২২. মহানিপাতো

[৫৪৩] ৬. ভূরিদত্তজাতকৰণ্ণনা

নগরকণ্ডং

যং কিঞ্চি রতনং অত্থীতি ইদং সত্থা সাৰত্থিং উপনিস্সায জেতৰনে ৰিহরন্তো উপোসথিকে উপাসকে আরব্ভ কথেসি. তে কির উপোসথদিৰসে পাতোৰ উপোসথং অধিট্ঠায দানং দত্ৰা পচ্ছাভত্তং গন্ধমালাদিহত্থা জেতৰনং গন্ত্ৰা ধম্মস্সৰনৰেলায একমন্তং নিসীদিংসু. সত্থা ধম্মসভং আগন্ত্ৰা অলঙ্কতবুদ্ধাসনে নিসীদিত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘং ওলোকেত্ৰা ভিক্খুআদীসু পন যে আরব্ভ ধম্মকথা সমুট্ঠাতি, তেহি সদ্ধিং তথাগতা সল্লপন্তি, তস্মা অজ্জ উপাসকে আরব্ভ পুব্বচরিযপ্পটিসংযুত্তা ধম্মকথা সমুট্ঠহিস্সতীতি ঞত্ৰা উপাসকেহি সদ্ধিং সল্লপন্তো ‘‘উপোসথিকত্থ, উপাসকা’’তি উপাসকে পুচ্ছিত্ৰা ‘‘আম, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘সাধু, উপাসকা, কল্যাণং ৰো কতং, অপিচ অনচ্ছরিযং খো পনেতং, যং তুম্হে মাদিসং বুদ্ধং ওৰাদদাযকং আচরিযং লভন্তা উপোসথং করেয্যাথ. পোরাণপণ্ডিতা পন অনাচরিযকাপি মহন্তং যসং পহায উপোসথং করিংসুযেৰা’’তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তো নাম রাজা রজ্জং কারেন্তো পুত্তস্স উপরজ্জং দত্ৰা তস্স মহন্তং যসং দিস্ৰা ‘‘রজ্জম্পি মে গণ্হেয্যা’’তি উপ্পন্নাসঙ্কো ‘‘তাত, ত্ৰং ইতো নিক্খমিত্ৰা যত্থ তে রুচ্চতি, তত্থ ৰসিত্ৰা মম অচ্চযেন কুলসন্তকং রজ্জং গণ্হাহী’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা পিতরং ৰন্দিত্ৰা নিক্খমিত্ৰা অনুপুব্বেন যমুনং গন্ত্ৰা যমুনায চ সমুদ্দস্স চ পব্বতস্স চ অন্তরে পণ্ণসালং মাপেত্ৰা ৰনমূলফলাহারো পটিৰসতি. তদা সমুদ্দস্স হেট্ঠিমে নাগভৰনে একা মতপতিকা নাগমাণৰিকা অঞ্ঞাসং সপতিকানং যসং ওলোকেত্ৰা কিলেসং নিস্সায নাগভৰনা নিক্খমিত্ৰা সমুদ্দতীরে ৰিচরন্তী রাজপুত্তস্স পদৰলঞ্জং দিস্ৰা পদানুসারেন গন্ত্ৰা তং পণ্ণসালং অদ্দস. তদা রাজপুত্তো ফলাফলত্থায গতো হোতি. সা পণ্ণসালং পৰিসিত্ৰা কট্ঠত্থরণঞ্চেৰ সেসপরিক্খারে চ দিস্ৰা চিন্তেসি ‘‘ইদং একস্স পব্বজিতস্স ৰসনট্ঠানং, ৰীমংসিস্সামি নং ‘সদ্ধায পব্বজিতো নু খো নো’তি, সচে হি সদ্ধায পব্বজিতো ভৰিস্সতি নেক্খম্মাধিমুত্তো, ন মে অলঙ্কতসযনং সাদিযিস্সতি. সচে কামাভিরতো ভৰিস্সতি, ন সদ্ধাপব্বজিতো, মম সযনস্মিংযেৰ নিপজ্জিস্সতি. অথ নং গহেত্ৰা অত্তনো সামিকং কত্ৰা ইধেৰ ৰসিস্সামী’’তি. সা নাগভৰনং গন্ত্ৰা দিব্বপুপ্ফানি চেৰ দিব্বগন্ধে চ আহরিত্ৰা দিব্বপুপ্ফসযনং সজ্জেত্ৰা পণ্ণসালাযং পুপ্ফূপহারং কত্ৰা গন্ধচুণ্ণং ৰিকিরিত্ৰা পণ্ণসালং অলঙ্করিত্ৰা নাগভৰনমেৰ গতা.

রাজপুত্তো সাযন্হসমযং আগন্ত্ৰা পণ্ণসালং পৰিট্ঠো তং পৰত্তিং দিস্ৰা ‘‘কেন নু খো ইমং সযনং সজ্জিত’’ন্তি ফলাফলং পরিভুঞ্জিত্ৰা ‘‘অহো সুগন্ধানি পুপ্ফানি, মনাপং ৰত কত্ৰা সযনং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি ন সদ্ধাপব্বজিতভাৰেন সোমনস্সজাতো পুপ্ফসযনে পরিৰত্তিত্ৰা নিপন্নো নিদ্দং ওক্কমিত্ৰা পুনদিৰসে সূরিযুগ্গমনে উট্ঠায পণ্ণসালং অসম্মজ্জিত্ৰা ফলাফলত্থায অগমাসি. নাগমাণৰিকা তস্মিং খণে আগন্ত্ৰা মিলাতানি পুপ্ফানি দিস্ৰা ‘‘কামাধিমুত্তো এস, ন সদ্ধাপব্বজিতো, সক্কা নং গণ্হিতু’’ন্তি ঞত্ৰা পুরাণপুপ্ফানি নীহরিত্ৰা অঞ্ঞানি পুপ্ফানি আহরিত্ৰা তথেৰ নৰপুপ্ফসযনং সজ্জেত্ৰা পণ্ণসালং অলঙ্করিত্ৰা চঙ্কমে পুপ্ফানি ৰিকিরিত্ৰা নাগভৰনমেৰ গতা. সো তং দিৰসম্পি পুপ্ফসযনে সযিত্ৰা পুনদিৰসে চিন্তেসি ‘‘কো নু খো ইমং পণ্ণসালং অলঙ্করোতী’’তি? সো ফলাফলত্থায অগন্ত্ৰা পণ্ণসালতো অৰিদূরে পটিচ্ছন্নো অট্ঠাসি. ইতরাপি বহূ গন্ধে চেৰ পুপ্ফানি চ আদায অস্সমপদং অগমাসি. রাজপুত্তো উত্তমরূপধরং নাগমাণৰিকং দিস্ৰাৰ পটিবদ্ধচিত্তো অত্তানং অদস্সেত্ৰা তস্সা পণ্ণসালং পৰিসিত্ৰা সযনং সজ্জনকালে পৰিসিত্ৰা ‘‘কাসি ত্ৰ’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘অহং নাগমাণৰিকা, সামী’’তি. ‘‘সসামিকা অস্সামিকাসী’’তি. ‘‘সামি, অহং পুব্বে সসামিকা, ইদানি পন অস্সামিকা ৰিধৰা’’. ‘‘ত্ৰং পন কত্থ ৰাসিকোসী’’তি? ‘‘অহং বারাণসিরঞ্ঞো পুত্তো ব্রহ্মদত্তকুমারো নাম’’. ‘‘ত্ৰং নাগভৰনং পহায কস্মা ইধ ৰিচরসী’’তি? ‘‘সামি, অহং তত্থ সসামিকানং নাগমাণৰিকানং যসং ওলোকেত্ৰা কিলেসং নিস্সায উক্কণ্ঠিত্ৰা ততো নিক্খমিত্ৰা সামিকং পরিযেসন্তী ৰিচরামী’’তি. ‘‘তেন হি ভদ্দে, সাধু, অহম্পি ন সদ্ধায পব্বজিতো, পিতরা পন মে নীহরিতত্তা ইধ ৰসামি, ত্ৰং মা চিন্তযি, অহং তে সামিকো ভৰিস্সামি, উভোপি ইধ সমগ্গৰাসং ৰসিস্সামা’’তি. সা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. ততো পট্ঠায তে উভোপি তত্থেৰ সমগ্গৰাসং ৰসিংসু. সা অত্তনো আনুভাৰেন মহারহং গেহং মাপেত্ৰা মহারহং পল্লঙ্কং আহরিত্ৰা সযনং পঞ্ঞপেসি. ততো পট্ঠায মূলফলাফলং ন খাদি, দিব্বঅন্নপানমেৰ ভুঞ্জিত্ৰা জীৰিকং কপ্পেসি.

অপরভাগে নাগমাণৰিকা গব্ভং পটিলভিত্ৰা পুত্তং ৰিজাযি, সাগরতীরে জাতত্তা তস্স ‘‘সাগরব্রহ্মদত্তো’’তি নামং করিংসু. তস্স পদসা গমনকালে নাগমাণৰিকা ধীতরং ৰিজাযি, তস্সা সমুদ্দতীরে জাতত্তা ‘‘সমুদ্দজা’’তি নামং করিংসু. অথেকো বারাণসিৰাসিকো ৰনচরকো তং ঠানং পত্ৰা কতপটিসন্থারো রাজপুত্তং সঞ্জানিত্ৰা কতিপাহং তত্থ ৰসিত্ৰা ‘‘দেৰ, অহং তুম্হাকং ইধ ৰসনভাৰং রাজকুলস্স আরোচেস্সামী’’তি তং ৰন্দিত্ৰা নিক্খমিত্ৰা নগরং অগমাসি. তদা রাজা কালমকাসি. অমচ্চা তস্স সরীরকিচ্চং কত্ৰা সত্তমে দিৰসে সন্নিপতিত্ৰা ‘‘অরাজকং রজ্জং নাম ন সণ্ঠাতি, রাজপুত্তস্স ৰসনট্ঠানং ৰা অত্থিভাৰং ৰা ন জানাম, ফুস্সরথং ৰিস্সজ্জেত্ৰা রাজানং গণ্হিস্সামা’’তি মন্তযিংসু. তস্মিং খণে ৰনচরকো নগরং পত্ৰা তং কথং সুত্ৰা অমচ্চানং সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘অহং রাজপুত্তস্স সন্তিকে তযো চত্তারো দিৰসে ৰসিত্ৰা আগতোম্হী’’তি তং পৰত্তিং আচিক্খি. অমচ্চা তস্স সক্কারং কত্ৰা তেন মগ্গনাযকেন সদ্ধিং তত্থ গন্ত্ৰা কতপটিসন্থারা রঞ্ঞো কালকতভাৰং আরোচেত্ৰা ‘‘দেৰ, রজ্জং পটিপজ্জাহী’’তি আহংসু.

সো ‘‘নাগমাণৰিকায চিত্তং জানিস্সামী’’তি তং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ভদ্দে, পিতা মে কালকতো, অমচ্চা ময্হং ছত্তং উস্সাপেতুং আগতা, গচ্ছাম, ভদ্দে, উভোপি দ্ৰাদসযোজনিকায বারাণসিযা রজ্জং কারেস্সাম, ত্ৰং সোল়সন্নং ইত্থিসহস্সানং জেট্ঠিকা ভৰিস্সসী’’তি আহ. ‘‘সামি, ন সক্কা মযা গন্তু’’ন্তি. ‘‘কিংকারণা’’তি? ‘‘মযং ঘোরৰিসা খিপ্পকোপা অপ্পমত্তকেনপি কুজ্ঝাম, সপত্তিরোসো চ নাম ভারিযো. সচাহং কিঞ্চি দিস্ৰা ৰা সুত্ৰা ৰা কুদ্ধা ওলোকেস্সামি, ভস্মামুট্ঠি ৰিয ৰিপ্পকিরিস্সতি. ইমিনা কারণেন ন সক্কা মযা গন্তু’’ন্তি. রাজপুত্তো পুনদিৰসেপি যাচতেৰ. অথ নং সা এৰমাহ – ‘‘অহং তাৰ কেনচি পরিযাযেন ন গমিস্সামি, ইমে পন মে পুত্তা নাগকুমারা তৰ সম্ভৰেন জাতত্তা মনুস্সজাতিকা. সচে তে মযি সিনেহো অত্থি, ইমেসু অপ্পমত্তো ভৰ. ইমে খো পন উদকবীজকা সুখুমালা মগ্গং গচ্ছন্তা ৰাতাতপেন কিলমিত্ৰা মরেয্যুং, তস্মা একং নাৰং খণাপেত্ৰা উদকস্স পূরাপেত্ৰা তায দ্ৰে পুত্তকে উদককীল়ং কীল়াপেত্ৰা নগরেপি অন্তোৰত্থুস্মিংযেৰ পোক্খরণিংকারেয্যাসি, এৰং তে ন কিলমিস্সন্তী’’তি.

সা এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা রাজপুত্তং ৰন্দিত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পুত্তকে আলিঙ্গিত্ৰা থনন্তরে নিপজ্জাপেত্ৰা সীসে চুম্বিত্ৰা রাজপুত্তস্স নিয্যাদেত্ৰা রোদিত্ৰা কন্দিত্ৰা তত্থেৰ অন্তরধাযিত্ৰা নাগভৰনং অগমাসি. রাজপুত্তোপি দোমনস্সপ্পত্তো অস্সুপুণ্ণেহি নেত্তেহি নিৰেসনা নিক্খমিত্ৰা অক্খীনি পুঞ্ছিত্ৰা অমচ্চে উপসঙ্কমি. তে তং তত্থেৰ অভিসিঞ্চিত্ৰা ‘‘দেৰ, অম্হাকং নগরং গচ্ছামা’’তি ৰদিংসু. তেন হি সীঘং নাৰং খণিত্ৰা সকটং আরোপেত্ৰা উদকস্স পূরেত্ৰা উদকপিট্ঠে ৰণ্ণগন্ধসম্পন্নানি নানাপুপ্ফানি ৰিকিরথ, মম পুত্তা উদকবীজকা, তে তত্থ কীল়ন্তা সুখং গমিস্সন্তী’’তি. অমচ্চা তথা করিংসু. রাজা বারাণসিং পত্ৰা অলঙ্কতনগরং পৰিসিত্ৰা সোল়সসহস্সাহি নাটকিত্থীহি অমচ্চাদীহি চ পরিৰুতো মহাতলে নিসীদিত্ৰা সত্তাহং মহাপানং পিৰিত্ৰা পুত্তানং অত্থায পোক্খরণিং কারেসি. তে নিবদ্ধং তত্থ কীল়িংসু.

অথেকদিৰসং পোক্খরণিযং উদকে পৰেসিযমানে একো কচ্ছপো পৰিসিত্ৰা নিক্খমনট্ঠানং অপস্সন্তো পোক্খরণিতলে নিপজ্জিত্ৰা দারকানং কীল়নকালে উদকতো উট্ঠায সীসং নীহরিত্ৰা তে ওলোকেত্ৰা পুন উদকে নিমুজ্জি. তে তং দিস্ৰা ভীতা পিতু সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘তাত, পোক্খরণিযং একো যক্খো অম্হে তাসেতী’’তি আহংসু. রাজা ‘‘গচ্ছথ নং গণ্হথা’’তি পুরিসে আণাপেসি. তে জালং খিপিত্ৰা কচ্ছপং আদায রঞ্ঞো দস্সেসুং. কুমারা তং দিস্ৰা ‘‘এস, তাত, পিসাচো’’তি ৰিরৰিংসু. রাজা পুত্তসিনেহেন কচ্ছপস্স কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘গচ্ছথস্স কম্মকারণং করোথা’’তি আণাপেসি. তত্র একচ্চে ‘‘অযং রাজৰেরিকো, এতং উদুক্খলে মুসলেহি চুণ্ণৰিচুণ্ণং কাতুং ৰট্টতী’’তি আহংসু, একচ্চে ‘‘তীহি পাকেহি পচিত্ৰা খাদিতুং’’, একচ্চে ‘‘অঙ্গারেসু উত্তাপেতুং,’’ একচ্চে ‘‘অন্তোকটাহেযেৰ নং পচিতুং ৰট্টতী’’তি আহংসু. একো পন উদকভীরুকো অমচ্চো ‘‘ইমং যমুনায আৰট্টে খিপিতুং ৰট্টতি, সো তত্থ মহাৰিনাসং পাপুণিস্সতি. এৰরূপা হিস্স কম্মকারণা নত্থী’’তি আহ. কচ্ছপো তস্স কথং সুত্ৰা সীসং নীহরিত্ৰা এৰমাহ – ‘‘অম্ভো, কিং তে মযা অপরাধো কতো, কেন মং এৰরূপং কম্মকারণং ৰিচারেসি. মযা হি সক্কা ইতরা কম্মকারণা সহিতুং, অযং পন অতিকক্খল়ো, মা এৰং অৰচা’’তি. তং সুত্ৰা রাজা ‘‘ইমং এতদেৰ কারেতুং ৰট্টতী’’তি যমুনায আৰট্টে খিপাপেসি. পুরিসো তথা অকাসি. সো একং নাগভৰনগামিং উদকৰাহং পত্ৰা নাগভৰনং অগমাসি.

অথ নং তস্মিং উদকৰাহে কীল়ন্তা ধতরট্ঠনাগরঞ্ঞো পুত্তা নাগমাণৰকা দিস্ৰা ‘‘গণ্হথ নং দাস’’ন্তি আহংসু. সো চিন্তেসি ‘‘অহং বারাণসিরঞ্ঞো হত্থা মুচ্চিত্ৰা এৰরূপানং ফরুসানং নাগানং হত্থং পত্তো, কেন নু খো উপাযেন মুচ্চেয্য’’ন্তি. সো ‘‘অত্থেসো উপাযো’’তি মুসাৰাদং কত্ৰা ‘‘তুম্হে ধতরট্ঠস্স নাগরঞ্ঞো সন্তকা হুত্ৰা কস্মা এৰং ৰদেথ, অহং চিত্তচূল়ো নাম কচ্ছপো বারাণসিরঞ্ঞো দূতো, ধতরট্ঠস্স সন্তিকং আগতো, অম্হাকং রাজা ধতরট্ঠস্স ধীতরং দাতুকামো মং পহিণি, তস্স মং দস্সেথা’’তি আহ. তে সোমনস্সজাতা তং আদায রঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা তমত্থং আরোচেসুং. রাজা ‘‘আনেথ ন’’ন্তি তং পক্কোসাপেত্ৰা দিস্ৰাৰ অনত্তমনো হুত্ৰা ‘‘এৰং লামকসরীরো দূতকম্মং কাতুং ন সক্কোতী’’তি আহ. তং সুত্ৰা কচ্ছপো ‘‘কিং পন, মহারাজ, দূতেহি নাম তালপ্পমাণেহি ভৰিতব্বং, সরীরঞ্হি খুদ্দকং ৰা মহন্তং ৰা অপ্পমাণং, গতগতট্ঠানে কম্মনিপ্ফাদনমেৰ পমাণং. মহারাজ, অম্হাকং রঞ্ঞো বহূ দূতা. থলে কম্মং মনুস্সা করোন্তি, আকাসে পক্খিনো, উদকে অহমেৰ. অহঞ্হি চিত্তচূল়ো নাম কচ্ছপো ঠানন্তরপ্পত্তো রাজৰল্লভো, মা মং পরিভাসথা’’তি অত্তনো গুণং ৰণ্ণেসি. অথ নং ধতরট্ঠো পুচ্ছি ‘‘কেন পনত্থেন রঞ্ঞা পেসিতোসী’’তি. মহারাজ, রাজা মং এৰমাহ ‘‘মযা সকলজম্বুদীপে রাজূহি সদ্ধিং মিত্তধম্মো কতো, ইদানি ধতরট্ঠেন নাগরঞ্ঞা সদ্ধিং মিত্তধম্মং কাতুং মম ধীতরং সমুদ্দজং দম্মী’’তি ৰত্ৰা মং পহিণি. ‘‘তুম্হে পপঞ্চং অকত্ৰা মযা সদ্ধিংযেৰ পুরিসং পেসেত্ৰা দিৰসং ৰৰত্থপেত্ৰা দারিকং গণ্হথা’’তি. সো তুস্সিত্ৰা তস্স সক্কারং কত্ৰা তেন সদ্ধিং চত্তারো নাগমাণৰকে পেসেসি ‘‘গচ্ছথ, রঞ্ঞো ৰচনং সুত্ৰা দিৰসং ৰৰত্থপেত্ৰা এথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি ৰত্ৰা কচ্ছপং গহেত্ৰা নাগভৰনা নিক্খমিংসু.

কচ্ছপো যমুনায বারাণসিযা চ অন্তরে একং পদুমসরং দিস্ৰা একেনুপাযেন পলাযিতুকামো এৰমাহ – ‘‘ভো নাগমাণৰকা, অম্হাকং রাজা পুত্তদারা চস্স মং উদকে গোচরত্তা রাজনিৰেসনং আগতং দিস্ৰাৰ পদুমানি নো দেহি, ভিসমূলানি দেহীতি যাচন্তি. অহং তেসং অত্থায তানি গণ্হিস্সামি, এত্থ মং ৰিস্সজ্জেত্ৰা মং অপস্সন্তাপি পুরেতরং রঞ্ঞো সন্তিকং গচ্ছথ, অহং ৰো তত্থেৰ পস্সিস্সামী’’তি. তে তস্স সদ্দহিত্ৰা তং ৰিস্সজ্জেসুং. সো তত্থ একমন্তে নিলীযি. ইতরেপি নং অদিস্ৰা ‘‘রঞ্ঞো সন্তিকং গতো ভৰিস্সতী’’তি মাণৰকৰণ্ণেন রাজানং উপসঙ্কমিংসু. রাজা পটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘কুতো আগতত্থা’’তি পুচ্ছি. ‘‘ধতরট্ঠস্স সন্তিকা, মহারাজা’’তি. ‘‘কিংকারণা ইধাগতা’’তি? ‘‘মহারাজ, মযং তস্স দূতা, ধতরট্ঠো ৰো আরোগ্যং পুচ্ছতি. সচে যং ৰো ইচ্ছথ, তং নো ৰদেথ. তুম্হাকং কির ধীতরং সমুদ্দজং অম্হাকং রঞ্ঞো পাদপরিচারিকং কত্ৰা দেথা’’তি ইমমত্থং পকাসেন্তা পঠমং গাথমাহংসু –

৭৮৪. ‘‘যং কিঞ্চি রতনং অত্থি, ধতরট্ঠনিৰেসনে;

সব্বানি তে উপযন্তু, ধীতরং দেহি রাজিনো’’তি.

তত্থ সব্বানি তে উপযন্তূতি তস্স নিৰেসনে সব্বানি রতনানি তৰ নিৰেসনং উপগচ্ছন্তু.

তং সুত্ৰা রাজা দুতিযং গাথমাহ –

৭৮৫. ‘‘ন নো ৰিৰাহো নাগেহি, কতপুব্বো কুদাচনং;

তং ৰিৰাহং অসংযুত্তং, কথং অম্হে করোমসে’’তি.

তত্থ অসংযুত্তন্তি অযুত্তং তিরচ্ছানেহি সদ্ধিং সংসগ্গং অননুচ্ছৰিকং. অম্হেতি অম্হে মনুস্সজাতিকা সমানা কথং তিরচ্ছানগতসম্বন্ধং করোমাতি.

তং সুত্ৰা নাগমাণৰকা ‘‘সচে তে ধতরট্ঠেন সদ্ধিং সম্বন্ধো অননুচ্ছৰিকো, অথ কস্মা অত্তনো উপট্ঠাকং চিত্তচূল়ং নাম কচ্ছপং ‘সমুদ্দজং নাম তে ধীতরং দম্মী’তি অম্হাকং রঞ্ঞো পেসেসি? এৰং পেসেত্ৰা ইদানি তে অম্হাকং রাজানং পরিভৰং করোন্তস্স কত্তব্বযুত্তকং মযং জানিস্সাম. মযঞ্হি নাগমাণৰকা’’তি ৰত্ৰা রাজানং তজ্জেন্তা দ্ৰে গাথা অভাসিংসু –

৭৮৬. ‘‘জীৰিতং নূন তে চত্তং, রট্ঠং ৰা মনুজাধিপ;

ন হি নাগে কুপিতম্হি, চিরং জীৰন্তি তাদিসা.

৭৮৭. ‘‘যো ত্ৰং দেৰ মনুস্সোসি, ইদ্ধিমন্তং অনিদ্ধিমা;

ৰরুণস্স নিযং পুত্তং, যামুনং অতিমঞ্ঞসী’’তি.

তত্থ রট্ঠং ৰাতি একংসেন তযা জীৰিতং ৰা রট্ঠং ৰা চত্তং. তাদিসাতি তুম্হাদিসা এৰং মহানুভাৰে নাগে কুপিতে চিরং জীৰিতুং ন সক্কোন্তি, অন্তরাৰ অন্তরধাযন্তি. যো ত্ৰং, দেৰ, মনুস্সোসীতি দেৰ, যো ত্ৰং মনুস্সো সমানো. ৰরুণস্সাতি ৰরুণনাগরাজস্স. নিযং পুত্তন্তি অজ্ঝত্তিকপুত্তং. যামুনন্তি যমুনায হেট্ঠা জাতং.

ততো রাজা দ্ৰে গাথা অভাসি –

৭৮৮. ‘‘নাতিমঞ্ঞামি রাজানং, ধতরট্ঠং যসস্সিনং;

ধতরট্ঠো হি নাগানং, বহূনমপি ইস্সরো.

৭৮৯. ‘‘অহি মহানুভাৰোপি, ন মে ধীতরমারহো;

খত্তিযো চ ৰিদেহানং, অভিজাতা সমুদ্দজা’’তি.

তত্থ বহূনমপীতি পঞ্চযোজনসতিকস্স নাগভৰনস্স ইস্সরভাৰং সন্ধাযেৰমাহ. ন মে ধীতরমারহোতি এৰং মহানুভাৰোপি পন সো অহিজাতিকত্তা মম ধীতরং অরহো ন হোতি. ‘‘খত্তিযো চ ৰিদেহান’’ন্তি ইদং মাতিপক্খে ঞাতকে দস্সেন্তো আহ. সমুদ্দজাতি সো চ ৰিদেহরাজপুত্তো মম ধীতা সমুদ্দজা চাতি উভোপি অভিজাতা. তে অঞ্ঞমঞ্ঞং সংৰাসং অরহন্তি. ন হেসা মণ্ডূকভক্খস্স সপ্পস্স অনুচ্ছৰিকাতি আহ.

নাগমাণৰকা তং তত্থেৰ নাসাৰাতেন মারেতুকামা হুত্ৰাপি ‘‘অম্হাকং দিৰসং ৰৰত্থাপনত্থায পেসিতা, ইমং মারেত্ৰা গন্তুং ন যুত্তং, গন্ত্ৰা রঞ্ঞো আচিক্খিত্ৰা জানিস্সামা’’তি তত্থেৰ অন্তরহিতা ‘‘কিং, তাতা, লদ্ধা ৰো রাজধীতা’’তি রঞ্ঞা পুচ্ছিতা কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘কিং, দেৰ, অম্হে অকারণা যত্থ ৰা তত্থ ৰা পেসেসি. সচেপি মারেতুকামো, ইধেৰ নো মারেহি. সো তুম্হে অক্কোসতি পরিভাসতি, অত্তনো ধীতরং জাতিমানেন উক্খিপতী’’তি তেন ৰুত্তঞ্চ অৰুত্তঞ্চ ৰত্ৰা রঞ্ঞো কোধং উপ্পাদযিংসু. সো অত্তনো পরিসং সন্নিপাতেতুং আণাপেন্তো আহ –

৭৯০. ‘‘কম্বলস্সতরা উট্ঠেন্তু, সব্বে নাগে নিৰেদয;

বারাণসিং পৰজ্জন্তু, মা চ কঞ্চি ৰিহেঠযু’’ন্তি.

তত্থ কম্বলস্সতরা উট্ঠেন্তূতি কম্বলস্সতরা নাম তস্স মাতুপক্খিকা সিনেরুপাদে ৰসননাগা, তে চ উট্ঠহন্তু. অঞ্ঞে চ চতূসু দিসাসু অনুদিসাসু যত্তকা ৰা ময্হং ৰচনকরা, তে সব্বে নাগে নিৰেদয, গন্ত্ৰা জানাপেথ, খিপ্পং কির সন্নিপাতেথাতি আণাপেন্তো এৰমাহ. ততো সব্বেহেৰ সীঘং সন্নিপতিতেহি ‘‘কিং করোম, দেৰা’’তি ৰুত্তে ‘‘সব্বেপি তে নাগা বারাণসিং পৰজ্জন্তূ’’তি আহ. ‘‘তত্থ গন্ত্ৰা কিং কাতব্বং, দেৰ, তং নাসাৰাতপ্পহারেন ভস্মং করোমা’’তি চ ৰুত্তে রাজধীতরি পটিবদ্ধচিত্ততায তস্সা ৰিনাসং অনিচ্ছন্তো ‘‘মা চ কঞ্চি ৰিহেঠযু’’ন্তি আহ, তুম্হেসু কোচি কঞ্চি মা ৰিহেঠযাতি অত্থো. অযমেৰ ৰা পাঠো.

অথ নং নাগা ‘‘সচে কোচি মনুস্সো ন ৰিহেঠেতব্বো, তত্থ গন্ত্ৰা কিং করিস্সামা’’তি আহংসু. অথ নে ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ করোথ, অহম্পি ইদং নাম করিস্সামী’’তি আচিক্খন্তো গাথাদ্ৰযমাহ –

৭৯১. ‘‘নিৰেসনেসু সোব্ভেসু, রথিযা চচ্চরেসু চ;

রুক্খগ্গেসু চ লম্বন্তু, ৰিততা তোরণেসু চ.

৭৯২. ‘‘অহম্পি সব্বসেতেন, মহতা সুমহং পুরং;

পরিক্খিপিস্সং ভোগেহি, কাসীনং জনযং ভয’’ন্তি.

তত্থ সোব্ভেসূতি পোক্খরণীসু. রথিযাতি রথিকায. ৰিততাতি ৰিততসরীরা মহাসরীরা হুত্ৰা এতেসু চেৰ নিৰেসনাদীসু দ্ৰারতোরণেসু চ ওলম্বন্তু, এত্তকং নাগা করোন্তু, করোন্তা চ নিৰেসনে তাৰ মঞ্চপীঠানং হেট্ঠা চ উপরি চ অন্তোগব্ভবহিগব্ভাদীসু চ পোক্খরণিযং উদকপিট্ঠে রথিকাদীনং পস্সেসু চেৰ থলেসু চ মহন্তানি সরীরানি মাপেত্ৰা মহন্তে ফণে কত্ৰা কম্মারগগ্গরী ৰিয ধমমানা ‘‘সুসূ’’তি সদ্দং করোন্তা ওলম্বথ চ নিপজ্জথ চ. অত্তানং পন তরুণদারকানং জরাজিণ্ণানং গব্ভিনিত্থীনং সমুদ্দজায চাতি ইমেসং চতুন্নং মা দস্সযিত্থ. অহম্পি সব্বসেতেন মহন্তেন সরীরেন গন্ত্ৰা সুমহন্তং কাসিপুরং সত্তক্খত্তুং ভোগেহি পরিক্খিপিস্সং, মহন্তেন ফণেন নং ছাদেত্ৰা একন্ধকারং কত্ৰা কাসীনং ভযং জনযন্তো ‘‘সুসূ’’তি সদ্দং মুঞ্চিস্সামীতি.

অথ সব্বে নাগা তথা অকংসু. তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –

৭৯৩. ‘‘তস্স তং ৰচনং সুত্ৰা, উরগানেকৰণ্ণিনো;

বারাণসিং পৰজ্জিংসু, ন চ কঞ্চি ৰিহেঠযুং.

৭৯৪. ‘‘নিৰেসনেসু সোব্ভেসু, রথিযা চচ্চরেসু চ;

রুক্খগ্গেসু চ লম্বিংসু, ৰিততা তোরণেসু চ.

৭৯৫. ‘‘তেসু দিস্ৰান লম্বন্তে, পুথূ কন্দিংসু নারিযো;

নাগে সোণ্ডিকতে দিস্ৰা, পস্সসন্তে মুহুং মুহুং.

৭৯৬. ‘‘বারাণসী পব্যথিতা, আতুরা সমপজ্জথ;

বাহা পগ্গয্হ পক্কন্দুং, ধীতরং দেহি রাজিনো’’তি.

তত্থ অনেকৰণ্ণিনোতি নীলাদিৰসেন অনেকৰণ্ণা. এৰরূপানি হি তে রূপানি মাপযিংসু. পৰজ্জিংসূতি অড্ঢরত্তসমযে পৰিসিংসু. লম্বিংসূতি ধতরট্ঠেন ৰুত্তনিযামেনেৰ তে সব্বেসু ঠানেসু মনুস্সানং সঞ্চারং পচ্ছিন্দিত্ৰা ওলম্বিংসু. দূতা হুত্ৰা আগতা পন চত্তারো নাগমাণৰকা রঞো সযনস্স চত্তারো পাদে পরিক্খিপিত্ৰা উপরিসীসে মহন্তে ফণে কত্ৰা তুণ্ডেহি সীসং পহরন্তা ৰিয দাঠা ৰিৰরিত্ৰা পস্সসন্তা অট্ঠংসু. ধতরট্ঠোপি অত্তনা ৰুত্তনিযামেন নগরং পটিচ্ছাদেসি. পবুজ্ঝমানা পুরিসা যতো যতো হত্থং ৰা পাদং ৰা পসারেন্তি, তত্থ তত্থ সপ্পে ছুপিত্ৰা ‘‘সপ্পো, সপ্পো’’তি ৰিরৰন্তি. পুথূ কন্দিংসূতি যেসু গেহেসু দীপা জলন্তি, তেসু ইত্থিযো পবুদ্ধা দ্ৰারতোরণগোপানসিযো ওলোকেত্ৰা ওলম্বন্তে নাগে দিস্ৰা বহূ একপ্পহারেনেৰ কন্দিংসু. এৰং সকলনগরং এককোলাহলং অহোসি. সোণ্ডিকতেতি কতফণে.

পক্কন্দুন্তি ৰিভাতায রত্তিযা নাগানং অস্সাসৰাতেন সকলনগরে রাজনিৰেসনে চ উপ্পাতিযমানে ৰিয ভীতা মনুস্সা ‘‘নাগরাজানো কিস্স নো ৰিহেঠথা’’তি ৰত্ৰা তুম্হাকং রাজা ‘‘ধীতরং দস্সামী’’তি ধতরট্ঠস্স দূতং পেসেত্ৰা পুন তস্স দূতেহি আগন্ত্ৰা ‘‘দেহী’’তি ৰুত্তো অম্হাকং রাজানং অক্কোসতি পরিভাসতি. ‘‘সচে অম্হাকং রঞ্ঞো ধীতরং ন দস্সতি, সকলনগরস্স জীৰিতং নত্থী’’তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি নো, সামি, ওকাসং দেথ, মযং গন্ত্ৰা রাজানং যাচিস্সামা’’তি যাচন্তা ওকাসং লভিত্ৰা রাজদ্ৰারং গন্ত্ৰা মহন্তেন রৰেন পক্কন্তিংসু. ভরিযাযোপিস্স অত্তনো অত্তনো গব্ভেসু নিপন্নকাৰ ‘‘দেৰ, ধীতরং ধতরট্ঠরঞ্ঞো দেহী’’তি একপ্পহারেন কন্দিংসু. তেপি চত্তারো নাগমাণৰকা ‘‘দেহী’’তি তুণ্হেহি সীসং পহরন্তা ৰিয দাঠা ৰিৰরিত্ৰা পস্সসন্তা অট্ঠংসু.

সো নিপন্নকোৰ নগরৰাসীনঞ্চ অত্তনো চ ভরিযানং পরিদেৰিতসদ্দং সুত্ৰা চতূহি চ নাগমাণৰকেহি তজ্জিতত্তা মরণভযভীতো ‘‘মম ধীতরং সমুদ্দজং ধতরট্ঠস্স দম্মী’’তি তিক্খত্তুং অৰচ. তং সুত্ৰা সব্বেপি নাগরাজানো তিগাৰুতমত্তং পটিক্কমিত্ৰা দেৰনগরং ৰিয একং নগরং মাপেত্ৰা তত্থ ঠিতা ‘‘ধীতরং কির নো পেসেতূ’’তি পণ্ণাকারং পহিণিংসু. রাজা তেহি আভতং পণ্ণাকারং গহেত্ৰা ‘‘তুম্হে গচ্ছথ, অহং ধীতরং অমচ্চানং হত্থে পহিণিস্সামী’’তি তে উয্যোজেত্ৰা ধীতরং পক্কোসাপেত্ৰা উপরিপাসাদং আরোপেত্ৰা সীহপঞ্জরং ৰিৰরিত্ৰা ‘‘অম্ম, পস্সেতং অলঙ্কতনগরং, ত্ৰং এত্থ এতস্স রঞ্ঞো অগ্গমহেসী ভৰিস্সসি, ন দূরে ইতো তং নগরং, উক্কণ্ঠিতকালেযেৰ ইধ আগন্তুং সক্কা, এত্থ গন্তব্ব’’ন্তি সঞ্ঞাপেত্ৰা সীসং ন্হাপেত্ৰা সব্বালঙ্কারেহি অলঙ্করিত্ৰা পটিচ্ছন্নযোগ্গে নিসীদাপেত্ৰা অমচ্চানং হত্থে দত্ৰা পাহেসি. নাগরাজানো পচ্চুগ্গমনং কত্ৰা মহাসক্কারং করিংসু. অমচ্চা নগরং পৰিসিত্ৰা তং তস্স দত্ৰা বহুং ধনং আদায নিৰত্তিংসু. তে রাজধীতরং পাসাদং আরোপেত্ৰা অলঙ্কতদিব্বসযনে নিপজ্জাপেসুং. তঙ্খণঞ্ঞেৰ নং নাগমাণৰিকা খুজ্জাদিৰেসং গহেত্ৰা মনুস্সপরিচারিকা ৰিয পরিৰারযিংসু. সা দিব্বসযনে নিপন্নমত্তাৰ দিব্বফস্সং ফুসিত্ৰা নিদ্দং ওক্কমি.

ধতরট্ঠো তং গহেত্ৰা সদ্ধিং নাগপরিসায তত্থ অন্তরহিতো নাগভৰনেযেৰ পাতুরহোসি. রাজধীতা পবুজ্ঝিত্ৰা অলঙ্কতদিব্বসযনং অঞ্ঞে চ সুৰণ্ণপাসাদমণিপাসাদাদযো উয্যানপোক্খরণিযো অলঙ্কতদেৰনগরং ৰিয নাগভৰনং দিস্ৰা খুজ্জাদিপরিচারিকাযো পুচ্ছি ‘‘ইদং নগরং অতিৰিয অলঙ্কতং, ন অম্হাকং নগরং ৰিয, কস্সেত’’ন্তি. ‘‘সামিকস্স তে সন্তকং, দেৰি, ন অপ্পপুঞ্ঞা এৰরূপং সম্পত্তিং লভন্তি, মহাপুঞ্ঞতায তে অযং লদ্ধা’’তি. ধতরট্ঠোপি পঞ্চযোজনসতিকে নাগভৰনে ভেরিং চরাপেসি ‘‘যো সমুদ্দজায সপ্পৰণ্ণং দস্সেতি, তস্স রাজদণ্ডো ভৰিস্সতী’’তি. তস্মা একোপি তস্সা সপ্পৰণ্ণং দস্সেতুং সমত্থো নাম নাহোসি. সা মনুস্সলোকসঞ্ঞায এৰ তত্থ তেন সদ্ধিং সম্মোদমানা পিযসংৰাসং ৰসি.

নগরকণ্ডং নিট্ঠিতং.

উপোসথকণ্ডং

সা অপরভাগে ধতরট্ঠং পটিচ্চ গব্ভং পটিলভিত্ৰা পুত্তং ৰিজাযি, তস্স পিযদস্সনত্তা ‘‘সুদস্সনো’’তি নামং করিংসু. পুনাপরং পুত্তং ৰিজাযি, তস্স ‘‘দত্তো’’তি নামং অকংসু. সো পন বোধিসত্তো. পুনেকং পুত্তং ৰিজাযি, তস্স ‘‘সুভোগো’’তি নামং করিংসু. অপরম্পি পুত্তং ৰিজাযি, তস্স ‘‘অরিট্ঠো’’তি নামং করিংসু. ইতি সা চত্তারো পুত্তে ৰিজাযিত্ৰাপি নাগভৰনভাৰং ন জানাতি. অথেকদিৰসং তরুণনাগা অরিট্ঠস্স আচিক্খিংসু ‘‘তৰ মাতা মনুস্সিত্থী, ন নাগিনী’’তি. অরিট্ঠো ‘‘ৰীমংসিস্সামি ন’’ন্তি একদিৰসং থনং পিৰন্তোৰ সপ্পসরীরং মাপেত্ৰা নঙ্গুট্ঠখণ্ডেন মাতু পিট্ঠিপাদে ঘট্টেসি. সা তস্স সপ্পসরীরং দিস্ৰা ভীততসিতা মহারৰং রৰিত্ৰা তং ভূমিযং খিপন্তী নখেন তস্স অক্খিং ভিন্দি. ততো লোহিতং পগ্ঘরি. রাজা তস্সা সদ্দং সুত্ৰা ‘‘কিস্সেসা ৰিরৰতী’’তি পুচ্ছিত্ৰা অরিট্ঠেন কতকিরিযং সুত্ৰা ‘‘গণ্হথ, নং দাসং গহেত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেথা’’তি তজ্জেন্তো আগচ্ছি. রাজধীতা তস্স কুদ্ধভাৰং ঞত্ৰা পুত্তসিনেহেন ‘‘দেৰ, পুত্তস্স মে অক্খি ভিন্নং, খমথেতস্সাপরাধ’’ন্তি আহ. রাজা এতায এৰং ৰদন্তিযা ‘‘কিং সক্কা কাতু’’ন্তি খমি. তং দিৰসং সা ‘‘ইদং নাগভৰন’’ন্তি অঞ্ঞাসি. ততো চ পট্ঠায অরিট্ঠো কাণারিট্ঠো নাম জাতো. চত্তারোপি পুত্তা ৰিঞ্ঞুতং পাপুণিংসু.

অথ নেসং পিতা যোজনসতিকং যোজনসতিকং কত্ৰা রজ্জমদাসি, মহন্তো যসো অহোসি. সোল়স সোল়স নাগকঞ্ঞাসহস্সানি পরিৰারযিংসু. পিতু একযোজনসতিকমেৰ রজ্জং অহোসি. তযো পুত্তা মাসে মাসে মাতাপিতরো পস্সিতুং আগচ্ছন্তি, বোধিসত্তো পন অন্ৰদ্ধমাসং আগচ্ছতি. নাগভৰনে সমুট্ঠিতং পঞ্হং বোধিসত্তোৰ কথেতি. পিতরা সদ্ধিং ৰিরূপক্খমহারাজস্সপি উপট্ঠানং গচ্ছতি, তস্স সন্তিকে সমুট্ঠিতং পঞ্হম্পি সোৰ কথেতি. অথেকদিৰসং ৰিরূপক্খে নাগপরিসায সদ্ধিং তিদসপুরং গন্ত্ৰা সক্কং পরিৰারেত্ৰা নিসিন্নে দেৰানং অন্তরে পঞ্হো সমুট্ঠাসি. তং কোচি কথেতুং নাসক্খি, পল্লঙ্কৰরগতো পন হুত্ৰা মহাসত্তোৰ কথেসি. অথ নং দেৰরাজা দিব্বগন্ধপুপ্ফেহি পূজেত্ৰা ‘‘দত্ত, ত্ৰং পথৰিসমায ৰিপুলায পঞ্ঞায সমন্নাগতো, ইতো পট্ঠায ভূরিদত্তো নাম হোহী’’তি ‘‘ভূরিদত্তো’’ তিস্স নামং অকাসি. সো ততো পট্ঠায সক্কস্স উপট্ঠানং গচ্ছন্তো অলঙ্কতৰেজযন্তপাসাদং দেৰচ্ছরাহি আকিণ্ণং অতিমনোহরং সক্কস্স সম্পত্তিং দিস্ৰা দেৰলোকে পিযং কত্ৰা ‘‘কিং মে ইমিনা মণ্ডূকভক্খেন অত্তভাৰেন, নাগভৰনং গন্ত্ৰা উপোসথৰাসং ৰসিত্ৰা ইমস্মিং দেৰলোকে উপ্পত্তিকারণং করিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা নাগভৰনং গন্ত্ৰা মাতাপিতরো আপুচ্ছি ‘‘অম্মতাতা, অহং উপোসথকম্মং করিস্সামী’’তি. ‘‘সাধু, তাত, করোহি, করোন্তো পন বহি অগন্ত্ৰা ইমস্মিঞ্ঞেৰ নাগভৰনে একস্মিং সুঞ্ঞৰিমানে করোহি, বহিগতানং পন নাগানং মহন্তং ভয’’ন্তি.

সো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা তত্থেৰ সুঞ্ঞৰিমানে রাজুয্যানে উপোসথৰাসং ৰসতি. অথ নং নানাতূরিযহত্থা নাগকঞ্ঞা পরিৰারেন্তি. সো ‘‘ন ময্হং ইধ ৰসন্তস্স উপোসথকম্মং মত্থকং পাপুণিস্সতি, মনুস্সপথং গন্ত্ৰা করিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা নিৰারণভযেন মাতাপিতূনং অনারোচেত্ৰা অত্তনো ভরিযাযো আমন্তেত্ৰা ‘‘ভদ্দে, অহং মনুস্সলোকং গন্ত্ৰা যমুনাতীরে নিগ্রোধরুক্খো অত্থি, তস্সাৰিদূরে ৰম্মিকমত্থকে ভোগে আভুজিত্ৰা চতুরঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং অধিট্ঠায নিপজ্জিত্ৰা উপোসথকম্মং করিস্সামি. মযা সব্বরত্তিং নিপজ্জিত্ৰা উপোসথকম্মে কতে অরুণুগ্গমনৰেলাযমেৰ তুম্হে দস দস ইত্থিযো আদায ৰারেন ৰারেন তূরিযহত্থা মম সন্তিকং আগন্ত্ৰা মং গন্ধেহি চ পুপ্ফেহি চ পূজেত্ৰা গাযিত্ৰা নচ্চিত্ৰা মং আদায নাগভৰনমেৰ আগচ্ছথা’’তি ৰত্ৰা তত্থ গন্ত্ৰা ৰম্মিকমত্থকে ভোগে আভুজিত্ৰা ‘‘যো মম চম্মং ৰা ন্হারুং ৰা অট্ঠিং ৰা রুহিরং ৰা ইচ্ছতি, সো আহরতূ’’তি চতুরঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং অধিট্ঠায নঙ্গলসীসপ্পমাণং সরীরং মাপেত্ৰা নিপন্নো উপোসথকম্মমকাসি. অরুণে উট্ঠহন্তেযেৰ তং নাগমাণৰিকা আগন্ত্ৰা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জিত্ৰা নাগভৰনং আনেন্তি. তস্স ইমিনা নিযামেন উপোসথং করোন্তস্স দীঘো অদ্ধা ৰীতিৰত্তো.

উপোসথখণ্ডং নিট্ঠিতং.

গরুল়খণ্ডং

তদা একো বারাণসিদ্ৰারগামৰাসী ব্রাহ্মণো সোমদত্তেন নাম পুত্তেন সদ্ধিং অরঞ্ঞং গন্ত্ৰা সূলযন্তপাসৰাগুরাদীহি ওড্ডেত্ৰা মিগে ৰধিত্ৰা মংসং কাজেনাহরিত্ৰা ৰিক্কিণন্তো জীৰিকং কপ্পেসি. সো একদিৰসং অন্তমসো গোধামত্তম্পি অলভিত্ৰা ‘‘তাত সোমদত্ত, সচে তুচ্ছহত্থা গমিস্সাম, মাতা তে কুজ্ঝিস্সতি, যং কিঞ্চি গহেত্ৰা গমিস্সামা’’তি ৰত্ৰা বোধিসত্তস্স নিপন্নৰম্মিকট্ঠানাভিমুখো গন্ত্ৰা পানীযং পাতুং যমুনং ওতরন্তানং মিগানং পদৰলঞ্জং দিস্ৰা ‘‘তাত, মিগমগ্গো পঞ্ঞাযতি, ত্ৰং পটিক্কমিত্ৰা তিট্ঠাহি, অহং পানীযত্থায আগতং মিগং ৰিজ্ঝিস্সামী’’তি ধনুং আদায মিগং ওলোকেন্তো একস্মিং রুক্খমূলে অট্ঠাসি. অথেকো মিগো সাযন্হসমযে পানীযং পাতুং আগতো. সো তং ৰিজ্ঝি. মিগো তত্থ অপতিত্ৰা সরৰেগেন তজ্জিতো লোহিতেন পগ্ঘরন্তেন পলাযি. পিতাপুত্তা নং অনুবন্ধিত্ৰা পতিতট্ঠানে মংসং গহেত্ৰা অরঞ্ঞা নিক্খমিত্ৰা সূরিযত্থঙ্গমনৰেলায তং নিগ্রোধং পত্ৰা ‘‘ইদানি অকালো, ন সক্কা গন্তুং, ইধেৰ ৰসিস্সামা’’তি মংসং একমন্তে ঠপেত্ৰা রুক্খং আরুয্হ ৰিটপন্তরে নিপজ্জিংসু. ব্রাহ্মণো পচ্চূসসমযে পবুজ্ঝিত্ৰা মিগসদ্দসৰনায সোতং ওদহি.

তস্মিং খণে নাগমাণৰিকাযো আগন্ত্ৰা বোধিসত্তস্স পুপ্ফাসনং পঞ্ঞাপেসুং. সো অহিসরীরং অন্তরধাপেত্ৰা সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতং দিব্বসরীরং মাপেত্ৰা সক্কলীলায পুপ্ফাসনে নিসীদি. নাগমাণৰিকাপি নং গন্ধমালাদীহি পূজেত্ৰা দিব্বতূরিযানি ৰাদেত্ৰা নচ্চগীতং পট্ঠপেসুং. ব্রাহ্মণো তং সদ্দং সুত্ৰা ‘‘কো নু খো এস, জানিস্সামি ন’’ন্তি চিন্তেত্ৰা ‘‘পুত্ত, পুত্তা’’তি ৰত্ৰাপি পুত্তং পবোধেতুং অসক্কোন্তো ‘‘সযতু এস, কিলন্তো ভৰিস্সতি, অহমেৰ গমিস্সামী’’তি রুক্খা ওরুয্হ তস্স সন্তিকং অগমাসি. নাগমাণৰিকা তং দিস্ৰা সদ্ধিং তূরিযেহি ভূমিযং নিমুজ্জিত্ৰা অত্তনো নাগভৰনমেৰ গতা. বোধিসত্তো এককোৰ অহোসি. ব্রাহ্মণো তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা পুচ্ছন্তো গাথাদ্ৰযমাহ –

৭৯৭. ‘‘পুপ্ফাভিহারস্স ৰনস্স মজ্ঝে, কো লোহিতক্খো ৰিততন্তরংসো;

কা কম্বুকাযূরধরা সুৰত্থা, তিট্ঠন্তি নারিযো দস ৰন্দমানা.

৭৯৮. ‘‘কো ত্ৰং ব্রহাবাহু ৰনস্স মজ্ঝে, ৰিরোচসি ঘতসিত্তোৰ অগ্গি;

মহেসক্খো অঞ্ঞতরোসি যক্খো, উদাহু নাগোসি মহানুভাৰো’’তি.

তত্থ পুপ্ফাভিহারস্সাতি বোধিসত্তস্স পূজনত্থায আভতেন দিব্বপুপ্ফাভিহারেন সমন্নাগতস্স. কোতি কো নাম ত্ৰং. লোহিতক্খোতি রত্তক্খো. ৰিততন্তরংসোতি পুথুলঅন্তরংসো. কম্বুকাযূরধরাতি সুৰণ্ণালঙ্কারধরা. ব্রহাবাহূতি মহাবাহু.

তং সুত্ৰা মহাসত্তো ‘‘সচেপি ‘সক্কাদীসু অঞ্ঞতরোহমস্মী’তি ৰক্খামি, সদ্দহিস্সতেৰাযং ব্রাহ্মণো, অজ্জ পন মযা সচ্চমেৰ কথেতুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা অত্তনো নাগরাজভাৰং কথেন্তো আহ –

৭৯৯. ‘‘নাগোহমস্মি ইদ্ধিমা, তেজস্সী দুরতিক্কমো;

ডংসেয্যং তেজসা কুদ্ধো, ফীতং জনপদং অপি.

৮০০. ‘‘সমুদ্দজা হি মে মাতা, ধতরট্ঠো চ মে পিতা;

সুদস্সনকনিট্ঠোস্মি, ভূরিদত্তোতি মং ৰিদূ’’তি.

তত্থ তেজস্সীতি ৰিসতেজেন তেজৰা. দুরতিক্কমোতি অঞ্ঞেন অতিক্কমিতুং অসক্কুণেয্যো. ডংসেয্যন্তি সচাহং কুদ্ধো ফীতং জনপদং অপি ডংসেয্যং, পথৰিযং মম দাঠায পতিতমত্তায সদ্ধিং পথৰিযা মম তেজেন সো সব্বো জনপদো ভস্মা ভৰেয্যাতি ৰদতি. সুদস্সনকনিট্ঠোস্মীতি অহং মম ভাতু সুদস্সনস্স কনিট্ঠো অস্মি. ৰিদূতি এৰং মমং পঞ্চযোজনসতিকে নাগভৰনে জানন্তীতি.

ইদঞ্চ পন ৰত্ৰা মহাসত্তো চিন্তেসি ‘‘অযং ব্রাহ্মণো চণ্ডো ফরুসো, অহিতুণ্ডিকস্স আরোচেত্ৰা উপোসথকম্মস্স মে অন্তরাযম্পি করেয্য, যং নূনাহং ইমং নাগভৰনং নেত্ৰা মহন্তং যসং দত্ৰা উপোসথকম্মং অদ্ধনিযং করেয্য’’ন্তি. অথ নং আহ ‘‘ব্রাহ্মণ, মহন্তং তে যসং দস্সামি, রমণীযং নাগভৰনং, এহি তত্থ গচ্ছামা’’তি. ‘‘সামি, পুত্তো মে অত্থি, তস্মিং গচ্ছন্তে আগমিস্সামী’’তি. অথ নং মহাসত্তো ‘‘গচ্ছ, ব্রাহ্মণ, আনেহি ন’’ন্তি ৰত্ৰা অত্তনো আৰাসং আচিক্খন্তো আহ –

৮০১. ‘‘যং গম্ভীরং সদাৰট্টং, রহদং ভেস্মং পেক্খসি;

এস দিব্যো মমাৰাসো, অনেকসতপোরিসো.

৮০২. ‘‘মযূরকোঞ্চাভিরুদং, নীলোদং ৰনমজ্ঝতো;

যমুনং পৰিস মা ভীতো, খেমং ৰত্তৰতং সিৰ’’ন্তি.

তত্থ সদাৰট্টন্তি সদা পৰত্তং আৰট্টং. ভেস্মন্তি ভযানকং. পেক্খসীতি যং এৰরূপং রহদং পস্সসি. মযূরকোঞ্চাভিরুদন্তি উভোসু তীরেসু ৰনঘটাযং ৰসন্তেহি মযূরেহি চ কোঞ্চেহি চ অভিরুদং উপকূজিতং. নীলোদন্তি নীলসলিলং. ৰনমজ্ঝতোতি ৰনমজ্ঝেন সন্দমানং. পৰিস মা ভীতোতি এৰরূপং যমুনং অভীতো হুত্ৰা পৰিস. ৰত্তৰতন্তি ৰত্তসম্পন্নানং আচারৰন্তানং ৰসনভূমিং পৰিস, গচ্ছ, ব্রাহ্মণ, পুত্তং আনেহীতি.

ব্রাহ্মণো গন্ত্ৰা পুত্তস্স তমত্থং আরোচেত্ৰা পুত্তং আনেসি. মহাসত্তো তে উভোপি আদায যমুনাতীরং গন্ত্ৰা তীরে ঠিতো আহ –

৮০৩. ‘‘তত্থ পত্তো সানুচরো, সহ পুত্তেন ব্রাহ্মণ;

পূজিতো ময্হং কামেহি, সুখং ব্রাহ্মণ ৰচ্ছসী’’তি.

তত্থ তত্থ পত্তোতি ত্ৰং অম্হাকং নাগভৰনং পত্তো হুত্ৰা. ময্হন্তি মম সন্তকেহি কামেহি পূজিতো. ৰচ্ছসীতি তত্থ নাগভৰনে সুখং ৰসিস্সতি.

এৰং ৰত্ৰা মহাসত্তো উভোপি তে পিতাপুত্তে অত্তনো আনুভাৰেন নাগভৰনং আনেসি. তেসং তত্থ দিব্বো অত্তভাৰো পাতুভৰি. অথ নেসং মহাসত্তো দিব্বসম্পত্তিং দত্ৰা চত্তারি চত্তারি নাগকঞ্ঞাসতানি অদাসি. তে মহাসম্পত্তিং অনুভৰিংসু. বোধিসত্তোপি অপ্পমত্তো উপোসথকম্মং অকাসি. অন্ৰড্ঢমাসং মাতাপিতূনং উপট্ঠানং গন্ত্ৰা ধম্মকথং কথেত্ৰা ততো চ ব্রাহ্মণস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা আরোগ্যং পুচ্ছিত্ৰা ‘‘যেন তে অত্থো, তং ৰদেয্যাসি, অনুক্কণ্ঠমানো অভিরমা’’তি ৰত্ৰা সোমদত্তেনপি সদ্ধিং পটিসন্থারং কত্ৰা অত্তনো নিৰেসনং অগচ্ছি. ব্রাহ্মণো একসংৰচ্ছরং নাগভৰনে ৰসিত্ৰা মন্দপুঞ্ঞতায উক্কণ্ঠিতো মনুস্সলোকং গন্তুকামো অহোসি. নাগভৰনমস্স লোকন্তরনিরযো ৰিয অলঙ্কতপাসাদো বন্ধনাগারং ৰিয অলঙ্কতনাগকঞ্ঞা যক্খিনিযো ৰিয উপট্ঠহিংসু. সো ‘‘অহং তাৰ উক্কণ্ঠিতো, সোমদত্তস্সপি চিত্তং জানিস্সামী’’তি তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা আহ ‘‘কিং, তাত, উক্কণ্ঠসী’’তি? ‘‘কস্মা উক্কণ্ঠিস্সামি ন উক্কণ্ঠামি, ত্ৰং পন উক্কণ্ঠসি, তাতা’’তি? ‘‘আম তাতা’’তি. ‘‘কিংকারণা’’তি. ‘‘তৰ মাতু চেৰ ভাতুভগিনীনঞ্চ অদস্সনেন উক্কণ্ঠামি, এহি, তাত সোমদত্ত, গচ্ছামা’’তি. সো ‘‘ন গচ্ছামী’’তি ৰত্ৰাপি পুনপ্পুনং পিতরা যাচিযমানো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি.

ব্রাহ্মণো ‘‘পুত্তস্স তাৰ মে মনো লদ্ধো, সচে পনাহং ভূরিদত্তস্স ‘উক্কণ্ঠিতোম্হী’তি ৰক্খামি, অতিরেকতরং মে যসং দস্সতি, এৰং মে গমনং ন ভৰিস্সতি. একেন পন উপাযেন তস্স সম্পত্তিং ৰণ্ণেত্ৰা ‘ত্ৰং এৰরূপং সম্পত্তিং পহায কিংকারণা মনুস্সলোকং গন্ত্ৰা উপোসথকম্মং করোসী’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘সগ্গত্থাযা’তি ৰুত্তে ‘ত্ৰং তাৰ এৰরূপং সম্পত্তিং পহায সগ্গত্থায উপোসথকম্মং করোসি, কিমঙ্গং পন মযংযেৰ পরধনেন জীৰিকং কপ্পেম, অহম্পি মনুস্সলোকং গন্ত্ৰা ঞাতকে দিস্ৰা পব্বজিত্ৰা সমণধম্মং করিস্সামী’তি নং সঞ্ঞাপেস্সামি. অথ মে সো গমনং অনুজানিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা একদিৰসং তেনাগন্ত্ৰা ‘‘কিং, ব্রাহ্মণ, উক্কণ্ঠসী’’তি পুচ্ছিতো ‘‘তুম্হাকং সন্তিকা অম্হাকং ন কিঞ্চি পরিহাযতী’’তি কিঞ্চি গমনপটিবদ্ধং অৰত্ৰাৰ আদিতো তাৰ তস্স সম্পত্তিং ৰণ্ণেন্তো আহ –

৮০৪. ‘‘সমা সমন্তপরিতো, পহূততগরা মহী;

ইন্দগোপকসঞ্ছন্না, সোভতি হরিতুত্তমা.

৮০৫. ‘‘রম্মানি ৰনচেত্যানি, রম্মা হংসূপকূজিতা;

ওপুপ্ফপদ্ধা তিট্ঠন্তি, পোক্খরঞ্ঞো সুনিম্মিতা.

৮০৬. ‘‘অট্ঠংসা সুকতা থম্ভা, সব্বে ৰেল়ুরিযামযা;

সহস্সথম্ভা পাসাদা, পূরা কঞ্ঞাহি জোতরে.

৮০৭. ‘‘ৰিমানং উপপন্নোসি, দিব্যং পুঞ্ঞেহি অত্তনো;

অসম্বাধং সিৰং রম্মং, অচ্চন্তসুখসংহিতং.

৮০৮. ‘‘মঞ্ঞে সহস্সনেত্তস্স, ৰিমানং নাভিকঙ্খসি;

ইদ্ধী হি ত্যাযং ৰিপুলা, সক্কস্সেৰ জুতীমতো’’তি.

তত্থ সমা সমন্তপরিতোতি পরিসমন্ততো সব্বদিসাভাগেসু অযং তৰ নাগভৰনে মহী সুৰণ্ণরজতমণি মুত্তাৰালুকাপরিকিণ্ণা সমতলা. পহূততগরা মহীতি বহুকেহি তগরগচ্ছেহি সমন্নাগতা. ইন্দগোপকসঞ্ছন্নাতি সুৰণ্ণইন্দগোপকেহি সঞ্ছন্না. সোভতি হরিতুত্তমাতি হরিতৰণ্ণদব্বতিণসঞ্ছন্না সোভতীতি অত্থো. ৰনচেত্যানীতি ৰনঘটা. ওপুপ্ফপদ্ধাতি পুপ্ফিত্ৰা পতিতেহি পদুমপত্তেহি সঞ্ছন্না উদকপিট্ঠা. সুনিম্মিতাতি তৰ পুঞ্ঞসম্পত্তিযা সুট্ঠু নিম্মিতা. অট্ঠংসাতি তৰ ৰসনপাসাদেসু অট্ঠংসা সুকতা ৰেল়ুরিযমযা থম্ভা. তেহি থম্ভেহি সহস্সথম্ভা তৰ পাসাদা নাগকঞ্ঞাহি পূরা ৰিজ্জোতন্তি. উপপন্নোসীতি এৰরূপে ৰিমানে নিব্বত্তোসীতি অত্থো. সহস্সনেত্তস্স ৰিমানন্তি সক্কস্স ৰেজযন্তপাসাদং. ইদ্ধী হি ত্যাযং ৰিপুলাতি যস্মা তৰাযং ৰিপুলা ইদ্ধি, তস্মা ত্ৰং তেন উপোসথকম্মেন সক্কস্স ৰিমানম্পি ন পত্থেসি, অঞ্ঞং ততো উত্তরি মহন্তং ঠানং পত্থেসীতি মঞ্ঞামি.

তং সুত্ৰা মহাসত্তো ‘‘মা হেৰং, ব্রাহ্মণ, অৰচ, সক্কস্স যসং পটিচ্চ অম্হাকং যসো সিনেরুসন্তিকে সাসপো ৰিয, মযং তস্স পরিচারকেপি ন অগ্ঘামা’’তি ৰত্ৰা গাথমাহ –

৮০৯. ‘‘মনসাপি ন পত্তব্বো, আনুভাৰো জুতীমতো;

পরিচারযমানানং, সইন্দানং ৰসৰত্তিন’’ন্তি.

তস্সত্থো – ব্রাহ্মণ, সক্কস্স যসো নাম একং দ্ৰে তযো চত্তারো ৰা দিৰসে ‘‘এত্তকো সিযা’’তি মনসা চিন্তেন্তেনপি ন অভিপত্তব্বো. যেপি নং চত্তারো মহারাজানো পরিচারেন্তি, তেসং দেৰরাজানং পরিচারযমানানং ইন্দং নাযকং কত্ৰা চরন্তানং সইন্দানং ৰসৰত্তীনং চতুন্নং লোকপালানং যসস্সপি অম্হাকং তিরচ্ছানগতানং যসো সোল়সিং কলং নগ্ঘতীতি.

এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা ‘‘ইদং তে মঞ্ঞে সহস্সনেত্তস্স ৰিমান’’ন্তি ৰচনং সুত্ৰা অহং তং অনুস্সরিং. ‘‘অহঞ্হি ৰেজযন্তং পত্থেন্তো উপোসথকম্মং করোমী’’তি তস্স অত্তনো পত্থনং আচিক্খন্তো আহ –

৮১০. ‘‘তং ৰিমানং অভিজ্ঝায, অমরানং সুখেসিনং;

উপোসথং উপৰসন্তো, সেমি ৰম্মিকমুদ্ধনী’’তি.

তত্থ অভিজ্ঝাযাতি পত্থেত্ৰা. অমরানন্তি দীঘাযুকানং দেৰানং. সুখেসিনন্তি এসিতসুখানং সুখে পতিট্ঠিতানং.

কং সুত্ৰা ব্রাহ্মণো ‘‘ইদানি মে ওকাসো লদ্ধো’’তি সোমনস্সপ্পত্তো গন্তুং আপুচ্ছন্তো গাথাদ্ৰযমাহ –

৮১১. ‘‘অহঞ্চ মিগমেসানো, সপুত্তো পাৰিসিং ৰনং;

তং মং মতং ৰা জীৰং ৰা, নাভিৰেদেন্তি ঞাতকা.

৮১২. ‘‘আমন্তযে ভূরিদত্তং, কাসিপুত্তং যসস্সিনং;

তযা নো সমনুঞ্ঞাতা, অপি পস্সেমু ঞাতকে’’তি.

তত্থ নাভিৰেদেন্তীতি ন জানন্তি, কথেন্তোপি নেসং নত্থি. আমন্তযেতি আমন্তযামি. কাসিপুত্তন্তি কাসিরাজধীতায পুত্তং.

ততো বোধিসত্তো আহ –

৮১৩. ‘‘এসো হি ৰত মে ছন্দো, যং ৰসেসি মমন্তিকে;

ন হি এতাদিসা কামা, সুলভা হোন্তি মানুসে.

৮১৪. ‘‘সচে ত্ৰং নিচ্ছসে ৰত্থুং, মম কামেহি পূজিতো;

মযা ত্ৰং সমনুঞ্ঞাতো, সোত্থিং পস্সাহি ঞাতকে’’তি.

মহাসত্তো গাথাদ্ৰযং ৰত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অযং মণিং নিস্সায সুখং জীৰন্তো কস্সচি নাচিক্খিস্সতি, এতস্স সব্বকামদদং মণিং দস্সামী’’তি. অথস্স তং দদন্তো আহ –

৮১৫. ‘‘ধারযিমং মণিং দিব্যং, পসুং পুত্তে চ ৰিন্দতি;

অরোগো সুখিতো হোতি, গচ্ছেৰাদায ব্রাহ্মণা’’তি.

তত্থ পসুং পুত্তে চ ৰিন্দতীতি ইমং মণিং ধারযমানো ইমস্সানুভাৰেন পসুঞ্চ পুত্তে চ অঞ্ঞঞ্চ যং ইচ্ছতি, তং সব্বং লভতি.

ততো ব্রাহ্মণো গাথমাহ –

৮১৬. ‘‘কুসলং পটিনন্দামি, ভূরিদত্ত ৰচো তৰ;

পব্বজিস্সামি জিণ্ণোস্মি, ন কামে অভিপত্থযে’’তি.

তস্সত্থো – ভূরিদত্ত, তৰ ৰচনং কুসলং অনৰজ্জং, তং পটিনন্দামি ন পটিক্খিপামি. অহং পন জিণ্ণো অস্মি, তস্মা পব্বজিস্সামি, ন কামে অভিপত্থযামি, কিং মে মণিনাতি.

বোধিসত্তো আহ –

৮১৭. ‘‘ব্রহ্মচরিযস্স চে ভঙ্গো, হোতি ভোগেহি কারিযং;

অৰিকম্পমানো এয্যাসি, বহুং দস্সামি তে ধন’’ন্তি.

তত্থ চে ভঙ্গোতি ব্রহ্মচরিযৰাসো নাম দুক্করো, অনভিরতস্স ব্রহ্মচরিযস্স চে ভঙ্গো হোতি, তদা গিহিভূতস্স ভোগেহি কারিযং হোতি, এৰরূপে কালে ত্ৰং নিরাসঙ্কো হুত্ৰা মম সন্তিকং আগচ্ছেয্যাসি, বহুং তে ধনং দস্সামীতি.

ব্রাহ্মণো আহ –

৮১৮. ‘‘কুসলং পটিনন্দামি, ভূরিদত্ত ৰচো তৰ;

পুনপি আগমিস্সামি, সচে অত্থো ভৰিস্সতী’’তি.

তত্থ পুনপীতি পুন অপি, অযমেৰ ৰা পাঠো.

অথস্স তত্থ অৰসিতুকামতং ঞত্ৰা মহাসত্তো নাগমাণৰকে আণাপেত্ৰা ব্রাহ্মণং মনুস্সলোকং পাপেসি. তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –

৮১৯. ‘‘ইদং ৰত্ৰা ভূরিদত্তো, পেসেসি চতুরো জনে;

এথ গচ্ছথ উট্ঠেথ, খিপ্পং পাপেথ ব্রাহ্মণং.

৮২০. ‘‘তস্স তং ৰচনং সুত্ৰা, উট্ঠায চতুরো জনা;

পেসিতা ভূরিদত্তেন, খিপ্পং পাপেসু ব্রাহ্মণ’’ন্তি.

তত্থ পাপেসূতি যমুনাতো উত্তারেত্ৰা বারাণসিমগ্গং পাপযিংসু, পাপযিত্ৰা চ পন ‘‘তুম্হে গচ্ছথা’’তি ৰত্ৰা নাগভৰনমেৰ পচ্চাগমিংসু.

ব্রাহ্মণোপি ‘‘তাত সোমদত্ত, ইমস্মিং ঠানে মিগং ৰিজ্ঝিম্হা, ইমস্মিং সূকর’’ন্তি পুত্তস্স আচিক্খন্তো অন্তরামগ্গে পোক্খরণিং দিস্ৰা ‘‘তাত সোমদত্ত, ন্হাযামা’’তি ৰত্ৰা ‘‘সাধু, তাতা’’তি ৰুত্তে উভোপি দিব্বাভরণানি চেৰ দিব্বৰত্থানি চ ওমুঞ্চিত্ৰা ভণ্ডিকং কত্ৰা পোক্খরণীতীরে ঠপেত্ৰা ওতরিত্ৰা ন্হাযিংসু. তস্মিং খণে তানি অন্তরধাযিত্ৰা নাগভৰনমেৰ অগমংসু. পঠমং নিৰত্থকাসাৰপিলোতিকাৰ নেসং সরীরে পটিমুঞ্চিংসু, ধনুসরসত্তিযোপি পাকতিকাৰ অহেসুং. সোমদত্তো ‘‘নাসিতাম্হা তযা, তাতা’’তি পরিদেৰি. অথ নং পিতা ‘‘মা চিন্তযি, মিগেসু সন্তেসু অরঞ্ঞে মিগে ৰধিত্ৰা জীৰিকং কপ্পেস্সামা’’তি অস্সাসেসি. সোমদত্তস্স মাতা তেসং আগমনং সুত্ৰা পচ্চুগ্গন্ত্ৰা ঘরং নেত্ৰা অন্নপানেন সন্তপ্পেসি. ব্রাহ্মণো ভুঞ্জিত্ৰা নিদ্দং ওক্কমি. ইতরা পুত্তং পুচ্ছি ‘‘তাত, এত্তকং কালং কুহিং গতত্থা’’তি? ‘‘অম্ম, ভূরিদত্তনাগরাজেন অম্হে নাগভৰনং নীতা, ততো উক্কণ্ঠিত্ৰা ইদানি আগতা’’তি. ‘‘কিঞ্চি পন ৰো রতনং আভত’’ন্তি. ‘‘নাভতং অম্মা’’তি. ‘‘কিং তুম্হাকং তেন কিঞ্চি ন দিন্ন’’ন্তি. ‘‘অম্ম, ভূরিদত্তেন মে পিতু সব্বকামদদো মণি দিন্নো অহোসি, ইমিনা পন ন গহিতো’’তি. ‘‘কিংকারণা’’তি. ‘‘পব্বজিস্সতি কিরা’’তি. সা ‘‘এত্তকং কালং দারকে মম ভারং করোন্তো নাগভৰনে ৰসিত্ৰা ইদানি কির পব্বজিস্সতী’’তি কুজ্ঝিত্ৰা ৰীহিভঞ্জনদব্বিযা পিট্ঠিং পোথেন্তী ‘‘অরে, দুট্ঠব্রাহ্মণ, পব্বজিস্সামীতি কির মণিরতনং ন গণ্হসি, অথ কস্মা অপব্বজিত্ৰা ইধাগতোসি, নিক্খম মম ঘরা সীঘ’’ন্তি সন্তজ্জেসি. অথ নং ‘‘ভদ্দে, মা কুজ্ঝি, অরঞ্ঞে মিগেসু সন্তেসু অহং তং পোসেস্সামী’’তি ৰত্ৰা পুত্তেন সদ্ধিং অরঞ্ঞং গন্ত্ৰা পুরিমনিযামেনেৰ জীৰিকং কপ্পেসি.

তদা দক্খিণমহাসমুদ্দস্স দিসাভাগে সিম্বলিৰাসী একো গরুল়ো পক্খৰাতেহি সমুদ্দে উদকং ৰিযূহিত্ৰা একং নাগরাজানং সীসে গণ্হি. তদাহি সুপণ্ণা নাগং গহেতুং অজাননকাযেৰ, পচ্ছা পণ্ডরজাতকে জানিংসু. সো পন তং সীসে গহেত্ৰাপি উদকে অনোত্থরন্তেযেৰ উক্খিপিত্ৰা ওলম্বন্তং আদায হিমৰন্তমত্থকেন পাযাসি. তদা চেকো কাসিরট্ঠৰাসী ব্রাহ্মণো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা হিমৰন্তপ্পদেসে পণ্ণসালং মাপেত্ৰা পটিৰসতি. তস্স চঙ্কমনকোটিযং মহানিগ্রোধরুক্খো অত্থি. সো তস্স মূলে দিৰাৰিহারং করোতি. সুপণ্ণো নিগ্রোধমত্থকেন নাগং হরতি. নাগো ওলম্বন্তো মোক্খত্থায নঙ্গুট্ঠেন নিগ্রোধৰিটপং ৰেঠেসি. সুপণ্ণো তং অজানন্তোৰ মহব্বলতায আকাসে পক্খন্দিযেৰ. নিগ্রোধরুক্খো সমূলো উপ্পাটিতো. সুপণ্ণো নাগং সিম্বলিৰনং নেত্ৰা তুণ্ডেন পহরিত্ৰা কুচ্ছিং ফালেত্ৰা নাগমেদং খাদিত্ৰা সরীরং সমুদ্দকুচ্ছিম্হি ছড্ডেসি. নিগ্রোধরুক্খো পতন্তো মহাসদ্দমকাসি. সুপণ্ণো ‘‘কিস্স এসো সদ্দো’’তি অধো ওলোকেন্তো নিগ্রোধরুক্খং দিস্ৰা ‘‘কুতো এস মযা উপ্পাটিতো’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘তাপসস্স চঙ্কমনকোটিযা নিগ্রোধো এসো’’তি তথতো ঞত্ৰা ‘‘অযং তস্স বহূপকারো, ‘অকুসলং নু খো মে পসুতং, উদাহু নো’তি তমেৰ পুচ্ছিত্ৰা জানিস্সামী’’তি মাণৰকৰেসেন তস্স সন্তিকং অগমাসি.

তস্মিং খণে তাপসো তং ঠানং সমং করোতি. সুপণ্ণরাজা তাপসং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো অজানন্তো ৰিয ‘‘কিস্স ঠানং, ভন্তে, ইদ’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘উপাসক, একো সুপণ্ণো ভোজনত্থায নাগং হরন্তো নাগেন মোক্খত্থায নিগ্রোধৰিটপং নঙ্গুট্ঠেন ৰেঠিতাযপি অত্তনো মহব্বলতায পক্খন্তিত্ৰা গতো, অথ নিগ্রোধরুক্খো উপ্পাটিতো, ইদং তস্স উপ্পাটিতট্ঠান’’ন্তি. ‘‘কিং পন, ভন্তে, তস্স সুপণ্ণস্স অকুসলং হোতি, উদাহু নো’’তি? ‘‘সচে ন জানাতি, অচেতনকম্মং নাম অকুসলং ন হোতী’’তি. ‘‘কিং নাগস্স পন, ভন্তে’’তি? ‘‘সো ইমং নাসেতুং ন গণ্হি, মোক্খত্থায গণ্হি, তস্মা তস্সপি ন হোতিযেৰা’’তি. সুপণ্ণো তাপসস্স তুস্সিত্ৰা ‘‘ভন্তে, অহং সো সুপণ্ণরাজা, তুম্হাকঞ্হি পঞ্হৰেয্যাকরণেন তুট্ঠো. তুম্হে অরঞ্ঞে ৰসথ, অহঞ্চেকং অলম্পাযনমন্তং জানামি, অনগ্ঘো মন্তো. তমহং তুম্হাকং আচরিযভাগং কত্ৰা দম্মি, পটিগ্গণ্হথ ন’’ন্তি আহ. ‘‘অলং ময্হং মন্তেন, গচ্ছথ তুম্হে’’তি. সো তং পুনপ্পুনং যাচিত্ৰা সম্পটিচ্ছাপেত্ৰা মন্তং দত্ৰা ওসধানি আচিক্খিত্ৰা পক্কামি.

গরুল়কণ্ডং নিট্ঠিতং.

কীল়নকণ্ডং

তস্মিং কালে বারাণসিযং একো দলিদ্দব্রাহ্মণো বহুং ইণং গহেত্ৰা ইণসামিকেহি চোদিযমানো ‘‘কিং মে ইধ ৰাসেন, অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা মতং সেয্যো’’তি নিক্খমিত্ৰা ৰনং পৰিসিত্ৰা অনুপুব্বেন তং অস্সমপদং পত্ৰা তাপসং ৰত্তসম্পদায আরাধেসি. তাপসো ‘‘অযং ব্রাহ্মণো ময্হং অতিৰিয উপকারকো, সুপণ্ণরাজেন দিন্নং দিব্বমন্তমস্স দস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘ব্রাহ্মণ, অহং অলম্পাযনমন্তং জানামি, তং তে দম্মি, গণ্হাহি ন’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘অলং, ভন্তে, ন ময্হং মন্তেনত্থো’’তি ৰুত্তেপি পুনপ্পুনং ৰত্ৰা নিপ্পীল়েত্ৰা সম্পটিচ্ছাপেত্ৰা অদাসিযেৰ. তস্স চ মন্তস্স অনুচ্ছৰিকানি ওসধানি চেৰ মন্তুপচারঞ্চ সব্বং কথেসি. ব্রাহ্মণো ‘‘লদ্ধো মে জীৰিতুপাযো’’তি কতিপাহং ৰসিত্ৰা ‘‘ৰাতাবাধো মে, ভন্তে, বাধতী’’তি অপদেসং কত্ৰা তাপসেন ৰিস্সজ্জিতো তং ৰন্দিত্ৰা খমাপেত্ৰা অরঞ্ঞা নিক্খমিত্ৰা অনুপুব্বেন যমুনায তীরং পত্ৰা তং মন্তং সজ্ঝাযন্তো মহামগ্গং গচ্ছতি.

তস্মিং কালে সহস্সমত্তা ভূরিদত্তস্স পরিচারিকা নাগমাণৰিকা তং সব্বকামদদং মণিরতনং আদায নাগভৰনা নিক্খমিত্ৰা যমুনাতীরে ৰালুকরাসিম্হি ঠপেত্ৰা তস্স ওভাসেন সব্বরত্তিং উদককীল়ং কীল়িত্ৰা অরুণুগ্গমনে সব্বালঙ্কারেন অলঙ্করিত্ৰা মণিরতনং পরিৰারেত্ৰা সিরিং পৰেসযমানা নিসীদিংসু. ব্রাহ্মণোপি মন্তং সজ্ঝাযন্তো তং ঠানং পাপুণি. তা মন্তসদ্দং সুত্ৰাৰ ‘‘ইমিনা সুপণ্ণেন ভৰিতব্ব’’ন্তি মরণভযতজ্জিতা মণিরতনং অগ্গহেত্ৰা পথৰিযং নিমুজ্জিত্ৰা নাগভৰনং অগমিংসু. ব্রাহ্মণোপি মণিরতনং দিস্ৰা ‘‘ইদানেৰ মে মন্তো সমিদ্ধো’’তি তুট্ঠমানসো মণিরতনং আদায পাযাসি. তস্মিং খণে নেসাদব্রাহ্মণো সোমদত্তেন সদ্ধিং মিগৰধায অরঞ্ঞং পৰিসন্তো তস্স হত্থে তং মণিরতনং দিস্ৰা পুত্তং আহ ‘‘তাত, ননু এসো অম্হাকং ভূরিদত্তেন দিন্নো মণী’’তি? ‘‘আম, তাত, এসো মণী’’তি. ‘‘তেন হিস্স অগুণং কথেত্ৰা ইমং ব্রাহ্মণং ৰঞ্চেত্ৰা গণ্হামেতং মণিরতন’’ন্তি. ‘‘তাত, পুব্বে ভূরিদত্তেন দীযমানং ন গণ্হি, ইদানি পনেস ব্রাহ্মণো তঞ্ঞেৰ ৰঞ্চেস্সতি, তুণ্হী হোহী’’তি. ব্রাহ্মণো ‘‘হোতু, তাত, পস্সসি এতস্স ৰা মম ৰা ৰঞ্চনভাৰ’’ন্তি অলম্পাযনেন সদ্ধিং সল্লপন্তো আহ –

৮২১. ‘‘মণিং পগ্গয্হ মঙ্গল্যং, সাধুৰিত্তং মনোরমং;

সেলং ব্যঞ্জনসম্পন্নং, কো ইমং মণিমজ্ঝগা’’তি.

তত্থ মঙ্গল্যন্তি মঙ্গলসম্মতং সব্বকামদদং. কো ইমন্তি কুহিং ইমং মণিং অধিগতোসি.

ততো অলম্পাযনো গাথমাহ –

৮২২. ‘‘লোহিতক্খসহস্সাহি, সমন্তা পরিৰারিতং;