্ধিং অড্ঢতেল়সেহি ভিক্খুসতেহি. তং খো পন ভগৰন্তং এৰং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো’’তি নৰ অরহাদিগুণে ৰত্ৰা জাতিতো পট্ঠায পুব্বনিমিত্তাদিভেদং ভগৰতো আনুভাৰং পকাসেত্ৰা ‘‘তং ভগৰন্তং দেৰো পযিরুপাসতু, ধম্মং সুণাতু, পঞ্হং পুচ্ছতূ’’তি আহ.

রাজা সম্পুণ্ণমনোরথো হুত্ৰা ‘‘তেন হি, সম্ম জীৰক, হত্থিযানানি কপ্পাপেহী’’তি যানানি কপ্পাপেত্ৰা মহন্তেন রাজানুভাৰেন জীৰকম্বৰনং গন্ত্ৰা তত্থ মণ্ডলমাল়ে ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতং তথাগতং দিস্ৰা সন্তৰীচিমজ্ঝে মহানাৰং ৰিয নিচ্চলং ভিক্খুসঙ্ঘং ইতো চিতো চ অনুৰিলোকেত্ৰা ‘‘এৰরূপা নাম মে পরিসা ন দিট্ঠপুব্বা’’তি ইরিযাপথেযেৰ পসীদিত্ৰা সঙ্ঘস্স অঞ্জলিং পগ্গণ্হিত্ৰা থুতিং কত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো সামঞ্ঞফলপঞ্হং পুচ্ছি. অথস্স ভগৰা দ্ৰীহি ভাণৰারেহি পটিমণ্ডিতং সামঞ্ঞফলসুত্তং (দী. নি. ১.১৫০ আদযো) কথেসি. সো সুত্তপরিযোসানে অত্তমনো ভগৰন্তং খমাপেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. সত্থা অচিরপক্কন্তস্স রঞ্ঞো ভিক্খূ আমন্তেত্ৰা ‘‘খতাযং, ভিক্খৰে, রাজা, উপহতাযং, ভিক্খৰে, রাজা. সচাযং, ভিক্খৰে, রাজা ইস্সরিযস্স কারণা পিতরং ধম্মিকং ধম্মরাজানং জীৰিতা ন ৰোরোপেস্সথ, ইমস্মিংযেৰ আসনে ৰিরজং ৰীতমলং ধম্মচক্খুং উপ্পজ্জিস্সথ. দেৰদত্তং নিস্সায অসন্তপগ্গহং কত্ৰা সোতাপত্তিফলা পরিহীনো’’তি আহ.

পুনদিৰসে ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, অজাতসত্তু কির অসন্তপগ্গহং কত্ৰা দুস্সীলং পাপধম্মং দেৰদত্তং নিস্সায পিতুঘাতককম্মস্স কতত্তা সোতাপত্তিফলা পরিহীনো, দেৰদত্তেন নাসিতো রাজা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, অজাতসত্তু ইদানেৰ অসন্তপগ্গহং কত্ৰা মহাৰিনাসং পত্তো, পুব্বেপেস অসন্তপগ্গহেনেৰ অত্তানং নাসেসী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো মহাৰিভৰে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলং গন্ত্ৰা সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৰা বারাণসিযং দিসাপামোক্খো আচরিযো হুত্ৰা পঞ্চ মাণৰকসতানি সিপ্পং ৰাচেসি. তেসু মাণৰেসু একো সঞ্জীৰো নাম মাণৰো অত্থি, বোধিসত্তো তস্স মতকুট্ঠাপনকমন্তং অদাসি. সো উট্ঠাপনকমন্তমেৰ গহেত্ৰা পটিবাহনমন্তং পন অগ্গহেত্ৰাৰ একদিৰসং মাণৰেহি সদ্ধিং দারুঅত্থায অরঞ্ঞং গন্ত্ৰা একং মতব্যগ্ঘং দিস্ৰা মাণৰে আহ ‘‘ভো, ইমং মতব্যগ্ঘং উট্ঠাপেস্সামী’’তি. মাণৰা ‘‘ন সক্খিস্সসী’’তি আহংসু. ‘‘পস্সন্তানঞ্ঞেৰ ৰো তং উট্ঠাপেস্সামী’’তি. ‘‘সচে, মাণৰ, সক্কোসি, উট্ঠাপেহী’’তি. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা তে মাণৰা রুক্খং অভিরুহিংসু. সঞ্জীৰো মন্তং পরিৰত্তেত্ৰা মতব্যগ্ঘং সক্খরাহি পহরি, ব্যগ্ঘো উট্ঠায ৰেগেনাগন্ত্ৰা সঞ্জীৰং গলনাল়িযং ডংসিত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেত্ৰা তত্থেৰ পতি, সঞ্জীৰোপি তত্থেৰ পতি. উভোপি একট্ঠানেযেৰ মতা নিপজ্জিংসু.

মাণৰা দারূনি আদায আগন্ত্ৰা তং পৰত্তিং আচরিযস্স আরোচেসুং. আচরিযো মাণৰে আমন্তেত্ৰা ‘‘তাতা, অসন্তপগ্গহকারা নাম অযুত্তট্ঠানে সক্কারসম্মানং করোন্তা এৰরূপং দুক্খং পটিলভন্তিযেৰা’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১৫০. ‘‘অসন্তং যো পগ্গণ্হাতি, অসন্তং চূপসেৰতি;

তমেৰ ঘাসং কুরুতে, ব্যগ্ঘো সঞ্জীৰিকো যথা’’তি.

তত্থ অসন্তন্তি তীহি দুচ্চরিতেহি সমন্নাগতং দুস্সীলং পাপধম্মং. যো পগ্গণ্হাতীতি খত্তিযাদীসু যো কোচি এৰরূপং দুস্সীলং পব্বজিতং ৰা চীৰরাদিসম্পদানেন, গহট্ঠং ৰা উপরজ্জসেনাপতিট্ঠানাদিসম্পদানেন পগ্গণ্হাতি, সক্কারসম্মানং করোতীতি অত্থো. অসন্তং চূপসেৰতীতি যো চ এৰরূপং অসন্তং দুস্সীলং উপসেৰতি ভজতি পযিরুপাসতি. তমেৰ ঘাসং কুরুতেতি তমেৰ অসন্তপগ্গণ্হকং সো দুস্সীলো পাপপুগ্গলো ঘসতি সংখাদতি ৰিনাসং পাপেতি. কথং? ব্যগ্ঘো সঞ্জীৰিকো যথাতি, যথা সঞ্জীৰেন মাণৰেন মন্তং পরিৰত্তেত্ৰা মতব্যগ্ঘো সঞ্জীৰিকো জীৰিতসম্পদানেন সম্পগ্গহিতো অত্তনো জীৰিতদাযকং সঞ্জীৰমেৰ জীৰিতা ৰোরোপেত্ৰা তত্থেৰ পাতেসি, এৰং অঞ্ঞোপি যো অসন্তপগ্গহং করোতি, সো দুস্সীলো তং অত্তনো সম্পগ্গাহকমেৰ ৰিনাসেতি. এৰং অসন্তসম্পগ্গাহকা ৰিনাসং পাপুণন্তীতি.

বোধিসত্তো ইমায গাথায মাণৰানং ধম্মং দেসেত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মতব্যগ্ঘুট্ঠাপনকো মাণৰো অজাতসত্তু অহোসি, দিসাপামোক্খো আচরিযো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সঞ্জীৰজাতকৰণ্ণনা দসমা.

ককণ্টকৰগ্গো পন্নরসমো.

তস্সুদ্দানং –

গোধসিঙ্গালৰিরোচং, নঙ্গুট্ঠরাধকাকঞ্চ;

পুপ্ফরত্তঞ্চ সিঙ্গালং, একপণ্ণঞ্চ সঞ্জীৰং.

অথ ৰগ্গুদ্দানং –

অপণ্ণকো সীলৰগ্গো, কুরুঙ্গো চ কুলাৰকো;

অত্থকামো চ আসীসো, ইত্থীৰরুণপাযিম্হা.

লিত্তো পরোসতং হংচি, কুসনাল়া সম্পদানো;

ককণ্টকো পন্নরস, সতপণ্ণাস জাতকাতি.

এককনিপাতৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

(পঠমো ভাগো নিট্ঠিতো).