১৩. কুসনাল়িৰগ্গো

[১২১] ১. কুসনাল়িজাতকৰণ্ণনা

করে সরিক্খোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অনাথপিণ্ডিকস্স মিত্তং আরব্ভ কথেসি. অনাথপিণ্ডিকস্স হি মিত্তসুহজ্জঞাতিবন্ধৰা একতো হুত্ৰা ‘‘মহাসেট্ঠি অযং তযা জাতিগোত্তধনধঞ্ঞাদীহি নেৰ সদিসো, ন উত্তরিতরো, কস্মা এতেন সদ্ধিং সন্থৰং করোসি, মা করোহী’’তি পুনপ্পুনং নিৰারেসুং. অনাথপিণ্ডিকো পন ‘‘মিত্তসন্থৰো নাম হীনেহিপি সমেহিপি অতিরেকেহিপি কত্তব্বোযেৰা’’তি তেসং ৰচনং অগ্গহেত্ৰা ভোগগামং গচ্ছন্তো তং কুটুম্বরক্খকং কত্ৰা অগমাসীতি সব্বং কাল়কণ্ণিৰত্থুস্মিং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. ইধ পন অনাথপিণ্ডিকেন অত্তনো ঘরে পৰত্তিযা আরোচিতায সত্থা ‘‘গহপতি, মিত্তো নাম খুদ্দকো নত্থি, মিত্তধম্মং রক্খিতুং সমত্থভাৰোৰেত্থ পমাণং, মিত্তো নাম অত্তনা সমোপি হীনোপি সেট্ঠোপি গহেতব্বো. সব্বেপি হেতে অত্তনো পত্তভারং নিত্থরন্তিযেৰ, ইদানি তাৰ ত্ৰং অত্তনো নীচমিত্তং নিস্সায কুটুম্বস্স সামিকো জাতো, পোরাণা পন নীচমিত্তং নিস্সায ৰিমানসামিকা জাতা’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো রঞ্ঞো উয্যানে কুসনাল়িগচ্ছে দেৰতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. তস্মিংযেৰ চ উয্যানে মঙ্গলসিলং নিস্সায উজুগতক্খন্ধো পরিমণ্ডলসাখাৰিটপসম্পন্নো রঞ্ঞো সন্তিকা লদ্ধসম্মানো রুচমঙ্গলরুক্খো অত্থি, ‘‘মুখকো’’তিপি ৰুচ্চতি. তস্মিং একো মহেসক্খো দেৰরাজা নিব্বত্তি. বোধিসত্তস্স তেন সদ্ধিং মিত্তসন্থৰো অহোসি. তদা রাজা একস্মিং একত্থম্ভকে পাসাদে ৰসতি, তস্স সো থম্ভো চলি. অথস্স চলিতভাৰং রঞ্ঞো আরোচেসুং. রাজা ৰড্ঢকী পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘তাতা, মম একত্থম্ভকস্স মঙ্গলপাসাদস্স থম্ভো চলিতো, একং সারত্থম্ভং আহরিত্ৰা তং নিচ্চলং করোথা’’তি আহ. তে ‘‘সাধু, দেৰা’’তি রঞ্ঞো ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা তদনুচ্ছৰিকং রুক্খং পরিযেসমানা অঞ্ঞত্থ অদিস্ৰা উয্যানং পৰিসিত্ৰা তং মুখকরুক্খং দিস্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কিং, তাতা, দিট্ঠো ৰো তদনুচ্ছৰিকো রুক্খো’’তি ৰুত্তে ‘‘দিট্ঠো, দেৰ, অপিচ তং ছিন্দিতুং ন ৰিসহামা’’তি আহংসু. ‘‘কিংকারণা’’তি? মযঞ্হি অঞ্ঞত্থ রুক্খং অপস্সন্তা উয্যানং পৰিসিম্হ, তত্রপি ঠপেত্ৰা মঙ্গলরুক্খং অঞ্ঞং ন পস্সাম. ইতি নং মঙ্গলরুক্খতায ছিন্দিতুং ন ৰিসহামাতি. গচ্ছথ, তং ছিন্দিত্ৰা পাসাদং থিরং করোথ, মযং অঞ্ঞং মঙ্গলরুক্খং করিস্সামাতি. তে ‘‘সাধূ’’তি বলিকম্মং গহেত্ৰা উয্যানং গন্ত্ৰা ‘‘স্ৰে ছিন্দিস্সামা’’তি রুক্খস্স বলিকম্মং কত্ৰা নিক্খমিংসু.

রুক্খদেৰতা তং কারণং ঞত্ৰা ‘‘স্ৰে ময্হং ৰিমানং নাসেস্সন্তি, দারকে গহেত্ৰা কুহিং গমিস্সামী’’তি গন্তব্বট্ঠানং অপস্সন্তী পুত্তকে গীৰায গহেত্ৰা পরোদি. তস্সা সন্দিট্ঠসম্ভত্তা রুক্খদেৰতা আগন্ত্ৰা ‘‘কিং এত’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা তং কারণং সুত্ৰা সযম্পি ৰড্ঢকীনং পটিক্কমনূপাযং অপস্সন্তিযো তং পরিস্সজিত্ৰা রোদিতুং আরভিংসু. তস্মিং সমযে বোধিসত্তো ‘‘রুক্খদেৰতং পস্সিস্সামী’’তি তত্থ গন্ত্ৰা তং কারণং সুত্ৰা ‘‘হোতু, মা চিন্তযিত্থ, অহং রুক্খং ছিন্দিতুং ন দস্সামি, স্ৰে ৰড্ঢকীনং আগতকালে মম কারণং পস্সথা’’তি তা দেৰতা সমস্সাসেত্ৰা পুনদিৰসে ৰড্ঢকীনং আগতৰেলায ককণ্টকৰেসং গহেত্ৰা ৰড্ঢকীনং পুরতো গন্ত্ৰা মঙ্গলরুক্খস্স মূলন্তরং পৰিসিত্ৰা তং রুক্খং সুসিরং ৰিয কত্ৰা রুক্খমজ্ঝেন অভিরুহিত্ৰা খন্ধমত্থকেন নিক্খমিত্ৰা সীসং কম্পযমানো নিপজ্জি. মহাৰড্ঢকী তং ককণ্টকং দিস্ৰা রুক্খং হত্থেন পহরিত্ৰা ‘‘সুসিররুক্খো এসো নিস্সারো, হিয্যো অনুপধারেত্ৰাৰ বলিকম্মং করিম্হা’’তি একঘনং মহারুক্খং গরহিত্ৰা পক্কামি. রুক্খদেৰতা বোধিসত্তং নিস্সায ৰিমানস্স সামিনী জাতা.

তস্সা পটিসন্থারত্থায সন্দিট্ঠসম্ভত্তা বহূ দেৰতা সন্নিপতিংসু. রুক্খদেৰতা ‘‘ৰিমানং মে লদ্ধ’’ন্তি তুট্ঠচিত্তা তাসং দেৰতানং মজ্ঝে বোধিসত্তস্স গুণং কথযমানা ‘‘ভো, দেৰতা, মযং মহেসক্খা হুত্ৰাপি দন্ধপঞ্ঞতায ইমং উপাযং ন জানিম্হ, কুসনাল়িদেৰতা পন অত্তনো ঞাণসম্পত্তিযা অম্হে ৰিমানসামিকে অকাসি, মিত্তো নাম সদিসোপি অধিকোপি হীনোপি কত্তব্বোৰ. সব্বেপি হি অত্তনো থামেন সহাযকানং উপ্পন্নং দুক্খং নিত্থরিত্ৰা সুখে পতিট্ঠাপেন্তিযেৰা’’তি মিত্তধম্মং ৰণ্ণেত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১২১. ‘‘করে সরিক্খো অথ ৰাপি সেট্ঠো, নিহীনকো ৰাপি করেয্য একো;

করেয্যুমেতে ব্যসনে উত্তমত্থং, যথা অহং কুসনাল়ি রুচায’’ন্তি.

তত্থ করে সরিক্খোতি জাতিআদীহি সদিসোপি মিত্তধম্মং করেয্য. অথ ৰাপি সেট্ঠোতি জাতিআদীহি অধিকোপি করেয্য. নিহীনকো ৰাপি করেয্য একোতি একো জাতিআদীহি হীনোপি মিত্তধম্মং করেয্য. তস্মা সব্বেপি এতে মিত্তা কাতব্বাযেৰাতি দীপেতি. কিংকারণা? করেয্যুমেতে ব্যসনে উত্তমত্থন্তি সব্বেপেতে সহাযস্স ব্যসনে উপ্পন্নে অত্তনো অত্তনো পত্তভারং ৰহমানা উত্তমত্থং করেয্যুং, কাযিকচেতসিকদুক্খতো তং সহাযকং মোচেয্যুমেৰাতি অত্থো. তস্মা হীনোপি মিত্তো কাতব্বোযেৰ, পগেৰ ইতরে. তত্রিদং ওপম্মং – যথা অহং কুসনাল়ি রুচাযন্তি, যথা অহং রুচাযং নিব্বত্তদেৰতা অযঞ্চ কুসনাল়িদেৰতা, অপ্পেসক্খাপি মিত্তসন্থৰং করিম্হ, তত্রপাহং মহেসক্খাপি সমানা অত্তনো উপ্পন্নদুক্খং বালতায অনুপাযকুসলতায হরিতুং নাসক্খিং, ইমং পন অপ্পেসক্খম্পি সমানং পণ্ডিতদেৰতং নিস্সায দুক্খতো মুত্তোম্হি. তস্মা অঞ্ঞেহিপি দুক্খা মুচ্চিতুকামেহি সমৰিসিট্ঠভাৰং অনোলোকেত্ৰা হীনোপি পণ্ডিতো মিত্তো কাতব্বোতি.

রুচাদেৰতা ইমায গাথায দেৰসঙ্ঘস্স ধম্মং দেসেত্ৰা যাৰতাযুকং ঠত্ৰা সদ্ধিং কুসনাল়িদেৰতায যথাকম্মং গতা.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা রুচাদেৰতা আনন্দো অহোসি, কুসনাল়িদেৰতা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

কুসনাল়িজাতকৰণ্ণনা পঠমা.

[১২২] ২. দুম্মেধজাতকৰণ্ণনা

যসং লদ্ধান দুম্মেধোতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তং আরব্ভ কথেসি. ধম্মসভাযঞ্হি ভিক্খূ ‘‘আৰুসো দেৰদত্তো, তথাগতস্স পুণ্ণচন্দসস্সিরিকমুখং অসীতানুব্যঞ্জনদ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণপটিমণ্ডিতং ব্যামপ্পভাপরিক্খিত্তং আৰেল়াৰেল়াভূতা যমকযমকভূতা ঘনবুদ্ধরস্মিযো ৰিস্সজ্জেন্তং পরমসোভগ্গপ্পত্তং অত্তভাৰঞ্চ ওলোকেত্ৰা চিত্তং পসাদেতুং ন সক্কোতি, উসূযমেৰ করোতি. ‘বুদ্ধা নাম এৰরূপেন সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায ৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তিঞাণদস্সনেন সমন্নাগতা’তি ৰুচ্চমানে ৰণ্ণং সহিতুং ন সক্কোতি, উসূযমেৰ করোতী’’তি দেৰদত্তস্স অগুণকথং কথযিংসু. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ দেৰদত্তো মম ৰণ্ণে ভঞ্ঞমানে উসূযং করোতি, পুব্বেপি অকাসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে মগধরট্ঠে রাজগহনগরে একস্মিং মগধরাজে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো হত্থিযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা সব্বসেতো অহোসি হেট্ঠা ৰণ্ণিতসদিসায রূপসম্পত্তিযা সমন্নাগতো. অথ নং ‘‘লক্খণসম্পন্নো অয’’ন্তি সো রাজা মঙ্গলহত্থিং অকাসি. অথেকস্মিং ছণদিৰসে সকলনগরং দেৰনগরং ৰিয অলঙ্কারাপেত্ৰা সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতং মঙ্গলহত্থিং অভিরুহিত্ৰা মহন্তেন রাজানুভাৰেন নগরং পদক্খিণং অকাসি. মহাজনো তত্থ তত্থ ঠত্ৰা মঙ্গলহত্থিনো রূপসোভগ্গপ্পত্তং সরীরং দিস্ৰা ‘‘অহো রূপং, অহো গতি, অহো লীল়া, অহো লক্খণসম্পত্তি, এৰরূপো নাম সব্বসেতৰরৰারণো চক্কৰত্তিরঞ্ঞো অনুচ্ছৰিকো’’তি মঙ্গলহত্থিমেৰ ৰণ্ণেসি.

রাজা মঙ্গলহত্থিস্স ৰণ্ণং সুত্ৰা সহিতুং অসক্কোন্তো উসূযং উপ্পাদেত্ৰা ‘‘অজ্জেৰ তং পব্বতপাদে পাতেত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেস্সামী’’তি হত্থাচরিযং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘কিন্তি কত্ৰা তযা অযং নাগো সিক্খাপিতো’’তি আহ. ‘‘সুসিক্খাপিতো, দেৰা’’তি. ‘‘ন সুসিক্খিতো, দুসিক্খিতো’’তি. ‘‘সুসিক্খিতো, দেৰা’’তি. ‘‘যদি সুসিক্খিতো, সক্খিস্সসি নং ৰেপুল্লপব্বতমত্থকং আরোপেতু’’ন্তি. ‘‘আম, দেৰা’’তি. ‘‘তেন হি এহী’’তি সযং ওতরিত্ৰা হত্থাচরিযং আরোপেত্ৰা পব্বতপাদং গন্ত্ৰা হত্থাচরিযেন হত্থিপিট্ঠিযং নিসীদিত্ৰাৰ হত্থিম্হি ৰেপুল্লপব্বতমত্থকং আরোপিতে সযম্পি অমচ্চগণপরিৰুতো পব্বতমত্থকং অভিরুহিত্ৰা হত্থিং পপাতাভিমুখং কারেত্ৰা ‘‘ত্ৰং ‘মযা এস সুসিক্খাপিতো’তি ৰদেসি, তীহিযেৰ তাৰ নং পাদেহি ঠপেহী’’তি আহ. হত্থাচরিযো পিট্ঠিযং নিসীদিত্ৰাৰ ‘‘ভো তীহি পাদেহি তিট্ঠা’’তি হত্থিস্স পণ্হিকায সঞ্ঞং অদাসি, মহাসত্তো তথা অকাসি. পুন রাজা ‘‘দ্ৰীহি পুরিমপাদেহিযেৰ ঠপেহী’’তি আহ, মহাসত্তো দ্ৰে পচ্ছিমপাদে উক্খিপিত্ৰা পুরিমপাদেহি অট্ঠাসি. ‘‘পচ্ছিমপাদেহিযেৰা’’তি ৰুত্তেপি দ্ৰে পুরিমপাদে উক্খিপিত্ৰা পচ্ছিমপাদেহি অট্ঠাসি, ‘‘একেনা’’তি ৰুত্তেপি তযো পাদে উক্খিপিত্ৰা একেনেৰ অট্ঠাসি. অথস্স অপতনভাৰং ঞত্ৰা ‘‘সচে পহোসি, আকাসে নং ঠপেহী’’তি আহ.

আচরিযো চিন্তেসি – ‘‘সকলজম্বুদীপে ইমিনা সদিসো সুসিক্খিতো হত্থী নাম নত্থি, নিস্সংসযং পনেতং এস পপাতে পাতেত্ৰা মারেতুকামো ভৰিস্সতী’’তি. সো তস্স কণ্ণমূলে মন্তেসি ‘‘তাত, অযং রাজা তং পপাতে পাতেত্ৰা মারেতুকামো, ন ত্ৰং এতস্স অনুচ্ছৰিকো. সচে তে আকাসেন গন্তুং বলং অত্থি, মং যথানিসিন্নংযেৰ আদায ৰেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা বারাণসিং গচ্ছা’’তি. পুঞ্ঞিদ্ধিযা সমন্নাগতো মহাসত্তো তঙ্খণঞ্ঞেৰ আকাসে অট্ঠাসি. হত্থাচরিযো ‘‘মহারাজ, অযং হত্থী পুঞ্ঞিদ্ধিযা সমন্নাগতো, ন তাদিসস্স মন্দপুঞ্ঞস্স দুব্বুদ্ধিনো অনুচ্ছৰিকো, পণ্ডিতস্স পুঞ্ঞসম্পন্নস্স রঞ্ঞো অনুচ্ছৰিকো, তাদিসা নাম মন্দপুঞ্ঞা এৰরূপং ৰাহনং লভিত্ৰা তস্স গুণং অজানন্তা তঞ্চেৰ ৰাহনং অৰসেসঞ্চ যসসম্পত্তিং নাসেন্তিযেৰা’’তি ৰত্ৰা হত্থিক্খন্ধে নিসিন্নোৰ ইমং গাথমাহ –

১২২. ‘‘যসং লদ্ধান দুম্মেধো, অনত্থং চরতি অত্তনো;

অত্তনো চ পরেসঞ্চ, হিংসায পটিপজ্জতী’’তি.

তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – মহারাজ, তাদিসো দুম্মেধো নিপ্পঞ্ঞো পুগ্গলো পরিৰারসম্পত্তিং লভিত্ৰা অত্তনো অনত্থং চরতি. কিংকারণা? সো হি যসমদমত্তো কত্তব্বাকত্তব্বং অজানন্তো অত্তনো চ পরেসঞ্চ হিংসায পটিপজ্জতি. হিংসা ৰুচ্চতি কিলমনং দুক্খুপ্পাদনং, তদত্থায এৰ পটিপজ্জতীতি.

এৰং ইমায গাথায রঞ্ঞো ধম্মং দেসেত্ৰা ‘‘তিট্ঠ দানি ত্ৰ’’ন্তি ৰত্ৰা আকাসে উপ্পতিত্ৰা বারাণসিনগরং গন্ত্ৰা রাজঙ্গণে আকাসে অট্ঠাসি. সকলনগরং সঙ্খুভিত্ৰা ‘‘অম্হাকং রঞ্ঞো আকাসেন সেতৰরৰারণো আগন্ত্ৰা রাজঙ্গণে ঠিতো’’তি এককোলাহলং অহোসি. ৰেগেন রঞ্ঞোপি আরোচেসুং. রাজা নিক্খমিত্ৰা ‘‘সচে ময্হং উপভোগত্থায আগতোসি, ভূমিযং পতিট্ঠাহী’’তি আহ. বোধিসত্তো ভূমিযং পতিট্ঠাসি, আচরিযো ওতরিত্ৰা রাজানং ৰন্দিত্ৰা ‘‘কুতো আগতোসি, তাতা’’তি ৰুত্তে ‘‘রাজগহতো’’তি ৰত্ৰা সব্বং পৰত্তিং আরোচেসি. রাজা ‘‘মনাপং তে, তাত, কতং ইধাগচ্ছন্তেনা’’তি তুট্ঠহট্ঠো নগরং সজ্জাপেত্ৰা ৰারণং মঙ্গলহত্থিট্ঠানে ঠপেত্ৰা সকলরজ্জং তযো কোট্ঠাসে কত্ৰা একং বোধিসত্তস্স অদাসি, একং আচরিযস্স, একং অত্তনা অগ্গহেসি. বোধিসত্তস্স আগতকালতো পট্ঠাযেৰ পন রঞ্ঞো সকলজম্বুদীপে রজ্জং হত্থগতমেৰ জাতং. সো জম্বুদীপে অগ্গরাজা হুত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা যথাকম্মং অগমাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মগধরাজা দেৰদত্তো অহোসি, বারাণসিরাজা সারিপুত্তো, হত্থাচরিযো আনন্দো, হত্থী পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

দুম্মেধজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.

[১২৩] ৩. নঙ্গলীসজাতকৰণ্ণনা

অসব্বত্থগামিং ৰাচন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো লাল়ুদাযিত্থেরং আরব্ভ কথেসি. সো কির ধম্মং কথেন্তো ‘‘ইমস্মিং ঠানে ইদং কথেতব্বং, ইমস্মিং ঠানে ইদং ন কথেতব্ব’’ন্তি যুত্তাযুত্তং ন জানাতি, মঙ্গলে অৰমঙ্গলং ৰদন্তো ‘‘তিরোকুট্টেসু তিট্ঠন্তি, সন্ধিসিঙ্ঘাটকেসু চা’’তি ইদং অৰমঙ্গলং মঙ্গলং কত্ৰা অনুমোদনং কথেতি. অৰমঙ্গলেসু অনুমোদনং করোন্তো ‘‘বহূ দেৰা মনুস্সা চ, মঙ্গলানি অচিন্তযু’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘এৰরূপানং মঙ্গলানং সতম্পি সহস্সম্পি কাতুং সমত্থা হোথা’’তি ৰদতি. অথেকদিৰসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ ‘‘আৰুসো, লাল়ুদাযী যুত্তাযুত্তং ন জানাতি, সব্বত্থ অভাসিতব্বৰাচং ভাসতী’’তি কথং সমুট্ঠাপেসুং. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, লাল়ুদাযী ইদানেৰ দন্ধপরিসক্কনো যুত্তাযুত্তং ন জানাতি, পুব্বেপি এৰরূপো অহোসি, নিচ্চং লাল়কোযেৰ এসো’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ব্রাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৰা বারাণসিযং দিসাপামোক্খো আচরিযো হুত্ৰা পঞ্চ মাণৰকসতানি সিপ্পং ৰাচেসি. তদা তেসু মাণৰেসু একো দন্ধপরিসক্কনো লাল়কো মাণৰো ধম্মন্তেৰাসিকো হুত্ৰা সিপ্পং উগ্গণ্হাতি, দন্ধভাৰেন পন উগ্গণ্হিতুং ন সক্কোতি. বোধিসত্তস্স পন উপকারো হোতি, দাসো ৰিয সব্বকিচ্চানি করোতি. অথেকদিৰসং বোধিসত্তো সাযমাসং ভুঞ্জিত্ৰা সযনে নিপন্নো তং মাণৰং হত্থপাদপিট্ঠিপরিকম্মানি কত্ৰা গচ্ছন্তং আহ ‘‘তাত, মঞ্চপাদে উপত্থম্ভেত্ৰা যাহী’’তি. মাণৰো একং পাদং উপত্থম্ভেত্ৰা একস্স উপত্থম্ভকং অলভন্তো অত্তনো ঊরুম্হি ঠপেত্ৰা রত্তিং খেপেসি.

বোধিসত্তো পচ্চূসসমযে উট্ঠায তং দিস্ৰা ‘‘কিং, তাত, নিসিন্নোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আচরিয, একস্স মঞ্চপাদস্স উপত্থম্ভকং অলভন্তো ঊরুম্হি ঠপেত্ৰা নিসিন্নোম্হী’’তি. বোধিসত্তো সংৰিগ্গমানসো হুত্ৰা ‘‘অযং অতি ৰিয ময্হং উপকারো, এত্তকানং পন মাণৰকানং অন্তরে অযমেৰ দন্ধো সিপ্পং সিক্খিতুং ন সক্কোতি, কথং নু খো অহং ইমং পণ্ডিতং করেয্য’’ন্তি চিন্তেসি. অথস্স এতদহোসি ‘‘অত্থেকো উপাযো, অহং ইমং মাণৰং দারুঅত্থায পণ্ণত্থায চ ৰনং গন্ত্ৰা আগতং ‘অজ্জ তে কিং দিট্ঠং, কিং কত’ন্তি পুচ্ছিস্সামি. অথ মে ‘ইদং নাম অজ্জ মযা দিট্ঠং, ইদং কত’ন্তি আচিক্খিস্সতি. অথ নং ‘তযা দিট্ঠঞ্চ কতঞ্চ কীদিস’ন্তি পুচ্ছিস্সামি, সো ‘এৰরূপং নামা’তি উপমায চ কারণেন চ কথেস্সতি. ইতি নং নৰং নৰং উপমঞ্চ কারণঞ্চ কথাপেত্ৰা ইমিনা উপাযেন পণ্ডিতং করিস্সামী’’তি. সো তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘তাত মাণৰ, ইতো পট্ঠায দারুঅত্থায ৰা পণ্ণত্থায ৰা গতট্ঠানে যং তে তত্থ দিট্ঠং ৰা সুতং ৰা ভুত্তং ৰা পীতং ৰা খাদিতং ৰা হোতি, তং আগন্ত্ৰা ময্হং আরোচেয্যাসী’’তি আহ.

সো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা একদিৰসং মাণৰেহি সদ্ধিং দারুঅত্থায অরঞ্ঞং গতো তত্থ সপ্পং দিস্ৰা আগন্ত্ৰা ‘‘আচরিয, সপ্পো মে দিট্ঠো’’তি আরোচেসি. ‘‘সপ্পো নাম, তাত, কীদিসো হোতী’’তি? ‘‘সেয্যথাপি নঙ্গলীসা’’তি. ‘‘সাধু, তাত, মনাপা তে উপমা আহটা, সপ্পা নাম নঙ্গলীসসদিসাৰ হোন্তী’’তি. অথ বোধিসত্তো ‘‘মাণৰকেন মনাপা উপমা আহটা, সক্খিস্সামি নং পণ্ডিতং কাতু’’ন্তি চিন্তেসি. মাণৰো পুন একদিৰসং অরঞ্ঞে হত্থিং দিস্ৰা ‘‘হত্থী মে আচরিয দিট্ঠো’’তি আহ. ‘‘হত্থী নাম, তাত, কীদিসো’’তি? ‘‘সেয্যথাপি, নঙ্গলীসা’’তি. বোধিসত্তো ‘‘হত্থিস্স সোণ্ডা নঙ্গলীসসদিসা হোন্তি, দন্তাদযো এৰরূপা চ এৰরূপা চ. অযং পন বালতায ৰিভজিত্ৰা কথেতুং অসক্কোন্তো সোণ্ডং সন্ধায কথেসি মঞ্ঞে’’তি তুণ্হী অহোসি. অথেকদিৰসং নিমন্তনে উচ্ছুং লভিত্ৰা ‘‘আচরিয, অজ্জ মযং উচ্ছু খাদিম্হা’’তি আহ. ‘‘উচ্ছু নাম কীদিসো’’তি ৰুত্তে ‘‘সেয্যথাপি নঙ্গলীসা’’তি আহ. আচরিযো ‘‘থোকং পতিরূপং কারণং কথেসী’’তি তুণ্হী জাতো.

পুনেকদিৰসং নিমন্তনে একচ্চে মাণৰা গুল়ং দধিনা ভুঞ্জিংসু, একচ্চে খীরেন. সো আগন্ত্ৰা ‘‘আচরিয, অজ্জ মযং দধিনা খীরেন চ ভুঞ্জিম্হা’’তি ৰত্ৰা ‘‘দধিখীরং নাম কীদিসং হোতী’’তি ৰুত্তে ‘‘সেয্যথাপি নঙ্গলীসা’’তি আহ. আচরিযো ‘‘অযং মাণৰো ‘সপ্পো নঙ্গলীসসদিসো’তি কথেন্তো তাৰ সুকথিতং কথেসি, ‘হত্থী নঙ্গলীসসদিসো’তি কথেন্তেনাপি সোণ্ডং সন্ধায লেসেন কথিতং. ‘উচ্ছু নঙ্গলীসসদিস’ন্তি কথনেপি লেসো অত্থি, ‘দধিখীরানি পন নিচ্চং পণ্ডরানি পক্খিত্তভাজনসণ্ঠানানী’তি ইধ সব্বেন সব্বং উপমং ন কথেসি, ন সক্কা ইমং লাল়কং সিক্খাপেতু’’ন্তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১২৩. ‘‘অসব্বত্থগামিং ৰাচং, বালো সব্বত্থ ভাসতি;

নাযং দধিং ৰেদি ন নঙ্গলীসং, দধিপ্পযং মঞ্ঞতি নঙ্গলীস’’ন্তি.

তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – যা ৰাচা ওপম্মৰসেন সব্বত্থ ন গচ্ছতি, তং অসব্বত্থগামিং ৰাচং বালো দন্ধপুগ্গলো সব্বত্থ ভাসতি, ‘‘দধি নাম কীদিস’’ন্তি পুট্ঠোপি ‘‘সেয্যথাপি, নঙ্গলীসা’’তি ৰদতেৰ. এৰং ৰদন্তো নাযং দধিং ৰেদি ন নঙ্গলীসং. কিংকারণা? দধিপ্পযং মঞ্ঞতি নঙ্গলীসং, যস্মা অযং দধিম্পি নঙ্গলীসমেৰ মঞ্ঞতি. অথ ৰা দধীতি দধিমেৰ, পযন্তি খীরং, দধি চ পযঞ্চ দধিপ্পযং. যস্মা দধিখীরানিপি অযং নঙ্গলীসমেৰ মঞ্ঞতি, এদিসো চাযং বালো, কিং ইমিনাতি অন্তেৰাসিকানং ধম্মকথং কথেত্ৰা পরিব্বযং দত্ৰা তং উয্যোজেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা লাল়কমাণৰো লাল়ুদাযী অহোসি, দিসাপামোক্খো আচরিযো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

নঙ্গলীসজাতকৰণ্ণনা ততিযা.

[১২৪] ৪. অম্বজাতকৰণ্ণনা

ৰাযমেথেৰ পুরিসোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং ৰত্তসম্পন্নং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. সো কির সাৰত্থিৰাসী কুলপুত্তো সাসনে উরং দত্ৰা পব্বজিতো ৰত্তসম্পন্নো অহোসি, আচরিযুপজ্ঝাযৰত্তানি পানীযপরিভোজনীযউপোসথাগারজন্তাঘরাদিৰত্তানি চ সাধুকং করোতি, চুদ্দসসু মহাৰত্তেসু অসীতিখন্ধকৰত্তেসু চ পরিপূরকারীযেৰ হোতি, ৰিহারং সম্মজ্জতি, পরিৰেণং ৰিতক্কমাল়কং ৰিহারমগ্গং সম্মজ্জতি, মনুস্সানং পানীযং দেতি. মনুস্সা তস্স ৰত্তসম্পত্তিযং পসীদিত্ৰা পঞ্চসতমত্তানি ধুৰভত্তানি অদংসু, মহালাভসক্কারো উপ্পজ্জি. তং নিস্সায বহূনং ফাসুৰিহারো জাতো. অথেকদিৰসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, অসুকো নাম ভিক্খু অত্তনো ৰত্তসম্পত্তিযা মহন্তং লাভসক্কারং নিব্বত্তেসি, এতং একং নিস্সায বহূনং ফাসুৰিহারো জাতো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপাযং ভিক্খু ৰত্তসম্পন্নো, পুব্বেপেতং একং নিস্সায পঞ্চ ইসিসতানি ফলাফলত্থায অরঞ্ঞং অগন্ত্ৰা এতেনেৰ আনীতফলাফলেহি যাপেসু’’ন্তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো উদিচ্চব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা পঞ্চসতইসিপরিৰারো পব্বতপাদে ৰিহাসি. তদা হিমৰন্তে চণ্ডো নিদাঘো অহোসি, তত্থ তত্থ পানীযানি ছিজ্জিংসু, তিরচ্ছানা পানীযং অলভমানা কিলমন্তি. অথ তেসু তাপসেসু একো তাপসো তেসং পিপাসদুক্খং দিস্ৰা একং রুক্খং ছিন্দিত্ৰা দোণিং কত্ৰা পানীযং উস্সিঞ্চিত্ৰা দোণিং পূরেত্ৰা তেসং পানীযং অদাসি. বহূসু সন্নিপতিত্ৰা পানীযং পিৰন্তেসু তাপসস্স ফলাফলত্থায গমনোকাসো নাহোসি. সো নিরাহারোপি পানীযং দেতিযেৰ. মিগগণা চিন্তেসুং ‘‘অযং অম্হাকং পানীযং দেন্তো ফলাফলত্থায গন্তুং ওকাসং ন লভতি, নিরাহারতায অতিৰিয কিলমতি, হন্দমযং কতিকং করোমা’’তি. তে কতিকং অকংসু ‘‘ইতো পট্ঠায পানীযং পিৰনত্থায আগচ্ছন্তেন অত্তনো বলানুরূপেন ফলাফলং গহেত্ৰাৰ আগন্তব্ব’’ন্তি. তে ততো পট্ঠায একেকো তিরচ্ছানো অত্তনো অত্তনো বলানুরূপেন মধুরমধুরানি অম্বজম্বুপনসাদীনিগহেত্ৰাৰ আগচ্ছতি. একস্স অত্থায আভতং ফলাফলং অড্ঢতেয্যসকটভারপ্পমাণং অহোসি. পঞ্চসততাপসা তদেৰ পরিভুঞ্জন্তি. অতিরেকং ছড্ডিযিত্থ.

বোধিসত্তো তং দিস্ৰা ‘‘একং নাম ৰত্তসম্পন্নং নিস্সায এত্তকানং তাপসানং ফলাফলত্থায অগন্ত্ৰা যাপনং উপ্পন্নং, ৰীরিযং নাম কাতব্বমেৰা’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১২৪. ‘‘ৰাযমেথেৰ পুরিসো, ন নিব্বিন্দেয্য পণ্ডিতো;

ৰাযামস্স ফলং পস্স, ভুত্তা অম্বা অনীতিহ’’ন্তি.

তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – পণ্ডিতো অত্তনো ৰত্তপূরণাদিকে কম্মস্মিং ৰাযমেথেৰ, ন উক্কণ্ঠেয্য. কিংকারণা? ৰাযামস্স নিপ্ফলতায অভাৰতো. ইতি মহাসত্তো ‘‘ৰাযামো নামেস সফলোৰ হোতী’’তি ইসিগণং আলপন্তো ‘‘ৰাযামস্স ফলং পস্সা’’তি আহ. কীদিসং? ভুত্তা অম্বা অনীতিহং. তত্থ অম্বাতি দেসনামত্তং, তেহি পন নানপ্পকারানি ফলাফলানি আভতানি. তেসু সম্পন্নতরানং উস্সন্নতরানং ৰা ৰসেন ‘‘অম্বা’’তি ৰুত্তং. যে ইমেহি পঞ্চহি ইসিসতেহি সযং অরঞ্ঞং অগন্ত্ৰা একস্স অত্থায আনীতা অম্বা ভুত্তা, ইদং ৰাযামস্স ফলং. তঞ্চ খো পন অনীতিহং, ‘‘ইতি আহ ইতি আহা’’তি এৰং ইতিহীতিহেন গহেতব্বং ন হোতি, পচ্চক্খমেৰ তং ফলং পস্সাতি. এৰং মহাসত্তো ইসিগণস্স ওৰাদং অদাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰত্তসম্পন্নো তাপসো অযং ভিক্খু অহোসি, গণসত্থা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

অম্বজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.

[১২৫] ৫. কটাহকজাতকৰণ্ণনা

বহুম্পি সো ৰিকত্থেয্যাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং ৰিকত্থকভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. তস্স ৰত্থু হেট্ঠা কথিতসদিসমেৰ.

অতীতে পন বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো মহাৰিভৰো সেট্ঠি অহোসি. তস্স ভরিযা পুত্তং ৰিজাযি, দাসীপিস্স তং দিৰসঞ্ঞেৰ পুত্তং ৰিজাযি. তে একতোৰ ৰড্ঢিংসু. সেট্ঠিপুত্তে লেখং সিক্খন্তে দাসোপিস্স ফলকং ৰহমানো গন্ত্ৰা তেনেৰ সদ্ধিং লেখং সিক্খি, গণনং সিক্খি, দ্ৰে তযো ৰোহারে অকাসি. সো অনুক্কমেন ৰচনকুসলো ৰোহারকুসলো যুৰা অভিরূপো অহোসি, নামেন কটাহেকো নাম. সো সেট্ঠিঘরে ভণ্ডাগারিককম্মং করোন্তো চিন্তেসি ‘‘ন মং ইমে সব্বকালং ভণ্ডাগারিককম্মং কারেস্সন্তি, কিঞ্চিদেৰ দোসং দিস্ৰা তাল়েত্ৰা বন্ধিত্ৰা লক্খণেন অঙ্কেত্ৰা দাসপরিভোগেনপি পরিভুঞ্জিস্সন্তি. পচ্চন্তে খো পন সেট্ঠিস্স সহাযকো সেট্ঠি অত্থি, যংনূনাহং সেট্ঠিস্স ৰচনেন লেখং আদায তত্থ গন্ত্ৰা ‘অহং সেট্ঠিপুত্তো’তি ৰত্ৰা তং সেট্ঠিং ৰঞ্চেত্ৰা তস্স ধীতরং গহেত্ৰা সুখং ৰসেয্য’’ন্তি. সো সযমেৰ পণ্ণং গহেত্ৰা ‘‘অহং অসুকং নাম মম পুত্তং তৰ সন্তিকং পহিণিং, আৰাহৰিৰাহসম্বন্ধো নাম ময্হঞ্চ তযা, তুয্হঞ্চ মযা সদ্ধিং পতিরূপো, তস্মা ত্ৰং ইমস্স দারকস্স অত্তনো ধীতরং দত্ৰা এতং তত্থেৰ ৰসাপেহি, অহম্পি ওকাসং লভিত্ৰা আগমিস্সামী’’তি লিখিত্ৰা সেট্ঠিস্সেৰ মুদ্দিকায লঞ্জেত্ৰা যথারুচিতং পরিব্বযঞ্চেৰ গন্ধৰত্থাদীনি চ গহেত্ৰা পচ্চন্তং গন্ত্ৰা সেট্ঠিং দিস্ৰা ৰন্দিত্ৰা অট্ঠাসি.

অথ নং সেট্ঠি ‘‘কুতো আগতোসি, তাতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘বারাণসিতো’’তি. ‘‘কস্স পুত্তোসী’’তি? ‘‘বারাণসিসেট্ঠিস্সা’’তি. ‘‘কেনত্থেনাগতোসী’’তি? তস্মিং খণে কটাহকো ‘‘ইদং দিস্ৰা জানিস্সথা’’তি পণ্ণং অদাসি. সেট্ঠি পণ্ণং ৰাচেত্ৰা ‘‘ইদানাহং জীৰামি নামা’’তি তুট্ঠচিত্তো ধীতরং দত্ৰা পতিট্ঠাপেসি. তস্স পরিৰারো মহন্তো অহোসি. সো যাগুখজ্জকাদীসু ৰা ৰত্থগন্ধাদীসু ৰা উপনীতেসু ‘‘এৰম্পি নাম যাগুং পচন্তি, এৰং খজ্জকং, এৰং ভত্তং, অহো পচ্চন্তৰাসিকা নামা’’তি যাগুআদীনি গরহতি. ‘‘ইমে পচ্চন্তৰাসিভাৰেনেৰ অহতসাটকে ৰল়ঞ্জিতুং ন জানন্তি, গন্ধে পিসিতুং, পুপ্ফানি গন্থিতুং ন জানন্তী’’তি ৰত্থকম্মন্তিকাদযো গরহতি.

বোধিসত্তোপি দাসং অপস্সন্তো ‘‘কটাহকো ন দিস্সতি, কহং গতো, পরিযেসথ ন’’ন্তি সমন্তা মনুস্সে পযোজেসি. তেসু একো তত্থ গন্ত্ৰা তং দিস্ৰা সঞ্জানিত্ৰা অত্তানং অজানাপেত্ৰা আগন্ত্ৰা বোধিসত্তস্স আরোচেসি. বোধিসত্তো তং পৰত্তিং সুত্ৰা ‘‘অযুত্তং তেন কতং, গন্ত্ৰা নং গহেত্ৰা আগচ্ছিস্সামী’’তি রাজানং আপুচ্ছিত্ৰা মহন্তেন পরিৰারেন নিক্খমি. ‘‘সেট্ঠি কির পচ্চন্তং গচ্ছতী’’তি সব্বত্থ পাকটো জাতো. কটাহকো ‘‘সেট্ঠি কির আগচ্ছতী’’তি সুত্ৰা চিন্তেসি ‘‘ন সো অঞ্ঞেন কারণেন আগচ্ছিস্সতি, মং নিস্সাযেৰস্স আগমনেন ভৰিতব্বং. সচে পনাহং পলাযিস্সামি, পুন আগন্তুং ন সক্কা ভৰিস্সতি. অত্থি পনেস উপাযো. মম সামিকস্স পটিপথং গন্ত্ৰা দাসকম্মং কত্ৰা তমেৰ আরাধেস্সামী’’তি. সো ততো পট্ঠায পরিসমজ্ঝে এৰং ভাসতি ‘‘অঞ্ঞে বালমনুস্সা অত্তনো বালভাৰেন মাতাপিতূনং গুণং অজানন্তা তেসং ভোজনৰেলায অপচিতিকম্মং অকত্ৰা তেহি সদ্ধিংযেৰ ভুঞ্জন্তি, মযং পন মাতাপিতূনং ভোজনকালে পটিগ্গহং উপনেম, খেল়মল্লকং উপনেম, ভাজনানি উপনেম, পানীযম্পি বীজনিম্পি গহেত্ৰা উপতিট্ঠামা’’তি যাৰ সরীরৰল়ঞ্জনকালে উদককলসং আদায পটিচ্ছন্নট্ঠানগমনা সব্বং দাসেহি সামিকানং কত্তব্বকিচ্চং পকাসেসি.

সো এৰং পরিসং উগ্গণ্হাপেত্ৰা বোধিসত্তস্স পচ্চন্তসমীপং আগতকালে সসুরং অৰোচ ‘‘তাত, মম কির পিতা তুম্হাকং দস্সনত্থায আগচ্ছতি, তুম্হে খাদনীযভোজনীযং পটিযাদাপেথ, অহং পণ্ণাকারং গহেত্ৰা পটিপথং গমিস্সামী’’তি. সো ‘‘সাধু, তাতা’’তি সম্পটিচ্ছি. কটাহকো বহুং পণ্ণাকারমাদায মহন্তেন পরিৰারেন গন্ত্ৰা বোধিসত্তং ৰন্দিত্ৰা পণ্ণাকারং অদাসি. বোধিসত্তোপি পণ্ণাকারং গহেত্ৰা তেন সদ্ধিং পটিসন্থারং কত্ৰা পাতরাসকালে খন্ধাৰারং নিৰাসেত্ৰা সরীরৰল়ঞ্জনত্থায পটিচ্ছন্নট্ঠানং পাৰিসি. কটাহকো অত্তনো পরিৰারং নিৰত্তেত্ৰা কলসং আদায বোধিসত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা উদককিচ্চপরিযোসানে পাদেসু পতিত্ৰা ‘‘সামি, অহং তুম্হাকং যত্তকং ইচ্ছথ, তত্তকং ধনং দস্সামি, মা মে যসং অন্তরধাপযিত্থা’’তি আহ. বোধিসত্তো তস্স ৰত্তসম্পদায পসীদিত্ৰা ‘‘মা ভাযি, নত্থি তে মম সন্তিকা অন্তরাযো’’তি সমস্সাসেত্ৰা পচ্চন্তনগরং পাৰিসি. মহন্তো সক্কারো অহোসি, কটাহকোপিস্স নিরন্তরং দাসেন কত্তব্বকিচ্চং করোতি. অথ নং একায ৰেলায সুখনিসিন্নং পচ্চন্তসেট্ঠি আহ ‘‘মহাসেট্ঠি, মযা তুম্হাকং পণ্ণং দিস্ৰাৰ তুম্হাকং পুত্তস্স দারিকা দিন্না’’তি বোধিসত্তো কটাহকং পুত্তমেৰ কত্ৰা তদনুচ্ছৰিকং পিযৰচনং ৰত্ৰা সেট্ঠিং তোসেসি. ততো পট্ঠায কটাহকস্স মুখং উল্লোকেতুং সমত্থো নাম নাহোসি.

অথেকদিৰসং মহাসত্তো সেট্ঠিধীতরং পক্কোসিত্ৰা ‘‘এহি, অম্ম, সীসে মে ঊকা ৰিচিনাহী’’তি ৰত্ৰা তং আগন্ত্ৰা ঊকা গহেত্ৰা ঠিতং পিযৰচনং ৰত্ৰা ‘‘কথেহি, অম্ম, কচ্চি তে মম পুত্তো সুখদুক্খেসু অপ্পমত্তো, উভো জনা সম্মোদমানা সমগ্গৰাসং ৰসথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘তাত, মহাসেট্ঠি তুম্হাকং পুত্তস্স অঞ্ঞো দোসো নত্থি, কেৰলং আহারং গরহতী’’তি. ‘‘অম্ম, নিচ্চকালমেস দুক্খসীলোৰ, অপিচ তে অহং তস্স মুখবন্ধনমন্তং দস্সামি, তং ত্ৰং সাধুকং উগ্গণ্হিত্ৰা মম পুত্তস্স ভোজনকালে গরহন্তস্স উগ্গহিতনিযামেনেৰ পুরতো ঠত্ৰা ৰদেয্যাসী’’তি গাথং উগ্গণ্হাপেত্ৰা কতিপাহং ৰসিত্ৰা বারাণসিমেৰ অগমাসি. কটাহকোপি বহুং খাদনীযভোজনীযং আদায অনুমগ্গং গন্ত্ৰা বহুধনং দত্ৰা ৰন্দিত্ৰা নিৰত্তি. সো বোধিসত্তস্স গতকালতো পট্ঠায অতিরেকমানী অহোসি. সো একদিৰসং সেট্ঠিধীতায নানগ্গরসভোজনং উপনেত্ৰা কটচ্ছুং আদায পরিৰিসন্তিযা ভত্তং গরহিতুং আরভি. সেট্ঠিধীতা বোধিসত্তস্স সন্তিকে উগ্গহিতনিযামেনেৰ ইমং গাথমাহ –

১২৫. ‘‘বহুম্পি সো ৰিকত্থেয্য, অঞ্ঞং জনপদং গতো;

অন্ৰাগন্ত্ৰান দূসেয্য, ভুঞ্জ ভোগে কটাহকা’’তি.

তত্থ বহুম্পি সো ৰিকত্থেয্য, অঞ্ঞং জনপদং গতোতি যো অত্তনো জাতিভূমিতো অঞ্ঞং জনপদং গতো হোতি, যত্থস্স জাতিং ন জানন্তি, সো বহুম্পি ৰিকত্থেয্য, ৰম্ভনৰচনং ৰঞ্চনৰচনং ৰদেয্য. অন্ৰাগন্ত্ৰান দূসেয্যাতি ইমং তাৰ ৰারং সামিকস্স পটিপথং গন্ত্ৰা দাসকিচ্চস্স কতত্তা কসাহি পহরিত্ৰা পিট্ঠিচম্মুপ্পাটনতো চ লক্খণাহননতো চ মুত্তোসি. সচে অনাচারং করোসি, পুন অঞ্ঞস্মিং আগমনৰারে তৰ সামিকো অন্ৰাগন্ত্ৰান দূসেয্য, ইমং গেহং অনুআগন্ত্ৰা কসাভিঘাতেহি চেৰ লক্খণাহননেন চ জাতিপ্পকাসনেন চ তং দূসেয্য উপহনেয্য. তস্মা ইমং অনাচারং পহায ভুঞ্জ ভোগে কটাহক, মা পচ্ছা অত্তনো দাসভাৰং পাকটং কারেত্ৰা ৰিপ্পটিসারী অহোসীতি অযমেত্থ সেট্ঠিনো অধিপ্পাযো.

সেট্ঠিধীতা পন এতমত্থং অজানন্তী উগ্গহিতনিযামেন ব্যঞ্জনমেৰ পযিরুদাহাসি. কটাহকো ‘‘অদ্ধা সেট্ঠিনা মম কুলং আচিক্খিত্ৰা এতিস্সা সব্বং কথিতং ভৰিস্সতী’’তি ততো পট্ঠায পুন ভত্তং গরহিতুং ন ৰিসহি, নিহতমানো যথালদ্ধং ভুঞ্জিত্ৰা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা কটাহকো ৰিকত্থকভিক্খু অহোসি, বারাণসিসেট্ঠি পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

কটাহকজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.

[১২৬] ৬. অসিলক্খণজাতকৰণ্ণনা

তথেৰেকস্স কল্যাণন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কোসলরঞ্ঞো অসিলক্খণপাঠকং ব্রাহ্মণং আরব্ভ কথেসি. সো কির কম্মারেহি রঞ্ঞো অসীনং আহটকালে অসিং উপসিঙ্ঘিত্ৰা অসিলক্খণং উদাহরতি. সো যেসং হত্থতো লাভং লভতি, তেসং অসিং ‘‘লক্খণসম্পন্নো মঙ্গলসংযুত্তো’’তি ৰদতি. যেসং হত্থতো লাভং ন লভতি, তেসং অসিং ‘‘অৰলক্খণো’’তি গরহতি. অথেকো কম্মারো অসিং কত্ৰা কোসিযং সুখুমং মরিচচুণ্ণং পক্খিপিত্ৰা রঞ্ঞো অসিং আহরি. রাজা ব্রাহ্মণং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘অসিং ৰীমংসা’’তি আহ. ব্রাহ্মণস্স অসিং আকড্ঢিত্ৰা উপসিঙ্ঘন্তস্স মরিচচুণ্ণানি নাসং পৰিসিত্ৰা খিপিতুকামতং উপ্পাদেসুং. তস্স খিপন্তস্স নাসিকা অসিধারায পটিহতা দ্ৰিধা ছিজ্জি. তস্সেৰং নাসিকায ছিন্নভাৰো ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটো জাতো. অথেকদিৰসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, রঞ্ঞো কির অসিলক্খণপাঠকো অসিং উপসিঙ্ঘন্তো নাসিকং ছিন্দাপেসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ সো ব্রাহ্মণো অসিং উপসিঙ্ঘন্তো নাসিকাছেদং পত্তো, পুব্বেপি পত্তোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে তস্স অসিলক্খণপাঠকো ব্রাহ্মণো অহোসীতি সব্বং পচ্চুপ্পন্নৰত্থুসদিসমেৰ. রাজা পন তস্স ৰেজ্জে দত্ৰা নাসিকাকোটিং ফাসুকং কারাপেত্ৰা লাখায পটিনাসিকং কারেত্ৰা পুন তং উপট্ঠাকমেৰ অকাসি. বারাণসিরঞ্ঞো পন পুত্তো নত্থি, একা ধীতা চেৰ ভাগিনেয্যো চ অহেসুং. সো উভোপি তে অত্তনো সন্তিকেযেৰ ৰড্ঢাপেসি. তে একতো ৰড্ঢন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিবদ্ধচিত্তা অহেসুং. রাজাপি অমচ্চে পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘ময্হং ভাগিনেয্যোপি ইমস্স রজ্জস্স সামিকোৰ, ধীতরং এতস্সেৰ দত্ৰা অভিসেকমস্স করোমী’’তি ৰত্ৰা পুন চিন্তেসি ‘‘ময্হং ভাগিনেয্যো সব্বথাপি ঞাতকোযেৰ, এতস্স অঞ্ঞং রাজধীতরং আনেত্ৰা অভিসেকং কত্ৰা ধীতরং অঞ্ঞস্স রঞ্ঞো দস্সামি, এৰং নো ঞাতকা বহূ ভৰিস্সন্তি, দ্ৰিন্নম্পি রজ্জানং মযমেৰ সামিকা ভৰিস্সামা’’তি. সো অমচ্চেহি সদ্ধিং সম্মন্তেত্ৰা ‘‘উভোপেতে ৰিসুং কাতুং ৰট্টতী’’তি ভাগিনেয্যং অঞ্ঞস্মিং নিৰেসনে, ধীতরং অঞ্ঞস্মিং ৰাসেসি.

তে সোল়সৰস্সুদ্দেসিকভাৰং পত্তা অতিৰিয পটিবদ্ধচিত্তা অহেসুং. রাজকুমারো ‘‘কেন নু খো উপাযেন মাতুলধীতরং রাজগেহা নীহরাপেতুং সক্কা ভৰেয্যা’’তি চিন্তেন্তো ‘‘অত্থেকো উপাযো’’তি মহাইক্খণিকং পক্কোসাপেত্ৰা তস্সা সহস্সভণ্ডিকং দত্ৰা ‘‘কিং মযা কত্তব্ব’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘অম্ম, তযি করোন্তিযা অনিপ্ফত্তি নাম নত্থি, কিঞ্চিদেৰ কারণং ৰত্ৰা যথা মম মাতুলো রাজা ধীতরং অন্তোগেহা নীহরাপেতি, তথা করোহী’’তি আহ. সাধু, সামি, অহং রাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰং ৰক্খামি ‘‘দেৰ, রাজধীতায উপরি কাল়কণ্ণী অত্থি, এত্তকং কালং নিৰত্তিত্ৰা ওলোকেন্তোপি নত্থি, অহং রাজধীতরং অসুকদিৰসে নাম রথং আরোপেত্ৰা বহুআৰুধহত্থে পুরিসে আদায মহন্তেন পরিৰারেন সুসানং গন্ত্ৰা মণ্ডলপীঠিকায হেট্ঠামঞ্চে মতমনুস্সং নিপজ্জাপেত্ৰা উপরিমঞ্চে রাজধীতরং ঠপেত্ৰা গন্ধোদকঘটানং অট্ঠুত্তরসতেন ন্হাপেত্ৰা কাল়কণ্ণিং পৰাহেস্সামী’’তি এৰং ৰত্ৰা রাজধীতরং সুসানং নেস্সামি, ত্ৰং অম্হাকং তত্থ গমনদিৰসে অম্হেহি পুরেতরমেৰ থোকং মরিচচুণ্ণং আদায আৰুধহত্থেহি অত্তনো মনুস্সেহি পরিৰুতো রথং অভিরুয্হ সুসানং গন্ত্ৰা রথং সুসানদ্ৰারে একপদেসে ঠপেত্ৰা আৰুধহত্থে মনুস্সে সুসানৰনং পেসেত্ৰা সযং সুসানে মণ্ডলপীঠিকং পসারেত্ৰা মতকো ৰিয পটিকুজ্জো হুত্ৰা নিপজ্জ. অহং তত্থ আগন্ত্ৰা তৰ উপরি মঞ্চকং অত্থরিত্ৰা রাজধীতরং উক্খিপিত্ৰা মঞ্চে সযাপেস্সামি, ত্ৰং তস্মিং খণে মরিচচুণ্ণং নাসিকায পক্খিপিত্ৰা দ্ৰে তযো ৰারে খিপেয্যাসি. তযা খিপিতকালে মযং রাজধীতরং পহায পলাযিস্সাম. অথ ত্ৰং রাজধীতরং সীসং ন্হাপেত্ৰা সযম্পি সীসং ন্হাযিত্ৰা তং আদায অত্তনো নিৰেসনং গচ্ছেয্যাসীতি. সো ‘‘সাধু সুন্দরো উপাযো’’তি সম্পটিচ্ছি.

সাপি গন্ত্ৰা রঞ্ঞো তমত্থং আরোচেসি, রাজাপি সম্পটিচ্ছি. রাজধীতাযপি তং অন্তরং আচিক্খি, সাপি সম্পটিচ্ছি. সা নিক্খমনদিৰসে কুমারস্স সঞ্ঞং দত্ৰা মহন্তেন পরিৰারেন সুসানং গচ্ছন্তী আরক্খমনুস্সানং ভযজননত্থং আহ – ‘‘মযা রাজধীতায মঞ্চে ঠপিতকালে হেট্ঠামঞ্চে মতপুরিসো খিপিস্সতি, খিপিত্ৰা চ হেট্ঠামঞ্চা নিক্খমিত্ৰা যং পঠমং পস্সিস্সতি, তমেৰ গহেস্সতি, অপ্পমত্তা ভৰেয্যাথা’’তি. রাজকুমারো পুরেতরং গন্ত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ তত্থ নিপজ্জি. মহাইক্খণিকা রাজধীতরং উক্খিপিত্ৰা মণ্ডলপীঠিকাঠানং গচ্ছন্তী ‘‘মা ভাযী’’তি সঞ্ঞাপেত্ৰা মঞ্চে ঠপেসি. তস্মিং খণে কুমারো মরিচচুণ্ণং নাসায পক্খিপিত্ৰা খিপি. তেন খিপিতমত্তেযেৰ মহাইক্খণিকা রাজধীতরং পহায মহারৰং রৰমানা সব্বপঠমং পলাযি, তস্সা পলাতকালতো পট্ঠায একোপি ঠাতুং সমত্থো নাম নাহোসি, গহিতগহিতানি আৰুধানি ছড্ডেত্ৰা সব্বে পলাযিংসু. কুমারো যথাসম্মন্তিতং সব্বং কত্ৰা রাজধীতরং আদায অত্তনো নিৰেসনং অগমাসি.

ইক্খণিকা গন্ত্ৰা তং কারণং রঞ্ঞো আরোচেসি. রাজা ‘‘পকতিযাপি সা মযা তস্সেৰত্থায পুট্ঠা, পাযাসে ছড্ডিতসপ্পি ৰিয জাত’’ন্তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা অপরভাগে ভাগিনেয্যস্স রজ্জং দত্ৰা ধীতরং মহাদেৰিং কারেসি. সো তায সদ্ধিং সমগ্গৰাসং ৰসমানো ধম্মেন রজ্জং কারেসি. সোপি অসিলক্খণপাঠকো তস্সেৰ উপট্ঠাকো অহোসি. তস্সেকদিৰসং রাজূপট্ঠানং আগন্ত্ৰা পটিসূরিযং ঠত্ৰা উপট্ঠহন্তস্স লাখা ৰিলীযি, পটিনাসিকা ভূমিযং পতি. সো লজ্জায অধোমুখো অট্ঠাসি. অথ নং রাজা পরিহসন্তো ‘‘আচরিয, মা চিন্তযিত্থ, খিপিতং নাম একস্স কল্যাণং হোতি, একস্স পাপকং. তুম্হেহি খিপিতেন নাসিকা ছিজ্জীযিত্থ, মযং পন খিপন্তা মাতুলধীতরং লভিত্ৰা রজ্জং পাপুণিম্হা’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১২৬. ‘‘তথেৰেকস্স কল্যাণং, তথেৰেকস্স পাপকং;

তস্মা সব্বং ন কল্যাণং, সব্বং ৰাপি ন পাপক’’ন্তি.

তত্থ তথেৰেকস্সাতি তদেৰেকস্স. অযমেৰ ৰা পাঠো. দুতিযপদেপি এসেৰ নযো.

ইতি সো ইমায গাথায তং কারণং আহরিত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমায দেসনায লোকসম্মতানং কল্যাণপাপকানং অনেকংসিকভাৰং পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অসিলক্খণপাঠকোৰ এতরহি অসিলক্খণপাঠকো, ভাগিনেয্যরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

অসিলক্খণজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.

[১২৭] ৭. কলণ্ডুকজাতকৰণ্ণনা

তে দেসা তানি ৰত্থূনীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং ৰিকত্থকভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. তত্থ দ্ৰেপি ৰত্থূনি কটাহকজাতকসদিসানেৰ.

ইধ পনেস বারাণসিসেট্ঠিনো দাসো কলণ্ডুকো নাম অহোসি. তস্স পলাযিত্ৰা পচ্চন্তৰাসিসেট্ঠিনো ধীতরং গহেত্ৰা মহন্তেন পরিৰারেন ৰসনকালে বারাণসিসেট্ঠি পরিযেসাপেত্ৰাপি তস্স গতট্ঠানং অজানন্তো ‘‘গচ্ছ, কলণ্ডুকং পরিযেসা’’তি অত্তনা পুট্ঠং সুকপোতকং পেসেসি. সুকপোতকো ইতো চিতো চ ৰিচরন্তো তং নগরং পাপুণি. তস্মিঞ্চ কালে কলণ্ডুকো নদীকীল়ং কীল়িতুকামো বহুং মালাগন্ধৰিলেপনঞ্চেৰ খাদনীযভোজনীযানি চ গাহাপেত্ৰা নদিং গন্ত্ৰা সেট্ঠিধীতায সদ্ধিং নাৰং আরুয্হ উদকে কীল়তি. তস্মিঞ্চ পদেসে নদীকীল়ং কীল়ন্তা ইস্সরজাতিকা তিখিণভেসজ্জপরিভাৰিতং খীরং পিৰন্তি, তেন তেসং দিৰসভাগম্পি উদকে কীল়ন্তানং সীতং ন বাধতি. অযং পন কলণ্ডুকো খীরগণ্ডূসং গহেত্ৰা মুখং ৰিক্খালেত্ৰা তং খীরং নুট্ঠুভতি. নুট্ঠুভন্তোপি উদকে অনুট্ঠুভিত্ৰা সেট্ঠিধীতায সীসে নুট্ঠুভতি. সুকপোতকোপি নদীতীরং গন্ত্ৰা একিস্সা উদুম্বরসাখায নিসীদিত্ৰা ওলোকেত্ৰা কলণ্ডুকং সঞ্জানিত্ৰা সেট্ঠিধীতায সীসে নুট্ঠুভন্তং দিস্ৰা ‘‘অরে, কলণ্ডুক দাস, অত্তনো জাতিঞ্চ ৰসনট্ঠানঞ্চ অনুস্সর, খীরগণ্ডূসং গহেত্ৰা মুখং ৰিক্খালেত্ৰা জাতিসম্পন্নায সুখসংৰড্ঢায সেট্ঠিধীতায সীসে মা নুট্ঠুভি, অত্তনো পমাণং ন জানাসী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১২৭. ‘‘তে দেসা তানি ৰত্থূনি, অহঞ্চ ৰনগোচরো;

অনুৰিচ্চ খো তং গণ্হেয্যুং, পিৰ খীরং কলণ্ডুকা’’তি.

তত্থ তে দেসা তানি ৰত্থূনীতি মাতুকুচ্ছিং সন্ধায ৰদতি. অযমেত্থাধিপ্পাযো – যত্থ তে ৰসিতং, ন তে খত্তিযধীতাদীনং কুচ্ছিদেসা. যত্থ ৰাসি পতিট্ঠিতো, ন তানি খত্তিযধীতাদীনং কুচ্ছিৰত্থূনি. অথ খো দাসিকুচ্ছিযং ত্ৰং ৰসি চেৰ পতিট্ঠিতো চাতি. অহঞ্চ ৰনগোচরোতি তিরচ্ছানভূতোপি এতমত্থং জানামীতি দীপেতি. অনুৰিচ্চ খো তং গণ্হেয্যুন্তি এৰং অনাচারং চরমানং মযা গন্ত্ৰা আরোচিতে অনুৰিচ্চ জানিত্ৰা তৰ সামিকা তাল়েত্ৰা চেৰ লক্খণাহতঞ্চ কত্ৰা তং গণ্হেয্যুং, গহেত্ৰা গমিস্সন্তি, তস্মা অত্তনো পমাণং ঞত্ৰা সেট্ঠিধীতায সীসে অনুট্ঠুভিত্ৰা পিৰ খীরং. কলণ্ডুকাতি তং নামেনালপতি.

কলণ্ডুকোপি সুৰপোতকং সঞ্জানিত্ৰা ‘‘মং পাকটং করেয্যা’’তি ভযেন ‘‘এহি, সামি, কদা আগতোসী’’তি আহ. সুকো ‘‘ন এস মং হিতকামতায পক্কোসতি, গীৰং পন মে ৰট্টেত্ৰা মারেতুকামো’’তি ঞত্ৰাৰ ‘‘ন মে তযা অত্থো’’তি ততো উপ্পতিত্ৰা বারাণসিং গন্ত্ৰা যথাদিট্ঠং সেট্ঠিনো ৰিত্থারেন কথেসি. সেট্ঠি ‘‘অযুত্তং তেন কত’’ন্তি ৰত্ৰা গন্ত্ৰা তস্স আণং কারেত্ৰা বারাণসিমেৰ নং আনেত্ৰা দাসপরিভোগেন পরিভুঞ্জি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কলণ্ডুকো অযং ভিক্খু অহোসি, বারাণসিসেট্ঠি পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

কলণ্ডুকজাতকৰণ্ণনা সত্তমা.

[১২৮] ৮. বিল়ারৰতজাতকৰণ্ণনা

যো ৰে ধম্মং ধজং কত্ৰাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং কুহকভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. তদা হি সত্থা তস্স কুহকভাৰে আরোচিতে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেস কুহকোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো মূসিকযোনিযং পটিসন্ধিং গহেত্ৰা ৰুড্ঢিমন্ৰায মহাসরীরো সূকরচ্ছাপকসদিসো হুত্ৰা অনেকসতমূসিকাহি পরিৰুতো অরঞ্ঞে ৰিহরতি. অথেকো সিঙ্গালো ইতো চিতো চ ৰিচরন্তো তং মূসিকযূথং দিস্ৰা ‘‘ইমা মূসিকা ৰঞ্চেত্ৰা খাদিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা মূসিকানং আসযস্স অৰিদূরে সূরিযাভিমুখো ৰাতং পিৰন্তো একেন পাদেন অট্ঠাসি. বোধিসত্তো গোচরায চরমানো তং দিস্ৰা ‘‘সীলৰা এসো ভৰিস্সতী’’তি তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘ভন্তে, ত্ৰং কো নামো’’তি পুচ্ছি. ‘‘ধম্মিকো নামা’’তি. ‘‘চত্তারো পাদে ভূমিযং অঠপেত্ৰা কস্মা একেনেৰ ঠিতোসী’’তি. ‘‘মযি চত্তারো পাদে পথৰিযং ঠপেন্তে পথৰী ৰহিতুং ন সক্কোতি, তস্মা একেনেৰ তিট্ঠামী’’তি. ‘‘মুখং ৰিৰরিত্ৰা কস্মা ঠিতোসী’’তি? ‘‘মযং অঞ্ঞং ন ভক্খযাম, ৰাতমেৰ ভক্খযামা’’তি. ‘‘অথ কস্মা সূরিযাভিমুখো তিট্ঠসী’’তি? ‘‘সূরিযং নমস্সামী’’তি. বোধিসত্তো তস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘সীলৰা এসো ভৰিস্সতী’’তি ততো পট্ঠায মূসিকগণেন সদ্ধিং সাযং পাতং তস্স উপট্ঠানং গচ্ছতি.

অথস্স উপট্ঠানং কত্ৰা গমনকালে সিঙ্গালো সব্বপচ্ছিমং মূসিকং গহেত্ৰা মংসং খাদিত্ৰা অজ্ঝোহরিত্ৰা মুখং পুঞ্ছিত্ৰা তিট্ঠতি. অনুপুব্বেন মূসিকগণো তনুকো জাতো. মূসিকা ‘‘পুব্বে অম্হাকং অযং আসযো নপ্পহোতি, নিরন্তরা তিট্ঠাম. ইদানি সিথিলা, এৰম্পি আসযো ন পূরতেৰ, কিং নু খো এত’’ন্তি বোধিসত্তস্স তং পৰত্তিং আরোচেসুং. বোধিসত্তো ‘‘কেন নু খো কারণেন মুসিকা তনুত্তং গতা’’তি চিন্তেন্তো সিঙ্গালে আসঙ্কং ঠপেত্ৰা ‘‘ৰীমংসিস্সামি ন’’ন্তি উপট্ঠানকালে সেসমূসিকা পুরতো কত্ৰা সযং পচ্ছতো অহোসি. সিঙ্গালো তস্স উপরি পক্খন্দি, বোধিসত্তো অত্তনো গহণত্থায তং পক্খন্দন্তং দিস্ৰা নিৰত্তিত্ৰা ‘‘ভো সিঙ্গাল, ইদং তে ৰতসমাদানং ন ধম্মসুধম্মতায, পরেসং পন ৰিহিংসনত্থায ধম্মং ধজং কত্ৰা চরসী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১২৮. ‘‘যো ৰে ধম্মং ধজং কত্ৰা, নিগূল়্হো পাপমাচরে;

ৰিস্সাসযিত্ৰা ভূতানি, বিল়ারং নাম তং ৰত’’ন্তি.

তত্থ যো ৰেতি খত্তিযাদীসু যো কোচিদেৰ. ধম্মং ধজং কত্ৰাতি দসকুসলকম্মপথধম্মং ধজং করিত্ৰা, কূটং করোন্তো ৰিয উস্সাপেত্ৰা দস্সেন্তোতি অত্থো. ৰিস্সাসযিত্ৰাতি ‘‘সীলৰা অয’’ন্তি সঞ্ঞায সঞ্জাতৰিস্সাসানি কত্ৰা. বিল়ারং নাম তং ৰতন্তি তং এৰং ধম্মং ধজং কত্ৰা রহো পাপানি করোন্তস্স ৰতং কেরাটিকৰতং নাম হোতীতি অত্থো.

মূসিকরাজা কথেন্তোৰ উপ্পতিত্ৰা তস্স গীৰাযং পতিত্ৰা হনুকস্স হেট্ঠা অন্তোগলনাল়িযং ডংসিত্ৰা গলনাল়িং ফালেত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেসি. মূসিকগণো নিৰত্তিত্ৰা সিঙ্গালং ‘‘মুরু মুরূ’’তি খাদিত্ৰা অগমাসি. পঠমাগতাৰ কিরস্স মংসং লভিংসু, পচ্ছা আগতা ন লভিংসু. ততো পট্ঠায মূসিকগণো নিব্ভযো জাতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সিঙ্গালো কুহকভিক্খু অহোসি, মূসিকরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

বিল়ারৰতজাতকৰণ্ণনা অট্ঠমা.

[১২৯] ৯. অগ্গিকভারদ্ৰাজজাতকৰণ্ণনা

নাযং সিখা পুঞ্ঞহেতূতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কুহকঞ্ঞেৰ ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি.

অতীতস্মিঞ্হি বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো মূসিকরাজা হুত্ৰা অরঞ্ঞে ৰসতি. অথেকো সিঙ্গালো দৰডাহে উট্ঠিতে পলাযিতুং অসক্কোন্তো একস্মিং রুক্খে সীসং আহচ্চ অট্ঠাসি. তস্স সকলসরীরে লোমানি ঝাযিংসু, রুক্খং আহচ্চ ঠিতট্ঠানে পন মত্থকে চূল়া ৰিয থোকানি লোমানি অট্ঠংসু. সো একদিৰসং সোণ্ডিযং পানীযং পিৰন্তো ছাযং ওলোকেন্তো চূল়ং দিস্ৰা ‘‘উপ্পন্নং দানি মে ভণ্ডমূল’’ন্তি অরঞ্ঞে ৰিচরন্তো তং মূসিকাদরিং দিস্ৰা ‘‘ইমা মূসিকা ৰঞ্চেত্ৰা খাদিস্সামী’’তি হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ অৰিদূরে অট্ঠাসি. অথ নং বোধিসত্তো গোচরায চরন্তো দিস্ৰা ‘‘সীলৰা অয’’ন্তি সঞ্ঞায উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ত্ৰং কিন্নামোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং অগ্গিকভারদ্ৰাজো নামা’’তি. ‘‘অথ কস্মা আগতোসী’’তি? ‘‘তুম্হাকং রক্খনত্থাযা’’তি. ‘‘কিন্তি কত্ৰা অম্হে রক্খিস্সসী’’তি? ‘‘অহং অঙ্গুট্ঠগণনং নাম জানামি, তুম্হাকং পাতোৰ নিক্খমিত্ৰা গোচরায গমনকালে ‘এত্তকা’তি গণেত্ৰা পচ্চাগমনকালেপি গণেস্সামি, এৰং সাযং পাতং গণেন্তো রক্খিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি রক্খ মাতুলা’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা নিক্খমনকালে ‘‘একো দ্ৰে তযো’’তি গণেত্ৰা পচ্চাগমনকালেপি তথেৰ গণেত্ৰা সব্বপচ্ছিমং গহেত্ৰা খাদতি. সেসং পুরিমসদিসমেৰ.

ইধ পন মূসিকরাজা নিৰত্তিত্ৰা ঠিতো ‘‘ভো অগ্গিকভারদ্ৰাজ, নাযং তৰ ধম্মসুধম্মতায মত্থকে চূল়া ঠপিতা, কুচ্ছিকারণা পন ঠপিতা’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১২৯. ‘‘নাযং সিখা পুঞ্ঞহেতু, ঘাসহেতু অযং সিখা;

নাগুট্ঠিগণনং যাতি, অলং তে হোতু অগ্গিকা’’তি.

তত্থ নাগুট্ঠিগণনং যাতীতি ‘‘অঙ্গুট্ঠিগণনা’’তি অঙ্গুট্ঠগণনা ৰুচ্চতি, অযং মূসিকগণো অঙ্গুট্ঠগণনং ন গচ্ছতি ন উপেতি ন পূরেতি, পরিক্খযং গচ্ছতীতি অত্থো. অলং তে হোতু অগ্গিকাতি সিঙ্গালং নামেন আলপন্তো আহ. এত্তাৰতা তে অলং হোতু, ন ইতো পরং মূসিকে খাদিস্সসি. অম্হেহি ৰা তযা সদ্ধিং সংৰাসো অলং হোতু, ন মযং ইদানি তযা সদ্ধিং ৰসিস্সামাতিপি অত্থো. সেসং পুরিমসদিসমেৰ.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা সিঙ্গালো অযং ভিক্খু অহোসি, মূসিকরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

অগ্গিকভারদ্ৰাজজাতকৰণ্ণনা নৰমা.

[১৩০] ১০. কোসিযজাতকৰণ্ণনা

যথা ৰাচা চ ভুঞ্জস্সূতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং সাৰত্থিযং মাতুগামং আরব্ভ কথেসি. সা কিরেকস্স সদ্ধাসম্পন্নস্স উপাসকব্রাহ্মণস্স ব্রাহ্মণী দুস্সীলা পাপধম্মা রত্তিং অতিচরিত্ৰা দিৰা কিঞ্চি কম্মং অকত্ৰা গিলানালযং দস্সেত্ৰা নিত্থুনমানা নিপজ্জতি. অথ নং ব্রাহ্মণো ‘‘কিং তে ভদ্দে অফাসুক’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘ৰাতা মে ৰিজ্ঝন্তী’’তি. ‘‘অথ কিং লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি? ‘‘সিনিদ্ধমধুরানি পণীতপণীতানি যাগুভত্ততেলাদীনী’’তি. ব্রাহ্মণো যং যং সা ইচ্ছতি, তং তং আহরিত্ৰা দেতি, দাসো ৰিয সব্বকিচ্চানি করোতি. সা পন ব্রাহ্মণস্স গেহং পৰিট্ঠকালে নিপজ্জতি, বহি নিক্খন্তকালে জারেহি সদ্ধিং ৰীতিনামেতি.

অথ ব্রাহ্মণো ‘‘ইমিস্সা সরীরে ৰিজ্ঝনৰাতানং পরিযন্তো ন পঞ্ঞাযতী’’তি একদিৰসং গন্ধমালাদীনি আদায জেতৰনং গন্ত্ৰা সত্থারং পূজেত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিত্ৰা ‘‘কিং, ব্রাহ্মণ, ন পঞ্ঞাযসী’’তি ৰুত্তে ‘‘ভন্তে, ব্রাহ্মণিযা কির মে সরীরে ৰাতা ৰিজ্ঝন্তি, স্ৰাহং তস্সা সপ্পিতেলাদীনি চেৰ পণীতপণীতভোজনানি চ পরিযেসামি, সরীরমস্সা ঘনং ৰিপ্পসন্নচ্ছৰিৰণ্ণং জাতং, ৰাতরোগস্স পন পরিযন্তো ন পঞ্ঞাযতি. অহং তং পটিজগ্গন্তোৰ ইধাগমনস্স ওকাসং ন লভামী’’তি আহ. সত্থা ব্রাহ্মণিযা পাপভাৰং ঞত্ৰা ‘‘ব্রাহ্মণ, ‘এৰং নিপন্নস্স মাতুগামস্স রোগে অৰূপসমন্তে ইদঞ্চিদঞ্চ ভেসজ্জং কাতুং ৰট্টতী’তি পুব্বেপি তে পণ্ডিতেহি কথিতং, ভৰসঙ্খেপগতত্তা পন ন সল্লক্খেসী’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ব্রাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৰা বারাণসিযং দিসাপামোক্খো আচরিযো অহোসি. একসতরাজধানীসু খত্তিযকুমারা চ ব্রাহ্মণকুমারা চ যেভুয্যেন তস্সেৰ সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হন্তি. অথেকো জনপদৰাসী ব্রাহ্মণমাণৰো বোধিসত্তস্স সন্তিকে তযো ৰেদে অট্ঠারস চ ৰিজ্জাট্ঠানানি উগ্গণ্হিত্ৰা বারাণসিযংযেৰ কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৰা দিৰসে দিৰসে দ্ৰত্তিক্খত্তুং বোধিসত্তস্স সন্তিকং আগচ্ছতি. তস্স ব্রাহ্মণী দুস্সীলা অহোসি পাপধম্মাতি সব্বং পচ্চুপ্পন্নৰত্থুসদিসমেৰ.

বোধিসত্তো পন ‘‘ইমিনা কারণেন ওৰাদগহণায ওকাসং ন লভামী’’তি ৰুত্তে ‘‘সা মাণৰিকা ইমং ৰঞ্চেত্ৰা নিপজ্জতী’’তি ঞত্ৰা ‘‘তস্সা রোগানুচ্ছৰিকং ভেসজ্জং আচিক্খিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা আহ ‘‘তাত, ত্ৰং ইতো পট্ঠায তস্সা সপ্পিখীররসাদীনি মা অদাসি, গোমুত্তে পন পঞ্চপণ্ণানি ফলাদীনি চ পক্খিপিত্ৰা কোট্টেত্ৰা নৰতম্বলোহভাজনে পক্খিপিত্ৰা লোহগন্ধং গাহাপেত্ৰা রজ্জুং ৰা যোত্তং ৰা রুক্খং ৰা লতং ৰা গহেত্ৰা ‘ইদং তে রোগস্স অনুচ্ছৰিকভেসজ্জং, ইদং ৰা পিৰ, উট্ঠায ৰা তযা ভুত্তভত্তস্স অনুচ্ছৰিকং কম্মং করোহী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথং ৰদেয্যাসি. ‘‘সচে ভেসজ্জং ন পিৰতি, অথ নং রজ্জুযা ৰা যোত্তেন ৰা রুক্খেন ৰা লতায ৰা কতিচি পহারে পহরিত্ৰা কেসেসু গহেত্ৰা আকড্ঢিত্ৰা কপ্পরেন পোথেয্যাসি, সা তঙ্খণঞ্ঞেৰ উট্ঠায কম্মং করিস্সতী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা ৰুত্তনিযামেনেৰ ভেসজ্জং কত্ৰা ‘‘ভদ্দে, ইমং ভেসজ্জং পিৰা’’তি আহ. ‘‘কেন তে ইদং আচিক্খিত’’ন্তি? ‘‘আচরিযেন, ভদ্দে’’তি. ‘‘অপনেহি তং, ন পিৰিস্সামী’’তি. মাণৰো ‘‘ন ত্ৰং অত্তনো রুচিযা পিৰিস্সসী’’তি রজ্জুং গহেত্ৰা ‘‘অত্তনো রোগস্স অনুচ্ছৰিকং ভেসজ্জং ৰা পিৰ, যাগুভত্তানুচ্ছৰিকং কম্মং ৰা করোহী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১৩০. ‘‘যথাৰাচা চ ভুঞ্জস্সু, যথাভুত্তঞ্চ ব্যাহর;

উভযং তে ন সমেতি, ৰাচা ভুত্তঞ্চ কোসিযে’’তি.

তত্থ যথাৰাচা চ ভুঞ্জস্সূতি যথা তে ৰাচা, তথা ভুঞ্জস্সু, ‘‘ৰাতা মে ৰিজ্ঝন্তী’’তি ৰাচায অনুচ্ছৰিকমেৰ কত্ৰা ভুঞ্জস্সূতি অত্থো. ‘‘যথাৰাচং ৰা’’তিপি পাঠো যুজ্জতি, ‘‘যথাৰাচাযা’’তিপি পঠন্তি, সব্বত্থ অযমেৰ অত্থো. যথাভুত্তঞ্চ ব্যাহরাতি যং যথা তে ভুত্তং, তস্স অনুচ্ছৰিকমেৰ ব্যাহর, ‘‘অরোগম্হী’’তি ৰত্ৰা গেহে কত্তব্বং করোসীতি অত্থো. ‘‘যথাভূতঞ্চা’’তিপি পাঠো, অথ ৰা অরোগম্হীতি যথাভূতমেৰ ৰত্ৰা কম্মং করোহীতি অত্থো. উভযং তে ন সমেতি, ৰাচাভুত্তঞ্চ কোসিযেতি যা চ তে অযং ৰাচা ‘‘ৰাতা মং ৰিজ্ঝন্তী’’তি যঞ্চ তে ইদং পণীতভোজনং ভুত্তং, ইদং উভযম্পি তুয্হং ন সমেতি, তস্মা উট্ঠায কম্মং করোহি. ‘‘কোসিযে’’তি তং গোত্তেনালপতি.

এৰং ৰুত্তে কোসিযব্রাহ্মণধীতা ‘‘আচরিযেন উস্সুক্কং আপন্নকালতো পট্ঠায ন সক্কা মযা এস ৰঞ্চেতুং, উট্ঠায কম্মং করিস্সামী’’তি উট্ঠায কম্মং অকাসি. ‘‘আচরিযেন মে দুস্সীলভাৰো ঞাতো, ইদানি ন সক্কা ইতো পট্ঠায পুন এৰরূপং কাতু’’ন্তি আচরিযে গারৰেন পাপকম্মতোপি ৰিরমিত্ৰা সীলৰতী অহোসি. সাপি ব্রাহ্মণী ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধেন কিরম্হি ঞাতা’’তি সত্থরিপি গারৰেন ন পুন অনাচারং অকাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা জযম্পতিকা ইদানি জযম্পতিকাৰ, আচরিযো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

কোসিযজাতকৰণ্ণনা দসমা.

কুসনাল়িৰগ্গো তেরসমো.

তস্সুদ্দানং –

কুসনাল়ি চ দুম্মেধং, নঙ্গলীসম্বকটাহং;

অসিলক্খণকলণ্ডুকং, বিল়ারগ্গিককোসিযন্তি.