১৪. অসম্পদানৰগ্গো
[১৩১] ১. অসম্পদানজাতকৰণ্ণনা
অসম্পদানেনিতরীতরস্সাতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তং আরব্ভ কথেসি. তস্মিঞ্হি কালে ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো দেৰদত্তো, অকতঞ্ঞূ তথাগতস্স গুণং ন জানাতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ দেৰদত্তো অকতঞ্ঞূ, পুব্বেপি অকতঞ্ঞূযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে মগধরট্ঠে রাজগহে একস্মিং মগধরঞ্ঞে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্সেৰ সেট্ঠি অহোসি অসীতিকোটিৰিভৰো সঙ্খসেট্ঠীতি নামেন. বারাণসিযং পীল়িযসেট্ঠি নাম অসীতিকোটিৰিভৰোৰ অহোসি. তে অঞ্ঞমঞ্ঞং সহাযকা অহেসুং. তেসু বারাণসিযং পীল়িযসেট্ঠিস্স কেনচিদেৰ কারণেন মহন্তং ভযং উপ্পজ্জি, সব্বং সাপতেয্যং পরিহাযি. সো দলিদ্দো অপ্পটিসরণো হুত্ৰা ভরিযং আদায সঙ্খসেট্ঠিং পচ্চযং কত্ৰা বারাণসিতো নিক্খমিত্ৰা পদসাৰ রাজগহং পত্ৰা সঙ্খসেট্ঠিস্স নিৰেসনং অগমাসি. সো তং দিস্ৰাৰ ‘‘সহাযো মে আগতো’’তি পরিস্সজিত্ৰা সক্কারসম্মানং কত্ৰা কতিপাহং ৰীতিনামেত্ৰা একদিৰসং ‘‘সম্ম, কেনট্ঠেন আগতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভযং মে, সম্ম, উপ্পন্নং, সব্বং ধনং পরিক্খীণং, উপত্থম্ভো মে হোহী’’তি. ‘‘সাধু সম্ম, মা ভাযী’’তি ভণ্ডাগারং ৰিৰরাপেত্ৰা চত্তালীস হিরঞ্ঞকোটিযো দাপেত্ৰা সেসম্পি পরিচ্ছদপরিৰারং সব্বং অত্তনো সন্তকং সৰিঞ্ঞাণকং অৰিঞ্ঞাণকং মজ্ঝে ভিন্দিত্ৰা উপড্ঢমেৰ অদাসি. সো তং ৰিভৰং আদায পুন বারাণসিং গন্ত্ৰা নিৰাসং কপ্পেসি.
অপরভাগে সঙ্খসেট্ঠিস্সপি তাদিসমেৰ ভযং উপ্পজ্জি. সো অত্তনো পটিসরণং উপধারেন্তো ‘‘সহাযস্স মে মহাউপকারো কতো, উপড্ঢৰিভৰো দিন্নো. ন সো মং দিস্ৰা পরিচ্চজিস্সতি, তস্স সন্তিকং গমিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ভরিযং আদায পদসাৰ বারাণসিং গন্ত্ৰা ভরিযং আহ ‘‘ভদ্দে, তৰ মযা সদ্ধিং অন্তরৰীথিযা গমনং নাম ন যুত্তং, মযা পেসিতযানমারুয্হ মহন্তেন পরিৰারেন পচ্ছা আগমিস্সসি. যাৰ যানং পেসেমি, তাৰ ইধেৰ হোহী’’তি ৰত্ৰা তং সালায ঠপেত্ৰা সযং নগরং পৰিসিত্ৰা সেট্ঠিস্স ঘরং গন্ত্ৰা ‘‘রাজগহনগরতো তুম্হাকং সহাযো সঙ্খসেট্ঠি নাম আগতো’’তি আরোচাপেসি. সো ‘‘আগচ্ছতূ’’তি পক্কোসাপেত্ৰা তং দিস্ৰা নেৰ আসনা ৰুট্ঠাসি, ন পটিসন্থারং অকাসি, কেৰলং ‘‘কিমত্থং আগতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘তুম্হাকং দস্সনত্থং আগতোম্হী’’তি. ‘‘নিৰাসো তে কহং গহিতো’’তি? ‘‘ন তাৰ নিৰাসট্ঠানং অত্থি, সেট্ঠিঘরণিম্পি সালায ঠপেত্ৰাৰ আগতোম্হী’’তি. ‘‘তুম্হাকং ইধ নিৰাসট্ঠানং নত্থি, নিৰাপং গহেত্ৰা একস্মিং ঠানে পচাপেত্ৰা ভুঞ্জিত্ৰা গচ্ছথ, পুন অম্হাকং ঘরং মা পৰিসথা’’তি ৰত্ৰা ‘‘ময্হং সহাযস্স দুস্সন্তে বন্ধিত্ৰা একং বহলপলাপতুম্বং দেহী’’তি দাসং আণাপেসি. তং দিৰসং কির সো রত্তসালীনং সকটসহস্সমত্তং ওফুনাপেত্ৰা কোট্ঠাগারং পূরাপেসি, চত্তালীসকোটিধনং গহেত্ৰা আগতো অকতঞ্ঞূ মহাচোরো সহাযকস্স তুম্বমত্তে পলাপে দাপেসি. দাসো পচ্ছিযং একং পলাপতুম্বং পক্খিপিত্ৰা বোধিসত্তস্স সন্তিকং অগমাসি.
বোধিসত্তো চিন্তেসি – ‘‘অযং অসপ্পুরিসো মম সন্তিকা চত্তালীসকোটিধনং লভিত্ৰা ইদানি পলাপতুম্বং দাপেসি, গণ্হামি নু খো, ন গণ্হামী’’তি? অথস্স এতদহোসি ‘‘অযং তাৰ অকতঞ্ঞূ মিত্তদুব্ভী কতৰিনাসকভাৰেন মযা সদ্ধিং মিত্তভাৰং ভিন্দি. সচাহং এতেন দিন্নং পলাপতুম্বং লামকত্তা ন গণ্হিস্সামি, অহম্পি মিত্তভাৰং ভিন্দিস্সামি. অন্ধবালা পরিত্তকং লদ্ধং অগ্গণ্হন্তা মিত্তভাৰং ৰিনাসেন্তি, অহং পন এতেন দিন্নং পলাপতুম্বং গহেত্ৰা মম ৰসেন মিত্তভাৰং পতিট্ঠাপেস্সামী’’তি. সো পলাপতুম্বং দুস্সন্তে বন্ধিত্ৰা পাসাদা ওরুয্হ সালং অগমাসি. অথ নং ভরিযা ‘‘কিং তে, অয্য, লদ্ধ’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘ভদ্দে অম্হাকং সহাযো পীল়িযসেট্ঠি পলাপতুম্বং দত্ৰা অম্হে অজ্জেৰ ৰিস্সজ্জেসী’’তি. সা ‘‘অয্য, কিমত্থং অগ্গহেসি, কিং এতং চত্তালীসকোটিধনস্স অনুচ্ছৰিক’’ন্তি রোদিতুং আরভি. বোধিসত্তোপি ‘‘ভদ্দে, মা রোদি, অহং তেন সদ্ধিং মিত্তভাৰভেদনভযেন মম ৰসেন মিত্তভাৰং পতিট্ঠাপেতুং গণ্হিং, ত্ৰং কিংকারণা রোদসী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
১৩১. ‘‘অসম্পদানেনিতরীতরস্স, বালস্স মিত্তানি কলীভৰন্তি;
তস্মা হরামি ভুসং অড্ঢমানং, মা মে মিত্তি জীযিত্থ সস্সতায’’ন্তি.
তত্থ অসম্পদানেনাতি অসম্পাদানেন. অকারলোপে সন্ধি, অগ্গহণেনাতি অত্থো. ইতরীতরস্সাতি যস্স কস্সচি লামকালামকস্স. বালস্স মিত্তানি কলীভৰন্তীতি দন্ধস্স অপঞ্ঞস্স মিত্তানি কলীনি কাল়কণ্ণিসদিসানি হোন্তি, ভিজ্জন্তীতি অত্থো. তস্মা হরামি ভুসং অড্ঢমানন্তি তেন কারণেন অহং সহাযেন দিন্নং একপলাপতুম্বং হরামি গণ্হামীতি দস্সেতি. ‘‘মান’’ন্তি হি অট্ঠন্নং নাল়ীনং নামং, চতুন্নং অড্ঢমানং, চতস্সো চ নাল়িযো তুম্বো নাম. তেন ৰুত্তং ‘‘পলাপতুম্ব’’ন্তি. মা মে মিত্তি জীযিত্থ সস্সতাযন্তি মম সহাযেন সদ্ধিং মিত্তি মা ভিজ্জিত্থ, সস্সতাৰ অযং হোতূতি অত্থো.
এৰং ৰুত্তেপি সেট্ঠিভরিযা রোদতেৰ. তস্মিং খণে সঙ্খসেট্ঠিনা পীল়িযসেট্ঠিস্স দিন্নো কম্মন্তদাসো সালাদ্ৰারেন আগচ্ছন্তো সেট্ঠিভরিযায রোদনসদ্দং সুত্ৰা সালং পৰিসিত্ৰা অত্তনো সামিকে দিস্ৰা পাদেসু নিপতিত্ৰা রোদিত্ৰা কন্দিত্ৰা ‘‘কিমত্থং ইধাগতত্থ, সামী’’তি পুচ্ছি. সেট্ঠি সব্বং আরোচেসি. কম্মন্তদাসো ‘‘হোতু, সামি, মা চিন্তযিত্থা’’তি উভোপি অস্সাসেত্ৰা অত্তনো গেহং নেত্ৰা গন্ধোদকেন ন্হাপেত্ৰা ভোজেত্ৰা ‘‘সামিকা, ৰো আগতা’’তি সেসদাসে সন্নিপাতেত্ৰা দস্সেত্ৰা কতিপাহং ৰীতিনামেত্ৰা সব্বে দাসে গহেত্ৰা রাজঙ্গণং গন্ত্ৰা উপরৰং অকাসি. রাজা পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘কিং এত’’ন্তি পুচ্ছি, তে সব্বং তং পৰত্তিং রঞ্ঞো আরোচেসুং.
রাজা তেসং ৰচনং সুত্ৰা উভোপি সেট্ঠী পক্কোসাপেত্ৰা সঙ্খসেট্ঠিং পুচ্ছি ‘‘সচ্চং কির তযা মহাসেট্ঠি পীল়িযসেট্ঠিস্স চত্তালীসকোটিধনং দিন্ন’’ন্তি? ‘‘আম, মহারাজ, মম সহাযস্স মং তক্কেত্ৰা রাজগহং আগতস্স ন কেৰলং ধনং, সব্বং ৰিভৰজাতং সৰিঞ্ঞাণকং অৰিঞ্ঞাণকং দ্ৰে কোট্ঠাসে কত্ৰা সমভাগে অদাসিন্তি. রাজা ‘‘সচ্চমেত’’ন্তি পীল়িযসেট্ঠিং পুচ্ছি. ‘‘আম, দেৰা’’তি. ‘‘তযা পনস্স তঞ্ঞেৰ তক্কেত্ৰা আগতস্স অত্থি কোচি সক্কারো ৰা সম্মানো ৰা কতো’’তি. সো তুণ্হী অহোসি. অপি পন তে এতস্স পলাপতুম্বমত্তং দুস্সন্তে পক্খিপাপেত্ৰা দাপিতং অত্থীতি. তম্পি সুত্ৰা তুণ্হীযেৰ অহোসি. রাজা ‘‘কিং কাতব্ব’’ন্তি অমচ্চেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৰা তং পরিভাসিত্ৰা ‘‘গচ্ছথ, পীল়িযসেট্ঠিস্স ঘরে সব্বং ৰিভৰং সঙ্খসেট্ঠিস্স দেথা’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘মহারাজ, ময্হং পরসন্তকেন অত্থো নত্থি, মযা দিন্নমত্তমেৰ পন দাপেথা’’তি আহ. রাজা বোধিসত্তস্স সন্তকং দাপেসি. বোধিসত্তো সব্বং অত্তনো দিন্নৰিভৰং পটিলভিত্ৰা দাসপরিৰুতো রাজগহমেৰ গন্ত্ৰা কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা যথাকম্মং গতো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পীল়িযসেট্ঠি দেৰদত্তো অহোসি, সঙ্খসেট্ঠি পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
অসম্পদানজাতকৰণ্ণনা পঠমা.
[১৩২] ২. ভীরুকজাতকৰণ্ণনা
কুসলূপদেসে ধিতিযা দল়্হায চাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অজপালনিগ্রোধে মারধীতানং পলোভনসুত্তন্তং আরব্ভ কথেসি. ভগৰতা হি আদিতো পট্ঠায ৰুত্তং –
‘‘দদ্দল্লমানা আগঞ্ছুং, তণ্হা চ অরতী রগা;
তা তত্থ পনুদী সত্থা, তূলং ভট্ঠংৰ মালুতো’’তি. (সং. নি. ১.১৬১);
এৰং যাৰ পরিযোসানা তস্স সুত্তন্তস্স কথিতকালে ধম্মসভাযং সন্নিপতিতা ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, সম্মাসম্বুদ্ধো মারধীতরো অনেকসতানিপি দিব্বরূপানি মাপেত্ৰা পলোভনত্থায উপসঙ্কমন্তিযো অক্খীনিপি উম্মীলেত্ৰা ন ওলোকেসি, অহো বুদ্ধবলং নাম অচ্ছরিয’’ন্তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ ময্হং সব্বাসৰে খেপেত্ৰা সব্বঞ্ঞুতং সম্পত্তস্স মারধীতানং অনোলোকনং নাম অচ্ছরিযং, অহঞ্হি পুব্বে বোধিঞাণং পরিযেসমানো সকিলেসকালেপি অভিসঙ্খতং দিব্বরূপং ইন্দ্রিযানি ভিন্দিত্ৰা কিলেসৰসেন অনোলোকেত্ৰাৰ গন্ত্ৰা মহারজ্জং পাপুণি’’ন্তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ভাতিকসতস্স কনিট্ঠো অহোসীতি সব্বং হেট্ঠা তক্কসিলাজাতকে ৰুত্তনযেনেৰ ৰিত্থারেতব্বং. তদা পন তক্কসিলানগরৰাসীহি বহিনগরে সালাযং বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৰা যাচিত্ৰা রজ্জং পটিচ্ছাপেত্ৰা অভিসেকে কতে তক্কসিলানগরৰাসিনো নগরং দেৰনগরং ৰিয, রাজভৰনঞ্চ ইন্দভৰনং ৰিয অলঙ্করিংসু. তদা বোধিসত্তো নগরং পৰিসিত্ৰা রাজভৰনে পাসাদে মহাতলে সমুস্সিতসেতচ্ছত্তং রতনৰরপল্লঙ্কং অভিরুয্হ দেৰরাজলীলায নিসীদি, অমচ্চা চ ব্রাহ্মণগহপতিকাদযো চ খত্তিযকুমারা চ সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতা পরিৰারেত্ৰা অট্ঠংসু, দেৰচ্ছরাপটিভাগা সোল়সসহস্সনাটকিত্থিযো নচ্চগীতৰাদিতকুসলা উত্তমৰিলাসসম্পন্না নচ্চগীতৰাদিতানি পযোজেসুং. গীতৰাদিতসদ্দেন রাজভৰনং মেঘত্থনিতপূরিতা মহাসমুদ্দকুচ্ছি ৰিয একনিন্নাদং অহোসি. বোধিসত্তো তং অত্তনো সিরিসোভগ্গং ওলোকযমানোৰ চিন্তেসি ‘‘সচাহং তাসং যক্খিনীনং অভিসঙ্খতং দিব্বরূপং ওলোকেস্সং, জীৰিতক্খযং পত্তো অভৰিস্সং, ইমং সিরিসোভগ্গং ন ওলোকেস্সং. পচ্চেকবুদ্ধানং পন ওৰাদে ঠিতভাৰেন ইদং মযা সম্পত্ত’’ন্তি. এৰঞ্চ পন চিন্তেত্ৰা উদানং উদানেন্তো ইমং গাথমাহ –
১৩২. ‘‘কুসলূপদেসে ধিতিযা দল়্হায চ, অনিৰত্তিতত্তা ভযভীরুতায চ;
ন রক্খসীনং ৰসমাগমিম্হসে, স সোত্থিভাৰো মহতা ভযেন মে’’তি.
তত্থ কুসলূপদেসেতি কুসলানং উপদেসে, পচ্চেকবুদ্ধানং ওৰাদেতি অত্থো. ধিতিযা দল়্হায চাতি দল়্হায ধিতিযা চ, থিরেন অব্বোচ্ছিন্ননিরন্তরৰীরিযেন চাতি অত্থো. অনিৰত্তিতত্তা ভযভীরুতায চাতি ভযভীরুতায অনিৰত্তিততায চ. তত্থ ভযন্তি চিত্তুত্রাসমত্তং পরিত্তভযং. ভীরুতাতি সরীরকম্পনপ্পত্তং মহাভযং. ইদং উভযম্পি মহাসত্তস্স ‘‘যক্খিনিযো নামেতা মনুস্সখাদিকা’’তি ভেরৰারম্মণং দিস্ৰাপি নাহোসি. তেনাহ ‘‘অনিৰত্তিতত্তা ভযভীরুতায চা’’তি. ভযভীরুতায অভাৰেনেৰ ভেরৰারম্মণং দিস্ৰাপি অনিৰত্তনভাৰেনাতি অত্থো. ন রক্খসীনং ৰসমাগমিম্হসেতি যক্খকন্তারে তাসং রক্খসীনং ৰসং ন অগমিম্হ. যস্মা অম্হাকং কুসলূপদেসে ধিতি চ দল়্হা অহোসি, ভযভীরুতাভাৰেন চ অনিৰত্তনসভাৰা অহুম্হা, তস্মা রক্খসীনং ৰসং ন অগমিম্হাতি ৰুত্তং হোতি. স সোত্থিভাৰো মহতা ভযেন মেতি সো ময্হং অযং অজ্জ মহতা ভযেন রক্খসীনং সন্তিকা পত্তব্বেন দুক্খদোমনস্সেন সোত্থিভাৰো খেমভাৰো পীতিসোমনস্সভাৰোযেৰ জাতোতি.
এৰং মহাসত্তো ইমায গাথায ধম্মং দেসেত্ৰা ধম্মেন রজ্জং কারেত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা যথাকম্মং গতো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘অহং তেন সমযেন তক্কসিলং গন্ত্ৰা রজ্জপ্পত্তকুমারো অহোসি’’ন্তি.
ভীরুকজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.
[১৩৩] ৩. ঘতাসনজাতকৰণ্ণনা
খেমং যহিন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. সো হি ভিক্খু সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা পচ্চন্তং গন্ত্ৰা একং গামকং উপনিস্সায অরঞ্ঞসেনাসনে ৰস্সং উপগঞ্ছি. তস্স পঠমমাসেযেৰ পিণ্ডায পৰিট্ঠস্স পণ্ণসালা ঝাযিত্থ. সো ৰসনট্ঠানাভাৰেন কিলমন্তো উপট্ঠাকানং আচিক্খি. তে ‘‘হোতু, ভন্তে, পণ্ণসালং করিস্সাম, কসাম তাৰ, ৰপাম তাৰা’’তিআদীনি ৰদন্তা তেমাসং ৰীতিনামেসুং. সো সেনাসনসপ্পাযাভাৰেন কম্মট্ঠানং মত্থকং পাপেতুং নাসক্খি. সো নিমিত্তমত্তম্পি অনুপ্পাদেত্ৰা ৰুত্থৰস্সো জেতৰনং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. সত্থা তেন সদ্ধিং পটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘কিং নু খো তে, ভিক্খু, কম্মট্ঠানং সপ্পাযং জাত’’ন্তি পুচ্ছি. সো আদিতো পট্ঠায অসপ্পাযভাৰং কথেসি. সত্থা ‘‘পুব্বে খো, ভিক্খু, তিরচ্ছানাপি অত্তনো সপ্পাযাসপ্পাযং ঞত্ৰা সপ্পাযকালে ৰসিত্ৰা অসপ্পাযকালে ৰসনট্ঠানং পহায অঞ্ঞত্থ অগমংসু, ত্ৰং কস্মা অত্তনো সপ্পাযাসপ্পাযং ন অঞ্ঞাসী’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সকুণযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্ৰা সোভগ্গপ্পত্তো সকুণরাজা হুত্ৰা একস্মিং অরঞ্ঞাযতনে জাতস্সরতীরে সাখাৰিটপসম্পন্নং বহলপত্তপলাসং মহারুক্খং উপনিস্সায সপরিৰারো ৰাসং কপ্পেসি. বহূ সকুণা তস্স রুক্খস্স উদকমত্থকে পত্থটসাখাসু ৰসন্তা সরীরৰল়ঞ্জং উদকে পাতেন্তি. তস্মিঞ্চ জাতস্সরে চণ্ডো নাগরাজা ৰসতি. তস্স এতদহোসি ‘‘ইমে সকুণা ময্হং নিৰাসে জাতস্সরে সরীরৰল়ঞ্জং পাতেন্তি, যংনূনাহং উদকতো অগ্গিং উট্ঠাপেত্ৰা রুক্খং ঝাপেত্ৰা এতে পলাপেয্য’’ন্তি. সো কুদ্ধমানসো রত্তিভাগে সব্বেসং সকুণানং সন্নিপতিত্ৰা রুক্খসাখাসু নিপন্নকালে পঠমং তাৰ উদ্ধনারোপিতং ৰিয উদকং পক্কুধাপেত্ৰা দুতিযৰারে ধূমং উট্ঠাপেত্ৰা ততিযৰারে তালক্খন্ধপ্পমাণং জালং উট্ঠাপেসি. বোধিসত্তো উদকতো জালং উট্ঠহমানং দিস্ৰা ‘‘ভো, সকুণা, অগ্গিনা আদিত্তং নাম উদকেন নিব্বাপেন্তি, ইদানি পন উদকমেৰ আদিত্তং. ন সক্কা অম্হেহি ইধ ৰসিতুং, অঞ্ঞত্থ গমিস্সামা’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
১৩৩. ‘‘খেমং যহিং তত্থ অরী উদীরিতো, দকস্স মজ্ঝে জলতে ঘতাসনো;
ন অজ্জ ৰাসো মহিযা মহীরুহে, দিসা ভজৰ্হো সরণাজ্জ নোভয’’ন্তি.
তত্থ খেমং যহিং তত্থ অরী উদীরিতোতি যস্মিং উদকপিট্ঠে খেমভাৰো নিব্ভযভাৰো, তস্মিং অত্তপচ্চত্থিকো সপত্তো উট্ঠিতো. দকস্সাতি উদকস্স. ঘতাসনোতি অগ্গি. সো হি ঘতং অস্নাতি, তস্মা ‘‘ঘতাসনো’’তি ৰুচ্চতি. ন অজ্জ ৰাসোতি অজ্জ নো ৰাসো নত্থি. মহিযা মহীরুহেতি মহিরুহো ৰুচ্চতি রুক্খো, তস্মিং ইমিস্সা মহিযা জাতে রুক্খেতি অত্থো. দিসা ভজৰ্হোতি দিসা ভজথ গচ্ছথ. সরণাজ্জ নো ভযন্তি অজ্জ অম্হাকং সরণতো ভযং জাতং, পটিসরণট্ঠানতো ভযং উপ্পন্নন্তি অত্থো.
এৰং ৰত্ৰা বোধিসত্তো অত্তনো ৰচনকরে সকুণে আদায উপ্পতিত্ৰা অঞ্ঞত্থ গতো. বোধিসত্তস্স ৰচনং অগ্গহেত্ৰা ঠিতসকুণা জীৰিতক্খযং পত্তা.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে সো ভিক্খু অরহত্তে পতিট্ঠাসি.
তদা বোধিসত্তস্স ৰচনকরা সকুণা বুদ্ধপরিসা অহেসুং, সকুণরাজা পন অহমেৰ অহোসিন্তি.
ঘতাসনজাতকৰণ্ণনা ততিযা.
[১৩৪] ৪. ঝানসোধনজাতকৰণ্ণনা
যে সঞ্ঞিনোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো সঙ্কস্সনগরদ্ৰারে অত্তনা সংখিত্তেন পুচ্ছিতপঞ্হস্স ধম্মসেনাপতিনো ৰিত্থারব্যাকরণং আরব্ভ কথেসি. তত্রিদং অতীতৰত্থু – অতীতে কির বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো অরঞ্ঞাযতনে কালং করোন্তো অন্তেৰাসিকেহি পুচ্ছিতো ‘‘নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী’’তি আহ…পে… তাপসা জেট্ঠন্তেৰাসিকস্স কথং ন গণ্হিংসু. বোধিসত্তো আভস্সরতো আগন্ত্ৰা আকাসে ঠত্ৰা ইমং গাথমাহ –
১৩৪. ‘‘যে সঞ্ঞিনো তেপি দুগ্গতা, যেপি অসঞ্ঞিনো তেপি দুগ্গতা;
এতং উভযং ৰিৰজ্জয, তং সমাপত্তিসুখং অনঙ্গণ’’ন্তি.
তত্থ যে সঞ্ঞিনোতি ঠপেত্ৰা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনলাভিনো অৰসেসে সচিত্তকসত্তে দস্সেতি. তেপি দুগ্গতাতি তস্সা সমাপত্তিযা অলাভতো তেপি দুগ্গতা নাম. যেপি অসঞ্ঞিনোতি অসঞ্ঞভৰে নিব্বত্তে অচিত্তকসত্তে দস্সেতি. তেপি দুগ্গতাতি তেপি ইমিস্সাযেৰ সমাপত্তিযা অলাভতো দুগ্গতাযেৰ নাম. এতং উভযং ৰিৰজ্জযাতি এতং উভযম্পি সঞ্ঞিভৰঞ্চ অসঞ্ঞিভৰঞ্চ ৰিৰজ্জয পজহাতি অন্তেৰাসিকং ওৰদতি. তং সমাপত্তিসুখং অনঙ্গণন্তি তং নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিলাভিনো সন্তট্ঠেন ‘‘সুখ’’ন্তি সঙ্খং গতং ঝানসুখং অনঙ্গণং নিদ্দোসং বলৰচিত্তেকগ্গতাসভাৰেনপি তং অনঙ্গণং নাম জাতং.
এৰং বোধিসত্তো ধম্মং দেসেত্ৰা অন্তেৰাসিকস্স গুণং কথেত্ৰা ব্রহ্মলোকমেৰ অগমাসি. তদা সেসতাপসা জেট্ঠন্তেৰাসিকস্স সদ্দহিংসু.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা জেট্ঠন্তেৰাসিকো সারিপুত্তো, মহাব্রহ্মা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
ঝানসোধনজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.
[১৩৫] ৫. চন্দাভজাতকৰণ্ণনা
চন্দাভন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো সঙ্কস্সনগরদ্ৰারে থেরস্সেৰ পঞ্হব্যাকরণং আরব্ভ কথেসি. অতীতে কির বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো অরঞ্ঞাযতনে কালং করোন্তো অন্তেৰাসিকেহি পুচ্ছিতো ‘‘চন্দাভং সূরিযাভ’’ন্তি ৰত্ৰা আভস্সরে নিব্বত্তো. তাপসা জেট্ঠন্তেৰাসিকস্স ন সদ্দহিংসু. বোধিসত্তো আভস্সরতো আগন্ত্ৰা আকাসে ঠিতো ইমং গাথমাহ –
১৩৫. ‘‘চন্দাভং সূরিযাভঞ্চ, যোধ পঞ্ঞায গাধতি;
অৰিতক্কেন ঝানেন, হোতি আভস্সরূপগো’’তি.
তত্থ চন্দাভন্তি ওদাতকসিণং দস্সেতি. সূরিযাভন্তি পীতকসিণং. যোধ পঞ্ঞায গাধতীতি যো পুগ্গলো ইধ সত্তলোকে ইদং কসিণদ্ৰযং পঞ্ঞায গাধতি, আরম্মণং কত্ৰা অনুপৰিসতি, তত্থেৰ পতিট্ঠহতি. অথ ৰা চন্দাভং সূরিযাভঞ্চ, যোধ পঞ্ঞায গাধতীতি যত্তকং ঠানং চন্দাভা চ সূরিযাভা চ পত্থটা, তত্থকে ঠানে পটিভাগকসিণং ৰড্ঢেত্ৰা তং আরম্মণং কত্ৰা ঝানং নিব্বত্তেন্তো উভযম্পেতং আভং পঞ্ঞায গাধতি নাম. তস্মা অযম্পেত্থ অত্থোযেৰ. অৰিতক্কেন ঝানেন, হোতি আভস্সরূপগোতি সো পুগ্গলো তথা কত্ৰা পটিলদ্ধেন দুতিযেন ঝানেন আভস্সরব্রহ্মলোকূপগো হোতীতি.
এৰং বোধিসত্তো তাপসে বোধেত্ৰা জেট্ঠন্তেৰাসিকস্স গুণং কথেত্ৰা ব্রহ্মলোকমেৰ গতো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা জেট্ঠন্তেৰাসিকো সারিপুত্তো, মহাব্রহ্মা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
চন্দাভজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.
[১৩৬] ৬. সুৰণ্ণহংসজাতকৰণ্ণনা
যং লদ্ধং তেন তুট্ঠব্বন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো থুল্লনন্দং ভিক্খুনিং আরব্ভ কথেসি. সাৰত্থিযঞ্হি অঞ্ঞতরো উপাসকো ভিক্খুনিসঙ্ঘং লসুণেন পৰারেত্ৰা খেত্তপালং আণাপেসি ‘‘সচে ভিক্খুনিযো আগচ্ছন্তি, একেকায ভিক্খুনিযা দ্ৰে তযো ভণ্ডিকে দেহী’’তি. ততো পট্ঠায ভিক্খুনিযো তস্স গেহম্পি খেত্তম্পি লসুণত্থায গচ্ছন্তি. অথেকস্মিং উস্সৰদিৰসে তস্স গেহে লসুণং পরিক্খযং অগমাসি. থুল্লনন্দা ভিক্খুনী সপরিৰারা গেহং গন্ত্ৰা ‘‘লসুণেনাৰুসো অত্থো’’তি ৰত্ৰা ‘‘নত্থয্যে, যথাভতং লসুণং পরিক্খীণং, খেত্তং গচ্ছথা’’তি ৰুত্তা খেত্তং গন্ত্ৰা ন মত্তং জানিত্ৰা লসুণং আহরাপেসি. খেত্তপালো উজ্ঝাযি ‘‘কথঞ্হি নাম ভিক্খুনিযো ন মত্তং জানিত্ৰা লসুণং হরাপেস্সন্তী’’তি? তস্স কথং সুত্ৰা যা তা ভিক্খুনিযো অপ্পিচ্ছা, তাপি, তাসং সুত্ৰা ভিক্খূপি, উজ্ঝাযিংসু. উজ্ঝাযিত্ৰা চ পন ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. ভগৰা থুল্লনন্দং ভিক্খনিং গরহিত্ৰা ‘‘ভিক্খৰে, মহিচ্ছো পুগ্গলো নাম ৰিজাতমাতুযাপি অপ্পিযো হোতি অমনাপো, অপ্পসন্নে পসাদেতুং, পসন্নানং ৰা ভিয্যোসোমত্তায পসাদং জনেতুং, অনুপ্পন্নং ৰা লাভং উপ্পাদেতুং, উপ্পন্নং ৰা পন লাভং থিরং কাতুং ন সক্কোতি. অপ্পিচ্ছো পন পুগ্গলো অপ্পসন্নে পসাদেতুং, পসন্নানং ৰা ভিয্যোসোমত্তায পসাদং জনেতুং, অনুপ্পন্নং ৰা লাভং উপ্পাদেতুং, উপ্পন্নং ৰা পন লাভং থিরং কাতুং সক্কোতী’’তিআদিনা নযেন ভিক্খূনং তদনুচ্ছৰিকং ধম্মং কথেত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, থুল্লনন্দা ইদানেৰ মহিচ্ছা, পুব্বেপি মহিচ্ছাযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো অঞ্ঞতরস্মিং ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তি. তস্স ৰযপ্পত্তস্স সমানজাতিকা কুলা পজাপতিং আহরিংসু. তস্সা নন্দা নন্দাৰতী সুন্দরীনন্দাতি তিস্সো ধীতরো অহেসুং. তাসু পতিকুলং অগতাসুযেৰ বোধিসত্তো কালং কত্ৰা সুৰণ্ণহংসযোনিযং নিব্বত্তি, জাতিস্সরঞাণঞ্চস্স উপ্পজ্জি. সো ৰযপ্পত্তো সুৰণ্ণসঞ্ছন্নং সোভগ্গপ্পত্তং মহন্তং অত্তভাৰং দিস্ৰা ‘‘কুতো নু খো চৰিত্ৰা অহং ইধূপপন্নো’’তি আৰজ্জেন্তো ‘‘মনুস্সলোকতো’’তি ঞত্ৰা পুন ‘‘কথং নু খো মে ব্রাহ্মণী চ ধীতরো চ জীৰন্তী’’তি উপধারেন্তো ‘‘পরেসং ভতিং কত্ৰা কিচ্ছেন জীৰন্তী’’তি ঞত্ৰা চিন্তেসি ‘‘ময্হং সরীরে সোৰণ্ণমযানি পত্তানি কোট্টনঘট্টনখমানি, ইতো তাসং একেকং পত্তং দস্সামি, তেন মে পজাপতি চ ধীতরো চ সুখং জীৰিস্সন্তী’’তি. সো তত্থ গন্ত্ৰা পিট্ঠিৰংসকোটিযং নিলীযি, ব্রাহ্মণী চ ধীতরো চ বোধিসত্তং দিস্ৰা ‘‘কুতো আগতোসি, সামী’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘অহং তুম্হাকং পিতা কালং কত্ৰা সুৰণ্ণহংসযোনিযং নিব্বত্তো তুম্হে দট্ঠুং আগতো. ইতো পট্ঠায তুম্হাকং পরেসং ভতিং কত্ৰা দুক্খজীৰিকায জীৰনকিচ্চং নত্থি, অহং ৰো একেকং পত্তং দস্সামি, তং ৰিক্কিণিত্ৰা সুখেন জীৰথা’’তি একং পত্তং দত্ৰা অগমাসি. সো এতেনেৰ নিযামেন অন্তরন্তরা আগন্ত্ৰা একেকং পত্তং দেতি, ব্রাহ্মণী চ ধীতরো চ অড্ঢা সুখিতা অহেসুং.
অথেকদিৰসং সা ব্রাহ্মণী ধীতরো আমন্তেসি ‘‘অম্মা, তিরচ্ছানানং নাম চিত্তং দুজ্জানং. কদাচি ৰো পিতা ইধ নাগচ্ছেয্য, ইদানিস্স আগতকালে সব্বানি পত্তানিপি লুঞ্চিত্ৰা গণ্হামা’’তি. তা ‘‘এৰং নো পিতা কিলমিস্সতী’’তি ন সম্পটিচ্ছিংসু. ব্রাহ্মণী পন মহিচ্ছতায পুন একদিৰসং সুৰণ্ণহংসরাজস্স আগতকালে ‘‘এহি তাৰ, সামী’’তি ৰত্ৰা তং অত্তনো সন্তিকং উপগতং উভোহি হত্থেহি গহেত্ৰা সব্বপত্তানি লুঞ্চি. তানি পন বোধিসত্তস্স রুচিং ৰিনা বলক্কারেন গহিতত্তা সব্বানি বকপত্তসদিসানি অহেসুং. বোধিসত্তো পক্খে পসারেত্ৰা গন্তুং নাসক্খি. অথ নং সা মহাচাটিযং পক্খিপিত্ৰা পোসেসি. তস্স পুন উট্ঠহন্তানি পত্তানি সেতানি সম্পজ্জিংসু. সো সঞ্জাতপত্তো উপ্পতিত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানমেৰ গন্ত্ৰা ন পুন আগমাসি.
সত্থা ইমং অতীতং আহরিত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, থুল্লনন্দা ইদানেৰ মহিচ্ছা, পুব্বেপি মহিচ্ছাযেৰ, মহিচ্ছতায চ পন সুৰণ্ণম্হা পরিহীনা. ইদানি পন অত্তনো মহিচ্ছতায এৰ লসুণম্হাপি পরিহাযিস্সতি, তস্মা ইতো পট্ঠায লসুণং খাদিতুং ন লভিস্সতি. যথা চ থুল্লনন্দা, এৰং তং নিস্সায সেসভিক্খুনিযোপি. তস্মা বহুং লভিত্ৰাপি পমাণমেৰ জানিতব্বং, অপ্পং লভিত্ৰা পন যথালদ্ধেনেৰ সন্তোসো কাতব্বো, উত্তরি ন পত্থেতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
১৩৬. ‘‘যং লদ্ধং তেন তুট্ঠব্বং, অতিলোভো হি পাপকো;
হংসরাজং গহেত্ৰান, সুৰণ্ণা পরিহাযথা’’তি.
তত্থ তুট্ঠব্বন্তি তুস্সিতব্বং.
ইদং পন ৰত্ৰা সত্থা অনেকপরিযাযেন গরহিত্ৰা ‘‘যা পন ভিক্খুনী লসুণং খাদেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৭৯৪) সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ব্রাহ্মণী অযং থুল্লনন্দা অহোসি, তিস্সো ধীতরো ইদানি তিস্সোযেৰ ভগিনিযো, সুৰণ্ণহংসরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
সুৰণ্ণহংসজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.
[১৩৭] ৭. বব্বুজাতকৰণ্ণনা
যত্থেকো লভতে বব্বূতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কাণমাতুসিক্খাপদং (পাচি. ২৩০ আদযো) আরব্ভ কথেসি. সাৰত্থিযঞ্হি কাণমাতা নাম ধীতুৰসেন পাকটনামা উপাসিকা অহোসি সোতাপন্না অরিযসাৰিকা. সা ধীতরং কাণং অঞ্ঞতরস্মিং গামকে সমানজাতিকস্স পুরিসস্স অদাসি. কাণা কেনচিদেৰ করণীযেন মাতু ঘরং অগমাসি. অথস্সা সামিকো কতিপাহচ্চযেন দূতং পাহেসি ‘‘আগচ্ছতু কাণা, ইচ্ছামি কাণায আগমন’’ন্তি. কাণা দূতস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘অম্ম, গমিস্সামী’’তি মাতরং আপুচ্ছি. কাণমাতা ‘‘এত্তকং কালং ৰসিত্ৰা কথং তুচ্ছহত্থাৰ গমিস্সসী’’তি পূৰং পচি. তস্মিংযেৰ খণে একো পিণ্ডচারিকো ভিক্খু তস্সা নিৰেসনং অগমাসি, উপাসিকা তং নিসীদাপেত্ৰা পত্তপূরং পূৰং দাপেসি. সো ভিক্খু নিক্খমিত্ৰা অঞ্ঞস্স আচিক্খি, তস্সপি তথেৰ দাপেসি. সোপি নিক্খমিত্ৰা অঞ্ঞস্স আচিক্খি, তস্সপি তথেৰাতি এৰং চতুন্নং জনানং দাপেসি. যথাপটিযত্তং পূৰং পরিক্খযং অগমাসি, কাণায গমনং ন সম্পজ্জি. অথস্সা সামিকো দুতিযম্পি, ততিযম্পি দূতং পাহেসি. ততিযং পাহেন্তো চ ‘‘সচে কাণা নাগচ্ছিস্সতি, অহং অঞ্ঞং পজাপতিং আনেস্সামী’’তি পাহেসি. তযোপি ৰারে তেনেৰ উপাযেন গমনং ন সম্পজ্জি, কাণায সামিকো অঞ্ঞং পজাপতিং আনেসি. কাণা তং পৰত্তিং সুত্ৰা রোদমানা অট্ঠাসি.
সত্থা তং কারণং ঞত্ৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায কাণমাতায নিৰেসনং গন্ত্ৰা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদিত্ৰা কাণমাতরং পুচ্ছি ‘‘কিস্সাযং কাণা রোদতী’’তি? ‘‘ইমিনা নাম কারণেনা’’তি চ সুত্ৰা কাণমাতরং সমস্সাসেত্ৰা ধম্মিং কথং কথেত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং অগমাসি. অথ তেসং চতুন্নং ভিক্খূনং তযো ৰারে যথাপটিযত্তপূৰং গহেত্ৰা কাণায গমনস্স উপচ্ছিন্নভাৰো ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটো জাতো. অথেকদিৰসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, চতূহি নাম ভিক্খূহি তযো ৰারে কাণমাতায পক্কপূৰং খাদিত্ৰা কাণায গমনন্তরাযং কত্ৰা সামিকেন পরিচ্চত্তং ধীতরং নিস্সায মহাউপাসিকায দোমনস্সং উপ্পাদিত’’ন্তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ তে চত্তারো ভিক্খূ কাণমাতায সন্তকং খাদিত্ৰা তস্সা দোমনস্সং উপ্পাদেসুং, পুব্বেপি উপ্পাদেসুংযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো পাসাণকোট্টককুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো পরিযোদাতসিপ্পো অহোসি. কাসিরট্ঠে একস্মিং নিগমে একো মহাৰিভৰো সেট্ঠি অহোসি, তস্স নিধানগতাযেৰ চত্তালীস হিরঞ্ঞকোটিযো অহেসুং. অথস্স ভরিযা কালং কত্ৰা ধনসিনেহেন গন্ত্ৰা ধনপিট্ঠিযং মূসিকা হুত্ৰা নিব্বত্তি. এৰং অনুক্কমেন সব্বম্পি তং কুলং অব্ভত্থং অগমাসি, ৰংসো উপচ্ছিজ্জি. সো গামোপি ছড্ডিতো অপণ্ণত্তিকভাৰং অগমাসি. তদা বোধিসত্তো তস্মিং পুরাণগামট্ঠানে পাসাণে উপ্পাটেত্ৰা কোট্টেতি. অথ সা মূসিকা গোচরায চরমানা বোধিসত্তং পুনপ্পুনং পস্সন্তী উপ্পন্নসিনেহা হুত্ৰা চিন্তেসি ‘‘ময্হং ধনং বহু নিক্কারণেন নস্সিস্সতি, ইমিনা সদ্ধিং একতো হুত্ৰা ইদং ধনং দত্ৰা মংসং ৰিক্কিণাপেত্ৰা খাদিস্সামী’’তি. সা একদিৰসং একং কহাপণং মুখেন ডংসিত্ৰা বোধিসত্তস্স সন্তিকং অগমাসি. সো তং দিস্ৰা পিযৰাচায সমালপন্তো ‘‘কিং নু খো, অম্ম, কহাপণং গহেত্ৰা আগতাসী’’তি আহ. তাত, ইমং গহেত্ৰা অত্তনাপি পরিভুঞ্জ, ময্হম্পি মংসং আহরাতি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা কহাপণং আদায ঘরং গন্ত্ৰা একেন মাসকেন মংসং কিণিত্ৰা আহরিত্ৰা তস্সা অদাসি. সা তং গহেত্ৰা অত্তনো নিৰাসট্ঠানং গন্ত্ৰা যথারুচিযা খাদি. ততো পট্ঠায ইমিনাৰ নিযামেন দিৰসে দিৰসে বোধিসত্তস্স কহাপণং দেতি, সোপিস্সা মংসং আহরতি.
অথেকদিৰসং তং মূসিকং বিল়ারো অগ্গহেসি. অথ নং সা এৰমাহ ‘‘মা, সম্ম, মং মারেসী’’তি. কিংকারণা ন মারেস্সামি? অহঞ্হি ছাতো মংসং খাদিতুকামো, ন সক্কা মযা ন মারেতুন্তি. কিং পন একদিৰসমেৰ মংসং খাদিতুকামোসি, উদাহু নিচ্চকালন্তি? ‘‘লভমানো নিচ্চকালম্পি খাদিতুকামোম্হী’’তি. ‘‘যদি এৰং অহং তে নিচ্চকালং মংসং দস্সামি, ৰিস্সজ্জেহি ম’’ন্তি. অথ নং বিল়ারো ‘‘তেন হি অপ্পমত্তা হোহী’’তি ৰিস্সজ্জেসি. ততো পট্ঠায সা অত্তনো আভতং মংসং দ্ৰে কোট্ঠাসে কত্ৰা একং বিল়ারস্স দেতি, একং সযং খাদতি. অথ নং একদিৰসং অঞ্ঞোপি বিল়ারো অগ্গহেসি, তম্পি তথেৰ সঞ্ঞাপেত্ৰা অত্তানং ৰিস্সজ্জাপেসি. ততো পট্ঠায তযো কোট্ঠাসে কত্ৰা খাদন্তি. পুন অঞ্ঞো অগ্গহেসি, তম্পি তথেৰ সঞ্ঞাপেত্ৰা অত্তানং মোচাপেসি. ততো পট্ঠায চত্তারো কোট্ঠাসে কত্ৰা খাদন্তি. পুন অঞ্ঞো অগ্গহেসি, তম্পি তথেৰ সঞ্ঞাপেত্ৰা অত্তানং মোচাপেসি. ততো পট্ঠায পঞ্চ কোট্ঠাসে কত্ৰা খাদন্তি. সা পঞ্চমং কোট্ঠাসং খাদমানা অপ্পাহারতায কিলন্তা কিসা অহোসি অপ্পমংসলোহিতা
বোধিসত্তো তং দিস্ৰা ‘‘অম্ম, কস্মা মিলাতাসী’’তি ৰত্ৰা ‘‘ইমিনা নাম কারণেনা’’তি ৰুত্তে ‘‘ত্ৰং এত্তকং কালং কস্মা ময্হং নাচিক্খি, অহমেত্থ কাতব্বং জানিস্সামী’’তি তং সমস্সাসেত্ৰা সুদ্ধফলিকপাসাণেন গুহং কত্ৰা আহরিত্ৰা ‘‘অম্ম, ত্ৰং ইমং গুহং পৰিসিত্ৰা নিপজ্জিত্ৰা আগতাগতানং ফরুসাহি ৰাচাহি সন্তজ্জেয্যাসী’’তি আহ. সা গুহং পৰিসিত্ৰা নিপজ্জি. অথেকো বিল়ারো আগন্ত্ৰা ‘‘দেহি, অজ্জ মে মংস’’ন্তি আহ. অথ নং মূসিকা ‘‘অরে, দুট্ঠবিল়ার, কিং তে অহং মংসহারিকা, অত্তনো পুত্তানং মংসং খাদা’’তি তজ্জেসি. বিল়ারো ফলিকগুহায নিপন্নভাৰং অজানন্তো কোধৰসেন মূসিকং গণ্হিস্সামী’’তি সহসাৰ পক্খন্দিত্ৰা হদযেন ফলিকগুহাযং পহরি. তাৰদেৰস্স হদযং ভিজ্জি, অক্খীনি নিক্খমনাকারপ্পত্তানি জাতানি. সো তত্থেৰ জীৰিতক্খযং পত্ৰা একমন্তং পটিচ্ছন্নট্ঠানে পতি. এতেনূপাযেন অপরোপি অপরোপীতি চত্তারোপি জনা জীৰিতক্খযং পাপুণিংসু. ততো পট্ঠায মূসিকা নিব্ভযা হুত্ৰা বোধিসত্তস্স দেৰসিকং দ্ৰে তযো কহাপণে দেতি. এৰং অনুক্কমেন সব্বম্পি ধনং বোধিসত্তস্সেৰ অদাসি. তে উভোপি যাৰজীৰং মেত্তিং অভিন্দিত্ৰা যথাকম্মং গতা.
সত্থা ইমং অতীতং আহরিত্ৰা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা ইমং গাথমাহ –
১৩৭. ‘‘যত্থেকো লভতে বব্বু, দুতিযো তত্থ জাযতি;
ততিযো চ চতুত্থো চ, ইদং তে বব্বুকা বিল’’ন্তি.
তত্থ যত্থাতি যস্মিং ঠানে. বব্বূতি বিল়ারো. দুতিযো তত্থ জাযতীতি যত্থ একো মূসিকং ৰা মংসং ৰা লভতি, দুতিযোপি তত্থ বিল়ারো জাযতি উপ্পজ্জতি, তথা ততিযো চ চতুত্থো চ. এৰং তে তদা চত্তারো বিল়ারা অহেসুং. হুত্ৰা চ পন দিৰসে দিৰসে মংসং খাদন্তা তে বব্বুকা ইদং ফলিকমযং বিলং উরেন পহরিত্ৰা সব্বেপি জীৰিতক্খযং পত্তাতি.
এৰং সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা চত্তারো বিল়ারা চত্তারো ভিক্খূ অহেসুং, মূসিকা কাণমাতা, পাসাণকোট্টকমণিকারো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
বব্বুজাতকৰণ্ণনা সত্তমা.
[১৩৮] ৮. গোধাজাতকৰণ্ণনা
কিং তে জটাহি দুম্মেধাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং কুহকভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৰত্থু হেট্ঠা কথিতসদিসমেৰ.
অতীতে পন বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো গোধাযোনিযং পটিসন্ধিং গণ্হি. তদা একো পঞ্চাভিঞ্ঞো উগ্গতপো তাপসো একং পচ্চন্তগামং নিস্সায অরঞ্ঞাযতনে পণ্ণসালাযং ৰসতি, গামৰাসিনো তাপসং সক্কচ্চং উপট্ঠহন্তি. বোধিসত্তো তস্স চঙ্কমনকোটিযং একস্মিং ৰম্মিকে ৰসতি, ৰসন্তো চ পন দিৰসে দিৰসে দ্ৰে তযো ৰারে তাপসং উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মূপসংহিতং অত্থূপসংহিতঞ্চ ৰচনং সুত্ৰা তাপসং ৰন্দিত্ৰা ৰসনট্ঠানমেৰ গচ্ছতি. অপরভাগে তাপসো গামৰাসিনো আপুচ্ছিত্ৰা পক্কামি. পক্কমন্তে চ পন তস্মিং সীলৰতসম্পন্নে তাপসে অঞ্ঞো কূটতাপসো আগন্ত্ৰা তস্মিং অস্সমপদে ৰাসং কপ্পেসি. বোধিসত্তো ‘‘অযম্পি সীলৰা’’তি সল্লক্খেত্ৰা পুরিমনযেনেৰ তস্স সন্তিকং অগমাসি.
অথেকদিৰসং নিদাঘসমযে অকালমেঘে ৰুট্ঠে ৰম্মিকেহি মক্খিকা নিক্খমিংসু, তাসং খাদনত্থং গোধা আহিণ্ডিংসু. গামৰাসিনো নিক্খমিত্ৰা মক্খিকাখাদকা গোধা গহেত্ৰা সিনিদ্ধসম্ভারসংযুত্তং অম্বিলানম্বিলং গোধামংসং সম্পাদেত্ৰা তাপসস্স অদংসু. তাপসো গোধামংসং খাদিত্ৰা রসতণ্হায বদ্ধো ‘‘ইদং মংসং অতিমধুরং, কিস্স মংসং নামেত’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘গোধামংস’’ন্তি সুত্ৰা ‘‘মম সন্তিকং মহাগোধা আগচ্ছতি, তং মারেত্ৰা মংসং খাদিস্সামী’’তি চিন্তেসি. চিন্তেত্ৰা চ পন ভাজনঞ্চ সপ্পিলোণাদীনি চ আহরাপেত্ৰা একমন্তে ঠপেত্ৰা মুগ্গরমাদায কাসাৰেন পটিচ্ছাদেত্ৰা পণ্ণসালাদ্ৰারে বোধিসত্তস্স আগমনং ওলোকযমানো উপসন্তূপসন্তো ৰিয হুত্ৰা নিসীদি বোধিসত্তো সাযন্হসমযে ‘‘তাপসস্স সন্তিকং গমিস্সামী’’তি নিক্খমিত্ৰা উপসঙ্কমন্তোৰ তস্স ইন্দ্রিযৰিপ্পকারং দিস্ৰা চিন্তেসি ‘‘নাযং তাপসো অঞ্ঞেসু দিৰসেসু নিসীদনাকারেন নিসিন্নো, অজ্জেস মং ওলোকেন্তোপি দুট্ঠিন্দ্রিযো হুত্ৰা ওলোকেতি, পরিগ্গণ্হিস্সামি ন’’ন্তি. সো তাপসস্স হেট্ঠাৰাতে ঠত্ৰা গোধামংসগন্ধং ঘাযিত্ৰা ‘‘ইমিনা কূটতাপসেন অজ্জ গোধামংসং খাদিতং ভৰিস্সতি, তেনেস রসতণ্হায বদ্ধো অজ্জ মং অত্তনো সন্তিকং উপসঙ্কমন্তং মুগ্গরেন পহরিত্ৰা মংসং পচিত্ৰা খাদিতুকামো ভৰিস্সতী’’তি তস্স সন্তিকং অনুপগন্ত্ৰাৰ পটিক্কমিত্ৰা ৰিচরতি.
তাপসো বোধিসত্তস্স অনাগমনভাৰং ঞত্ৰা ‘‘ইমিনা ‘অযং মং পহরিতুকামো’তি ঞাতং ভৰিস্সতি, তেন কারণেন নাগচ্ছতি, অনাগচ্ছন্তস্সাপিস্স কুতো মুত্তী’’তি মুগ্গরং নীহরিত্ৰা খিপি. সো তস্স অগ্গনঙ্গুট্ঠমেৰ আসাদেসি. বোধিসত্তো ৰেগেন ৰম্মিকং পৰিসিত্ৰা অঞ্ঞেন ছিদ্দেন সীসং উক্খিপিত্ৰা ‘‘অম্ভো কূটজটিল, অহং তৰ সন্তিকং উপসঙ্কমন্তো ‘সীলৰা’তি সঞ্ঞায উপসঙ্কমিং, ইদানি পন তে মযা কূটভাৰো ঞাতো, তাদিসস্স মহাচোরস্স কিং ইমিনা পব্বজ্জালিঙ্গেনা’’তি ৰত্ৰা তং গরহন্তো ইমং গাথমাহ –
১৩৮. ‘‘কিং তে জটাহি দুম্মেধ, কিং তে অজিনসাটিযা;
অব্ভন্তরং তে গহনং, বাহিরং পরিমজ্জসী’’তি.
তত্থ কিং তে জটাহি দুম্মেধাতি অম্ভো দুম্মেধ, নিপ্পঞ্ঞ এতা পব্বজিতেন ধারেতব্বা জটা, পব্বজ্জাগুণরহিতস্স কিং তে তাহি জটাহীতি অত্থো. কিং তে অজিনসাটিযাতি অজিনসাটিযা অনুচ্ছৰিকস্স সংৰরস্স অভাৰকালতো পট্ঠায কিং তে অজিনসাটিযা. অব্ভন্তরং তে গহনন্তি তৰ অব্ভন্তরং হদযং রাগদোসমোহগহনেন গহনং পটিচ্ছন্নং. বাহিরং পরিমজ্জসীতি সো ত্ৰং অব্ভন্তরে গহনে ন্হানাদীহি চেৰ লিঙ্গগহনেন চ বাহিরং পরিমজ্জসি, তং পরিমজ্জন্তো কঞ্জিকপূরিতলাবু ৰিয ৰিসপূরিতচাটি ৰিয আসীৰিসপূরিতৰম্মিকো ৰিয গূথপূরিতচিত্তঘটো ৰিয চ বহিমট্ঠোৰ হোসি, কিং তযা চোরেন ইধ ৰসন্তেন, সীঘং ইতো পলাযাহি, নো চে পলাযসি, গামৰাসীনং তে আচিক্খিত্ৰা নিগ্গহং কারাপেস্সামীতি.
এৰং বোধিসত্তো কূটতাপসং তজ্জেত্ৰা ৰম্মিকমেৰ পাৰিসি, কূটতাপসোপি ততো পক্কামি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কূটতাপসো অযং কুহকো অহোসি, পুরিমো সীলৰন্ততাপসো সারিপুত্তো, গোধাপণ্ডিতো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
গোধাজাতকৰণ্ণনা অট্ঠমা.
[১৩৯] ৯. উভতোভট্ঠজাতকৰণ্ণনা
অক্খী ভিন্না পটো নট্ঠোতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তং আরব্ভ কথেসি. তদা কির ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, সেয্যথাপি নাম ছৰালাতং উভতোপদিত্তং মজ্ঝে গূথগতং নেৰারঞ্ঞে কট্ঠত্থং ফরতি, ন গামে কট্ঠত্থং ফরতি, এৰমেৰ দেৰদত্তো এৰরূপে নিয্যানিকসাসনে পব্বজিত্ৰা উভতো ভট্ঠো উভতো পরিবাহিরো জাতো, গিহিপরিভোগা চ পরিহীনো, সামঞ্ঞত্থঞ্চ ন পরিপূরেতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, দেৰদত্তো ইদানেৰ উভতো ভট্ঠো হোতি, অতীতেপি উভতো ভট্ঠো অহোসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো রুক্খদেৰতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. তদা একস্মিং গামকে বাল়িসিকা ৰসন্তি. অথেকো বাল়িসিকো বল়িসং আদায দহরেন পুত্তেন সদ্ধিং যস্মিং সোব্ভে পকতিযাপি বাল়িসিকা মচ্ছে গণ্হন্তি, তত্থ গন্ত্ৰা বল়িসং খিপি. বল়িসো উদকপটিচ্ছন্নে একস্মিং খাণুকে লগ্গি. বাল়িসিকো তং আকড্ঢিতুং অসক্কোন্তো চিন্তেসি ‘‘অযং বল়িসো মহামচ্ছে লগ্গো ভৰিস্সতি, পুত্তকং মাতু সন্তিকং পেসেত্ৰা পটিৰিস্সকেহি সদ্ধিং কলহং কারাপেমি, এৰং ইতো ন কোচি কোট্ঠাসং পচ্চাসীসিস্সতী’’তি. সো পুত্তং আহ ‘‘গচ্ছ, তাত, অম্হেহি মহামচ্ছস্স লদ্ধভাৰং মাতু আচিক্খাহি, ‘পটিৰিস্সকেহি কির সদ্ধিং কলহং করোহী’তি ৰদেহী’’তি. সো পুত্তং পেসেত্ৰা বল়িসং আকড্ঢিতুং অসক্কোন্তো রজ্জুচ্ছেদনভযেন উত্তরিসাটকং থলে ঠপেত্ৰা উদকং ওতরিত্ৰা মচ্ছলোভেন মচ্ছং উপধারেন্তো খাণুকেহি পহরিত্ৰা দ্ৰেপি অক্খীনি ভিন্দি. থলে ঠপিতসাটকংপিস্স চোরো হরি. সো ৰেদনাপ্পত্তো হুত্ৰা হত্থেন অক্খীনি উপ্পীল়যমানো গহেত্ৰা উদকা উত্তরিত্ৰা কম্পমানো সাটকং পরিযেসতি.
সাপিস্স ভরিযা ‘‘কলহং কত্ৰা কস্সচি অপচ্চাসীসনভাৰং করিস্সামী’’তি একস্মিংযেৰ কণ্ণে তালপণ্ণং পিল়ন্ধিত্ৰা একং অক্খিং উক্খলিমসিযা অঞ্জেত্ৰা কুক্কুরং অঙ্কেনাদায পটিৰিস্সকঘরং অগমাসি. অথ নং একা সহাযিকা এৰমাহ ‘‘একস্মিংযেৰ তে কণ্ণে তালপণ্ণং পিল়ন্ধিতং, একং অক্খি অঞ্জিতং, পিযপুত্তং ৰিয কুক্কুরং অঙ্কেনাদায ঘরতো ঘরং গচ্ছসি, কিং উম্মত্তিকাসি জাতা’’তি. ‘‘নাহং উম্মত্তিকা, ত্ৰং পন মং অকারণেন অক্কোসসি পরিভাসসি, ইদানি তং গামভোজকস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা অট্ঠ কহাপণে দণ্ডাপেস্সামী’’তি এৰং কলহং কত্ৰা উভোপি গামভোজকস্স সন্তিকং অগমংসু. কলহে ৰিসোধিযমানে তস্সাযেৰ মত্থকে দণ্ডো পতি. অথ নং বন্ধিত্ৰা ‘‘দণ্ডং দেহী’’তি পোথেতুং আরভিংসু.
রুক্খদেৰতা গামে তস্সা ইমং পৰত্তিং, অরঞ্ঞে চস্সা পতিনো তং ব্যসনং দিস্ৰা খন্ধন্তরে ঠিতা ‘‘ভো পুরিস, তুয্হং উদকেপি কম্মন্তো পদুট্ঠো থলেপি, উভতোভট্ঠো জাতো’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
১৩৯. ‘‘অক্খী ভিন্না পটো নট্ঠো, সখিগেহে চ ভণ্ডনং;
উভতো পদুট্ঠা কম্মন্তা, উদকম্হি থলম্হি চা’’তি.
তত্থ সখিগেহে চ ভণ্ডনন্তি সখী নাম সহাযিকা, তস্সা চ গেহে তৰ ভরিযায ভণ্ডনং কতং, ভণ্ডনং কত্ৰা বন্ধিত্ৰা পোথেত্ৰা দণ্ডং দাপিযতি. উভতো পদুট্ঠা কম্মন্তাতি এৰং তৰ দ্ৰীসুপি ঠানেসু কম্মন্তা পদুট্ঠাযেৰ ভিন্নাযেৰ. কতরেসু দ্ৰীসু? উদকম্হি থলম্হি চাতি, অক্খিভেদেন পটনাসেন চ উদকে কম্মন্তা পদুট্ঠা, সখিগেহে ভণ্ডনেন থলে কম্মন্তা পদুট্ঠাতি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা বাল়িসিকো দেৰদত্তো অহোসি, রুক্খদেৰতা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
উভতোভট্ঠজাতকৰণ্ণনা নৰমা.
[১৪০] ১০. কাকজাতকৰণ্ণনা
নিচ্চং উব্বিগ্গহদযাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো ঞাতত্থচরিযং আরব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৰত্থু দ্ৰাদসকনিপাতে ভদ্দসালজাতকে (জা. ১.১২.১৩ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কাকযোনিযং নিব্বত্তি. অথেকদিৰসং রঞ্ঞো পুরোহিতো বহিনগরে নদিযং ন্হাযিত্ৰা গন্ধে ৰিলিম্পিত্ৰা মালং পিল়ন্ধিত্ৰা ৰরৰত্থনিৰত্থো নগরং পাৰিসি. নগরদ্ৰারতোরণে দ্ৰে কাকা নিসিন্না হোন্তি. তেসু একো একং আহ – ‘‘সম্ম, অহং ইমস্স ব্রাহ্মণস্স মত্থকে সরীরৰল়ঞ্জং পাতেস্সামী’’তি. ইতরো ‘‘মা তে এতং রুচ্চি, অযং ব্রাহ্মণো ইস্সরো, ইস্সরজনেন চ সদ্ধিং ৰেরং নাম পাপকং. অযঞ্হি কুদ্ধো সব্বেপি কাকে ৰিনাসেয্যা’’তি. ‘‘ন সক্কা মযা ন কাতু’’ন্তি. ‘‘তেন হি পঞ্ঞাযিস্সসী’’তি ৰত্ৰা ইতরো কাকো পলাযি. সো তোরণস্স হেট্ঠাভাগং সম্পত্তে ব্রাহ্মণে ওলম্বকং চালেন্তো ৰিয তস্স মত্থকে ৰচ্চং পাতেসি. ব্রাহ্মণো কুজ্ঝিত্ৰা কাকেসু ৰেরং বন্ধি.
তস্মিং কালে একা ভতিযা ৰীহিকোট্টিকদাসী ৰীহিং গেহদ্ৰারে আতপে পত্থরিত্ৰা রক্খন্তী নিসিন্নাৰ নিদ্দং ওক্কমি. তস্সা পমাদং ঞত্ৰা একো দীঘলোমকো এল়কো আগন্ত্ৰা ৰীহিং খাদি, সা পবুজ্ঝিত্ৰা তং দিস্ৰা পলাপেসি. এল়কো দুতিযম্পি, ততিযম্পি তস্সা তথেৰ নিদ্দাযনকালে আগন্ত্ৰা ৰীহিং খাদি. সাপি তং তিক্খত্তুং পলাপেত্ৰা চিন্তেসি ‘‘অযং পুনপ্পুনং খাদন্তো উপড্ঢৰীহিং খাদিস্সতি, বহু মে ছেদো ভৰিস্সতি, ইদানিস্স পুন অনাগমনকারণং করিস্সামী’’তি. সা অলাতং গহেত্ৰা নিদ্দাযমানা ৰিয নিসীদিত্ৰা ৰীহিখাদনত্থায এল়কে সম্পত্তে উট্ঠায অলাতেন এল়কং পহরি, লোমানি অগ্গিং গণ্হিংসু. সো সরীরে ঝাযন্তে ‘‘অগ্গিং নিব্বাপেস্সামী’’তি ৰেগেন গন্ত্ৰা হত্থিসালায সমীপে একিস্সা তিণকুটিযা সরীরং ঘংসি, সা পজ্জলি. ততো উট্ঠিতা জালা হত্থিসালং গণ্হি. হত্থিসালাসু ঝাযন্তীসু হত্থিপিট্ঠানি ঝাযিংসু, বহূ হত্থী ৰণিতসরীরা অহেসুং. ৰেজ্জা হত্থী অরোগে কাতুং অসক্কোন্তা রঞ্ঞো আরোচেসুং. রাজা পুরোহিতং আহ ‘‘আচরিয, হত্থিৰেজ্জা হত্থী তিকিচ্ছিতুং ন সক্কোন্তি, অপি কিঞ্চি ভেসজ্জং জানাসী’’তি. ‘‘জানামি, মহারাজা’’তি. ‘‘কিং লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি? ‘‘কাকৰসা, মহারাজা’’তি. রাজা ‘‘তেন হি কাকে মারেত্ৰা ৰসং আহরথা’’তি আহ. ততো পট্ঠায কাকে মারেত্ৰা ৰসং অলভিত্ৰা তত্থ তত্থেৰ রাসিং করোন্তি, কাকানং মহাভযং উপ্পজ্জি.
তদা বোধিসত্তো অসীতিকাকসহস্সপরিৰারো মহাসুসানে ৰসতি. অথেকো কাকো গন্ত্ৰা কাকানং উপ্পন্নভযং বোধিসত্তস্স আরোচেসি. সো চিন্তেসি ‘‘ঠপেত্ৰা মং অঞ্ঞো ময্হং ঞাতকানং উপ্পন্নভযং হরিতুং সমত্থো নাম নত্থি, হরিস্সামি ন’’ন্তি দস পারমিযো আৰজ্জেত্ৰা মেত্তাপারমিং পুরেচারিকং কত্ৰা একৰেগেন পক্খন্দিত্ৰা ৰিৰটমহাৰাতপানেন পৰিসিত্ৰা রঞ্ঞো আসনস্স হেট্ঠা পাৰিসি. অথ নং একো মনুস্সো গহিতুকামো অহোসি. রাজা ‘‘সরণং পৰিট্ঠো, মা গণ্হী’’তি ৰারেসি. মহাসত্তো থোকং ৰিস্সমিত্ৰা মেত্তাপারমিং আৰজ্জেত্ৰা হেট্ঠাসনা নিক্খমিত্ৰা রাজানং আহ – ‘‘মহারাজ, রঞ্ঞা নাম ছন্দাদিৰসেন অগন্ত্ৰা রজ্জং কারেতুং ৰট্টতি. যং যং কম্মং কত্তব্বং হোতি, সব্বং নিসম্ম উপধারেত্ৰা কাতুং ৰট্টতি. যঞ্চ কযিরমানং নিপ্ফজ্জতি, তদেৰ কাতুং ৰট্টতি, ন ইতরং. সচে হি রাজানো যং কযিরমানং ন নিপ্ফজ্জতি, তং করোন্তি, মহাজনস্স মরণভযপরিযোসানং মহাভযং উপ্পজ্জতি. পুরোহিতো ৰেরৰসিকো হুত্ৰা মুসাৰাদং অভাসি, কাকানং ৰসা নাম নত্থী’’তি. তং সুত্ৰা রাজা পসন্নচিত্তো বোধিসত্তস্স কঞ্চনভদ্দপীঠং দাপেত্ৰা তত্থ নিসিন্নস্স পক্খন্তরানি সতপাকসহস্সপাকতেলেহি মক্খাপেত্ৰা কঞ্চনতট্টকে রাজারহং সুভোজনং ভোজাপেত্ৰা পানীযং পাযেত্ৰা সুহিতং ৰিগতদরথং মহাসত্তং এতদৰোচ ‘‘পণ্ডিত, ত্ৰং ‘কাকানং ৰসা নাম নত্থী’তি ৰদেসি, কেন কারণেন নেসং ৰসা ন হোতী’’তি বোধিসত্তো ‘‘ইমিনা চ ইমিনা চ কারণেনা’’তি সকলনিৰেসনং একরৰং কত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১৪০. ‘‘নিচ্চং উব্বিগ্গহদযা, সব্বলোকৰিহেসকা;
তস্মা নেসং ৰসা নত্থি, কাকানম্হাক ঞাতিন’’ন্তি.
তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – মহারাজ, কাকা নাম নিচ্চং উব্বিগ্গমানসা ভযপ্পত্তাৰ ৰিহরন্তি, সব্বলোকস্স চ ৰিহেসকা, খত্তিযাদযো মনুস্সেপি ইত্থিপুরিসেপি কুমারকুমারিকাদযোপি ৰিহেঠেন্তা কিলমেন্তাৰ ৰিচরন্তি, তস্মা ইমেহি দ্ৰীহি কারণেহি নেসং অম্হাকং ঞাতীনং কাকানং ৰসা নাম নত্থি. অতীতেপি ন ভূতপুব্বা, অনাগতেপি ন ভৰিস্সতীতি.
এৰং মহাসত্তো ইমং কারণং উত্তানং কত্ৰা ‘‘মহারাজ, রঞ্ঞা নাম অনিসম্ম অনুপধারেত্ৰা কম্মং ন কত্তব্ব’’ন্তি রাজানং বোধেসি. রাজা তুস্সিত্ৰা বোধিসত্তং রজ্জেন পূজেসি. বোধিসত্তো রজ্জং রঞ্ঞোযেৰ পটিদত্ৰা রাজানং পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেত্ৰা সব্বসত্তানং অভযং যাচি. রাজা তস্স ধম্মদেসনং সুত্ৰা সব্বসত্তানং অভযং দত্ৰা কাকানং নিবদ্ধদানং পট্ঠপেসি. দিৰসে দিৰসে তণ্ডুলম্বণস্স ভত্তং পচিত্ৰা নানগ্গরসেহি ওমদ্দিত্ৰা কাকানং দীযতি, মহাসত্তস্স পন রাজভোজনমেৰ দীযিত্থ.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা বারাণসিরাজা আনন্দো অহোসি, কাকরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
কাকজাতকৰণ্ণনা দসমা.
অসম্পদানৰগ্গো চুদ্দসমো.
তস্সুদ্দানং –
অসম্পদানভীরুকং, ঘতাসনঝানসোধং;
চন্দাভং সুৰণ্ণহংসং, বব্বুগোধুভতোভট্ঠং;
কাকরাজাতি তে দসাতি.