২১. অসীতিনিপাতো
[৫৩৩] ১. চূল়হংসজাতকৰণ্ণনা
সুমুখাতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো আযস্মতো আনন্দস্স জীৰিতপরিচ্চাগং আরব্ভ কথেসি. দেৰদত্তেন হি তথাগতং জীৰিতা ৰোরোপেতুং পযোজিতেসু ধনুগ্গহেসু সব্বপঠমং পেসিতেন আগন্ত্ৰা ‘‘নাহং, ভন্তে, সক্কোমি তং ভগৰন্তং জীৰিতা ৰোরোপেতুং, মহিদ্ধিকো সো ভগৰা মহানুভাৰো’’তি ৰুত্তে দেৰদত্তো ‘‘অলং, আৰুসো, মা ত্ৰং সমণং গোতমং জীৰিতা ৰোরোপেহি, অহমেৰ সমণং গোতমং জীৰিতা ৰোরোপেস্সামী’’তি ৰত্ৰা তথাগতে গিজ্ঝকূটপব্বতস্স পচ্ছিমছাযায চঙ্কমন্তে সযং গিজ্ঝকূটং পব্বতং অভিরুহিত্ৰা যন্তৰেগেন মহতিং সিলং পৰিজ্ঝি, ‘‘ইমায সিলায সমণং গোতমং জীৰিতা ৰোরোপেস্সামী’’তি. তদা দ্ৰে পব্বতকূটা সমাগন্ত্ৰা তং সিলং সম্পটিচ্ছিংসু. ততো পপটিকা উপ্পতিত্ৰা ভগৰতো পাদং পহরিত্ৰা রুহিরং উপ্পাদেসি, বলৰৰেদনা পৰত্তিংসু. জীৰকো তথাগতস্স পাদং সত্থকেন ফালেত্ৰা দুট্ঠলোহিতং ৰমেত্ৰা পূতিমংসং অপনেত্ৰা ধোৰিত্ৰা ভেসজ্জং আলিম্পিত্ৰা নিরোগমকাসি. সত্থা পুরিমসদিসমেৰ ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো মহতিযা বুদ্ধলীলায ৰিচরি.
অথ নং দিস্ৰা দেৰদত্তো চিন্তেসি – ‘‘সমণস্স গোতমস্স রূপসোভগ্গপ্পত্তং সরীরং দিস্ৰা কোচি মনুস্সভূতো উপসঙ্কমিতুং ন সক্কোতি, রঞ্ঞো খো পন নাল়াগিরি নাম হত্থী চণ্ডো ফরুসো মনুস্সঘাতকো বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণে ন জানাতি, সো তং জীৰিতক্খযং পাপেস্সতী’’তি. সো গন্ত্ৰা রঞ্ঞো তমত্থং আরোচেসি. রাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা হত্থাচরিযং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সম্ম, স্ৰে নাল়াগিরিং মত্তং কত্ৰা পাতোৰ সমণেন গোতমেন পটিপন্নৰীথিযং ৰিস্সজ্জেহী’’তি আহ. দেৰদত্তোপি নং ‘‘অঞ্ঞেসু দিৰসেসু হত্থী কিত্তকং সুরং পিৰতী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘অট্ঠ ঘটে, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি স্ৰে ত্ৰং তং সোল়স ঘটে পাযেত্ৰা সমণেন গোতমেন পটিপন্নৰীথিযং অভিমুখং করেয্যাসী’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. রাজা নগরে ভেরিং চরাপেসি – ‘‘স্ৰে নাল়াগিরিং মত্তং কত্ৰা নগরে ৰিস্সজ্জেস্সতি, নাগরা পাতোৰ সব্বকিচ্চানি কত্ৰা অন্তরৰীথিং মা পটিপজ্জিংসূ’’তি. দেৰদত্তোপি রাজনিৰেসনা ওরুয্হ হত্থিসালং গন্ত্ৰা হত্থিগোপকে আমন্তেত্ৰা ‘‘মযং ভণে উচ্চট্ঠানিযং নীচট্ঠানে, নীচট্ঠানিযং ৰা উচ্চট্ঠানে কাতুং সমত্থা, সচে ৰো যসেন অত্থো, স্ৰে পাতোৰ নাল়াগিরিং তিখিণসুরায সোল়স ঘটে পাযেত্ৰা সমণস্স গোতমস্স আগমনৰেলায তুত্ততোমরেহি ৰিজ্ঝিত্ৰা কুজ্ঝাপেত্ৰা হত্থিসালং ভিন্দাপেত্ৰা সমণেন গোতমেন পটিপন্নৰীথিযং অভিমুখং কত্ৰা সমণং গোতমং জীৰিতক্খযং পাপেথা’’তি আহ. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিংসু.
সা পৰত্তি সকলনগরে ৰিত্থারিকা অহোসি. বুদ্ধধম্মসঙ্ঘমামকা উপাসকা তং সুত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ভন্তে, দেৰদত্তো রঞ্ঞা সদ্ধিং একতো হুত্ৰা স্ৰে তুম্হেহি পটিপন্নৰীথিযং নাল়াগিরিং ৰিস্সজ্জাপেস্সতি, স্ৰে পিণ্ডায অপৰিসিত্ৰা ইধেৰ হোথ, মযং ৰিহারেযেৰ বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স ভিক্খং দস্সামা’’তি ৰদিংসু. সত্থাপি ‘‘স্ৰে পিণ্ডায ন পৰিসিস্সামী’’তি অৰত্ৰাৰ ‘‘অহং স্ৰে নাল়াগিরিং দমেত্ৰা পাটিহারিযং কত্ৰা তিত্থিযে মদ্দিত্ৰা রাজগহে পিণ্ডায অচরিত্ৰাৰ ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো নগরা নিক্খমিত্ৰা ৰেল়ুৰনমেৰ আগমিস্সামি, রাজগহৰাসিনোপি বহূনি ভত্তভাজনানি গহেত্ৰা ৰেল়ুৰনমেৰ আগমিস্সন্তি, স্ৰে ৰিহারেযেৰ ভত্তগ্গং ভৰিস্সতী’’তি ইমিনা কারণেন তেসং অধিৰাসেসি. তে তথাগতস্স অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা ভত্তভাজনানি আহরিত্ৰা ‘‘ৰিহারেযেৰ দানং দস্সামা’’তি পক্কমিংসু.
সত্থাপি পঠমযামে ধম্মং দেসেত্ৰা মজ্ঝিমযামে দেৰতানং পঞ্হং ৰিস্সজ্জেত্ৰা পচ্ছিমযামস্স পঠমকোট্ঠাসে সীহসেয্যং কপ্পেত্ৰা দুতিযকোট্ঠাসে ফলসমাপত্তিযা ৰীতিনামেত্ৰা ততিযকোট্ঠাসে মহাকরুণাসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায বোধনেয্যবন্ধৰে ওলোকেন্তো নাল়াগিরিদমনে চতুরাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযং দিস্ৰা ৰিভাতায রত্তিযা কতসরীরপটিজগ্গনো হুত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেত্ৰা, ‘‘আনন্দ, অজ্জ রাজগহপরিৰত্তকেসু অট্ঠারসসু মহাৰিহারেসু সব্বেসম্পি ভিক্খূনং মযাসদ্ধিং রাজগহং পৰিসিতুং আরোচেহী’’তি আহ. থেরো তথা অকাসি. সব্বেপি ভিক্খূ ৰেল়ুৰনে সন্নিপতিংসু. সত্থা মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো রাজগহং পাৰিসি. অথ হত্থিমেণ্ডা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জিংসু, মহন্তো সমাগমো অহোসি. সদ্ধাসম্পন্না মনুস্সা ‘‘অজ্জ কির বুদ্ধনাগস্স তিরচ্ছাননাগেন সঙ্গামো ভৰিস্সতি, অনূপমায বুদ্ধলীলায নাল়াগিরিদমনং পস্সিস্সামা’’তি পাসাদহম্মিযগেহচ্ছদনাদীনি অভিরুহিত্ৰা অট্ঠংসু. অসদ্ধা পন মিচ্ছাদিট্ঠিকা ‘‘অযং নাল়াগিরি চণ্ডো ফরুসো মনুস্সঘাতকো বুদ্ধাদীনং গুণং ন জানাতি, সো অজ্জ সমণস্স গোতমস্স সুৰণ্ণৰণ্ণং সরীরং ৰিদ্ধংসেত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেস্সতি, অজ্জ পচ্চামিত্তস্স পিট্ঠিং পস্সিস্সামা’’তি পাসাদাদীসু অট্ঠংসু.
হত্থীপি ভগৰন্তং আগচ্ছন্তং দিস্ৰা মনুস্সে তাসেন্তো গেহানি ৰিদ্ধংসেন্তো সকটানি সংচুণ্ণেন্তো সোণ্ডং উস্সাপেত্ৰা পহট্ঠকণ্ণৰালো পব্বতো ৰিয অজ্ঝোত্থরন্তো যেন ভগৰা তেনাভিধাৰি. তং আগচ্ছন্তং দিস্ৰা ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘অযং, ভন্তে, নাল়াগিরি চণ্ডো ফরুসো মনুস্সঘাতকো ইমং রচ্ছং পটিপন্নো, ন খো পনাযং বুদ্ধাদিগুণং জানাতি, পটিক্কমতু, ভন্তে, ভগৰা, পটিক্কমতু সুগতো’’তি. মা, ভিক্খৰে, ভাযিত্থ, পটিবলো অহং নাল়াগিরিং দমেতুন্তি. অথাযস্মা সারিপুত্তো সত্থারং যাচি – ‘‘ভন্তে, পিতু উপ্পন্নকিচ্চং নাম জেট্ঠপুত্তস্স ভারো, অহমেৰ তং দমেমী’’তি. অথ নং সত্থা, ‘‘সারিপুত্ত, বুদ্ধবলং নাম অঞ্ঞং, সাৰকবলং অঞ্ঞং, তিট্ঠ ত্ৰ’’ন্তি পটিবাহি. এৰং যেভুয্যেন অসীতি মহাথেরা যাচিংসু. সত্থা সব্বেপি পটিবাহি. অথ আযস্মা আনন্দো সত্থরি বলৰসিনেহেন অধিৰাসেতুং অসক্কোন্তো ‘‘অযং হত্থী পঠমং মং মারেতূ’’তি তথাগতস্সত্থায জীৰিতং পরিচ্চজিত্ৰা গন্ত্ৰা সত্থু পুরতো অট্ঠাসি. অথ নং সত্থা ‘‘অপেহি, আনন্দ, মা মে পুরতো অট্ঠাসী’’তি আহ. ‘‘ভন্তে, অযং হত্থী চণ্ডো ফরুসো মনুস্সঘাতকো কপ্পুট্ঠানগ্গিসদিসো পঠমং মং মারেত্ৰা পচ্ছা তুম্হাকং সন্তিকং আগচ্ছতূ’’তি থেরো অৰচ. যাৰততিযং ৰুচ্চমানোপি তথেৰ অট্ঠাসি ন পটিক্কমি. অথ নং ভগৰা ইদ্ধিবলেন পটিক্কমাপেত্ৰা ভিক্খূনং অন্তরে ঠপেসি.
তস্মিং খণে একা ইত্থী নাল়াগিরিং দিস্ৰা মরণভযভীতা পলাযমানা অঙ্কেন গহিতং দারকং হত্থিনো চ তথাগতস্স চ অন্তরে ছড্ডেত্ৰা পলাযি. হত্থী তং অনুবন্ধিত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা দারকস্স সন্তিকং অগমাসি. তদা দারকো মহারৰং রৰি. সত্থা নাল়াগিরিং ওদিস্সকমেত্তায ফরিত্ৰা সুমধুরং ব্রহ্মস্সরং নিচ্ছারেত্ৰা ‘‘অম্ভো নাল়াগিরি তং সোল়স সুরাঘটে পাযেত্ৰা মত্তং করোন্তা ন ‘অঞ্ঞং গণ্হিস্সতী’তি করিংসু, ‘মং গণ্হিস্সতী’তি পন করিংসু, মা অকারণেন জঙ্ঘাযো কিলমেন্তো ৰিচরি, ইতো এহী’’তি পক্কোসি. সো সত্থু ৰচনং সুত্ৰা অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা ভগৰতো রূপসিরিং ওলোকেত্ৰা পটিলদ্ধসংৰেগো বুদ্ধতেজেন পচ্ছিন্নসুরামদো সোণ্ডং ওলম্বেন্তো কণ্ণে চালেন্তো আগন্ত্ৰা তথাগতস্স পাদেসু পতি. অথ নং সত্থা, ‘‘নাল়াগিরি, ত্ৰং তিরচ্ছানহত্থী, অহং বুদ্ধৰারণো, ইতো পট্ঠায মা চণ্ডো ফরুসো মনুস্সঘাতকো ভৰ, সব্বসত্তেসু মেত্তচিত্তং পটিলভা’’তি ৰত্ৰা দক্খিণহত্থং পসারেত্ৰা কুম্ভে পরামসিত্ৰা –
‘‘মা কুঞ্জর নাগমাসদো, দুক্খো হি কুঞ্জর নাগমাসদো;
ন হি নাগহতস্স কুঞ্জর, সুগতি হোতি ইতো পরং যতো.
‘‘মা চ মদো মা চ পমাদো, ন হি পমত্তা সুগতিং ৰজন্তি তে;
ত্ৰঞ্ঞেৰ তথা করিস্সসি, যেন ত্ৰং সুগতিং গমিস্সসী’’তি. (চূল়ৰ. ৩৪২) –
ধম্মং দেসেসি.
তস্স সকলসরীরং পীতিযা নিরন্তরং ফুটং অহোসি. সচে কির তিরচ্ছানগতো নাভৰিস্সা, সোতাপত্তিফলং অধিগমিস্সা. মনুস্সা তং পাটিহারিযং দিস্ৰা উন্নদিংসু অপ্ফোটিংসু, সঞ্জাতসোমনস্সা নানাভরণানি খিপিংসু, তানি হত্থিস্স সরীরং পটিচ্ছাদযিংসু. ততো পট্ঠায নাল়াগিরি ধনপালকো নাম জাতো. তস্মিং খো পন ধনপালকসমাগমে চতুরাসীতি পাণসহস্সানি অমতং পিৰিংসু. সত্থা ধনপালকং পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেসি. সো সোণ্ডায ভগৰতো পাদে পংসূনি গহেত্ৰা উপরি মুদ্ধনি আকিরিত্ৰা পটিকুটিতোৰ পটিক্কমিত্ৰা দস্সনূপচারে ঠিতো দসবলং ৰন্দিত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা হত্থিসালং পাৰিসি. ততো পট্ঠায দন্তসুদন্তো হুত্ৰা ন কঞ্চি ৰিহেঠেতি. সত্থা নিপ্ফন্নমনোরথো ‘‘যেহি যং ধনং খিত্তং, তেসঞ্ঞেৰ তং হোতূ’’তি অধিট্ঠায ‘‘অজ্জ মযা মহন্তং পাটিহারিযং কতং, ইমস্মিং নগরে পিণ্ডায চরণং অপ্পটিরূপ’’ন্তি তিত্থিযে মদ্দিত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো জযপ্পত্তো ৰিয খত্তিযো নগরা নিক্খমিত্ৰা ৰেল়ুৰনমেৰ গতো. নগরৰাসিনো বহুং অন্নপানখাদনীযং আদায ৰিহারং গন্ত্ৰা মহাদানং পৰত্তযিংসু.
তং দিৰসং সাযন্হসমযে ধম্মসভং পূরেত্ৰা সন্নিসিন্না ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, আযস্মতা আনন্দেন তথাগতস্সত্থায অত্তনো জীৰিতং পরিচ্চজন্তেন দুক্করং কতং, নাল়াগিরিং দিস্ৰা সত্থারা তিক্খত্তুং পটিবাহিযমানোপি নাপগতো, অহো দুক্করকারকো, আৰুসো, আযস্মা আনন্দো’’তি. সত্থা ‘‘আনন্দস্স গুণকথা পৰত্ততি, গন্তব্বং মযা এত্থা’’তি গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৰা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি আনন্দো তিরচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তোপি মমত্থায জীৰিতং পরিচ্চজিযেৰা’’তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে মহিংসকরট্ঠে সাগলনগরে সাগলো নাম রাজা ধম্মেন রজ্জং কারেসি. তদা নগরতো অৰিদূরে একস্মিং নেসাদগামকে অঞ্ঞতরো নেসাদো পাসেহি সকুণে বন্ধিত্ৰা নগরে ৰিক্কিণন্তো জীৰিকং কপ্পেসি. নগরতো চ অৰিদূরে আৰট্টতো দ্ৰাদসযোজনো মানুসিযো নাম পদুমসরো অহোসি পঞ্চৰণ্ণপদুমসঞ্ছন্নো. তত্থ নানপ্পকারো সকুণসঙ্ঘো ওতরি. সো নেসাদো তত্থ অনিযামেন পাসে ওড্ডেসি. তস্মিং কালে ধতরট্ঠো হংসরাজা ছন্নৰুতিহংসসহস্সপরিৰারো চিত্তকূটপব্বতে সুৰণ্ণগুহাযং ৰসতি, সুমুখো নামস্স সেনাপতি অহোসি. অথেকদিৰসং ততো হংসযূথা কতিপযা সুৰণ্ণহংসা মানুসিযং সরং গন্ত্ৰা পহূতগোচরে তস্মিং যথাসুখং ৰিচরিত্ৰা সুহিতা চিত্তকূটং আগন্ত্ৰা ধতরট্ঠস্স আরোচেসুং – ‘‘মহারাজ, মনুস্সপথে মানুসিযো নাম পদুমসরো সম্পন্নগোচরো, তত্থ গোচরং গণ্হিতুং গচ্ছামা’’তি. সো ‘‘মনুস্সপথো নাম সাসঙ্কো সপ্পটিভযো, মা ৰো রুচ্চিত্থা’’তি পটিক্খিপিত্ৰাপি তেহি পুনপ্পুনং ৰুচ্চমানো ‘‘সচে তুম্হাকং রুচ্চতি, গচ্ছামা’’তি সপরিৰারো তং সরং অগমাসি. সো আকাসা ওতরন্তো পাদং পাসে পৰেসেন্তোযেৰ ওতরি. অথস্স পাসো পাদং অযপট্টকেন কড্ঢন্তো ৰিয আবন্ধিত্ৰা গণ্হি. অথস্স ‘‘ছিন্দিস্সামি ন’’ন্তি আকড্ঢন্তস্স পঠমৰারে চম্মং ছিজ্জি, দুতিযৰারে মংসং ছিজ্জি, ততিযৰারে ন্হারু ছিজ্জি, পাসো অট্ঠিং আহচ্চ অট্ঠাসি, লোহিতং পগ্ঘরি, বলৰৰেদনা পৰত্তিংসু.
সো চিন্তেসি – ‘‘সচাহং বদ্ধরৰং রৰিস্সামি, ঞাতকা মে উত্রস্তা হুত্ৰা গোচরং অগ্গণ্হিত্ৰা ছাতজ্ঝত্তাৰ পলাযন্তা দুব্বলতায মহাসমুদ্দে পতিস্সন্তী’’তি. সো ৰেদনং অধিৰাসেত্ৰা ঞাতীনং যাৰদত্থং চরিত্ৰা হংসানং কীল়নকালে মহন্তেন সদ্দেন বদ্ধরৰং রৰি. তং সুত্ৰা তে হংসা মরণভযতজ্জিতা ৰগ্গৰগ্গা হুত্ৰা চিত্তকূটাভিমুখা পক্কমিংসু. তেসু পক্কন্তেসু সুমুখো হংসসেনাপতি ‘‘কচ্চি নু খো ইদং ভযং মহারাজস্স উপ্পন্নং, জানিস্সামি ন’’ন্তি ৰেগেন পক্খন্দিত্ৰা পুরতো গচ্ছন্তস্স হংসগণস্স অন্তরে মহাসত্তং অদিস্ৰা মজ্ঝিমহংসগণং ৰিচিনি, তত্থপি অদিস্ৰা পচ্ছিমহংসগণং ৰিচিনি, তত্থপি অদিস্ৰা ‘‘নিস্সংসযং তস্সেৰেদং ভযং উপ্পন্ন’’ন্তি নিৰত্তিত্ৰা আগচ্ছন্তো মহাসত্তং পাসে বদ্ধং লোহিতমক্খিতং দুক্খাতুরং পঙ্কপিট্ঠে নিপন্নং দিস্ৰা ‘‘মা ভাযি, মহারাজ, অহং মম জীৰিতং পরিচ্চজিত্ৰা তুম্হে পাসতো মোচেস্সামী’’তি ৰদন্তো ওতরিত্ৰা মহাসত্তং অস্সাসেন্তোৰ পঙ্কপিট্ঠে নিসীদি. অথ নং ৰীমংসন্তো মহাসত্তো পঠমং গাথমাহ –
১. ‘‘সুমুখ অনুপচিনন্তা, পক্কমন্তি ৰিহঙ্গমা;
গচ্ছ তুৰম্পি মা কঙ্খি, নত্থি বদ্ধে সহাযতা’’তি.
তত্থ অনুপচিনন্তাতি সিনেহেন আলযৰসেন অনোলোকেন্তা. পক্কমন্তীতি এতে ছন্নৰুতি হংসসহস্সা ঞাতিৰিহঙ্গমা মং ছড্ডেত্ৰা গচ্ছন্তি, ত্ৰম্পি গচ্ছ, মা ইধ ৰাসং আকঙ্খি, এৰঞ্হি পাসেন বদ্ধে মযি সহাযতা নাম নত্থি, ন হি তে অহং ইদানি কিঞ্চি সহাযকিচ্চং কাতুং সক্খিস্সামি, কিং তে মযা নিরূপকারেন, পপঞ্চং অকত্ৰা গচ্ছেৰাতি ৰদতি.
ইতো পরং –
২. ‘‘গচ্ছে ৰাহং ন ৰা গচ্ছে, ন তেন অমরো সিযং;
সুখিতং তং উপাসিত্ৰা, দুক্খিতং তং কথং জহে.
৩. ‘‘মরণং ৰা তযা সদ্ধিং, জীৰিতং ৰা তযা ৰিনা;
তদেৰ মরণং সেয্যো, যঞ্চে জীৰে তযা ৰিনা.
৪. ‘‘নেস ধম্মো মহারাজ, যং তং এৰং গতং জহে;
যা গতি তুয্হং সা ময্হং, রুচ্চতে ৰিহগাধিপ.
৫. ‘‘কা নু পাসেন বদ্ধস্স, গতি অঞ্ঞা মহানসা;
সা কথং চেতযানস্স, মুত্তস্স তৰ রুচ্চতি.
৬. ‘‘কং ৰা ত্ৰং পস্সসে অত্থং, মম তুয্হঞ্চ পক্খিম;
ঞাতীনং ৰাৰসিট্ঠানং, উভিন্নং জীৰিতক্খযে.
৭. ‘‘যং ন কঞ্চনদেপিঞ্ছ, অন্ধেন তমসা গতং;
তাদিসে সঞ্চজং পাণং, কমত্থমভিজোতযে.
৮. ‘‘কথং নু পততং সেট্ঠ, ধম্মে অত্থং ন বুজ্ঝসি;
ধম্মো অপচিতো সন্তো, অত্থং দস্সেতি পাণিনং.
৯. ‘‘সোহং ধম্মং অপেক্খানো, ধম্মা চত্থং সমুট্ঠিতং;
ভত্তিঞ্চ তযি সম্পস্সং, নাৰকঙ্খামি জীৰিতং.
১০. ‘‘অদ্ধা এসো সতং ধম্মো, যো মিত্তো মিত্তমাপদে.
ন চজে জীৰিতস্সাপি, হেতুধম্মমনুস্সরং.
১১. ‘‘স্ৰাযং ধম্মো চ তে চিণ্ণো, ভত্তি চ ৰিদিতা মযি;
কামং করস্সু ময্হেতং, গচ্ছেৰানুমতো মযা.
১২. ‘‘অপি ত্ৰেৰং গতে কালে, যং খণ্ডং ঞাতিনং মযা;
তযা তং বুদ্ধিসম্পন্নং, অস্স পরমসংৰুতং.
১৩. ‘‘ইচ্চেৰং মন্তযন্তানং, অরিযানং অরিযৰুত্তিনং;
পচ্চদিস্সথ নেসাদো, আতুরানমিৰন্তকো.
১৪. ‘‘তে সত্তুমভিসঞ্চিক্খ, দীঘরত্তং হিতা দিজা;
তুণ্হীমাসিত্থ উভযো, ন সঞ্চলেসুমাসনা.
১৫. ‘‘ধতরট্ঠে চ দিস্ৰান, সমুড্ডেন্তে ততো ততো;
অভিক্খমথ ৰেগেন, দিজসত্তু দিজাধিপে.
১৬. ‘‘সো চ ৰেগেনভিক্কম্ম, আসজ্জ পরমে দিজে;
পচ্চকমিত্থ নেসাদো, বদ্ধা ইতি ৰিচিন্তযং.
১৭. ‘‘একংৰ বদ্ধমাসীনং, অবদ্ধঞ্চ পুনাপরং;
আসজ্জ বদ্ধমাসীনং, পেক্খমানমদীনৰং.
১৮. ‘‘ততো সো ৰিমতোযেৰ, পণ্ডরে অজ্ঝভাসথ;
পৰড্ঢকাযে আসীনে, দিজসঙ্ঘগণাধিপে.
১৯. ‘‘যং নু পাসেন মহতা, বদ্ধো ন কুরুতে দিসং;
অথ কস্মা অবদ্ধো ত্ৰং, বলী পক্খি ন গচ্ছসি.
২০. ‘‘কিং নু ত্যাযং দিজো হোতি, মুত্তো বদ্ধং উপাসসি;
ওহায সকুণা যন্তি, কিং একো অৰহীযসি.
২১. ‘‘রাজা মে সো দিজামিত্ত, সখা পাণসমো চ মে;
নেৰ নং ৰিজহিস্সামি, যাৰ কালস্স পরিযাযং.
২২. ‘‘কথং পনাযং ৰিহঙ্গো, নাদ্দস পাসমোড্ডিতং;
পদঞ্হেতং মহন্তানং, বোদ্ধুমরহন্তি আপদং.
২৩. ‘‘যদা পরাভৰো হোতি, পোসো জীৰিতসঙ্খযে;
অথ জালঞ্চ পাসঞ্চ, আসজ্জাপি ন বুজ্ঝতি.
২৪. ‘‘অপি ত্ৰেৰ মহাপঞ্ঞ, পাসা বহুৰিধা ততা;
গুয্হমাসজ্জ বজ্ঝন্তি, অথেৰং জীৰিতক্খযে’’তি. –
ইমাসং গাথানং সম্বন্ধো পাল়িনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.
তত্থ গচ্ছে ৰাতি, মহারাজ, অহং ইতো গচ্ছেয্যং ৰা ন ৰা, নাহং তেন গমনেন ৰা অগমনেন ৰা অমরো সিযং, অহঞ্হি ইতো গতোপি অগতোপি মরণতো অমুত্তোৰ, ইতো পুব্বে পন সুখিতং তং উপাসিত্ৰা ইদানি দুক্খিতং তং কথং জহেয্যন্তি ৰদতি. মরণং ৰাতি মম অগচ্ছন্তস্স ৰা তযা সদ্ধিং মরণং ভৰেয্য, গচ্ছন্তস্স ৰা তযা ৰিনা জীৰিতং. তেসু দ্ৰীসু যং তযা সদ্ধিং মরণং, তদেৰ মে ৰরং, যং তযা ৰিনা জীৰেয্যং, ন মে তং ৰরন্তি অত্থো. রুচ্চতেতি যা তৰ গতি নিপ্ফত্তি, সাৰ ময্হং রুচ্চতি. সা কথন্তি সম্ম সুমুখ মম তাৰ দল়্হেন ৰালপাসেন বদ্ধস্স পরহত্থং গতস্স সা গতি রুচ্চতু, তৰ পন চেতযানস্স সচেতনস্স পঞ্ঞৰতো মুত্তস্স কথং রুচ্চতি.
পক্খিমাতি পক্খসম্পন্ন. উভিন্নন্তি অম্হাকং দ্ৰিন্নং জীৰিতক্খযে সতি ত্ৰং মম ৰা তৰ ৰা অৰসিট্ঠঞাতীনং ৰা কং অত্থং পস্সসি. যং নাতি এত্থ ন-কারো উপমানে. কঞ্চনদেপিঞ্ছাতি কঞ্চনদ্ৰেপিঞ্ছ, অযমেৰ ৰা পাঠো, কঞ্চনসদিসউভযপক্খাতি অত্থো. তমসাতি তমসি. গতন্তি কতং, অযমেৰ ৰা পাঠো. পুরিমস্স ন-কারস্স ইমিনা সম্বন্ধো, ‘‘ন কত’’ন্তি কতং ৰিযাতি অত্থো. ইদং ৰুত্তং হোতি – তযি পাণং চজন্তেপি অচজন্তেপি মম জীৰিতস্স অভাৰা যং তৰ পাণসঞ্চজনং, তং অন্ধেন তমসি কতং ৰিয কিঞ্চিদেৰ রূপকম্মং অপচ্চক্খগুণং, তাদিসে তৰ অপচ্চক্খগুণে পাণসঞ্চজনে ত্ৰং পাণং সঞ্চজন্তো কমত্থং জোতেয্যাসীতি.
ধম্মো অপচিতো সন্তোতি ধম্মো পূজিতো মানিতো সমানো. অত্থং দস্সেতীতি ৰুদ্ধিং দস্সেতি. অপেক্খানোতি অপেক্খন্তো. ধম্মা চত্থন্তি ধম্মতো চ অত্থং সমুট্ঠিতং পস্সন্তো. ভত্তিন্তি সিনেহং. সতং ধম্মোতি পণ্ডিতানং সভাৰো. যো মিত্তোতি যো মিত্তো আপদাসু মিত্তং ন চজে, তস্স অচজন্তস্স মিত্তস্স এস সভাৰো নাম অদ্ধা সতং ধম্মো. ৰিদিতাতি পাকটা জাতা. কামং করস্সূতি এতং মম কামং মযা ইচ্ছিতং মম ৰচনং করস্সু. অপি ত্ৰেৰং গতে কালেতি অপি তু এৰং গতে কালে মযি ইমস্মিং ঠানে পাসেন বদ্ধে. পরমসংৰুতন্তি পরমপরিপুণ্ণং.
ইচ্চেৰং মন্তযন্তানন্তি ‘‘গচ্ছ, ন গচ্ছামী’’তি এৰং কথেন্তানং অরিযানন্তি আচারঅরিযানং. পচ্চদিস্সথাতি কাসাযানি নিৰাসেত্ৰা রত্তমালং পিল়ন্ধিত্ৰা মুগ্গরং আদায আগচ্ছন্তো অদিস্সথ. আতুরানন্তি গিলানানং মচ্চু ৰিয. অভিসঞ্চিক্খাতি, ভিক্খৰে, তে উভোপি সত্তুং আযন্তং পস্সিত্ৰা. হিতাতি দীঘরত্তং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হিতা মুদুচিত্তা. ন সঞ্চলেসুমাসনাতি আসনতো ন চলিংসু, যথানিসিন্নাৰ অহেসুং. সুমুখো পন ‘‘অযং নেসাদো আগন্ত্ৰা পহরন্তো মং পঠমং পহরতূ’’তি চিন্তেত্ৰা মহাসত্তং পচ্ছতো কত্ৰা নিসীদি.
ধতরট্ঠেতি হংসে. সমুড্ডেন্তেতি মরণভযেন ইতো চিতো চ উপ্পতন্তে দিস্ৰা. আসজ্জাতি ইতরে দ্ৰে জনে উপগন্ত্ৰা. পচ্চকমিত্থাতি ‘‘বদ্ধা, ন বদ্ধা’’তি চিন্তেন্তো উপধারেন্তো অকমিত্থ, ৰেগং হাপেত্ৰা সণিকং অগমাসি. আসজ্জ বদ্ধমাসীনন্তি বদ্ধং মহাসত্তং উপগন্ত্ৰা নিসিন্নং সুমুখং. অদীনৰন্তিআদীনৰমেৰ হুত্ৰা মহাসত্তং ওলোকেন্তং দিস্ৰা. ৰিমতোতি কিং নু খো অবদ্ধো বদ্ধস্স সন্তিকে নিসিন্নো, কারণং পুচ্ছিস্সামীতি ৰিমতিজাতো হুত্ৰাতি অত্থো. পণ্ডরেতি হংসে, অথ ৰা পরিসুদ্ধে নিম্মলে, সম্পহট্ঠকঞ্চনৰণ্ণেতি অত্থো. পৰড্ঢকাযেতি ৰড্ঢিতকাযে মহাসরীরে. যং নূতি যং তাৰ এসো মহাপাসেন বদ্ধো. ন কুরুতে দিসন্তি পলাযনত্থায একং দিসং ন ভজতি, তং যুত্তন্তি অধিপ্পাযো. বলীতি বলসম্পন্নো হুত্ৰাপি. পক্খীতি তং আলপতি. ওহাযাতি ছড্ডেত্ৰা. যন্তীতি সেসসকুণা গচ্ছন্তি. অৰহীযসীতি ওহীযসি.
দিজামিত্তাতি দিজানং অমিত্ত. যাৰ কালস্স পরিযাযন্তি যাৰ মরণস্স ৰারো আগচ্ছতি. কথং পনাযন্তি ত্ৰং রাজা মে সোতি ৰদসি, রাজানো চ নাম পণ্ডিতা হোন্তি, ইতিপি পণ্ডিতো সমানো কেন কারণেন ওড্ডিতং পাসং ন অদ্দস. পদং হেতন্তি যসমহত্তং ৰা ঞাণমহত্তং ৰা পত্তানং অত্তনো আপদবুজ্ঝনং নাম পদং কারণং, তস্মা তে আপদং বোদ্ধুমরহন্তি. পরাভৰোতি অৰড্ঢি. আসজ্জাপীতি উপগন্ত্ৰাপি ন বুজ্ঝতি. ততাতি ৰিততা ওড্ডিতা. গুয্হমাসজ্জাতি তেসু পাসেসু যো গুল়্হো পটিচ্ছন্নো পাসো, তং আসজ্জ বজ্ঝন্তি. অথেৰন্তি অথ এৰং জীৰিতক্খযে বজ্ঝন্তেৰাতি অত্থো.
ইতি নং সো কথাসল্লাপেন মুদুহদযং কত্ৰা মহাসত্তস্স জীৰিতং যাচন্তো গাথমাহ –
২৫. ‘‘অপি নাযং তযা সদ্ধিং, সংৰাসস্স সুখুদ্রযো;
অপি নো অনুমঞ্ঞাসি, অপি নো জীৰিতং দদে’’তি.
তত্থ অপি নাযন্তি অপি নু অযং. সুখুদ্রযোতি সুখফলো. অপি নো অনুমঞ্ঞাসীতি চিত্তকূটং গন্ত্ৰা ঞাতকে পস্সিতুং ত্ৰং অপি নো অনুজানেয্যাসি. অপি নো জীৰিতং দদেতি অপি নো ইমায কথায উপ্পন্নৰিস্সাসো ন মারেয্যাসীতি.
সো তস্স মধুরকথায বজ্ঝিত্ৰা গাথমাহ –
২৬. ‘‘ন চেৰ মে ত্ৰং বদ্ধোসি, নপি ইচ্ছামি তে ৰধং;
কামং খিপ্পমিতো গন্ত্ৰা, জীৰ ত্ৰং অনিঘো চির’’ন্তি.
ততো সুমুখো চতস্সো গাথা অভাসি –
২৭. ‘‘নেৰাহমেতমিচ্ছামি, অঞ্ঞত্রেতস্স জীৰিতা;
সচে একেন তুট্ঠোসি, মুঞ্চেতং মঞ্চ ভক্খয.
২৮. ‘‘আরোহপরিণাহেন, তুল্যাস্মা ৰযসা উভো;
ন তে লাভেন জীৰত্থি, এতেন নিমিনা তুৰং.
২৯. ‘‘তদিঙ্ঘ সমপেক্খস্সু, হোতু গিদ্ধি তৰম্হসু;
মং পুব্বে বন্ধ পাসেন, পচ্ছা মুঞ্চ দিজাধিপং.
৩০. ‘‘তাৰদেৰ চ তে লাভো, কতাস্স যাচনায চ;
মিত্তি চ ধতরট্ঠেহি, যাৰজীৰায তে সিযা’’তি.
তত্থ এতন্তি যং অঞ্ঞত্র এতস্স জীৰিতা মম জীৰিতং, এতং অহং নেৰ ইচ্ছামি. তুল্যাস্মাতি সমানা হোম. নিমিনা তুৰন্তি পরিৰত্তেহি ত্ৰং. তৰম্হসূতি তৰ অম্হেসু গিদ্ধি হোতু, কিং তে এতেন, মযি লোভং উপ্পাদেহীতি ৰদতি. তাৰদেৰাতি তত্তকোযেৰ. যাচনায চাতি যা মম যাচনা, সাৰ কতা অস্সাতি অত্থো.
ইতি সো তায ধম্মদেসনায তেলে পক্খিত্তকপ্পাসপিচু ৰিয মুদুগতহদযো মহাসত্তং তস্স দাযং কত্ৰা দদন্তো আহ –
৩১. ‘‘পস্সন্তু নো মহাসঙ্ঘা, তযা মুত্তং ইতো গতং;
মিত্তামচ্চা চ ভচ্চা চ, পুত্তদারা চ বন্ধৰা.
৩২. ‘‘ন চ তে তাদিসা মিত্তা, বহূনং ইধ ৰিজ্জতি;
যথা ত্ৰং ধতরট্ঠস্স, পাণসাধারণো সখা.
৩৩. ‘‘সো তে সহাযং মুঞ্চামি, হোতু রাজা তৰানুগো;
কামং খিপ্পমিতো গন্ত্ৰা, ঞাতিমজ্ঝে ৰিরোচথা’’তি.
তত্থ নোতি নিপাতমত্তং. তযা মুত্তন্তি ইমঞ্হি ত্ৰঞ্ঞেৰ মুঞ্চসি নাম, তস্মা ইমং তযা মুত্তং ইতো চিত্তকূটপব্বতং গতং মহন্তা ঞাতিসঙ্ঘা এতে চ মিত্তাদযো পস্সন্তু. এত্থ চ বন্ধৰাতি একলোহিতসম্বন্ধা. ৰিজ্জতীতি ৰিজ্জন্তি. পাণসাধারণোতি সাধারণপাণো অৰিভত্তজীৰিকো, যথা ত্ৰং এতস্স সখা, এতাদিসা অঞ্ঞেসং বহূনং মিত্তা নাম ন ৰিজ্জন্তি. তৰানুগোতি এতং দুক্খিতং আদায পুরতো গচ্ছন্তস্স তৰ অযং অনুগো হোতূতি.
এৰং ৰত্ৰা পন নেসাদপুত্তো মেত্তচিত্তেন মহাসত্তং উপসঙ্কমিত্ৰা বন্ধনং ছিন্দিত্ৰা আলিঙ্গিত্ৰা সরতো নিক্খামেত্ৰা সরতীরে তরুণদব্বতিণপিট্ঠে নিসীদাপেত্ৰা পাদে বন্ধনপাসং মুদুচিত্তেন সণিকং মোচেত্ৰা দূরে খিপিত্ৰা মহাসত্তে বলৰসিনেহং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৰা মেত্তচিত্তেন উদকং আদায লোহিতং ধোৰিত্ৰা পুনপ্পুনং পরিমজ্জি. তস্স মেত্তচিত্তানুভাৰেন বোধিসত্তস্স পাদে সিরা সিরাহি, মংসং মংসেন, চম্মং চম্মেন ঘটিতং, তাৰদেৰ পাদো সংরুল়্হো সঞ্জাতছৰিসঞ্জাতলোমো অহোসি অবদ্ধপাদেন নিব্বিসেসো. বোধিসত্তো সুখিতো পকতিভাৰেনেৰ নিসীদি. অথ সুমুখো অত্তানং নিস্সায মহাসত্তস্স সুখিতভাৰং দিস্ৰা সঞ্জাতসোমনস্সো নেসাদস্স থুতিমকাসি. তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –
৩৪. ‘‘সো পতীতো পমুত্তেন, ভত্তুনা ভত্তুগারৰো;
অজ্ঝভাসথ ৰক্কঙ্গো, ৰাচং কণ্ণসুখং ভণং.
৩৫. ‘‘এৰং লুদ্দক নন্দস্সু, সহ সব্বেহি ঞাতিভি;
যথাহমজ্জ নন্দামি, মুত্তং দিস্ৰা দিজাধিপ’’ন্তি.
তত্থ ৰক্কঙ্গোতি ৰঙ্কগীৰো.
এৰং লুদ্দস্স থুতিং কত্ৰা সুমুখো বোধিসত্তং আহ – ‘‘মহারাজ, ইমিনা অম্হাকং মহাউপকারো কতো, অযঞ্হি অম্হাকং ৰচনং অকত্ৰা কীল়াহংসে নো কত্ৰা ইস্সরানং দেন্তো বহুং ধনং লভেয্য, মারেত্ৰা মংসং ৰিক্কিণন্তো মূলম্পি লভেথ, অত্তনো পন জীৰিতং অনোলোকেত্ৰা অম্হাকং ৰচনং অকরি, ইমং রঞ্ঞো সন্তিকং নেত্ৰা সুখজীৰিতং করোমা’’তি. মহাসত্তো সম্পটিচ্ছি. সুমুখো অত্তনো ভাসায মহাসত্তেন সদ্ধিং কথেত্ৰা পুন মনুস্সভাসায লুদ্দপুত্তং আমন্তেত্ৰা ‘‘সম্ম, ত্ৰং কিমত্থং পাসে ওড্ডেসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ধনত্থ’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘এৰং সন্তে অম্হে আদায নগরং পৰিসিত্ৰা রঞ্ঞো দস্সেহি, বহুং তে ধনং দাপেস্সামী’’তি ৰত্ৰা আহ –
৩৬. ‘‘এহি তং অনুসিক্খামি, যথা ত্ৰমপি লচ্ছসে;
লাভং তৰাযং ধতরট্ঠো, পাপং কিঞ্চি ন দক্খতি.
৩৭. ‘‘খিপ্পমন্তেপুরং নেত্ৰা, রঞ্ঞো দস্সেহি নো উভো;
অবদ্ধে পকতিভূতে, কাজে উভযতো ঠিতে.
৩৮. ‘‘ধতরট্ঠা মহারাজ, হংসাধিপতিনো ইমে;
অযঞ্হি রাজা হংসানং, অযং সেনাপতীতরো.
৩৯. ‘‘অসংসযং ইমং দিস্ৰা, হংসরাজং নরাধিপো.
পতীতো সুমনো ৰিত্তো, বহুং দস্সতি তে ধন’’ন্তি.
তত্থ অনুসিক্খামীতি অনুসাসামি. পাপন্তি লামকং. রঞ্ঞো দস্সেহি নো উভোতি অম্হে উভোপি রঞ্ঞো দস্সেহি. অযং বোধিসত্তস্স পঞ্ঞাপভাৰদস্সনত্থং, অত্তনো মিত্তধম্মস্স আৰিভাৰনত্থং, লুদ্দস্স ধনলাভত্থং, রঞ্ঞো সীলেসু পতিট্ঠাপনত্থঞ্চাতি চতূহি কারণেহি এৰমাহ. ধতরট্ঠাতি নেত্ৰা চ পন রঞ্ঞো এৰং আচিক্খেয্যাসি, ‘‘মহারাজ, ইমে ধতরট্ঠকুলে জাতা দ্ৰে হংসাধিপতিনো, এতেসু অযং রাজা, ইতরো সেনাপতী’’তি. ইতি নং সিক্খাপেসি. ‘‘পতীতো’’তিআদীনি তীণিপি তুট্ঠাকারৰেৰচনানেৰ.
এৰং ৰুত্তে লুদ্দো, ‘‘সামি, মা ৰো রাজদস্সনং রুচ্চি, রাজানো নাম চলচিত্তা, কীল়াহংসে ৰা ৰো করেয্যুং মারাপেয্যুং ৰা’’তি ৰত্ৰা, ‘‘সম্ম, মা ভাযি, অহং তাদিসং কক্খল়ং লুদ্দং লোহিতপাণিং ধম্মকথায মুদুকং কত্ৰা মম পাদেসু পাতেসিং, রাজানো নাম পুঞ্ঞৰন্তো পঞ্ঞৰন্তো চ সুভাসিতদুব্ভাসিতঞ্ঞূ চ, খিপ্পং অম্হে রঞ্ঞো দস্সেহী’’তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি মা ময্হং কুজ্ঝিত্থ, অহং অৰস্সং তুম্হাকং রুচিযা নেমী’’তি ৰত্ৰা উভোপি কাজং আরোপেত্ৰা রাজকুলং গন্ত্ৰা রঞ্ঞো দস্সেত্ৰা রঞ্ঞা পুট্ঠো যথাভূতং আরোচেসি. তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –
৪০. ‘‘তস্স তং ৰচনং সুত্ৰা, কম্মুনা উপপাদযি;
খিপ্পমন্তেপুরং গন্ত্ৰা, রঞ্ঞো হংসে অদস্সযি;
অবদ্ধে পকতিভূতে, কাজে উভযতো ঠিতে.
৪১. ‘‘ধতরট্ঠা মহারাজ, হংসাধিপতিনো ইমে;
অযঞ্হি রাজা হংসানং, অযং সেনাপতীতরো;
৪২. ‘‘কথং পনিমে ৰিহঙ্গা, তৰ হত্থত্তমাগতা;
কথং লুদ্দো মহন্তানং, ইস্সরে ইধ অজ্ঝগা.
৪৩. ‘‘ৰিহিতা সন্তিমে পাসা, পল্ললেসু জনাধিপ;
যং যদাযতনং মঞ্ঞে, দিজানং পাণরোধনং.
৪৪. ‘‘তাদিসং পাসমাসজ্জ, হংসরাজা অবজ্ঝথ;
তং অবদ্ধো উপাসিনো, মমাযং অজ্ঝভাসথ.
৪৫. ‘‘সুদুক্করং অনরিযেভি, দহতে ভাৰমুত্তমং;
ভত্তুরত্থে পরক্কন্তো, ধম্মযুত্তো ৰিহঙ্গমো.
৪৬. ‘‘অত্তনাযং চজিত্ৰান, জীৰিতং জীৰিতারহো;
অনুত্থুনন্তো আসীনো, ভত্তু যাচিত্থ জীৰিতং.
৪৭. ‘‘তস্স তং ৰচনং সুত্ৰা, পসাদমহমজ্ঝগা;
ততো নং পামুচিং পাসা, অনুঞ্ঞাসিং সুখেন চ.
৪৮. ‘‘সো পতীতো পমুত্তেন, ভত্তুনা ভত্তুগারৰো;
অজ্ঝভাসথ ৰক্কঙ্গো, ৰাচং কণ্ণসুখং ভণং.
৪৯. ‘‘এৰং লুদ্দক নন্দস্সু, সহ সব্বেহি ঞাতিভি;
যথাহমজ্জ নন্দামি, মুত্তং দিস্ৰা দিজাধিপং.
৫০. ‘‘এহি তং অনুসিক্খামি, যথা ত্ৰমপি লচ্ছসে;
লাভং তৰাযং ধতরট্ঠো, পাপং কিঞ্চি ন দক্খতি.
৫১. ‘‘খিপ্পমন্তেপুরং নেত্ৰা, রঞ্ঞো দস্সেহি নো উভো;
অবদ্ধে পকতিভূতে, কাজে উভযতো ঠিতে.
৫২. ‘‘ধতরট্ঠা মহারাজ, হংসাধিপতিনো ইমে;
অযঞ্হি রাজা হংসানং, অযং সেনাপতীতরো.
৫৩. ‘‘অসংসযং ইমং দিস্ৰা, হংসরাজং নরাধিপো;
পতীতো সুমনো ৰিত্তো, বহুং দস্সতি তে ধনং.
৫৪. ‘‘এৰমেতস্স ৰচনা, আনীতামে উভো মযা;
এত্থেৰ হি ইমে আসুং, উভো অনুমতা মযা.
৫৫. ‘‘সোযং এৰং গতো পক্খী, দিজো পরমধম্মিকো;
মাদিসস্স হি লুদ্দস্স, জনযেয্যাথ মদ্দৰং.
৫৬. ‘‘উপাযনঞ্চ তে দেৰ, নাঞ্ঞং পস্সামি এদিসং;