১২. হংচিৰগ্গো

[১১১] ১. গদ্রভপঞ্হজাতকৰণ্ণনা

হংচি তুৰং এৰমঞ্ঞসীতি অযম্পি গদ্রভপঞ্হো মহাউমঙ্গজাতকেযেৰ (জা. ২.২২.৫৯০ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি.

গদ্রভপঞ্হজাতকৰণ্ণনা পঠমা.

[১১২] ২. অমরাদেৰীপঞ্হজাতকৰণ্ণনা

যেন সত্তুবিলঙ্গা চাতি অযম্পি অমরাদেৰিপঞ্হো নাম তত্থেৰ আৰি ভৰিস্সতি.

অমরাদেৰীপঞ্হজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.

[১১৩] ৩. সিঙ্গালজাতকৰণ্ণনা

সদ্দহাসি সিঙ্গালস্সাতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তং আরব্ভ কথেসি. তস্মিঞ্হি সমযে ভিক্খূ ধম্মসভাযং সন্নিপতিত্ৰা ‘‘আৰুসো, দেৰদত্তেন পঞ্চ ভিক্খুসতানি আদায গযাসীসং গন্ত্ৰা ‘যং সমণো গোতমো করোতি, ন সো ধম্মো. যমহং করোমি, অযমেৰ ধম্মো’তি তে ভিক্খূ অত্তনো লদ্ধিং গাহাপেত্ৰা ঠানপ্পত্তং মুসাৰাদং কত্ৰা সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৰা একসীমায দ্ৰে উপোসথা কতা’’তি দেৰদত্তস্স অগুণকথং কথেন্তা নিসীদিংসু. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, দেৰদত্তো ইদানেৰ মুসাৰাদী, পুব্বেপি মুসাৰাদীযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সুসানৰনে রুক্খদেৰতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. তদা বারাণসিযং নক্খত্তং ঘুট্ঠং অহোসি. মনুস্সা ‘‘যক্খবলিকম্মং করোমা’’তি তেসু তেসু চচ্চররচ্ছাদিট্ঠানেসু মচ্ছমংসাদীনি ৰিপ্পকিরিত্ৰা কপালকেসু বহুং সুরং ঠপযিংসু. অথেকো সিঙ্গালো অড্ঢরত্তসমযে নিদ্ধমনেন নগরং পৰিসিত্ৰা মচ্ছমংসং খাদিত্ৰা সুরং পিৰিত্ৰা পুন্নাগগচ্ছন্তরং পৰিসিত্ৰা যাৰ অরুণুগ্গমনা নিদ্দং ওক্কমি. সো পবুজ্ঝিত্ৰা আলোকং দিস্ৰা ‘‘ইদানি নিক্খমিতুং ন সক্কা’’তি মগ্গসমীপং গন্ত্ৰা অদিস্সমানো নিপজ্জিত্ৰা অঞ্ঞে মনুস্সে দিস্ৰাপি কিঞ্চি অৰত্ৰা একং ব্রাহ্মণং মুখধোৰনত্থায গচ্ছন্তং দিস্ৰা চিন্তেসি ‘‘ব্রাহ্মণা নাম ধনলোলা হোন্তি, ইমং ধনেন পলোভেত্ৰা যথা মং উপকচ্ছকন্তরে কত্ৰা উত্তরাসঙ্গেন পটিচ্ছাদেত্ৰা নগরা নীহরতি, তথা করিস্সামী’’তি. সো মনুস্সভাসায ‘‘ব্রাহ্মণা’’তি আহ. সো নিৰত্তিত্ৰা ‘‘কো মং পক্কোসতী’’তি আহ. ‘‘অহং, ব্রাহ্মণা’’তি. ‘‘কিংকারণা’’তি. ‘‘ব্রাহ্মণ, ময্হং দ্ৰে কহাপণসতানি অত্থি. সচে মং উপকচ্ছকন্তরে কত্ৰা উত্তরাসঙ্গেন পটিচ্ছাদেত্ৰা যথা ন কোচি পস্সতি, তথা নগরা নিক্খামেতুং সক্কোসি, তুয্হং তে কহাপণে দস্সামী’’তি. ব্রাহ্মণো ধনলোভেন ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা তং তথা কত্ৰা আদায নগরা নিক্খমিত্ৰা থোকং অগমাসি. অথ নং সিঙ্গালো পুচ্ছি ‘‘কতরট্ঠানং, ব্রাহ্মণা’’তি? ‘‘অসুকং নামা’’তি. ‘‘অঞ্ঞং থোকং ঠানং গচ্ছা’’তি. এৰং পুনপ্পুনং ৰদন্তো মহাসুসানং পত্ৰা ‘‘ইধ মং ওতারেহী’’তি আহ. তত্থ নং ওতারেসি. অথ সিঙ্গালো ‘‘তেন হি, ব্রাহ্মণ, উত্তরিসাটকং পত্থরা’’তি আহ. সো ধনলোভেন ‘‘সাধূ’’তি পত্থরি. অথ নং ‘‘ইমং রুক্খমূলং খণাহী’’তি পথৰিখণনে যোজেত্ৰা ব্রাহ্মণস্স উত্তরিসাটকং অভিরুয্হ চতূসু কণ্ণেসু চ মজ্ঝে চাতি পঞ্চসু ঠানেসু সরীরনিস্সন্দং পাতেত্ৰা মক্খেত্ৰা চেৰ তেমেত্ৰা চ সুসানৰনং পাৰিসি. বোধিসত্তো রুক্খৰিটপে ঠত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১১৩. ‘‘সদ্দহাসি সিঙ্গালস্স, সুরাপীতস্স ব্রাহ্মণ;

সিপ্পিকানং সতং নত্থি, কুতো কংসসতা দুৰে’’তি.

তত্থ সদ্দহাসীতি সদ্দহসি, অযমেৰ ৰা পাঠো, পত্তিযাযসীতি অত্থো. সিপ্পিকানং সতং নত্থীতি এতস্স হি সিপ্পিকাসতম্পি নত্থি. কুতো কংসসতা দুৰেতি দ্ৰে কহাপণসতানি পনস্স কুতো এৰাতি.

বোধিসত্তো ইমং গাথং ৰত্ৰা ‘‘গচ্ছ, ব্রাহ্মণ, তৰ সাটকং ধোৰিত্ৰা ন্হাযিত্ৰা অত্তনো কম্মং করোহী’’তি ৰত্ৰা অন্তরধাযি. ব্রাহ্মণো তথা কত্ৰা ‘‘ৰঞ্চিতো ৰতম্হী’’তি দোমনস্সপ্পত্তো পক্কামি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সিঙ্গালো দেৰদত্তো অহোসি, রুক্খদেৰতা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সিঙ্গালজাতকৰণ্ণনা ততিযা.

[১১৪] ৪. মিতচিন্তীজাতকৰণ্ণনা

বহুচিন্তী অপ্পচিন্তীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো দ্ৰে মহল্লকত্থেরে আরব্ভ কথেসি. তে কির জনপদে একস্মিং অরঞ্ঞাৰাসে ৰস্সং ৰসিত্ৰা ‘‘সত্থু দস্সনত্থায গচ্ছিস্সামা’’তি পাথেয্যং সজ্জেত্ৰা ‘‘অজ্জ গচ্ছাম, স্ৰে গচ্ছামা’’তি মাসং অতিক্কামেত্ৰা পুন পাথেয্যং সজ্জেত্ৰা তথেৰ মাসং, পুন মাসন্তি এৰং অত্তনো কুসীতভাৰেন চেৰ নিৰাসট্ঠানে চ অপেক্খায তযো মাসে অতিক্কামেত্ৰা ততো নিক্খম্ম জেতৰনং গন্ত্ৰা সভাগট্ঠানে পত্তচীৰরং পটিসামেত্ৰা সত্থারং পস্সিংসু. অথ নে ভিক্খূ পুচ্ছিংসু ‘‘চিরং ৰো, আৰুসো, বুদ্ধুপট্ঠানং অকরোন্তানং, কস্মা এৰং চিরাযিত্থা’’তি? তে তমত্থং আরোচেসুং. অথ নেসং সো আলসিযকুসীতভাৰো ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটো জাতো. ধম্মসভাযম্পি তেসং ভিক্খূনমেৰ আলসিযভাৰং নিস্সায কথং সমুট্ঠাপেসুং. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে তে পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সচ্চং কির তুম্হে, ভিক্খৰে, অলসা কুসীতা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰেতে অলসা, পুব্বেপি অলসা চেৰ নিৰাসট্ঠানে চ সালযা সাপেক্খা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বারাণসিনদিযং তযো মচ্ছা অহেসুং, বহুচিন্তী, অপ্পচিন্তী, মিতচিন্তীতি তেসং নামানি. তে অরঞ্ঞতো মনুস্সপথং আগমিংসু. তত্থ মিতচিন্তী ইতরে দ্ৰে এৰমাহ ‘‘অযং মনুস্সপথো নাম সাসঙ্কো সপ্পটিভযো, কেৰট্টা নানপ্পকারানি জালকুমিনাদীনি খিপিত্ৰা মচ্ছে গণ্হন্তি, মযং অরঞ্ঞমেৰ গচ্ছামা’’তি. ইতরে দ্ৰে জনা অলসতায চেৰ আমিসগিদ্ধতায চ ‘‘অজ্জ গচ্ছাম, স্ৰে গচ্ছামা’’তি তযো মাসে অতিক্কামেসুং. অথ কেৰট্টা নদিযং জালং খিপিংসু. বহুচিন্তী চ অপ্পচিন্তী চ গোচরং গণ্হন্তা পুরতো গচ্ছন্তি. তে অত্তনো অন্ধবালতায জালগন্ধং অসল্লক্খেত্ৰা জালকুচ্ছিমেৰ পৰিসিংসু. মিতচিন্তী পচ্ছতো আগচ্ছন্তো জালগন্ধং সল্লক্খেত্ৰা তেসঞ্চ জালকুচ্ছিং পৰিট্ঠভাৰং ঞত্ৰা ‘‘ইমেসং কুসীতানং অন্ধবালানং জীৰিতদানং দস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা বহিপস্সেন জালকুচ্ছিট্ঠানং গন্ত্ৰা জালকুচ্ছিং ফালেত্ৰা নিক্খন্তসদিসো হুত্ৰা উদকং আলুল়েন্তো জালস্স পুরতো পতিত্ৰা পুন জালকুচ্ছিং পৰিসিত্ৰা পচ্ছিমভাগেন ফালেত্ৰা নিক্খন্তসদিসো উদকং আলুল়েন্তো পচ্ছিমভাগে পতি. কেৰট্টা ‘‘মচ্ছা জালং ফালেত্ৰা গতা’’তি মঞ্ঞমানা জালকোটিযং গহেত্ৰা উক্খিপিংসু. তে দ্ৰেপি মচ্ছা জালতো মুচ্চিত্ৰা উদকে পতিংসু. ইতি তেহি মিতচিন্তিং নিস্সায জীৰিতং লদ্ধং.

সত্থা ইমং অতীতং আহরিত্ৰা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১১৪. ‘‘বহুচিন্তী অপ্পচিন্তী, উভো জালে অবজ্ঝরে;

মিতচিন্তী পমোচেসি, উভো তত্থ সমাগতা’’তি.

তত্থ বহুচিন্তীতি বহুচিন্তনতায ৰিতক্কবহুলতায এৰংলদ্ধনামো. ইতরেসুপি দ্ৰীসু অযমেৰ নযো. উভো তত্থ সমাগতাতি মিতচিন্তিং নিস্সায লদ্ধজীৰিতা তত্থ উদকে পুন উভোপি জনা মিতচিন্তিনা সদ্ধিং সমাগতাতি অত্থো.

এৰং সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে মহল্লকা ভিক্খূ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু. তদা বহুচিন্তী চ অপ্পচিন্তী চ ইমে দ্ৰে অহেসুং, মিতচিন্তী পন অহমেৰ অহোসিন্তি.

মিতচিন্তীজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.

[১১৫] ৫. অনুসাসিকজাতকৰণ্ণনা

যাযঞ্ঞে মনুসাসতীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং অনুসাসিকং ভিক্খুনিং আরব্ভ কথেসি. সা কির সাৰত্থিৰাসিনী একা কুলধীতা পব্বজিত্ৰা উপসম্পন্নকালতো পট্ঠায সমণধম্মে অননুযুত্তা আমিসগিদ্ধা হুত্ৰা যত্থ অঞ্ঞা ভিক্খুনিযো ন গচ্ছন্তি, তাদিসে নগরস্স একদেসে পিণ্ডায চরতি. অথস্সা মনুস্সা পণীতপিণ্ডপাতং দেন্তি. সা রসতণ্হায বজ্ঝিত্ৰা ‘‘সচে ইমস্মিং পদেসে অঞ্ঞাপি ভিক্খুনিযো পিণ্ডায চরিস্সন্তি, ময্হং লাভো পরিহাযিস্সতি. যথা এতং পদেসং অঞ্ঞা নাগচ্ছন্তি, এৰং মযা কাতুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা ভিক্খুনূপস্সযং গন্ত্ৰা ‘‘অয্যে, অসুকট্ঠানে চণ্ডো হত্থী, চণ্ডো অস্সো, চণ্ডো মেণ্ডো, চণ্ডো কুক্কুরো চরতি, সপরিস্সযট্ঠানং, মা তত্থ পিণ্ডায চরিত্থা’’তি ভিক্খুনিযো অনুসাসতি. তস্সা ৰচনং সুত্ৰা একা ভিক্খুনীপি তং পদেসং গীৰং পরিৰত্তেত্ৰা ন ওলোকেসি. তস্সা একস্মিং দিৰসে তস্মিং পদেসে পিণ্ডায চরন্তিযা ৰেগেনেকং গেহং পৰিসন্তিযা চণ্ডো মেণ্ডকো পহরিত্ৰা ঊরুট্ঠিকং ভিন্দি. মনুস্সা ৰেগেন উপধাৰিত্ৰা দ্ৰিধা ভিন্নং ঊরুট্ঠিকং একতো বন্ধিত্ৰা তং ভিক্খুনিং মঞ্চেনাদায ভিক্খুনূপস্সযং নযিংসু. ভিক্খুনিযো ‘‘অযং অঞ্ঞা ভিক্খুনিযো অনুসাসিত্ৰা সযং তস্মিং পদেসে চরন্তী ঊরুট্ঠিকং ভিন্দাপেত্ৰা আগতা’’তি পরিহাসং অকংসু. তম্পি তায কতকারণং ন চিরস্সেৰ ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটং অহোসি.

অথেকদিৰসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ ‘‘আৰুসো, অসুকা অনুসাসিকা ভিক্খুনী অঞ্ঞং অনুসাসিত্ৰা সযং তস্মিং পদেসে চরমানা চণ্ডেন মেণ্ডকেন ঊরুং ভিন্দাপেসী’’তি তস্সা অগুণকথং কথেসুং. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেসা অঞ্ঞে অনুসাসতিযেৰ, সযং পন ন ৰত্ততি, নিচ্চকালং দুক্খমেৰ অনুভোতী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো অরঞ্ঞে সকুণযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো সকুণজেট্ঠকো হুত্ৰা অনেকসকুণসহস্সপরিৰারো হিমৰন্তং পাৰিসি. তস্স তত্থ ৰসনকালে একা চণ্ডসকুণিকা মহাৰত্তনিমগ্গং গন্ত্ৰা গোচরং গণ্হাতি. সা তত্থ সকটেহি পতিতানি ৰীহিমুগ্গবীজাদীনি লভিত্ৰা ‘‘যথা ইদানি ইমং পদেসং অঞ্ঞে সকুণা নাগচ্ছন্তি, তথা করিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা সকুণসঙ্ঘস্স ওৰাদং দেতি ‘‘ৰত্তনিমহামগ্গো নাম সপ্পটিভযো, হত্থিঅস্সাদযো চেৰ চণ্ডগোণযুত্তযানাদীনি চ সঞ্চরন্তি, সহসা উপ্পতিতুম্পি ন সক্কা হোতি, ন তত্থ গন্তব্ব’’ন্তি. সকুণসঙ্ঘো তস্সা ‘‘অনুসাসিকা’’তেৰ নামং অকাসি.

সা একদিৰসং ৰত্তনিমহামগ্গে চরন্তী অতিমহাৰেগেন আগচ্ছন্তস্স যানস্স সদ্দং সুত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা ওলোকেত্ৰা ‘‘দূরে তাৰা’’তি চরতিযেৰ. অথ নং যানং ৰাতৰেগেন সীঘমেৰ সম্পাপুণি, সা উট্ঠাতুং নাসক্খি, চক্কেন দ্ৰিধা ছিন্দিত্ৰা গতা. সকুণজেট্ঠকো সকুণে সমানেন্তো তং অদিস্ৰা ‘‘অনুসাসিকা ন দিস্সতি, উপধারেথ ন’’ন্তি আহ. সকুণা উপধারেন্তা তং মহামগ্গে দ্ৰিধা ছিন্নং দিস্ৰা সকুণজেট্ঠকস্স আরোচেসুং. সকুণজেট্ঠকো ‘‘সা অঞ্ঞা সকুণিকা ৰারেত্ৰা সযং তত্থ চরমানা দ্ৰিধা ছিন্না’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১১৫. ‘‘যাযঞ্ঞে মনুসাসতি, সযং লোলুপ্পচারিনী;

সাযং ৰিপক্খিকা সেতি, হতা চক্কেন সাসিকা’’তি.

তত্থ যাযঞ্ঞে মনুসাসতীতি যকারো পদসন্ধিকরো, যা অঞ্ঞে অনুসাসতীতি অত্থো. সযং লোলুপ্পচারিনীতি অত্তনা লোলুপ্পচারিনী সমানা. সাযং ৰিপক্খিকা সেতীতি সা এসা ৰিহতপক্খা হুত্ৰা মহামগ্গে সযতি. হতা চক্কেন সাসিকাতি যানচক্কেন হতা সাসিকা সকুণিকাতি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অনুসাসিকা সকুণিকা অযং অনুসাসিকা ভিক্খুনী অহোসি, সকুণজেট্ঠকো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

অনুসাসিকজাতকৰণ্ণনা পঞ্চমা.

[১১৬] ৬. দুব্বচজাতকৰণ্ণনা

অতিকরমকরাচরিযাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং দুব্বচভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. তস্স ৰত্থু নৰকনিপাতে গিজ্ঝজাতকে (জা. ১.৯.১ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি. সত্থা পন তং ভিক্খুং আমন্তেত্ৰা ‘‘ভিক্খু ন ত্ৰং ইদানেৰ দুব্বচো, পুব্বেপি দুব্বচোযেৰ. দুব্বচভাৰেনেৰ পণ্ডিতানং ওৰাদং অকরোন্তো সত্তিপ্পহারেন জীৰিতক্খযং পত্তোসী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো লঙ্ঘনটকযোনিযং পটিসন্ধিং গহেত্ৰা ৰযপ্পত্তো পঞ্ঞৰা উপাযকুসলো অহোসি. সো একস্স লঙ্ঘনকস্স সন্তিকে সত্তিলঙ্ঘনসিপ্পং সিক্খিত্ৰা আচরিযেন সদ্ধিং সিপ্পং দস্সেন্তো ৰিচরতি. আচরিযো পনস্স চতুন্নংযেৰ সত্তীনং লঙ্ঘনসিপ্পং জানাতি, ন পঞ্চন্নং. সো একদিৰসং একস্মিং গামকে সিপ্পং দস্সেন্তো সুরামদমত্তো ‘‘পঞ্চ সত্তিযো লঙ্ঘিস্সামী’’তি পটিপাটিযা ঠপেসি. অথ নং বোধিসত্তো আহ ‘‘আচরিয, ত্ৰং পঞ্চসত্তিলঙ্ঘনসিপ্পং ন জানাসি, একং সত্তিং হর. সচে লঙ্ঘিস্সসি, পঞ্চমায সত্তিযা ৰিদ্ধো মরিস্সসী’’তি. সো সুট্ঠু মত্ততায ‘‘ত্ৰঞ্হি ময্হং পমাণং ন জানাসী’’তি তস্স ৰচনং অনাদিযিত্ৰা চতস্সো লঙ্ঘিত্ৰা পঞ্চমায সত্তিযা দণ্ডকে মধুকপুপ্ফং ৰিয আৰুতো পরিদেৰমানো নিপজ্জি. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘পণ্ডিতানং ৰচনং অকত্ৰা ইমং ব্যসনং পত্তোসী’’তি ইমং গাথমাহ –

১১৬. ‘‘অতিকরমকরাচরিয, ময্হম্পেতং ন রুচ্চতি;

চতুত্থে লঙ্ঘযিত্ৰান, পঞ্চমাযসি আৰুতো’’তি.

তত্থ অতিকরমকরাচরিযাতি আচরিয অজ্জ ত্ৰং অতিকরং অকরি, অত্তনো করণতো অতিরেকং করণং অকরীতি অত্থো. ময্হম্পেতং ন রুচ্চতীতি ময্হং অন্তেৰাসিকস্সপি সমানস্স এতং তৰ করণং ন রুচ্চতি, তেন তে অহং পঠমমেৰ কথেসিন্তি দীপেতি. চতুত্থে লঙ্ঘযিত্ৰানাতি চতুত্থে সত্তিথলে অপতিত্ৰা অত্তানং লঙ্ঘযিত্ৰা. পঞ্চমাযসি আৰুতোতি পণ্ডিতানং ৰচনং অগ্গণ্হন্তো ইদানি পঞ্চমায সত্তিযা আৰুতোসীতি. ইদং ৰত্ৰা আচরিযং সত্তিতো অপনেত্ৰা কত্তব্বযুত্তকং অকাসি.

সত্থা ইমং অতীতং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা আচরিযো অযং দুব্বচো অহোসি, অন্তেৰাসিকো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

দুব্বচজাতকৰণ্ণনা ছট্ঠা.

[১১৭] ৭. তিত্তিরজাতকৰণ্ণনা

অচ্চুগ্গতাতিবলতাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কোকালিকং আরব্ভ কথেসি. তস্স ৰত্থু তেরসকনিপাতে তক্কারিযজাতকে (জা. ১.১৩.১০৪ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি. সত্থা পন ‘‘ন, ভিক্খৰে, কোকালিকো ইদানেৰ অত্তনো ৰাচং নিস্সায নট্ঠো, পুব্বেপি নট্ঠোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো উদিচ্চব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৰা কামে পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা পঞ্চাভিঞ্ঞা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেসি. হিমৰন্তপ্পদেসে সব্বো ইসিগণো সন্নিপতিত্ৰা তং ওৰাদাচরিযং কত্ৰা পরিৰারেসি. সো পঞ্চন্নং ইসিসতানং ওৰাদাচরিযো হুত্ৰা ঝানকীল়ং কীল়ন্তো হিমৰন্তে ৰসতি. তদা একো চেত্থ পণ্ডুরোগী তাপসো কুঠারিং গহেত্ৰা কট্ঠং ফালেতি. অথেকো মুখরতাপসো তস্স সন্তিকে নিসীদিত্ৰা ‘‘ইধ পহারং দেহি, ইধ পহারং দেহী’’তি তং তাপসং রোসেসি. সো কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘ন দানি মে ত্ৰং দারুফালনসিপ্পং সিক্খাপনকাচরিযো’’তি তিণ্হং কুঠারিং উক্খিপিত্ৰা নং একপ্পহারেনেৰ জীৰিতক্খযং পাপেসি. বোধিসত্তো তস্স সরীরকিচ্চং কারেসি. তদা অস্সমতো অৰিদূরে একস্মিং ৰম্মিকপাদে একো তিত্তিরো ৰসতি. সো সাযং পাতং তস্মিং ৰম্মিকমত্থকে ঠত্ৰা মহাৰস্সিতং ৰস্সতি. তং সুত্ৰা একো লুদ্দকো ‘‘তিত্তিরেন ভৰিতব্ব’’ন্তি চিন্তেত্ৰা সদ্দসঞ্ঞায তত্থ গন্ত্ৰা তং ৰধিত্ৰা আদায গতো.

বোধিসত্তো তস্স সদ্দং অসুণন্তো ‘‘অসুকট্ঠানে তিত্তিরো ৰসতি, কিং নু খো তস্স সদ্দো ন সূযতী’’তি তাপসে পুচ্ছি. তে তস্স তমত্থং আরোচেসুং. সো উভোপি তানি কারণানি সংসন্দেত্ৰা ইসিগণমজ্ঝে ইমং গাথমাহ –

১১৭. ‘‘অচ্চুগ্গতাতিবলতা, অতিৰেলং পভাসিতা;

ৰাচা হনতি দুম্মেধং, তিত্তিরং ৰাতিৰস্সিত’’ন্তি.

তত্থ অচ্চুগ্গতাতি অতিউগ্গতা. অতিবলতাতি পুনপ্পুনং ভাসনেন অতিবলসভাৰা. অতিৰেলং পভাসিতাতি অতিক্কন্তৰেলা পমাণাতিক্কমেন ভাসিতা. তিত্তিরং ৰাতিৰস্সিতন্তি যথা তিত্তিরং অতিৰস্সিতং হনতি, তথা এৰরূপা ৰাচা দুম্মেধং বালপুগ্গলং হনতীতি.

এৰং বোধিসত্তো ইসিগণস্স ওৰাদং দত্ৰা চত্তারো ব্রহ্মৰিহারে ভাৰেত্ৰা ব্রহ্মলোকপরাযণো অহোসি.

সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, কোকালিকো ইদানেৰ অত্তনো ৰচনং নিস্সায নট্ঠো, পুব্বেপি নট্ঠোযেৰা’’তি ৰত্ৰা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মুখরতাপসো কোকালিকো অহোসি, ইসিগণো বুদ্ধপরিসা, গণসত্থা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

তিত্তিরজাতকৰণ্ণনা সত্তমা.

[১১৮] ৮. ৰট্টজাতকৰণ্ণনা

নাচিন্তযন্তো পুরিসোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো উত্তরসেট্ঠিপুত্তং আরব্ভ কথেসি. সাৰত্থিযং কির উত্তরসেট্ঠি নাম অহোসি মহাৰিভৰো. তস্স ভরিযায কুচ্ছিযং একো পুঞ্ঞৰা সত্তো ব্রহ্মলোকা চৰিত্ৰা পটিসন্ধিং গহেত্ৰা ৰযপ্পত্তো অভিরূপো পাসাদিকো অহোসি ব্রহ্মৰণ্ণী. অথ একদিৰসং সাৰত্থিযং কত্তিকছণে নক্খত্তে ঘুট্ঠে সব্বো লোকো নক্খত্তনিস্সিতো অহোসি. তস্স সহাযকা অঞ্ঞে সেট্ঠিপুত্তা সপজাপতিকা অহেসুং. উত্তরসেট্ঠিপুত্তস্স পন দীঘরত্তং ব্রহ্মলোকে ৰসিতত্তা কিলেসেসু চিত্তং ন অল্লীযতি. অথস্স সহাযকা ‘‘উত্তরসেট্ঠিপুত্তস্সপি একং ইত্থিং আনেত্ৰা নক্খত্তং কীল়িস্সামা’’তি সম্মন্তযিত্ৰা তং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘সম্ম, ইমস্মিং নগরে কত্তিকছণো ঘুট্ঠো, তুয্হম্পি একং ইত্থিং আনেত্ৰা নক্খত্তং কীল়িস্সামা’’তি আহংসু. ‘‘ন মে অত্থো ইত্থিযা’’তি চ ৰুত্তেপি পুনপ্পুনং নিবন্ধিত্ৰা সম্পটিচ্ছাপেত্ৰা একং ৰণ্ণদাসিং সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতং কত্ৰা তস্স ঘরং নেত্ৰা ‘‘ত্ৰং সেট্ঠিপুত্তস্স সন্তিকং গচ্ছা’’তি সযনিঘরং পেসেত্ৰা নিক্খমিংসু. তং সযনিঘরং পৰিট্ঠম্পি সেট্ঠিপুত্তো নেৰ ওলোকেতি, নালপতি. সা চিন্তেসি ‘‘অযং এৰং রূপসোভগ্গপ্পত্তং উত্তমৰিলাসসম্পন্নং মং নেৰ ওলোকেতি, নালপতি, ইদানি নং অত্তনো ইত্থিকুত্তলীলায ওলোকাপেস্সামী’’তি ইত্থিলীলং দস্সেন্তী পহট্ঠাকারেন অগ্গদন্তে ৰিৰরিত্ৰা হসিতং অকাসি. সেট্ঠিপুত্তো ওলোকেত্ৰা দন্তট্ঠিকে নিমিত্তং গণ্হি. অথস্স অট্ঠিকসঞ্ঞা উপ্পজ্জি, সকলম্পি তং সরীরং অট্ঠিকসঙ্খলিকা ৰিয পঞ্ঞাযি. সো তস্সা পরিব্বযং দত্ৰা ‘‘গচ্ছা’’তি উয্যোজেসি.

তং তস্স ঘরা ওতিণ্ণং একো ইস্সরো অন্তরৰীথিযং দিস্ৰা পরিব্বযং দত্ৰা অত্তনো ঘরং নেসি, সত্তাহে ৰীতিৰত্তে নক্খত্তং ওসিতং. ৰণ্ণদাসিযা মাতা ধীতু আগমনং অদিস্ৰা সেট্ঠিপুত্তানং সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কহং সা’’তি পুচ্ছি. তে উত্তরসেট্ঠিপুত্তস্স ঘরং গন্ত্ৰা ‘‘কহং সা’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘তঙ্খণঞ্ঞেৰ তস্সা পরিব্বযং দত্ৰা উয্যোজেসি’’ন্তি. অথস্সা মাতা রোদন্তী ‘‘ধীতরং মে ন পস্সামি, ধীতরং মে সমানেথা’’তি উত্তরসেট্ঠিপুত্তং আদায রঞ্ঞো সন্তিকং অগমাসি. রাজা অট্টং ৰিনিচ্ছিনন্তো ‘‘ইমে তে সেট্ঠিপুত্তা ৰণ্ণদাসিং আনেত্ৰা তুয্হং অদংসূ’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, দেৰা’’তি. ‘‘ইদানি সা কহ’’ন্তি? ‘‘ন জানামি, তঙ্খণঞ্ঞেৰ নং উয্যোজেসি’’ন্তি. ‘‘ইদানি তং সমানেতুং সক্কোসী’’তি? ‘‘ন সক্কোমি, দেৰা’’তি. রাজা ‘‘সচে সমানেতুং ন সক্কোতি, রাজাণমস্স করোথা’’তি আহ. অথ নং পচ্ছাবাহং বন্ধিত্ৰা ‘‘রাজাণং করিস্সামা’’তি গহেত্ৰা পক্কমিংসু. ‘‘সেট্ঠিপুত্তং কির ৰণ্ণদাসিং সমানেতুং অসক্কোন্তং রাজা রাজাণং কারেতী’’তি সকলনগরং এককোলাহলং অহোসি. মহাজনো উরে হত্থে ঠপেত্ৰা ‘‘কিং নামেতং, সামি, অত্তনো তে অননুচ্ছৰিকং লদ্ধ’’ন্তি পরিদেৰতি. সেট্ঠিপি পুত্তস্স পচ্ছতো পচ্ছতো পরিদেৰন্তো গচ্ছতি.

সেট্ঠিপুত্তো চিন্তেসি ‘‘ইদং ময্হং এৰরূপং দুক্খং অগারে ৰসনভাৰেন উপ্পন্নং. সচে ইতো মুচ্চিস্সামি, মহাগোতমসম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামী’’তি. সাপি খো ৰণ্ণদাসী তং কোলাহলসদ্দং সুত্ৰা ‘‘কিংসদ্দো নামেসো’’তি পুচ্ছিত্ৰা তং পৰত্তিং সুত্ৰা ৰেগেন ওতরিত্ৰা ‘‘উস্সরথ, উস্সরথ, সামী, মং রাজপুরিসানং দট্ঠুং দেথা’’তি অত্তানং দস্সেসি. রাজপুরিসা তং দিস্ৰা মাতরং পটিচ্ছাপেত্ৰা সেট্ঠিপুত্তং মুঞ্চিত্ৰা পক্কমিংসু. সো সহাযকপরিৰুতোৰ নদিং গন্ত্ৰা সসীসং ন্হাযিত্ৰা গেহং গন্ত্ৰা ভুত্তপাতরাসো মাতাপিতরো ৰন্দিত্ৰা পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৰা চীৰরসাটকে আদায মহন্তেন পরিৰারেন সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা পব্বজ্জং যাচিত্ৰা পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভিত্ৰা অৰিস্সট্ঠকম্মট্ঠানো ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা ন চিরস্সেৰ অরহত্তে পতিট্ঠাসি.

অথেকদিৰসং ধম্মসভাযং সন্নিপতিতা ভিক্খূ ‘‘আৰুসো, উত্তরসেট্ঠিপুত্তো অত্তনো ভযে উপ্পন্নে সাসনস্স গুণং জানিত্ৰা ‘ইমম্হা দুক্খা মুচ্চমানো পব্বজিস্সামী’তি চিন্তেত্ৰা তেন সুচিন্তিতেন মরণমুত্তো চেৰ, পব্বজিতো চ অগ্গফলে পতিট্ঠিতো’’তি তস্স গুণকথং কথেসুং. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, উত্তরসেট্ঠিপুত্তোৰ অত্তনো ভযে উপ্পন্নে ‘ইমিনা উপাযেন ইমম্হা দুক্খা মুচ্চিস্সামী’তি চিন্তেত্ৰা মরণভযা মুত্তো, অতীতে পণ্ডিতাপি অত্তনো ভযে উপ্পন্নে ‘ইমিনা উপাযেন ইমম্হা দুক্খা মুচ্চিস্সামা’তি চিন্তেত্ৰা মরণভযতো মুচ্চিংসুযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো চুতিপটিসন্ধিৰসেন পরিৰত্তন্তো ৰট্টকযোনিযং নিব্বত্তি. তদা একো ৰট্টকলুদ্দকো অরঞ্ঞা বহূ ৰট্টকে আহরিত্ৰা গেহে ঠপেত্ৰা গোচরং দত্ৰা মূলং গহেত্ৰা আগতাগতানং হত্থে ৰট্টকে ৰিক্কিণন্তো জীৰিকং কপ্পেতি. সো একদিৰসং বহূহি ৰট্টকেহি সদ্ধিং বোধিসত্তম্পি গহেত্ৰা আনেসি. বোধিসত্তো চিন্তেসি ‘‘সচাহং ইমিনা দিন্নং গোচরঞ্চ পানীযঞ্চ পরিভুঞ্জিস্সামি, অযং মং গহেত্ৰা আগতানং মনুস্সানং দস্সতি. সচে পন ন পরিভুঞ্জিস্সামি, অহং মিলাযিস্সামি, অথ মং মিলাযন্তং দিস্ৰা মনুস্সা ন গণ্হিস্সন্তি. এৰং মে সোত্থি ভৰিস্সতি, ইমং উপাযং করিস্সামী’’তি. সো তথা করোন্তো মিলাযিত্ৰা অট্ঠিচম্মমত্তো অহোসি. মনুস্সা তং দিস্ৰা ন গণ্হিংসু. লুদ্দকো বোধিসত্তং ঠপেত্ৰা সেসেসু ৰট্টকেসু পরিক্খীণেসু পচ্ছিং নীহরিত্ৰা দ্ৰারে ঠপেত্ৰা বোধিসত্তং হত্থতলে কত্ৰা ‘‘কিং নু খো অযং ৰট্টকো’’তি চিন্তেত্ৰা ওলোকেতুং আরদ্ধো. অথস্স পমত্তভাৰং ঞত্ৰা বোধিসত্তো পক্খে পসারেত্ৰা উপ্পতিত্ৰা অরঞ্ঞমেৰ গতো. অঞ্ঞে ৰট্টকা তং দিস্ৰা ‘‘কিং নু খো ন পঞ্ঞাযসি, কহং গতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘লুদ্দকেন গহিতোম্হী’’তি ৰুত্তে ‘‘কিন্তি কত্ৰা মুত্তোসী’’তি পুচ্ছিংসু. বোধিসত্তো ‘‘অহং তেন দিন্নং গোচরং অগ্গহেত্ৰা পানীযং অপিৰিত্ৰা উপাযচিন্তায মুত্তো’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১১৮. ‘‘নাচিন্তযন্তো পুরিসো, ৰিসেসমধিগচ্ছতি;

চিন্তিতস্স ফলং পস্স, মুত্তোস্মি ৰধবন্ধনা’’তি.

তত্থাযং পিণ্ডত্থো – পুরিসো দুক্খং পত্ৰা ‘‘ইমিনা নাম উপাযেন ইমম্হা দুক্খা মুচ্চিস্সামী’’তি অচিন্তযন্তো অত্তনো দুক্খা মোক্খসঙ্খাতং ৰিসেসং নাধিগচ্ছতি. ইদানি পন মযা চিন্তিতকম্মস্স ফলং পস্স. তেনেৰ উপাযেন মুত্তোস্মি ৰধবন্ধনা, মরণতো চ বন্ধনতো চ মুত্তোস্মি অহন্তি. এৰং বোধিসত্তো অত্তনা কতকারণং আচিক্খি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মরণমুত্তো ৰট্টকো অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

ৰট্টজাতকৰণ্ণনা অট্ঠমা.

[১১৯] ৯. অকালরাৰিজাতকৰণ্ণনা

অমাতাপিতরসংৰদ্ধোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং অকালরাৰিং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. সো কির সাৰত্থিৰাসী কুলপুত্তো সাসনে পব্বজিত্ৰা ৰত্তং ৰা সিক্খং ৰা ন উগ্গণ্হি. সো ‘‘ইমস্মিং কালে মযা ৰত্তং কাতব্বং, ইমস্মিং কালে উপট্ঠাতব্বং, ইমস্মিং কালে উগ্গহেতব্বং, ইমস্মিং কালে সজ্ঝাযিতব্ব’’ন্তি ন জানাতি, পঠমযামেপি মজ্ঝিমযামেপি পচ্ছিমযামেপি পবুদ্ধপবুদ্ধক্খণেযেৰ মহাসদ্দং করোতি, ভিক্খূ নিদ্দং ন লভন্তি. ধম্মসভাযং ভিক্খূ ‘‘আৰুসো, অসুকো নাম ভিক্খু এৰরূপে রতনসাসনে পব্বজিত্ৰা ৰত্তং ৰা সিক্খং ৰা কালং ৰা অকালং ৰা ন জানাতী’’তি তস্স অগুণকথং কথেসুং. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰেস অকালরাৰী, পুব্বেপি অকালরাৰীযেৰ, কালাকালং অজাননভাৰেন চ গীৰায ৰট্টিতায জীৰিতক্খযং পত্তো’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো উদিচ্চব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো সব্বসিপ্পেসু পারং গন্ত্ৰা বারাণসিযং দিসাপামোক্খো আচরিযো হুত্ৰা পঞ্চসতে মাণৰে সিপ্পং ৰাচেতি. তেসং মাণৰানং একো কালরাৰী কুক্কুটো অত্থি, তে তস্স ৰস্সিতসদ্দেন উট্ঠায সিপ্পং সিক্খন্তি. সো কালমকাসি. তে অঞ্ঞং কুক্কুটং পরিযেসন্তা চরন্তি. অথেকো মাণৰকো সুসানৰনে দারূনি উদ্ধরন্তো একং কুক্কুটং দিস্ৰা আনেত্ৰা পঞ্জরে ঠপেত্ৰা পটিজগ্গতি. সো সুসানে ৰড্ঢিতত্তা ‘‘অসুকৰেলায নাম ৰস্সিতব্ব’’ন্তি অজানন্তো কদাচি অতিরত্তিং ৰস্সতি, কদাচি অরুণুগ্গমনে. মাণৰা তস্স অতিরত্তিং ৰস্সিতকালে সিপ্পং সিক্খন্তা যাৰ অরুণুগ্গমনা সিক্খিতুং ন সক্কোন্তি, নিদ্দাযমানা গহিতট্ঠানম্পি ন পস্সন্তি. অতিপভাতে ৰস্সিতকালে সজ্ঝাযস্স ওকাসমেৰ ন লভন্তি. মাণৰা ‘‘অযং অতিরত্তিং ৰা ৰস্সতি অতিপভাতে ৰা, ইমং নিস্সায অম্হাকং সিপ্পং ন নিট্ঠাযিস্সতী’’তি তং গহেত্ৰা গীৰং ৰট্টেত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেত্ৰা ‘‘অকালরাৰী কুক্কুটো অম্হেহি ঘাতিতো’’তি আচরিযস্স কথেসুং. আচরিযো ‘‘ওৰাদং অগ্গহেত্ৰা সংৰড্ঢিতভাৰেন মরণং পত্তো’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১১৯. ‘‘অমাতাপিতর-সংৰদ্ধো, অনাচেরকুলে ৰসং;

নাযং কালং অকালং ৰা, অভিজানাতি কুক্কুটো’’তি.

তত্থ অমাতাপিতরসংৰদ্ধোতি মাতাপিতরো নিস্সায তেসং ওৰাদং অগ্গহেত্ৰা সংৰড্ঢো. অনাচেরকুলে ৰসন্তি আচরিযকুলেপি অৰসমানো, আচারসিক্খাপকং কঞ্চি নিস্সায অৰসিতত্তাতি অত্থো. নাযং কালং অকালং ৰাতি ‘‘ইমস্মিং কালে ৰস্সিতব্বং, ইমস্মিং ন ৰস্সিতব্ব’’ন্তি এৰং ৰস্সিতব্বযুত্তকং কালং ৰা অকালং ৰা এস কুক্কুটো ন জানাতি, অজাননভাৰেনেৰ জীৰিতক্খযং পত্তোতি. ইদং কারণং দস্সেত্ৰা বোধিসত্তো যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অকালরাৰী কুক্কুটো অযং ভিক্খু অহোসি, অন্তেৰাসিকা বুদ্ধপরিসা, আচরিযো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

অকালরাৰিজাতকৰণ্ণনা নৰমা.

[১২০] ১০. বন্ধনমোক্খজাতকৰণ্ণনা

অবদ্ধা তত্থ বজ্ঝন্তীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো চিঞ্চমাণৰিকং আরব্ভ কথেসি. তস্সা ৰত্থু দ্ৰাদসকনিপাতে মহাপদুমজাতকে (জা. ১.১২.১০৬ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি. তদা পন সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, চিঞ্চমাণৰিকা ইদানেৰ মং অভূতেন অব্ভাচিক্খতি, পুব্বেপি অব্ভাচিক্খিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো পুরোহিতস্স গেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো পিতু অচ্চযেন তস্সেৰ পুরোহিতো অহোসি. তেন অগ্গমহেসিযা ৰরো দিন্নো হোতি ‘‘ভদ্দে, যং ইচ্ছসি, তং ৰদেয্যাসী’’তি. সা এৰমাহ ‘‘ন ময্হং অঞ্ঞো ৰরো নাম দুল্লভো, ইতো পন তে পট্ঠায অঞ্ঞা ইত্থী কিলেসৰসেন ন ওলোকেতব্বা’’তি. সো পটিক্খিপিত্ৰা পুনপ্পুনং নিপ্পীল়িযমানো তস্সা ৰচনং অতিক্কমিতুং অসক্কোন্তো সম্পটিচ্ছিত্ৰা ততো পট্ঠায সোল়সসু নাটকিত্থিসহস্সেসু কিলেসৰসেন একিত্থিম্পি ন ওলোকেসি.

অথস্স পচ্চন্তো কুপ্পি, পচ্চন্তে ঠিতা যোধা চোরেহি সদ্ধিং দ্ৰে তযো সঙ্গামে কত্ৰা ‘‘ইতো উত্তরি মযং ন সক্কোমা’’তি রঞ্ঞো পণ্ণং পেসেসুং. রাজা তত্থ গন্তুকামো বলকাযং সংহরিত্ৰা তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘ভদ্দে, অহং পচ্চন্তং গচ্ছামি, তত্থ নানপ্পকারানি যুদ্ধানি হোন্তি, জযপরাজযোপি অনিবদ্ধো, তাদিসেসু ঠানেসু মাতুগামো দুপ্পরিহারো, ত্ৰং ইধেৰ নিৰত্তাহী’’তি আহ. সা ‘‘ন সক্কা, দেৰ, মযা নিৰত্তিতু’’ন্তি পুনপ্পুনং রঞ্ঞা পটিক্খিত্তা আহ ‘‘তেন হি একেকং যোজনং গন্ত্ৰা ময্হং সুখদুক্খজাননত্থং একেকং মনুস্সং পেসেয্যাথা’’তি. রাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা বোধিসত্তং নগরে ঠপেত্ৰা মহন্তেন বলকাযেন নিক্খমিত্ৰা গচ্ছন্তো যোজনে যোজনে একেকং পুরিসং ‘‘অম্হাকং আরোগ্যং আরোচেত্ৰা দেৰিযা সুখদুক্খং জানিত্ৰা আগচ্ছা’’তি পেসেসি. সা আগতাগতং পুরিসং ‘‘রাজা কিমত্থং তং পেসেতী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘তুম্হাকং সুখদুক্খজাননত্থাযা’’তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি এহী’’তি তেন সদ্ধিং অসদ্ধম্মং পটিসেৰতি. রাজা দ্ৰত্তিংসযোজনমগ্গং গচ্ছন্তো দ্ৰত্তিংস জনে পেসেসি, সা সব্বেহিপি তেহি সদ্ধিং তথেৰ অকাসি.

রাজা পচ্চন্তং ৰূপসমেত্ৰা জনপদং সমস্সাসেত্ৰা পুন আগচ্ছন্তোপি তথেৰ দ্ৰত্তিংস জনে পেসেসি, সা তেহিপি সদ্ধিং তথেৰ ৰিপ্পটিপজ্জিযেৰ. রাজা আগন্ত্ৰা জযক্খন্ধাৰারট্ঠানে ঠত্ৰা ‘‘নগরং পটিজগ্গাপেতূ’’তি বোধিসত্তস্স পণ্ণং পেসেসি. বোধিসত্তো সকলনগরং পটিজগ্গাপেত্ৰা রাজনিৰেসনং পটিজগ্গাপেন্তো দেৰিযা ৰসনট্ঠানং অগমাসি. সা বোধিসত্তস্স রূপসোভগ্গপ্পত্তং কাযং দিস্ৰা সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তী ‘‘এহি, ব্রাহ্মণ, সযনং অভিরুহা’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘মা এৰং অৰচ, রাজাপি গরু, অকুসলম্পি ভাযামি, ন সক্কা মযা এৰং কাতু’’ন্তি আহ. ‘‘চতুসট্ঠিযা পাদমূলিকানং নেৰ রাজা গরু, ন অকুসলং ভাযন্তি. তৰেৰ রাজা গরু, ত্ৰংযেৰ চ অকুসলং ভাযসী’’তি. ‘‘আম, দেৰি, সচে তেসম্পি এৰং ভৰেয্য, ন এৰরূপং করেয্যুং’’. ‘‘অহং পন জানমানো এৰরূপং সাহসিযকম্মং ন করিস্সামী’’তি. ‘‘কিং বহুং ৰিপ্পলপসি, সচে মে ৰচনং ন করোসি, সীসং তে ছিন্দাপেস্সামী’’তি. ‘‘তিট্ঠতু তাৰ একস্মিং অত্তভাৰে সীসং, অত্তভাৰসহস্সেপি সীসে ছিজ্জন্তে ন সক্কা মযা এৰরূপং কাতু’’ন্তি. সা ‘‘হোতু, জানিস্সামী’’তি বোধিসত্তং তজ্জেত্ৰা অত্তনো গব্ভং পৰিসিত্ৰা সরীরে নখৰল়ঞ্জং দস্সেত্ৰা তেলেন গত্তানি অব্ভঞ্জিত্ৰা কিলিট্ঠৰত্থং নিৰাসেত্ৰা গিলানালযং কত্ৰা দাসিযো আণাপেসি ‘রঞ্ঞা কহং দেৰী’তি ৰুত্তে ‘গিলানা’তি কথেয্যাথা’’তি.

বোধিসত্তোপি রঞ্ঞো পটিপথং অগমাসি. রাজা নগরং পদক্খিণং কত্ৰা পাসাদং আরুয্হ দেৰিং অপস্সন্তো ‘‘কহং, দেৰী’’তি পুচ্ছি. ‘‘গিলানা, দেৰা’’তি. সোপি সিরিগব্ভং পৰিসিত্ৰা তস্সা পিট্ঠিং পরিমজ্জন্তো ‘‘কিং তে, ভদ্দে, অফাসুক’’ন্তি পুচ্ছি. সা তুণ্হী অহোসি. ততিযৰারে রাজানং ওলোকেত্ৰা ‘‘ত্ৰম্পি, মহারাজ, জীৰসি নাম, মাদিসাপি ইত্থিযো সস্সামিকাযেৰ নামা’’তি আহ. ‘‘কিং এতং, ভদ্দে’’তি? তুম্হেহি নগরং রক্খনত্থায ঠপিতো পুরোহিতো ‘‘তুম্হাকং নিৰেসনং পটিজগ্গামী’’তি ইধাগন্ত্ৰা অত্তনো ৰচনং অকরোন্তিং মং পহরিত্ৰা অত্তনো মনং পূরেত্ৰা গতোতি. রাজা অগ্গিম্হি পক্খিত্তলোণসক্খরা ৰিয কোধেন তটতটাযন্তো সিরিগব্ভা নিক্খমিত্ৰা দোৰারিকপাদমূলিকাদযো পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘গচ্ছথ, ভণে, পুরোহিতং পচ্ছাবাহং বন্ধিত্ৰা ৰজ্ঝভাৰপ্পত্তং কত্ৰা নগরা নীহরিত্ৰা আঘাতনং নেত্ৰা সীসমস্স ছিন্দথা’’তি আহ. তে ৰেগেন গন্ত্ৰা তং পচ্ছাবাহং বন্ধিত্ৰা ৰজ্ঝভেরিং চরাপেসুং.

বোধিসত্তো চিন্তেসি – ‘‘অদ্ধা তায দুট্ঠদেৰিযা রাজা পুরেতরমেৰ পরিভিন্নো, অজ্জ দানাহং অত্তনো বলেনেৰ অত্তানং মোচেস্সামী’’তি. সো তে পুরিসে আহ ‘‘ভো, তুম্হে মং মারেন্তা রঞ্ঞো দস্সেত্ৰাৰ মারেথা’’তি. ‘‘কিংকারণা’’তি? ‘‘অহং রাজকম্মিকো, বহু মে কম্মং কতং, বহূনি মহানিধিট্ঠানানি জানামি, রাজকুটুম্বং মযা ৰিচারিতং. সচে মং রঞ্ঞো ন দস্সেস্সথ, বহুধনং নস্সিস্সতি, মযা রঞ্ঞো সাপতেয্যে আচিক্খিতে পচ্ছা কাতব্বং করোথা’’তি. তে তং রঞ্ঞো দস্সযিংসু. রাজা তং দিস্ৰাৰ ‘‘কস্মা ভো, ব্রাহ্মণ, মযি লজ্জং ন অকাসি, কস্মা তে এৰরূপং পাপকম্মং কত’’ন্তি আহ. ‘‘মহারাজ, অহং সোত্থিযকুলে জাতো, মযা কুন্থকিপিল্লিকমত্তোপি পাণাতিপাতো ন কতপুব্বো, তিণসলাকমত্তম্পি অদিন্নং নাদিন্নপুব্বং, লোভৰসেন পরেসং ইত্থী অক্খীনি উম্মীলেত্ৰাপি ন ওলোকিতপুব্বা, হস্সৰসেনাপি মুসা ন ভাসিতপুব্বা, কুসগ্গেনাপি মজ্জং ন পীতপুব্বং, অহং তুম্হেসু নিরপরাধো. সা পন বালা লোভৰসেন মং হত্থে গহেত্ৰা মযা পটিক্খিত্তা মং তজ্জেত্ৰা অত্তনা কতং পাপং উত্তানং কত্ৰা মম আচিক্খিত্ৰা অন্তোগব্ভং পৰিট্ঠা. অহং নিরপরাধো, পণ্ণং গহেত্ৰা পন আগতা চতুসট্ঠি জনা সাপরাধা, তে পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘তায ৰো ৰচনং কতং, ন কত’’ন্তি পুচ্ছ, দেৰাতি. রাজা তে চতুসট্ঠি জনে বন্ধাপেত্ৰা দেৰিং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘তযা এতেহি সদ্ধিং পাপং কতং, ন কত’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘কতং, দেৰা’’তি ৰুত্তে তে পচ্ছাবাহং বন্ধাপেত্ৰা ‘‘ইমেসং চতুসট্ঠিজনানং সীসানি ছিন্দথা’’তি আণাপেসি.

অথ নং বোধিসত্তো আহ – ‘‘নত্থি, মহারাজ, এতেসং দোসো, দেৰী অত্তনো রুচিং কারাপেসি. নিরপরাধা এতে, তস্মা নেসং খমথ. তস্সাপি দোসো নত্থি, ইত্থিযো নাম মেথুনধম্মেন অতিত্তা. জাতিসভাৰো হি এস. এতাসং খমিতব্বযুত্তমেৰ হোতি. তস্মা এতিস্সাপি খমথা’’তি নানপ্পকারেন রাজানং সঞ্ঞাপেত্ৰা তে চতুসট্ঠিপি জনে তঞ্চ বালং মোচাপেত্ৰা সব্বেসং যথাসকানি ঠানানি দাপেসি. এৰং তে সব্বে মোচেত্ৰা সকট্ঠানে পতিট্ঠাপেত্ৰা বোধিসত্তো রাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘মহারাজ, অন্ধবালানং নাম অৰত্থুকেন ৰচনেন অবন্ধিতব্বযুত্তকাপি পণ্ডিতা পচ্ছাবাহং বদ্ধা, পণ্ডিতানং কারণযুত্তেন ৰচনেন পচ্ছাবাহং বদ্ধাপি মুত্তা. এৰং বালা নাম অবন্ধিতব্বযুত্তকেপি বন্ধাপেন্তি, পণ্ডিতা বদ্ধেপি মোচেন্তী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

১২০. ‘‘অবদ্ধা তত্থ বজ্ঝন্তি, যত্থ বালা পভাসরে;

বদ্ধাপি তত্থ মুচ্চন্তি, যত্থ ধীরা পভাসরে’’তি.

তত্থ অবদ্ধাতি অবন্ধিতব্বযুত্তা. পভাসরেতি পভাসন্তি ৰদন্তি কথেন্তি.

এৰং মহাসত্তো ইমায গাথায রঞ্ঞো ধম্মং দেসেত্ৰা ‘‘মযা ইমং দুক্খং অগারে ৰসনভাৰেন লদ্ধং, ইদানি মে অগারেন কিচ্চং নত্থি, পব্বজ্জং মে অনুজান, দেৰা’’তি পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৰা অস্সুমুখং ঞাতিজনং মহন্তঞ্চ ৰিভৰং পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা হিমৰন্তে ৰসন্তো অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৰা ব্রহ্মলোকপরাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা দুট্ঠদেৰী চিঞ্চমাণৰিকা অহোসি, রাজা আনন্দো, পুরোহিতো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

বন্ধনমোক্খজাতকৰণ্ণনা দসমা.

হংচিৰগ্গো দ্ৰাদসমো.

তস্সুদ্দানং –

গদ্রভপঞ্হা অমরা, সিঙ্গালং মিতচিন্তি চ;

অনুসাসিকদুব্বচং, তিত্তিরং ৰট্টকং পুন;

অকালরাৰি বন্ধনন্তি.