১৮. পণ্ণাসনিপাতো
[৫২৬] ১. নিল়িনিকাজাতকৰণ্ণনা
উদ্দয্হতে জনপদোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পুরাণদুতিযিকাপলোভনং আরব্ব কথেসি. কথেন্তো চ তং ভিক্খুং ‘‘কেন উক্কণ্ঠাপিতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘পুরাণদুতিযিকাযা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন এসা খো, ভিক্খু, ইদানেৰ তৰ অনত্থকারিকা, পুব্বেপি ত্ৰং এতং নিস্সায ঝানা পরিহাযিত্ৰা মহাৰিনাসং পত্তো’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো উদিচ্চব্রাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো উগ্গহিতসিপ্পো ইসিপব্বজ্জং পব্বিজিত্ৰা ঝানাভিঞ্ঞা নিব্বত্তেত্ৰা হিমৰন্তপদেসে ৰাসং কপ্পেসি. অলম্বুসাজাতকে ৰুত্তনযেনেৰ তং পটিচ্চ একা মিগী গব্ভং পটিলভিত্ৰা পুত্তং ৰিজাযি, ‘‘ইসিসিঙ্গো’’ত্ৰেৰস্স নামং অহোসি. অথ নং পিতা ৰযপ্পত্তং পব্বাজেত্ৰা কসিণপরিকম্মং উগ্গণ্হাপেসি. সো নচিরস্সেৰ ঝানাভিঞ্ঞা উপ্পাদেত্ৰা ঝানসুখেন কীল়ি, ঘোরতপো পরমধিতিন্দ্রিযো অহোসি. তস্স সীলতেজেন সক্কস্স ভৰনং কম্পি. সক্কো আৰজ্জেন্তো তং কারণং ঞত্ৰা ‘‘উপাযেনস্স সীলং ভিন্দিস্সামী’’তি তীণি সংৰচ্ছরানি সকলকাসিরট্ঠে ৰুট্ঠিং নিৰারেসি, রট্ঠং অগ্গিদড্ঢং ৰিয অহোসি. সস্সে অসম্পজ্জমানে দুব্ভিক্খপীল়িতা মনুস্সা সন্নিপতিত্ৰা রাজঙ্গণে উপক্কোসিংসু. অথ নে রাজা ৰাতপানে ঠিতো ‘‘কিং এত’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘মহারাজ, তীণি সংৰচ্ছরানি দেৰস্স অৰস্সন্তত্তা সকলরট্ঠং উদ্দয্হতি, মনুস্সা দুক্খিতা, দেৰং ৰস্সাপেহি, দেৰা’’তি. রাজা সীলং সমাদিযিত্ৰা উপোসথং উপৰসন্তোপি ৰস্সং ৰস্সাপেতুং নাসক্খি.
তস্মিং কালে সক্কো অড্ঢরত্তসমযে তস্স সিরিগব্ভং পৰিসিত্ৰা একোভাসং কত্ৰা ৰেহাসে অট্ঠাসি. রাজা তং দিস্ৰা ‘‘কোসি ত্ৰ’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘সক্কোহমস্মী’’তি. ‘‘কেনত্থেনাগতোসী’’তি? ‘‘ৰস্সতি তে, মহারাজ, রট্ঠে দেৰো’’তি? ‘‘ন ৰস্সতী’’তি. ‘‘জানাসি পনস্স অৰস্সনকারণ’’ন্তি? ‘‘ন জানামি, সক্কা’’তি. ‘‘মহারাজ, হিমৰন্তপদেসে ইসিসিঙ্গো নাম তাপসো পটিৰসতি ঘোরতপো পরমধিতিন্দ্রিযো. সো নিবদ্ধং দেৰে ৰস্সন্তে কুজ্ঝিত্ৰা আকাসং ওলোকেসি, তস্মা দেৰো ন ৰস্সতী’’তি. ‘‘ইদানি পনেত্থ কিং কাতব্ব’’ন্তি? ‘‘তস্স তপে ভিন্নে দেৰো ৰস্সিস্সতী’’তি. ‘‘কো পনস্স তপং ভিন্দিতুং সমত্থো’’তি? ‘‘ধীতা তে, মহারাজ, নিল়িনিকা সমত্থা, তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘অসুকট্ঠানং নাম গন্ত্ৰা তাপসস্স তপং ভিন্দাহী’তি পেসেহী’’তি. এৰং সো রাজানং অনুসাসিত্ৰা সকট্ঠানমেৰ অগমাসি. রাজা পুনদিৰসে অমচ্চেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৰা ধীতরং পক্কোসাপেত্ৰা পঠমং গাথমাহ –
১. ‘‘উদ্দয্হতে জনপদো, রট্ঠঞ্চাপি ৰিনস্সতি;
এহি নিল়িনিকে গচ্ছ, তং মে ব্রাহ্মণমানযা’’তি.
তত্থ তং মেতি তং মম অনত্থকারিং ব্রাহ্মণং অত্তনো ৰসং আনেহি, কিলেসরতিৰসেনস্স সীলং ভিন্দাহীতি.
তং সুত্ৰা সা দুতিযং গাথমাহ –
২. ‘‘নাহং দুক্খক্খমা রাজ, নাহং অদ্ধানকোৰিদা;
কথং অহং গমিস্সামি, ৰনং কুঞ্জরসেৰিত’’ন্তি.
তত্থ দুক্খক্খমাতি অহং, মহারাজ, দুক্খস্স খমা ন হোমি, অদ্ধানম্পি ন জানামি, সাহং কথং গমিস্সামীতি.
ততো রাজা দ্ৰে গাথাযো অভাসি –
৩. ‘‘ফীতং জনপদং গন্ত্ৰা, হত্থিনা চ রথেন চ;
দারুসঙ্ঘাটযানেন, এৰং গচ্ছ নিল়িনিকে.
৪. ‘‘হত্থিঅস্সরথে পত্তী, গচ্ছেৰাদায খত্তিযে;
তৰেৰ ৰণ্ণরূপেন, ৰসং তমানযিস্সসী’’তি.
তত্থ দারুসঙ্ঘাটযানেনাতি, অম্ম, নিল়িনিকে ন ত্ৰং পদসা গমিস্সসি, ফীতং পন সুভিক্খং খেমং অত্তনো জনপদং হত্থিৰাহনেহি চ রথৰাহনেহি চ গন্ত্ৰা ততো পরম্পি অজ্ঝোকাসে পটিচ্ছন্নেন ৰয্হাদিনা উদকট্ঠানে নাৰাসঙ্খাতেন দারুসঙ্ঘাটযানেন গচ্ছ. ৰণ্ণরূপেনাতি এৰং অকিলমমানা গন্ত্ৰা তৰ ৰণ্ণেন চেৰ রূপসম্পদায চ তং ব্রাহ্মণং অত্তনো ৰসং আনযিস্সসীতি.
এৰং সো ধীতরা সদ্ধিং অকথেতব্বম্পি রট্ঠপরিপালনং নিস্সায কথেসি. সাপি ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. অথস্সা সব্বং দাতব্বযুত্তকং দত্ৰা অমচ্চেহি সদ্ধিং উয্যোজেসি. অমচ্চা তং আদায পচ্চন্তং পত্ৰা তত্থ খন্ধাৰারং নিৰাসাপেত্ৰা রাজধীতরং উক্খিপাপেত্ৰা ৰনচরকেন দেসিতেন মগ্গেন হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা পুব্বণ্হসমযে তস্স অস্সমপদস্স সমীপং পাপুণিংসু. তস্মিং খণে বোধিসত্তো পুত্তং অস্সমপদে নিৰাসাপেত্ৰা সযং ফলাফলত্থায অরঞ্ঞং পৰিট্ঠো হোতি. ৰনচরকো সযং অস্সমং অগন্ত্ৰা তস্স পন দস্সনট্ঠানে ঠত্ৰা নিল়িনিকায তং দস্সেন্তো দ্ৰে গাথা অভাসি –
৫. ‘‘কদলীধজপঞ্ঞাণো, আভুজীপরিৰারিতো;
এসো পদিস্সতি রম্মো, ইসিসিঙ্গস্স অস্সমো.
৬. ‘‘এসো অগ্গিস্স সঙ্খাতো, এসো ধূমো পদিস্সতি;
মঞ্ঞে নো অগ্গিং হাপেতি, ইসিসিঙ্গো মহিদ্ধিকো’’তি.
তত্থ কদলীসঙ্খাতা ধজা পঞ্ঞাণং অস্সাতি কদলীধজপঞ্ঞাণো. আভুজীপরিৰারিতোতি ভুজপত্তৰনপরিক্খিত্তো. সঙ্খাতোতি এসো অগ্গি অস্স ইসিসিঙ্গস্স ঝানেন সঙ্খাতো পচ্চক্খগতো জলতি. মঞ্ঞে নো অগ্গিন্তি অগ্গিং নো হাপেতি জুহতি পরিচরতীতি মঞ্ঞামি.
অমচ্চাপি বোধিসত্তস্স অরঞ্ঞং পৰিট্ঠৰেলায অস্সমং পরিৰারেত্ৰা আরক্খং ঠপেত্ৰা রাজধীতরং ইসিৰেসং গাহাপেত্ৰা সুৰণ্ণচীরকেন নিৰাসনপারুপনং কত্ৰা সব্বালঙ্কারেহি অলঙ্করিত্ৰা তন্তুবদ্ধং চিত্তগেণ্ডুকং গাহাপেত্ৰা অস্সমপদং পেসেত্ৰা সযং বহি রক্খন্তা অট্ঠংসু. সা তেন গেণ্ডুকেন কীল়ন্তী চঙ্কমকোটিযং ওতরি. তস্মিং খণে ইসিসিঙ্গো পণ্ণসালদ্ৰারে পাসাণফলকে নিসিন্নো হোতি. সো তং আগচ্ছন্তিং দিস্ৰা ভীততসিতো উট্ঠায পণ্ণসালং পৰিসিত্ৰা অট্ঠাসি. সাপিস্স পণ্ণসালদ্ৰারং গন্ত্ৰা কীল়িযেৰ. সত্থা তঞ্চ ততো উত্তরি চ অত্থং পকাসেন্তো তিস্সো গাথা অভাসি –
৭. ‘‘তঞ্চ দিস্ৰান আযন্তিং, আমুত্তমণিকুণ্ডলং;
ইসিসিঙ্গো পাৰিসি ভীতো, অস্সমং পণ্ণছাদনং.
৮. ‘‘অস্সমস্স চ সা দ্ৰারে, গেণ্ডুকেনস্স কীল়তি;
ৰিদংসযন্তী অঙ্গানি, গুয্হং পকাসিতানি চ.
৯. ‘‘তঞ্চ দিস্ৰান কীল়ন্তিং, পণ্ণসালগতো জটী;
অস্সমা নিক্খমিত্ৰান, ইদং ৰচনমব্রৰী’’তি.
তত্থ গেণ্ডুকেনস্সাতি অস্স ইসিসিঙ্গস্স অস্সমদ্ৰারে গেণ্ডুকেন কীল়তি. ৰিদংসযন্তীতি দস্সেন্তী. গুয্হং পকাসিতানি চাতি গুয্হঞ্চ রহস্সঙ্গং পকাসিতানি চ পাকটানি মুখহত্থাদীনি. অব্রৰীতি সো কির পণ্ণসালায ঠত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘সচাযং যক্খো ভৰেয্য, পণ্ণসালং পৰিসিত্ৰা মং মুরুমুরাপেত্ৰা খাদেয্য, নাযং যক্খো, তাপসো ভৰিস্সতী’’তি অস্সমা নিক্খমিত্ৰা পুচ্ছন্তো গাথমাহ –
১০. ‘‘অম্ভো কো নাম সো রুক্খো, যস্স তেৰংগতং ফলং;
দূরেপি খিত্তং পচ্চেতি, ন তং ওহায গচ্ছতী’’তি.
তত্থ যস্স তেৰংগতং ফলন্তি যস্স তৰ রুক্খস্স এৰংগতিকং মনোরমং ফলং. কো নাম সো রুক্খোতি চিত্রগেণ্ডুকস্স অদিট্ঠপুব্বত্তা ‘‘রুক্খফলেন তেন ভৰিতব্ব’’ন্তি মঞ্ঞমানো এৰং পুচ্ছতি.
অথস্স সা রুক্খং আচিক্খন্তী গাথমাহ –
১১. ‘‘অস্সমস্স মম ব্রহ্মে, সমীপে গন্ধমাদনে;
বহৰো তাদিসা রুক্খা, যস্স তেৰংগতং ফলং;
দূরেপি খিত্তং পচ্চেতি, ন মং ওহায গচ্ছতী’’তি.
তত্থ সমীপে গন্ধমাদনেতি গন্ধমাদনপব্বতে মম অস্সমস্স সমীপে. যস্স তেৰংগতন্তি যস্স এৰংগতং, ত-কারো ব্যঞ্জনসন্ধিকরোতি.
ইতি সা মুসাৰাদং অভাসি. ইতরোপি সদ্দহিত্ৰা ‘‘তাপসো এসো’’তি সঞ্ঞায পটিসন্থারং করোন্তো গাথমাহ –
১২. ‘‘এতূ ভৰং অস্সমিমং অদেতু, পজ্জঞ্চ ভক্খঞ্চ পটিচ্ছ দম্মি;
ইদমাসনং অত্র ভৰং নিসীদতু, ইতো ভৰং মূলফলানি ভুঞ্জতূ’’তি.
তত্থ অস্সমিমন্তি অস্সমং ইমং ভৰং পৰিসতু. অদেতূতি যথাসন্নিহিতং আহারং পরিভুঞ্জতু. পজ্জন্তি পাদব্ভঞ্জনং. ভক্খন্তি মধুরফলাফলং. পটিচ্ছাতি পটিগ্গণ্হ. ইদমাসনন্তি পৰিট্ঠকালে এৰমাহ.
তস্সা পণ্ণসালং পৰিসিত্ৰা কট্ঠত্থরণে নিসীদন্তিযা সুৰণ্ণচীরকে দ্ৰিধা গতে সরীরং অপ্পটিচ্ছন্নং অহোসি. তাপসো মাতুগামসরীরস্স অদিট্ঠপুব্বত্তা তং দিস্ৰা ‘‘ৰণ্ণো এসো’’তি সঞ্ঞায এৰমাহ –
১৩. ‘‘কিং তে ইদং ঊরূনমন্তরস্মিং, সুপিচ্ছিতং কণ্হরিৰপ্পকাসতি;
অক্খাহি মে পুচ্ছিতো এতমত্থং, কোসে নু তে উত্তমঙ্গং পৰিট্ঠ’’ন্তি.
তত্থ সুপিচ্ছিতন্তি দ্ৰিন্নং ঊরূনং সমাগমকালে সুফুসিতং সিপ্পিপুটমুখসণ্ঠানং. সুভলক্খণেন হি অসমন্নাগতায তং ঠানং আৰাটধাতুকং হোতি, সমন্নাগতায অব্ভুন্নতং সিপ্পিপুটমুখসণ্ঠানং. কণ্হরিৰপ্পকাসতীতি উভোসু পস্সেসু কাল়কং ৰিয খাযতি. কোসে নু তে উত্তমঙ্গং পৰিট্ঠন্তি তৰ উত্তমঙ্গং লিঙ্গসণ্ঠানং ন পঞ্ঞাযতি, কিং নু তং তৰ সরীরসঙ্খাতে কোসে পৰিট্ঠন্তি পুচ্ছতি.
অথ নং সা ৰঞ্চযন্তী গাথাদ্ৰযমাহ –
১৪. ‘‘অহং ৰনে মূলফলেসনং চরং, আসাদযিং অচ্ছং সুঘোররূপং;
সো মং পতিত্ৰা সহসাজ্ঝপত্তো, পনুজ্জ মং অব্বহি উত্তমঙ্গং.
১৫. ‘‘স্ৰাযং ৰণো খজ্জতি কণ্ডুৰাযতি, সব্বঞ্চ কালং ন লভামি সাতং;
পহো ভৰং কণ্ডুমিমং ৰিনেতুং, কুরুতং ভৰং যাচিতো ব্রাহ্মণত্থ’’ন্তি.
তত্থ আসাদযিন্তি ঘট্টেসিং, আগচ্ছন্তং দিস্ৰা লেড্ডুনা পহরিন্তি অত্থো. পতিত্ৰাতি উপধাৰিত্ৰা. সহসাজ্ঝপ্পত্তোতি মমং সহসা অজ্ঝপ্পত্তো সম্পত্তো. পনুজ্জাতি অথ মং পোতেত্ৰা. অব্বহীতি মুখেন মম উত্তমঙ্গং লুঞ্চিত্ৰা পক্কামি, ততো পট্ঠায ইমস্মিং ঠানে ৰণো জাতো. স্ৰাযন্তি সো অযং ততো পট্ঠায ময্হং ৰণো খজ্জতি চেৰ কণ্ডুৰঞ্চ করোতি, তপ্পচ্চযা সাহং সব্বকালং কাযিকচেতসিকসুখং ন লভামি. পহোতি পহু সমত্থো. ব্রাহ্মণত্থন্তি ভৰং মযা যাচিতো ইমং ব্রাহ্মণস্স অত্থং করোতু, ইদং মে দুক্খং হরাহীতি ৰদতি.
সো তস্সা মুসাৰাদং ‘‘সভাৰো’’তি সদ্দহিত্ৰা ‘‘সচে তে এৰং সুখং হোতি, করিস্সামী’’তি তং পদেসং ওলোকেত্ৰা অনন্তরং গাথমাহ –
১৬. ‘‘গম্ভীররূপো তে ৰণো সলোহিতো, অপূতিকো ৰণগন্ধো মহা চ;
করোমি তে কিঞ্চি কসাযযোগং, যথা ভৰং পরমসুখী ভৰেয্যা’’তি.
তত্থ সলোহিতোতি রত্তোভাসো. অপূতিকোতি পূতিমংসরহিতো. ৰণগন্ধোতি থোকং দুগ্গন্ধো. কসাযযোগন্তি অহং কেচি রুক্খকসাযে গহেত্ৰা তৰ একং কসাযযোগং করোমীতি.
ততো নিল়িনিকা গাথমাহ
১৭. ‘‘ন মন্তযোগা ন কসাযযোগা, ন ওসধা ব্রহ্মচারি কমন্তি;
যং তে মুদু তেন ৰিনেহি কণ্ডুং, যথা অহং পরমসুখী ভৰেয্য’’ন্তি.
তত্থ কমন্তীতি, ভো ব্রহ্মচারি, ইমস্মিং মম ৰণে নেৰ মন্তযোগা, ন কসাযযোগা, ন পুপ্ফফলাদীনি ওসধানি কমন্তি, অনেকৰারং কতেহিপি তেহি এতস্স ফাসুকভাৰো ন ভূতপুব্বো. যং পন তে এতং মুদু অঙ্গজাতং, তেন ঘট্টিযমানস্সেৰ তস্স কণ্ডু ন হোতি, তস্মা তেন ৰিনেহি কণ্ডুন্তি.
সো ‘‘সচ্চং এসো ভণতী’’তি সল্লক্খেত্ৰা ‘‘মেথুনসংসগ্গেন সীলং ভিজ্জতি, ঝানং অন্তরধাযতী’’তি অজানন্তো মাতুগামস্স অদিট্ঠপুব্বত্তা মেথুনধম্মস্স চ অজাননভাৰেন ‘‘ভেসজ্জ’’ন্তি ৰদন্তিযা তায মেথুনং পটিসেৰি. তাৰদেৰস্স সীলং ভিজ্জি, ঝানং পরিহাযি. সো দ্ৰে তযো ৰারে সংসগ্গং কত্ৰা কিলন্তো হুত্ৰা নিক্খমিত্ৰা সরং ওরুয্হ ন্হত্ৰা পটিপ্পস্সদ্ধদরথো আগন্ত্ৰা পণ্ণসালাযং নিসীদিত্ৰা পুনপি তং ‘‘তাপসো’’তি মঞ্ঞমানো ৰসনট্ঠানং পুচ্ছন্তো গাথমাহ –
১৮. ‘‘ইতো নু ভোতো কতমেন অস্সমো, কচ্চি ভৰং অভিরমসি অরঞ্ঞে;
কচ্চি নু তে মূলফলং পহূতং, কচ্চি ভৰন্তং ন ৰিহিংসন্তি ৰাল়া’’তি.
তত্থ কতমেনাতি ইতো কতমেন দিসাভাগেন ভোতো অস্সমো. ভৰন্তি আলপনমেতং.
ততো নিল়িনিকা চতস্সো গাথাযো অভাসি –
১৯. ‘‘ইতো উজুং উত্তরাযং দিসাযং, খেমা নদী হিমৰতা পভাৰী;
তস্সা তীরে অস্সমো ময্হ রম্মো, অহো ভৰং অস্সমং ময্হং পস্সে.
২০. ‘‘অম্বা চ সালা তিলকা চ জম্বুযো, উদ্দালকা পাটলিযো চ ফুল্লা;
সমন্ততো কিম্পুরিসাভিগীতং, অহো ভৰং অস্সমং ময্হং পস্সে.
২১. ‘‘তালা চ মূলা চ ফলা চ মেত্থ, ৰণ্ণেন গন্ধেন উপেতরূপং;
তং ভূমিভাগেহি উপেতরূপং, অহো ভৰং অস্সমং ময্হং পস্সে.
২২. ‘‘ফলা চ মূলা চ পহূতমেত্থ, ৰণ্ণেন গন্ধেন রসেনুপেতা;
আযন্তি চ লুদ্দকা তং পদেসং, মা মে ততো মূলফলং অহাসু’’ন্তি.
তত্থ উত্তরাযন্তি উত্তরায. খেমাতি এৰংনামিকা নদী. হিমৰতা পভাৰীতি হিমৰন্ততো পৰত্ততি. অহোতি পত্থনত্থে নিপাতো. উদ্দালকাতি ৰাতঘাতকা. কিম্পুরিসাভিগীতন্তি সমন্ততো পরিৰারেত্ৰা মধুরসদ্দেন গাযন্তেহি কিম্পুরিসেহি অভিগীতং. তালা চ মূলা চ ফলা চ মেত্থাতি এত্থ মম অস্সমে পাসাদিকা তালরুক্খা চ তেসঞ্ঞেৰ ৰণ্ণগন্ধাদিসম্পন্না কন্দসঙ্খাতা মূলা চ ফলা চ. পহূতমেত্থাতি নানারুক্খফলা চ রুক্খৰল্লিমূলা চ পহূতা এত্থ. মা মে ততোতি তং মম অস্সমপদং সম্বহুলা লুদ্দকা আগচ্ছন্তি, মযা চেত্থ আহরিত্ৰা ঠপিতং বহু মধুরসমূলফলাফলং অত্থি, তে মযি চিরাযন্তে মূলফলাফলং হরেয্যুং. তে ততো মম মূলফলাফলং মা হরিংসু, তস্মা সচেপি মযা সদ্ধিং আগন্তুকামো, এহি, নো চে, অহং গমিস্সামীতি আহ.
তং সুত্ৰা তাপসো যাৰ পিতু আগমনা অধিৰাসাপেতুং গাথমাহ –
২৩. ‘‘পিতা মমং মূলফলেসনং গতো, ইদানি আগচ্ছতি সাযকালে;
উভোৰ গচ্ছামসে অস্সমং তং, যাৰ পিতা মূলফলতো এতূ’’তি.
তত্থ উভোৰ গচ্ছামসেতি মম পিতু আরোচেত্ৰা উভোৰ গমিস্সাম.
ততো সা চিন্তেসি – ‘‘অযং তাৰ অরঞ্ঞেৰ ৰড্ঢিতভাৰেন মম ইত্থিভাৰং ন জানাতি, পিতা পনস্স মং দিস্ৰাৰ জানিত্ৰা ‘ত্ৰং ইধ কিং করোসী’তি কাজকোটিযা পহরিত্ৰা সীসম্পি মে ভিন্দেয্য, তস্মিং অনাগতেযেৰ মযা গন্তুং ৰট্টতি, আগমনকম্মম্পি মে নিট্ঠিত’’ন্তি. সা তস্স আগমনূপাযং আচিক্খন্তী ইতরং গাথমাহ –
২৪. ‘‘অঞ্ঞে বহূ ইসযো সাধুরূপা, রাজীসযো অনুমগ্গে ৰসন্তি;
তেযেৰ পুচ্ছেসি মমস্সমং তং, তে তং নযিস্সন্তি মমং সকাসে’’তি.
তত্থ রাজীসযোতি, সম্ম, মযা ন সক্কা চিরাযিতুং, অঞ্ঞে পন সাধুসভাৰা রাজিসযো চ ব্রাহ্মণিসযো চ অনুমগ্গে মম অস্সমমগ্গপস্সে ৰসন্তি, অহং তেসং আচিক্খিত্ৰা গমিস্সামি, ত্ৰং তে পুচ্ছেয্যাসি, তে তং মম সন্তিকং নযিস্সন্তীতি.
এৰং সা অত্তনো পলাযনূপাযং কত্ৰা পণ্ণসালতো নিক্খমিত্ৰা তং ওলোকেন্তমেৰ ‘‘ত্ৰং নিৰত্তা’’তি ৰত্ৰা আগমনমগ্গেনেৰ অমচ্চানং সন্তিকং অগমাসি. তে তং গহেত্ৰা খন্ধাৰারং গন্ত্ৰা অনুপুব্বেন বারাণসিং পাপুণিংসু. সক্কোপি তং দিৰসমেৰ তুস্সিত্ৰা সকলরট্ঠে দেৰং ৰস্সাপেসি, ততো সুভিক্খং জনপদং অহোসি. ইসিসিঙ্গতাপসস্সপি তায পক্কন্তমত্তায এৰ কাযে ডাহো উপ্পজ্জি. সো কম্পন্তো পণ্ণসালং পৰিসিত্ৰা ৰাকচীরং পারুপিত্ৰা সোচন্তো নিপজ্জি. বোধিসত্তো সাযং আগন্ত্ৰা পুত্তং অপস্সন্তো ‘‘কহং নু খো গতো’’তি কাজং ওতারেত্ৰা পণ্ণসালং পৰিসিত্ৰা তং নিপন্নকং দিস্ৰা ‘‘তাত, কিং করোসী’’তি পিট্ঠিং পরিমজ্জন্তো তিস্সো গাথা অভাসি –
২৫. ‘‘ন তে কট্ঠানি ভিন্নানি, ন তে উদকমাভতং;
অগ্গীপি তে ন হাপিতো, কিং নু মন্দোৰ ঝাযসি.
২৬. ‘‘ভিন্নানি কট্ঠানি হুতো চ অগ্গি, তপনীপি তে সমিতা ব্রহ্মচারী;
পীঠঞ্চ ময্হং উদকঞ্চ হোতি, রমসি তুৰং ব্রহ্মভূতো পুরত্থা.
২৭. ‘‘অভিন্নকট্ঠোসি অনাভতোদকো, অহাপিতগ্গীসি অসিদ্ধভোজনো;
ন মে তুৰং আলপসী মমজ্জ, নট্ঠং নু কিং চেতসিকঞ্চ দুক্খ’’ন্তি.
তত্থ ভিন্নানীতি অরঞ্ঞতো উদ্ধটানি. ন হাপিতোতি ন জলিতো. ভিন্নানীতি পুব্বে তযা মমাগমনৰেলায কট্ঠানি উদ্ধটানেৰ হোন্তি. হুতো চ অগ্গীতি অগ্গি চ হুতো হোতি. তপনীতি ৰিসিব্বনঅগ্গিসঙ্খাতা তপনীপি তে সমিতাৰ সযমেৰ সংৰিদহিতাৰ হোতি. পীঠন্তি মম আসনত্থায পীঠঞ্চ পঞ্ঞত্তমেৰ হোতি. উদকঞ্চাতি পাদধোৰনউদকম্পি উপট্ঠাপিতমেৰ হোতি. ব্রহ্মভূতোতি তুৰম্পি ইতো পুরত্থা সেট্ঠভূতো ইমস্মিং অস্সমে অভিরমসি. অভিন্নকট্ঠোসীতি সো দানি অজ্জ অনুদ্ধটকট্ঠোসি. অসিদ্ধভোজনোতি ন তে কিঞ্চি অম্হাকং কন্দমূলং ৰা পণ্ণং ৰা সেদিতং. মমজ্জাতি, মম পুত্ত, অজ্জ ন মে ত্ৰং আলপসি. নট্ঠং নু কিন্তি কিং নু তে নট্ঠং ৰা, কিং চেতসিকং ৰা দুক্খং, অক্খাহি মে নিপন্নকারণন্তি পুচ্ছতি.
সো পিতু ৰচনং সুত্ৰা তং কারণং কথেন্তো আহ –
২৮. ‘‘ইধাগমা জটিলো ব্রহ্মচারী, সুদস্সনেয্যো সুতনূ ৰিনেতি;
নেৰাতিদীঘো ন পনাতিরস্সো, সুকণ্হকণ্হচ্ছদনেহি ভোতো.
২৯. ‘‘অমস্সুজাতো অপুরাণৰণ্ণী, আধাররূপঞ্চ পনস্স কণ্ঠে;
দ্ৰে যমা গণ্ডা উরে সুজাতা, সুৰণ্ণতিন্দুকনিভা পভস্সরা.
৩০. ‘‘মুখঞ্চ তস্স ভুসদস্সনেয্যং, কণ্ণেসু লম্বন্তি চ কুঞ্চিতগ্গা;
তে জোতরে চরতো মাণৰস্স, সুত্তঞ্চ যং সংযমনং জটানং.
৩১. ‘‘অঞ্ঞা চ তস্স সংযমানি চতস্সো, নীলা পীতা লোহিতিকা চ সেতা;
তা পিংসরে চরতো মাণৰস্স, তিরিটিসঙ্ঘারিৰ পাৰুসম্হি.
৩২. ‘‘ন মিখলং মুঞ্জমযং ধারেতি, ন সন্থরে নো পন পব্বজস্স;
তা জোতরে জঘনন্তরে ৰিলগ্গা, সতেরতা ৰিজ্জুরিৰন্তলিক্খে.
৩৩. ‘‘অখীলকানি চ অৰণ্টকানি, হেট্ঠা নভ্যা কটিসমোহিতানি;
অঘট্টিতা নিচ্চকীল়ং করোন্তি, হং তাত কিংরুক্খফলানি তানি.
৩৪. ‘‘জটা চ তস্স ভুসদস্সনেয্যা, পরোসতং ৰেল্লিতগ্গা সুগন্ধা;
দ্ৰেধা সিরো সাধু ৰিভত্তরূপো, অহো নু খো ময্হ তথা জটাস্সু.
৩৫. ‘‘যদা চ সো পকিরতি তা জটাযো, ৰণ্ণেন গন্ধেন উপেতরূপা;
নীলুপ্পলং ৰাতসমেরিতংৰ, তথেৰ সংৰাতি পনস্সমো অযং.
৩৬. ‘‘পঙ্কো চ তস্স ভুসদস্সনেয্যো, নেতাদিসো যাদিসো ময্হং কাযে;
সো ৰাযতি এরিতো মালুতেন, ৰনং যথা অগ্গগিম্হে সুফুল্লং.
৩৭. ‘‘নিহন্তি সো রুক্খফলং পথব্যা, সুচিত্তরূপং রুচিরং দস্সনেয্যং;
খিত্তঞ্চ তস্স পুনরেহি হত্থং, হং তাত কিংরুক্খফলং নু খো তং.
৩৮. ‘‘দন্তা চ তস্স ভুসদস্সনেয্যা, সুদ্ধা সমা সঙ্খৰরূপপন্না;
মনো পসাদেন্তি ৰিৰরিযমানা, ন হি নূন সো সাকমখাদি তেহি.
৩৯. ‘‘অকক্কসং অগ্গল়িতং মুহুং মুদুং, উজুং অনুদ্ধতং অচপলমস্স ভাসিতং;
রুদং মনুঞ্ঞং করৰীকসুস্সরং, হদযঙ্গমং রঞ্জযতেৰ মে মনো.
৪০. ‘‘বিন্দুস্সরো নাতিৰিসট্ঠৰাক্যো, ন নূন সজ্ঝাযমতিপ্পযুত্তো;
ইচ্ছামি ভো তং পুনদেৰ দট্ঠুং, মিত্তো হি মে মাণৰোহু পুরত্থা.
৪১. ‘‘সুসন্ধি সব্বত্থ ৰিমট্ঠিমং ৰণং, পুথূ সুজাতং খরপত্তসন্নিভং;
তেনেৰ মং উত্তরিযান মাণৰো, ৰিৰরিতং ঊরুং জঘনেন পিল়যি.
৪২. ‘‘তপন্তি আভন্তি ৰিরোচরে চ, সতেরতা ৰিজ্জুরিৰন্তলিক্খে;
বাহা মুদূ অঞ্জনলোমসাদিসা, ৰিচিত্রৰট্টঙ্গুলিকাস্স সোভরে.
৪৩. ‘‘অকক্কসঙ্গো ন চ দীঘলোমো, নখাস্স দীঘা অপি লোহিতগ্গা;
মুদূহি বাহাহি পলিস্সজন্তো, কল্যাণরূপো রমযং উপট্ঠহি.
৪৪. ‘‘দুমস্স তূলূপনিভা পভস্সরা, সুৰণ্ণকম্বুতলৰট্টসুচ্ছৰি;
হত্থা মুদূ তেহি মং সম্ফুসিত্ৰা, ইতো গতো তেন মং দহন্তি তাত.
৪৫. ‘‘ন নূন সো খারিৰিধং অহাসি, ন নূন সো কট্ঠানি সযং অভঞ্জি;
ন নূন সো হন্তি দুমে কুঠারিযা, ন হিস্স হত্থেসু খিলানি অত্থি.
৪৬. ‘‘অচ্ছো চ খো তস্স ৰণং অকাসি, সো মংব্রৰি ‘সুখিতং মং করোহি’;
তাহং করিং তেন মমাসি সোখ্যং, সো চব্রৰি ‘সুখিতোস্মী’তি ব্রহ্মে.
৪৭. ‘‘অযঞ্চ তে মালুৰপণ্ণসন্থতা, ৰিকিণ্ণরূপাৰ মযা চ তেন চ;
কিলন্তরূপা উদকে রমিত্ৰা, পুনপ্পুনং পণ্ণকুটিং ৰজাম.
৪৮. ‘‘ন মজ্জ মন্তা পটিভন্তি তাত, ন অগ্গিহুত্তং নপি যঞ্ঞতন্তং;
ন চাপি তে মূলফলানি ভুঞ্জে, যাৰ ন পস্সামি তং ব্রহ্মচারিং.
৪৯. ‘‘অদ্ধা পজানাসি তুৰম্পি তাত, যস্সং দিসং ৰসতে ব্রহ্মচারী;
তং মং দিসং পাপয তাত খিপ্পং, মা তে অহং অমরিমস্সমম্হি.
৫০. ‘‘ৰিচিত্রফুল্লঞ্হি ৰনং সুতং মযা, দিজাভিঘুট্ঠং দিজসঙ্ঘসেৰিতং;
তং মং ৰনং পাপয তাত খিপ্পং, পুরা তে পাণং ৰিজহামি অস্সমে’’তি.
তত্থ ইধাগমাতি, তাত, ইমং অস্সমপদং আগতো. সুদস্সনেয্যোতি সুট্ঠু দস্সনেয্যো. সুতনূতি সুট্ঠু তনুকো নাতিকিসো নাতিথূলো. ৰিনেতীতি অত্তনো সরীরপ্পভায অস্সমপদং একোভাসং ৰিয ৰিনেতি পূরেতি. সুকণ্হকণ্হচ্ছদনেহি ভোতোতি, তাত, তস্স ভোতো সুকণ্হেহি কণ্হচ্ছদনেহি ভমরৰণ্ণেহি কেসেহি সুকণ্হসীসং সুমজ্জিতমণিমযং ৰিয খাযতি. অমস্সূজাতোতি ন তাৰস্স মস্সু জাযতি, তরুণোযেৰ. অপুরাণৰণ্ণীতি অচিরপব্বজিতো. আধাররূপঞ্চ পনস্স কণ্ঠেতি কণ্ঠে চ পনস্স অম্হাকং ভিক্খাভাজনট্ঠপনং পত্তাধারসদিসং পিল়ন্ধনং অত্থীতি মুত্তাহারং সন্ধায ৰদতি. গণ্ডাতি থনে সন্ধাযাহ. উরে সুজাতাতি উরম্হি সুজাতা. ‘‘উরতো’’তিপি পাঠো. পভস্সরাতি পভাসম্পন্না. ‘‘পভাসরে’’তিপি পাঠো, ওভাসন্তীতি অত্থো.
ভুসদস্সনেয্যন্তি অতিৰিয দস্সনীযং. কুঞ্চিতগ্গাতি সীহকুণ্ডলং সন্ধায ৰদতি. সুত্তঞ্চাতি যং তস্স জটাবন্ধনসুত্তং, তম্পি জোততি পভং মুঞ্চতি. ‘‘সংযমানি চতস্সো’’তি ইমিনা মণিসুৰণ্ণপৰাল়রজতমযানি চত্তারি পিল়ন্ধনানি দস্সেতি. তা পিংসরেতি তানি পিল়ন্ধনানি পাৰুসম্হি পৰুট্ঠে দেৰে তিরিটিসঙ্ঘা ৰিয ৰিরৰন্তি. মিখলন্তি মেখলং, অযমেৰ ৰা পাঠো. ইদং নিৰত্থকঞ্চনচীরকং সন্ধাযাহ. ন সন্থরেতি ন ৰাকে. ইদং ৰুত্তং হোতি – তাত, যথা মযং তিণমযং ৰা ৰাকমযং ৰা চীরকং ধারেম, ন তথা সো, সো পন সুৰণ্ণচীরকং ধারেতীতি. অখীলকানীতি অতচানি নিপ্পণ্ণানি. কটিসমোহিতানীতি কটিযং বদ্ধানি. নিচ্চকীল়ং করোন্তীতি অঘট্টিতানিপি নিচ্চকালং কীল়াযন্তি. হং, তাতাতি হম্ভো, তাত. কিং রুক্খফলানি তানীতি তানি তস্স মাণৰস্স সুত্তারুল়্হানি কটিযং বদ্ধানি কতররুক্খফলানি নামাতি মণিসঙ্ঘাটিং সন্ধাযাহ.
জটাতি জটামণ্ডলাকারেন বদ্ধরতনমিস্সককেসৰট্টিযো সন্ধাযাহ. ৰেল্লিতগ্গাতি কুঞ্চিতগ্গা. দ্ৰেধাসিরোতি তস্স সীসং দ্ৰেধা কত্ৰা বদ্ধানং জটানং ৰসেন সুট্ঠু ৰিভত্তরূপং. তথাতি যথা তস্স মাণৰস্স জটা, তথা তুম্হেহি মম ন বদ্ধা, অহো ৰত মমপি তথা অস্সূতি পত্থেন্তো আহ. উপেতরূপাতি উপেতসভাৰা. ৰাতসমেরিতংৰাতি যথা নাম নীলুপ্পলং ৰাতেন সমীরিতং, তথেৰ অযং ইমস্মিং ৰনসণ্ডে অস্সমো সংৰাতি. নেতাদিসোতি, তাত, যাদিসো মম কাযে পঙ্কো, নেতাদিসো তস্স সরীরে. সো হি দস্সনীযো চেৰ সুগন্ধো চ. অগ্গগিম্হেতি ৰসন্তসমযে.
নিহন্তীতি পহরতি. কিং রুক্খফলং নু খো তন্তি কতররুক্খস্স নু খো তং ফলং. সঙ্খৰরূপপন্নাতি সুধোতসঙ্খপটিভাগা. ন হি নূন সো সাকমখাদি তেহীতি ন নূন সো মাণৰো মযং ৰিয তেহি দন্তেহি রুক্খপণ্ণানি চেৰ মূলফলাফলানি চ খাদি. অম্হাকঞ্হি তানি খাদন্তানং সবলা পণ্ণৰণ্ণা দন্তাতি দীপেতি.
অকক্কসন্তি, তাত, তস্স ভাসিতং অফরুসং অগল়িতং, পুনপ্পুনং ৰদন্তস্সাপি মধুরতায মুহুং মুদুং, অপমুস্সতায উজুং, অৰিক্খিত্ততায অনুদ্ধটং, পতিট্ঠিততায অচপলং. রুদন্তি ভাসমানস্স সরসঙ্খাতং রুদম্পি মনোহরং করৰীকস্স ৰিয সুস্সরং সুমধুরং. রঞ্জযতেৰাতি মম মনো রঞ্জতিযেৰ. বিন্দুস্সরোতি পিণ্ডিতস্সরো. মাণৰোহূতি সো হি মাণৰো পুরত্থা মম মিত্তো অহু.
সুসন্ধি সব্বত্থ ৰিমট্ঠিমং ৰণন্তি তাত তস্স মাণৰস্স ঊরূনং অন্তরে একং ৰণং অত্থি, তং সুসন্ধি সুফুসিতং সিপ্পিপুটমুখসদিসং, সব্বত্থ ৰিমট্ঠং সমন্ততো মট্ঠং. পুথূতি মহন্তং. সুজাতন্তি সুসণ্ঠিতং. খরপত্তসন্নিভন্তি সুপুপ্ফিতপদুমমকুল়সন্নিভং. উত্তরিযানাতি উত্তরিত্ৰা অৰত্থরিত্ৰা. পিল়যীতি পীল়েসি. তপন্তীতি তস্স মাণৰস্স সরীরতো নিচ্ছরন্তা সুৰণ্ণৰণ্ণরংসিযো জলন্তি ওভাসন্তি ৰিরোচন্তি চ. বাহাতি বাহাপিস্স মুদূ. অঞ্জনলোমসাদিসাতি অঞ্জনসদিসেহি লোমেহি সমন্নাগতা. ৰিচিত্রৰট্টঙ্গুলিকাস্স সোভরেতি হত্থাপিস্স ৰরলক্খণৰিচিত্রাহি পৰালঙ্কুরসদিসাহি ৰট্টঙ্গুলীহি সমন্নাগতা সোভন্তি.
অকক্কসঙ্গোতি কচ্ছুপীল়কাদিরহিতঅঙ্গপচ্চঙ্গো. রমযং উপট্ঠহীতি মং রমযন্তো উপট্ঠহি পরিচরি. তূলূপনিভাতি মুদুভাৰস্স উপমা. সুৰণ্ণকম্বুতলৰট্টসুচ্ছৰীতি সুৰণ্ণমযং আদাসতলং ৰিয ৰট্টা চ সুচ্ছৰি চ, পরিমণ্ডলতলা চেৰ সুন্দরচ্ছৰি চাতি অত্থো. সম্ফুসিত্ৰাতি সুট্ঠু ফুসিত্ৰা অত্তনো হত্থসম্ফস্সং মম সরীরে ফরাপেত্ৰা. ইতো গতোতি মম ওলোকেন্তস্সেৰ ইতো গতো. তেন মং দহন্তীতি তেন তস্স হত্থসম্ফস্সেন ইদানি মং দহন্তি. তথা হি তস্স গতকালতো পট্ঠায মম সরীরে ডাহো উট্ঠিতো, তেনম্হি দোমনস্সপ্পত্তো নিপন্নোতি.
ন নূন সো খারিৰিধন্তি, তাত, নূন সো মাণৰো ন খারিভারং উক্খিপিত্ৰা ৰিচরি. খিলানীতি কিলানি, ‘‘অযমেৰ ৰা পাঠো. সোখ্যন্তি সুখং. মালুৰপণ্ণসন্থতা ৰিকিণ্ণরূপাৰাতি, তাত, অযং তৰ মালুৰপণ্ণসন্থতা অজ্জ মযা চ তেন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং পরামসনালিঙ্গনৰসেন পরিৰত্তন্তেহি ৰিকিণ্ণা ৰিয আকুলব্যাকুলা জাতা. পুনপ্পুনং পণ্ণকুটিং ৰজামাতি, তাত, অহঞ্চ সো চ অভিরমিত্ৰা কিলন্তরূপা পণ্ণসালতো নিক্খমিত্ৰা উদকং পৰিসিত্ৰা রমিত্ৰা ৰিগতদরথা পুনপ্পুনং ইমমেৰ কুটিং পৰিসামাতি ৰদতি.
ন মজ্জ মন্তাতি অজ্জ মম তস্স গতকালতো পট্ঠায নেৰ মন্তা পটিভন্তি ন উপট্ঠহন্তি ন রুচ্চন্তি. ন অগ্গিহুত্তং নপি যঞ্ঞতন্তন্তি মহাব্রহ্মুনো আরাধনত্থায কত্তব্বহোমৰিধূপনাদিযঞ্ঞকিরিযাপি মে ন পটিভাতি ন উপট্ঠাতি ন রুচ্চতি. ন চাপি তেতি তযা আভতমূলফলাফলানিপি ন ভুঞ্জামি. যস্সং দিসন্তি যস্সং দিসাযং. ৰনন্তি তস্স মাণৰস্স অস্সমং পরিৰারেত্ৰা ঠিতৰনন্তি.
তস্সেৰং ৰিলপন্তস্স তং ৰিলাপং সুত্ৰা মহাসত্তো ‘‘একায ইত্থিযা ইমস্স সীলং ভিন্নং ভৰিস্সতী’’তি ঞত্ৰা তং ওৰদন্তো ছ গাথাযো অভাসি –
৫১. ‘‘ইমস্মাহং জোতিরসে ৰনম্হি, গন্ধব্বদেৰচ্ছরসঙ্ঘসেৰিতে;