১১. একাদসকনিপাতো

[৪৫৫] ১. মাতুপোসকজাতকৰণ্ণনা

তস্স নাগস্স ৰিপ্পৰাসেনাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো মাতুপোসকভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৰত্থু সামজাতকৰত্থুসদিসমেৰ. সত্থা পন ভিক্খূ আমন্তেত্ৰা ‘‘মা ভিক্খৰে, এতং ভিক্খুং উজ্ঝাযিত্থ, পোরাণকপণ্ডিতা তিরচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তাপি মাতরা ৰিযুত্তা সত্তাহং নিরাহারতায সুস্সমানা রাজারহং ভোজনং লভিত্ৰাপি ‘মাতরা ৰিনা ন ভুঞ্জিস্সামা’তি মাতরং দিস্ৰাৰ গোচরং গণ্হিংসূ’’তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো অতীতমাহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো হিমৰন্তপদেসে হত্থিযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা সব্বসেতো অহোসি অভিরূপো দস্সনীযো পাসাদিকো লক্খণসম্পন্নো অসীতিহত্থিসহস্সপরিৰারো. সো জরাজিণ্ণং মাতরং পোসেসি, মাতা পনস্স অন্ধা. সো মধুরমধুরানি ফলাফলানি হত্থীনং দত্ৰা মাতু সন্তিকং পেসেসি. হত্থী তস্সা অদত্ৰা অত্তনাৰ খাদন্তি. সো পরিগ্গণ্হন্তো তং পৰত্তিং ঞত্ৰা ‘‘যূথং ছড্ডেত্ৰা মাতরমেৰ পোসেস্সামী’’তি রত্তিভাগে অঞ্ঞেসং হত্থীনং অজানন্তানং মাতরং গহেত্ৰা চণ্ডোরণপব্বতপাদং গন্ত্ৰা একং নল়িনিং উপনিস্সায ঠিতায পব্বতগুহাযং মাতরং ঠপেত্ৰা পোসেসি. অথেকো বারাণসিৰাসী ৰনচরকো মগ্গমূল়্হো দিসং ৰৰত্থপেতুং অসক্কোন্তো মহন্তেন সদ্দেন পরিদেৰি. বোধিসত্তো তস্স সদ্দং সুত্ৰা ‘‘অযং পুরিসো অনাথো, ন খো পন মেতং পতিরূপং, যং এস মযি ঠিতে ইধ ৰিনস্সেয্যা’’তি তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা তং ভযেন পলাযন্তং দিস্ৰা ‘‘অম্ভো পুরিস, নত্থি তে মং নিস্সায ভযং, মা পলাযি, কস্মা ত্ৰং পরিদেৰন্তো ৰিচরসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সামি, অহং মগ্গমূল়্হো, অজ্জ মে সত্তমো দিৰসো’’তি ৰুত্তে ‘‘ভো পুরিস, মা ভাযি, অহং তং মনুস্সপথে ঠপেস্সামী’’তি তং অত্তনো পিট্ঠিযং নিসীদাপেত্ৰা অরঞ্ঞা নীহরিত্ৰা নিৰত্তি. সোপি পাপো ‘‘নগরং গন্ত্ৰা রঞ্ঞো আরোচেস্সামী’’তি রুক্খসঞ্ঞং পব্বতসঞ্ঞং করোন্তোৰ নিক্খমিত্ৰা বারাণসিং অগমাসি.

তস্মিং কালে রঞ্ঞো মঙ্গলহত্থী কালমকাসি. রাজা ‘‘সচে কেনচি কত্থচি ওপৰয্হং কাতুং যুত্তরূপো হত্থী দিট্ঠো অত্থি, সো আচিক্খতূ’’তি ভেরিং চরাপেসি. সো পুরিসো রাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘মযা, দেৰ, তুম্হাকং ওপৰয্হো ভৰিতুং যুত্তরূপো সব্বসেতো সীলৰা হত্থিরাজা দিট্ঠো, অহং মগ্গং দস্সেস্সামি, মযা সদ্ধিং হত্থাচরিযে পেসেত্ৰা তং গণ্হাপেথা’’তি আহ. রাজা ‘‘সাধূ’’তি ‘‘ইমং মগ্গদেসকং কত্ৰা অরঞ্ঞং গন্ত্ৰা ইমিনা ৰুত্তং হত্থিনাগং আনেথা’’তি তেন সদ্ধিং মহন্তেন পরিৰারেন হত্থাচরিযং পেসেসি. সো তেন সদ্ধিং গন্ত্ৰা বোধিসত্তং নল়িনিং পৰিসিত্ৰা গোচরং গণ্হন্তং পস্সি. বোধিসত্তোপি হত্থাচরিযং দিস্ৰা ‘‘ইদং ভযং ন অঞ্ঞতো উপ্পন্নং, তস্স পুরিসস্স সন্তিকা উপ্পন্নং ভৰিস্সতি, অহং খো পন মহাবলো হত্থিসহস্সম্পি ৰিদ্ধংসেতুং সমত্থো হোমি, কুজ্ঝিত্ৰা সরট্ঠকং সেনাৰাহনং নাসেতুং, সচে পন কুজ্ঝিস্সামি, সীলং মে ভিজ্জিস্সতি, তস্মা অজ্জ সত্তীহি কোট্টিযমানোপি ন কুজ্ঝিস্সামী’’তি অধিট্ঠায সীসং নামেত্ৰা নিচ্চলোৰ অট্ঠাসি. হত্থাচরিযো পদুমসরং ওতরিত্ৰা তস্স লক্খণসম্পত্তিং দিস্ৰা ‘‘এহি পুত্তা’’তি রজতদামসদিসায সোণ্ডায গহেত্ৰা সত্তমে দিৰসে বারাণসিং পাপুণি. বোধিসত্তমাতা পন পুত্তে অনাগচ্ছন্তে ‘‘পুত্তো মে রাজরাজমহামত্তাদীহি নীতো ভৰিস্সতি, ইদানি তস্স ৰিপ্পৰাসেন অযং ৰনসণ্ডো ৰড্ঢিস্সতী’’তি পরিদেৰমানা দ্ৰে গাথা অভাসি –

১. ‘‘তস্স নাগস্স ৰিপ্পৰাসেন, ৰিরূল়্হো সল্লকী চ কুটজা চ;

কুরুৰিন্দকরৰীরা ভিসসামা চ, নিৰাতে পুপ্ফিতা চ কণিকারা.

২. ‘‘কোচিদেৰ সুৰণ্ণকাযুরা, নাগরাজং ভরন্তি পিণ্ডেন;

যত্থ রাজা রাজকুমারো ৰা, কৰচমভিহেস্সতি অছম্ভিতো’’তি.

তত্থ ৰিরূল়্হাতি ৰড্ঢিতা নাম, নত্থেত্থ সংসযোতি অসংসযৰসেনেৰমাহ. সল্লকী চ কুটজা চাতি ইন্দসালরুক্খা চ কুটজরুক্খা চ. কুরুৰিন্দকরৰীরা ভিসসামা চাতি কুরুৰিন্দরুক্খা চ করৰীরনামকানি মহাতিণানি চ ভিসানি চ সামাকানি চাতি অত্থো. এতে চ সব্বে ইদানি ৰড্ঢিস্সন্তীতি পরিদেৰতি. নিৰাতেতি পব্বতপাদে. পুপ্ফিতাতি মম পুত্তেন সাখং ভঞ্জিত্ৰা অখাদিযমানা কণিকারাপি পুপ্ফিতা ভৰিস্সন্তীতি ৰুত্তং হোতি. কোচিদেৰাতি কত্থচিদেৰ গামে ৰা নগরে ৰা. সুৰণ্ণকাযুরাতি সুৰণ্ণাভরণা রাজরাজমহামত্তা. ভরন্তি পিণ্ডেনাতি অজ্জ মাতুপোসকং নাগরাজং রাজারহস্স ভোজনস্স সুৰড্ঢিতেন পিণ্ডেন পোসেন্তি. যত্থাতি যস্মিং নাগরাজে রাজা নিসীদিত্ৰা. কৰচমভিহেস্সতীতি সঙ্গামং পৰিসিত্ৰা পচ্চামিত্তানং কৰচং অভিহনিস্সতি ভিন্দিস্সতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘যত্থ মম পুত্তে নিসিন্নো রাজা ৰা রাজকুমারো ৰা অছম্ভিতো হুত্ৰা সপত্তানং কৰচং হনিস্সতি, তং মে পুত্তং নাগরাজানং সুৰণ্ণাভরণা অজ্জ পিণ্ডেন ভরন্তী’’তি.

হত্থাচরিযোপি অন্তরামগ্গেৰ রঞ্ঞো সাসনং পেসেসি. তং সুত্ৰা রাজা নগরং অলঙ্কারাপেসি. হত্থাচরিযো বোধিসত্তং কতগন্ধপরিভণ্ডং অলঙ্কতপটিযত্তং হত্থিসালং নেত্ৰা ৰিচিত্রসাণিযা পরিক্খিপাপেত্ৰা রঞ্ঞো আরোচাপেসি. রাজা নানগ্গরসভোজনং আদায গন্ত্ৰা বোধিসত্তস্স দাপেসি. সো ‘‘মাতরং ৰিনা গোচরং ন গণ্হিস্সামী’’তি পিণ্ডং ন গণ্হি. অথ নং যাচন্তো রাজা ততিযং গাথমাহ –

৩. ‘‘গণ্হাহি নাগ কবল়ং, মা নাগ কিসকো ভৰ;

বহূনি রাজকিচ্চানি, তানি নাগ করিস্সসী’’তি.

তং সুত্ৰা বোধিসত্তো চতুত্থং গাথমাহ –

৪. ‘‘সা নূনসা কপণিকা, অন্ধা অপরিণাযিকা;

খাণুং পাদেন ঘট্টেতি, গিরিং চণ্ডোরণং পতী’’তি.

তত্থ সা নূনসাতি মহারাজ, নূন সা এসা. কপণিকাতি পুত্তৰিযোগেন কপণা. খাণুন্তি তত্থ তত্থ পতিতং রুক্খকলিঙ্গরং. ঘট্টেতীতি পরিদেৰমানা তত্থ তত্থ পাদেন পোথেন্তী নূন পাদেন হনতি. গিরিং চণ্ডোরণং পতীতি চণ্ডোরণপব্বতাভিমুখী, পব্বতপাদে পরিপ্ফন্দমানাতি অত্থো.

অথ নং পুচ্ছন্তো রাজা পঞ্চমং গাথমাহ –

৫. ‘‘কা নু তে সা মহানাগ, অন্ধা অপরিণাযিকা;

খাণুং পাদেন ঘট্টেতি, গিরিং চণ্ডোরণং পতী’’তি.

বোধিসত্তো ছট্ঠং গাথমাহ –

৬. ‘‘মাতা মে সা মহারাজ, অন্ধা অপরিণাযিকা;

খাণুং পাদেন ঘট্টেতি, গিরিং চণ্ডোরণং পতী’’তি.

রাজা ছট্ঠগাথায তমত্থং সুত্ৰা মুঞ্চাপেন্তো সত্তমং গাথমাহ –

৭. ‘‘মুঞ্চথেতং মহানাগং, যোযং ভরতি মাতরং;

সমেতু মাতরা নাগো, সহ সব্বেহি ঞাতিভী’’তি.

তত্থ যোযং ভরতীতি অযং নাগো ‘‘অহং, মহারাজ, অন্ধং মাতরং পোসেমি, মযা ৰিনা ময্হং মাতা জীৰিতক্খযং পাপুণিস্সতি, তায ৰিনা ময্হং ইস্সরিযেন অত্থো নত্থি, অজ্জ মে মাতু গোচরং অলভন্তিযা সত্তমো দিৰসো’’তি ৰদতি, তস্মা যো অযং মাতরং ভরতি, এতং মহানাগং খিপ্পং মুঞ্চথ. সব্বেহি ঞাতিভীতি সদ্ধিং এস মাতরা সমেতু সমাগচ্ছতূতি.

অট্ঠমনৰমা অভিসম্বুদ্ধগাথা হোন্তি –

৮. ‘‘মুত্তো চ বন্ধনা নাগো, মুত্তমাদায কুঞ্জরো;

মুহুত্তং অস্সাসযিত্ৰা, অগমা যেন পব্বতো.

৯. ‘‘ততো সো নল়িনিং গন্ত্ৰা, সীতং কুঞ্জরসেৰিতং;

সোণ্ডাযূদকমাহত্ৰা, মাতরং অভিসিঞ্চথা’’তি.

সো কির নাগো বন্ধনা মুত্তো থোকং ৰিস্সমিত্ৰা রঞ্ঞো দসরাজধম্মগাথায ধম্মং দেসেত্ৰা ‘‘অপ্পমত্তো হোহি, মহারাজা’’তি ওৰাদং দত্ৰা মহাজনেন গন্ধমালাদীহি পূজিযমানো নগরা নিক্খমিত্ৰা তদহেৰ তং পদুমসরং পত্ৰা ‘‘মম মাতরং গোচরং গাহাপেত্ৰাৰ সযং গণ্হিস্সামী’’তি বহুং ভিসমুল়ালং আদায সোণ্ডপূরং উদকং গহেত্ৰা গুহালেণতো নিক্খমিত্ৰা গুহাদ্ৰারে নিসিন্নায মাতুযা সন্তিকং গন্ত্ৰা সত্তাহং নিরাহারতায মাতু সরীরস্স ফস্সপটিলাভত্থং উপরি উদকং সিঞ্চি, তমত্থং আৰিকরোন্তো সত্থা দ্ৰে গাথা অভাসি. বোধিসত্তস্স মাতাপি ‘‘দেৰো ৰস্সতী’’তি সঞ্ঞায তং অক্কোসন্তী দসমং গাথমাহ –

১০. ‘‘কোযং অনরিযো দেৰো, অকালেনপি ৰস্সতি;

গতো মে অত্রজো পুত্তো, যো ময্হং পরিচারকো’’তি.

তত্থ অত্রজোতি অত্ততো জাতো.

অথ নং সমস্সাসেন্তো বোধিসত্তো একাদসমং গাথমাহ –

১১. ‘‘উট্ঠেহি অম্ম কিং সেসি, আগতো ত্যাহমত্রজো;

মুত্তোম্হি কাসিরাজেন, ৰেদেহেন যসস্সিনা’’তি.

তত্থ আগতো ত্যাহন্তি আগতো তে অহং. ৰেদেহেনাতি ঞাণসম্পন্নেন. যসস্সিনাতি মহাপরিৰারেন তেন রঞ্ঞা মঙ্গলহত্থিভাৰায গহিতোপি অহং মুত্তো, ইদানি তৰ সন্তিকং আগতো উট্ঠেহি গোচরং গণ্হাহীতি.

সা তুট্ঠমানসা রঞ্ঞো অনুমোদনং করোন্তী ওসানগাথমাহ –

১২. ‘‘চিরং জীৰতু সো রাজা, কাসীনং রট্ঠৰড্ঢনো;

যো মে পুত্তং পমোচেসি, সদা ৰুদ্ধাপচাযিক’’ন্তি.

তদা রাজা বোধিসত্তস্স গুণে পসীদিত্ৰা নল়িনিযা অৰিদূরে গামং মাপেত্ৰা বোধিসত্তস্স চ মাতু চস্স নিবদ্ধং ৰত্তং পট্ঠপেসি. অপরভাগে বোধিসত্তো মাতরি কালকতায তস্সা সরীরপরিহারং কত্ৰা কারণ্ডকঅস্সমপদং নাম গতো. তস্মিং পন ঠানে হিমৰন্ততো ওতরিত্ৰা পঞ্চসতা ইসযো ৰসিংসু, তং ৰত্তং তেসং অদাসি. রাজা বোধিসত্তস্স সমানরূপং সিলাপটিমং কারেত্ৰা মহাসক্কারং পৰত্তেসি. সকলজম্বুদীপৰাসিনো অনুসংৰচ্ছরং সন্নিপতিত্ৰা হত্থিমহং নাম করিংসু.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে মাতুপোসকভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা রাজা আনন্দো অহোসি, পাপপুরিসো দেৰদত্তো, হত্থাচরিযো সারিপুত্তো, মাতা হত্থিনী মহামাযা, মাতুপোসকনাগো পন অহমেৰ অহোসিন্তি.

মাতুপোসকজাতকৰণ্ণনা পঠমা.

[৪৫৬] ২. জুণ্হজাতকৰণ্ণনা

সুণোহি ময্হং ৰচনং জনিন্দাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো আনন্দত্থেরেন লদ্ধৰরে আরব্ভ কথেসি. পঠমবোধিযঞ্হি ৰীসতি ৰস্সানি ভগৰতো অনিবদ্ধুপট্ঠাকা অহেসুং. একদা থেরো নাগসমালো, একদা নাগিতো, একদা উপৰাণো, একদা সুনক্খত্তো, একদা চুন্দো, একদা নন্দো, একদা সাগতো, একদা মেঘিযো ভগৰন্তং উপট্ঠহি. অথেকদিৰসং ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি ‘‘ভিক্খৰে, ইদানিম্হি মহল্লকো, একচ্চে ভিক্খূ ‘ইমিনা মগ্গেন গচ্ছামা’তি ৰুত্তে অঞ্ঞেন গচ্ছন্তি, একচ্চে ময্হং পত্তচীৰরং ভূমিযং নিক্খিপন্তি, নিবদ্ধুপট্ঠাকং মে একং ভিক্খুং জানাথা’’তি. ‘‘ভন্তে, অহং উপট্ঠহিস্সামি, অহং উপট্ঠহিস্সামী’’তি সিরসি অঞ্জলিং কত্ৰা উট্ঠিতে সারিপুত্তত্থেরাদযো ‘‘তুম্হাকং পত্থনা মত্থকং পত্তা, অল’’ন্তি পটিক্খিপি. ততো ভিক্খূ আনন্দত্থেরং ‘‘ত্ৰং আৰুসো, উপট্ঠাকট্ঠানং যাচাহী’’তি আহংসু. থেরো ‘‘সচে মে ভন্তে, ভগৰা অত্তনা লদ্ধচীৰরং ন দস্সতি, পিণ্ডপাতং ন দস্সতি, একগন্ধকুটিযং ৰসিতুং ন দস্সতি, মং গহেত্ৰা নিমন্তনং ন গমিস্সতি, সচে পন ভগৰা মযা গহিতং নিমন্তনং গমিস্সতি, সচে অহং তিরোরট্ঠা তিরোজনপদা ভগৰন্তং দট্ঠুং আগতং পরিসং আগতক্খণেযেৰ দস্সেতুং লভিস্সামি, যদা মে কঙ্খা উপ্পজ্জতি, তস্মিং খণেযেৰ ভগৰন্তং উপসঙ্কমিতুং লভিস্সামি, সচে যং ভগৰা মম পরম্মুখা ধম্মং কথেতি, তং আগন্ত্ৰা ময্হং কথেস্সতি, এৰাহং ভগৰন্তং উপট্ঠহিস্সামী’’তি ইমে চত্তারো পটিক্খেপে চতস্সো চ আযাচনাতি অট্ঠ ৰরে যাচি, ভগৰাপিস্স অদাসি.

সো ততো পট্ঠায পঞ্চৰীসতি ৰস্সানি নিবদ্ধুপট্ঠাকো অহোসি. সো পঞ্চসু ঠানেসু এতদগ্গে ঠপনং পত্ৰা আগমসম্পদা, অধিগমসম্পদা, পুব্বহেতুসম্পদা, অত্তত্থপরিপুচ্ছাসম্পদা, তিত্থৰাসসম্পদা, যোনিসোমনসিকারসম্পদা, বুদ্ধূপনিস্সযসম্পদাতি ইমাহি সত্তহি সম্পদাহি সমন্নাগতো বুদ্ধস্স সন্তিকে অট্ঠৰরদাযজ্জং লভিত্ৰা বুদ্ধসাসনে পঞ্ঞাতো গগনমজ্ঝে চন্দো ৰিয পাকটো অহোসি. অথেকদিৰসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, তথাগতো আনন্দত্থেরং ৰরদানেন সন্তপ্পেসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপাহং আনন্দং ৰরেন সন্তপ্পেসিং, পুব্বেপাহং যং যং এস যাচি, তং তং অদাসিংযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স পুত্তো জুণ্হকুমারো নাম হুত্ৰা তক্কসিলাযং সিপ্পং উগ্গহেত্ৰা আচরিযস্স অনুযোগং দত্ৰা রত্তিভাগে অন্ধকারে আচরিযস্স ঘরা নিক্খমিত্ৰা অত্তনো নিৰাসট্ঠানং ৰেগেন গচ্ছন্তো অঞ্ঞতরং ব্রাহ্মণং ভিক্খং চরিত্ৰা অত্তনো নিৰাসট্ঠানং গচ্ছন্তং অপস্সন্তো বাহুনা পহরিত্ৰা তস্স ভত্তপাতিং ভিন্দিং, ব্রাহ্মণো পতিত্ৰা ৰিরৰি. কুমারো কারুঞ্ঞেন নিৰত্তিত্ৰা তং হত্থে গহেত্ৰা উট্ঠাপেসি. ব্রাহ্মণো ‘‘তযা, তাত, মম ভিক্খাভাজনং ভিন্নং, ভত্তমূলং মে দেহী’’তি আহ. কুমারো ‘‘ব্রাহ্মণ, ন দানাহং তৰ ভত্তমূলং দাতুং সক্কোমি, অহং খো পন কাসিকরঞ্ঞো পুত্তো জুণ্হকুমারো নাম, মযি রজ্জে পতিট্ঠিতে আগন্ত্ৰা মং ধনং যাচেয্যাসী’’তি ৰত্ৰা নিট্ঠিতসিপ্পো আচরিযং ৰন্দিত্ৰা বারাণসিং গন্ত্ৰা পিতু সিপ্পং দস্সেসি. পিতা ‘‘জীৰন্তেন মে পুত্তো দিট্ঠো, রাজভূতম্পি নং পস্সিস্সামী’’তি রজ্জে অভিসিঞ্চি. সো জুণ্হরাজা নাম হুত্ৰা ধম্মেন রজ্জং কারেসি. ব্রাহ্মণো তং পৰত্তিং সুত্ৰা ‘‘ইদানি মম ভত্তমূলং আহরিস্সামী’’তি বারাণসিং গন্ত্ৰা রাজানং অলঙ্কতনগরং পদক্খিণং করোন্তমেৰ দিস্ৰা একস্মিং উন্নতপ্পদেসে ঠিতো হত্থং পসারেত্ৰা জযাপেসি. অথ নং রাজা অনোলোকেত্ৰাৰ অতিক্কমি. ব্রাহ্মণো তেন অদিট্ঠভাৰং ঞত্ৰা কথং সমুট্ঠাপেন্তো পঠমং গাথমাহ –

১৩. ‘‘সুণোহি ময্হং ৰচনং জনিন্দ, অত্থেন জুণ্হম্হি ইধানুপত্তো;

ন ব্রাহ্মণে অদ্ধিকে তিট্ঠমানে, গন্তব্বমাহু দ্ৰিপদিন্দ সেট্ঠা’’তি.

তত্থ জুণ্হম্হীতি মহারাজ, তযি জুণ্হম্হি অহং একেন অত্থেন ইধানুপ্পত্তো, ন নিক্কারণা ইধাগতোম্হীতি দীপেতি. অদ্ধিকেতি অদ্ধানং আগতে. গন্তব্বন্তি তং অদ্ধিকং অদ্ধানমাগতং যাচমানং ব্রাহ্মণং অনোলোকেত্ৰাৰ গন্তব্বন্তি পণ্ডিতা ন আহু ন কথেন্তীতি.

রাজা তস্স ৰচনং সুত্ৰা হত্থিং ৰজিরঙ্কুসেন নিগ্গহেত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –

১৪. ‘‘সুণোমি তিট্ঠামি ৰদেহি ব্রহ্মে, যেনাসি অত্থেন ইধানুপত্তো;

কং ৰা ত্ৰমত্থং মযি পত্থযানো, ইধাগমো ব্রহ্মে তদিঙ্ঘ ব্রূহী’’তি.

তত্থ ইঙ্ঘাতি চোদনত্থে নিপাতো.

ততো পরং ব্রাহ্মণস্স চ রঞ্ঞো চ ৰচনপটিৰচনৰসেন সেসগাথা কথিতা –

১৫. ‘‘দদাহি মে গামৰরানি পঞ্চ, দাসীসতং সত্ত গৰংসতানি;

পরোসহস্সঞ্চ সুৰণ্ণনিক্খে, ভরিযা চ মে সাদিসী দ্ৰে দদাহি.

১৬. ‘‘তপো নু তে ব্রাহ্মণ ভিংসরূপো, মন্তা নু তে ব্রাহ্মণ চিত্তরূপা;

যক্খা নু তে অস্সৰা সন্তি কেচি, অত্থং ৰা মে অভিজানাসি কত্তং.

১৭. ‘‘ন মে তপো অত্থি ন চাপি মন্তা, যক্খাপি মে অস্সৰা নত্থি কেচি;

অত্থম্পি তে নাভিজানামি কত্তং, পুব্বে চ খো সঙ্গতিমত্তমাসি.

১৮. ‘‘পঠমং ইদং দস্সনং জানতো মে, ন তাভিজানামি ইতো পুরত্থা;

অক্খাহি মে পুচ্ছিতো এতমত্থং, কদা কুহিং ৰা অহু সঙ্গমো নো.

১৯. ‘‘গন্ধাররাজস্স পুরম্হি রম্মে, অৰসিম্হসে তক্কসীলাযং দেৰ;

তত্থন্ধকারম্হি তিমীসিকাযং, অংসেন অংসং সমঘট্টযিম্হ.

২০. ‘‘তে তত্থ ঠত্ৰান উভো জনিন্দ, সারাণিযং ৰীতিসারযিম্হ তত্থ;

সাযেৰ নো সঙ্গতিমত্তমাসি, ততো ন পচ্ছা ন পুরে অহোসি.

২১. ‘‘যদা কদাচি মনুজেসু ব্রহ্মে, সমাগমো সপ্পুরিসেন হোতি;

ন পণ্ডিতা সঙ্গতিসন্থৰানি, পুব্বে কতং ৰাপি ৰিনাসযন্তি.

২২. ‘‘বালাৰ খো সঙ্গতিসন্থৰানি, পুব্বে কতং ৰাপি ৰিনাসযন্তি;

বহুম্পি বালেসু কতং ৰিনস্সতি, তথা হি বালা অকতঞ্ঞুরূপা.

২৩. ‘‘ধীরা চ খো সঙ্গতিসন্থৰানি, পুব্বে কতং ৰাপি ন নাসযন্তি;

অপ্পম্পি ধীরেসু কতং ন নস্সতি, তথা হি ধীরা সুকতঞ্ঞুরূপা.

২৪. ‘‘দদামি তে গামৰরানি পঞ্চ, দাসীসতং সত্ত গৰংসতানি;

পরোসহস্সঞ্চ সুৰণ্ণনিক্খে, ভরিযা চ তে সাদিসী দ্ৰে দদামি.

২৫. ‘‘এৰং সতং হোতি সমেচ্চ রাজ, নক্খত্তরাজারিৰ তারকানং;

আপূরতী কাসিপতী তথাহং, তযাপি মে সঙ্গমো অজ্জ লদ্ধো’’তি.

তত্থ সাদিসীতি রূপৰণ্ণজাতিকুলপদেসেন মযা সাদিসী একসদিসা দ্ৰে মহাযসা ভরিযা চ মে দেহীতি অত্থো. ভিংসরূপোতি কিং নু তে ব্রাহ্মণ বলৰরূপসীলাচারগুণসঙ্খাতং তপোকম্মং অত্থীতি পুচ্ছতি. মন্তা নু তেতি উদাহু ৰিচিত্ররূপা সব্বত্থসাধকা মন্তা তে অত্থি. অস্সৰাতি ৰচনকারকা ইচ্ছিতিচ্ছিতদাযকা যক্খা ৰা তে কেচি সন্তি. কত্তন্তি কতং, উদাহু তযা কতং কিঞ্চি মম অত্থং অভিজানাসীতি পুচ্ছতি. সঙ্গতিমত্তন্তি সমাগমমত্তং তযা সদ্ধিং পুব্বে মম আসীতি ৰদতি. জানতো মেতি জানন্তস্স মম ইদং পঠমং তৰ দস্সনং. ন তাভিজানামীতি ন তং অভিজানামি. তিমীসিকাযন্তি বহলতিমিরাযং রত্তিযং. তে তত্থ ঠত্ৰানাতি তে মযং তস্মিং অংসেন অংসং ঘট্টিতট্ঠানে ঠত্ৰা ৰীতিসারযিম্হ তত্থাতি তস্মিংযেৰ ঠানে সরিতব্বযুত্তকং কথং ৰীতিসারযিম্হ, অহং ‘‘ভিক্খাভাজনং মে তযা ভিন্নং, ভত্তমূলং মে দেহী’’তি অৰচং, ত্ৰং ‘‘ইদানাহং তৰ ভত্তমূলং দাতুং ন সক্কোমি, অহং খো পন কাসিকরঞ্ঞো পুত্তো জুণ্হকুমারো নাম, মযি রজ্জে পতিট্ঠিতে আগন্ত্ৰা মং ধনং যাচেয্যাসী’’তি অৰচাতি ইমং সারণীযকথং করিম্হাতি আহ. সাযেৰ নো সঙ্গতিমত্তমাসীতি দেৰ, অম্হাকং সাযেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঙ্গতিমত্তমাসি, একমুহুত্তিকমহোসীতি দীপেতি. ততোতি ততো পন তংমুহুত্তিকমিত্তধম্মতো পচ্ছা ৰা পুরে ৰা কদাচি অম্হাকং সঙ্গতি নাম ন ভূতপুব্বা.

ন পণ্ডিতাতি ব্রাহ্মণ পণ্ডিতা নাম তংমুহুত্তিকং সঙ্গতিং ৰা চিরকালসন্থৰানি ৰা যং কিঞ্চি পুব্বে কতগুণং ৰা ন নাসেন্তি. বহুম্পীতি বহুকম্পি. অকতঞ্ঞুরূপাতি যস্মা বালা অকতঞ্ঞুসভাৰা, তস্মা তেসু বহুম্পি কতং নস্সতীতি অত্থো. সুকতঞ্ঞুরূপাতি সুট্ঠু কতঞ্ঞুসভাৰা. এত্থাপি তত্থাপি তথা হীতি হি-কারো কারণত্থো. দদামি তেতি ব্রাহ্মণেন যাচিতযাচিতং দদন্তো এৰমাহ. এৰং সতন্তি ব্রাহ্মণো রঞ্ঞো অনুমোদনং করোন্তো ৰদতি, সতং সপ্পুরিসানং একৰারম্পি সমেচ্চ সঙ্গতি নাম এৰং হোতি. নক্খত্তরাজারিৰাতি এত্থ র-কারো নিপাতমত্তং. তারকানন্তি তারকগণমজ্ঝে. কাসিপতীতি রাজানমালপতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘দেৰ, কাসিরট্ঠাধিপতি যথা চন্দো তারকানং মজ্ঝে ঠিতো তারকগণপরিৰুতো পাটিপদতো পট্ঠায যাৰ পুণ্ণমা আপূরতি, তথা অহম্পি অজ্জ তযা দিন্নেহি গামৰরাদীহি আপূরামী’’তি. তযাপি মেতি মযা পুব্বে তযা সদ্ধিং লদ্ধোপি সঙ্গমো অলদ্ধোৰ, অজ্জ পন মম মনোরথস্স নিপ্ফন্নত্তা মযা তযা সহ সঙ্গমো লদ্ধো নামাতি নিপ্ফন্নং মে তযা সদ্ধিং মিত্তফলন্তি ৰদতি. বোধিসত্তো তস্স মহন্তং যসং অদাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপাহং আনন্দং ৰরেন সন্তপ্পেসিং যেৰা’’তি ৰত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ব্রাহ্মণো আনন্দো অহোসি, রাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

জুণ্হজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.

[৪৫৭] ৩. ধম্মদেৰপুত্তজাতকৰণ্ণনা

যসোকরো পুঞ্ঞকরোহমস্মীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো দেৰদত্তস্স পথৰিপৰেসনং আরব্ভ কথেসি. তদা হি ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, দেৰদত্তো তথাগতেন সদ্ধিং পটিৰিরুজ্ঝিত্ৰা পথৰিং পৰিট্ঠো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন ইদানেৰেস, ভিক্খৰে, মম জিনচক্কে পহারং দত্ৰা পথৰিং পৰিট্ঠো, পুব্বেপি ধম্মচক্কে পহারং দত্ৰা পথৰিং পৰিসিত্ৰা অৰীচিপরাযণো জাতোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কামাৰচরদেৰলোকে ধম্মো নাম দেৰপুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, দেৰদত্তো অধম্মো নাম. তেসু ধম্মো দিব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতো দিব্বরথৰরমভিরুয্হ অচ্ছরাগণপরিৰুতো মনুস্সেসু সাযমাসং ভুঞ্জিত্ৰা অত্তনো অত্তনো ঘরদ্ৰারে সুখকথায নিসিন্নেসু পুণ্ণমুপোসথদিৰসে গামনিগমজনপদরাজধানীসু আকাসে ঠত্ৰা ‘‘পাণাতিপাতাদীহি দসহি অকুসলকম্মপথেহি ৰিরমিত্ৰা মাতুপট্ঠানধম্মং পিতুপট্ঠানধম্মং তিৰিধসুচরিতধম্মঞ্চ পূরেথ, এৰং সগ্গপরাযণা হুত্ৰা মহন্তং যসং অনুভৰিস্সথা’’তি মনুস্সে দস কুসলকম্মপথে সমাদপেন্তো জম্বুদীপং পদক্খিণং করোতি. অধম্মো পন দেৰপুত্তো ‘‘পাণং হনথা’’তিআদিনা নযেন দস অকুসলকম্মপথে সমাদপেন্তো জম্বুদীপং ৰামং করোতি. অথ তেসং আকাসে রথা সম্মুখা অহেসুং. অথ নেসং পরিসা ‘‘তুম্হে কস্স, তুম্হে কস্সা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘মযং ধম্মস্স, মযং অধম্মস্সা’’তি ৰত্ৰা মগ্গা ওক্কমিত্ৰা দ্ৰিধা জাতা. ধম্মোপি অধম্মং আমন্তেত্ৰা ‘‘সম্ম, ত্ৰং অধম্মো, অহং ধম্মো, মগ্গো ময্হং অনুচ্ছৰিকো, তৰ রথং ওক্কামেত্ৰা ময্হং মগ্গং দেহী’’তি পঠমং গাথমাহ –

২৬. ‘‘যসোকরো পুঞ্ঞকরোহমস্মি, সদাত্থুতো সমণব্রাহ্মণানং;

মগ্গারহো দেৰমনুস্সপূজিতো, ধম্মো অহং দেহি অধম্ম মগ্গ’’ন্তি.

তত্থ যসোকরোতি অহং দেৰমনুস্সানং যসদাযকো. দুতিযপদেপি এসেৰ নযো. সদাত্থুতোতি সদা থুতো নিচ্চপসত্থো. ততো পরা –

২৭. ‘‘অধম্মযানং দল়্হমারুহিত্ৰা, অসন্তসন্তো বলৰাহমস্মি;

স কিস্স হেতুম্হি তৰজ্জ দজ্জং, মগ্গং অহং ধম্ম অদিন্নপুব্বং.

২৮. ‘‘ধম্মো হৰে পাতুরহোসি পুব্বে, পচ্ছা অধম্মো উদপাদি লোকে;

জেট্ঠো চ সেট্ঠো চ সনন্তনো চ, উয্যাহি জেট্ঠস্স কনিট্ঠ মগ্গা.

২৯. ‘‘ন যাচনায নপি পাতিরূপা, ন অরহতা তেহং দদেয্যং মগ্গং;

যুদ্ধঞ্চ নো হোতু উভিন্নমজ্জ, যুদ্ধম্হি যো জেস্সতি তস্স মগ্গো.

৩০. ‘‘সব্বা দিসা অনুৰিসটোহমস্মি, মহব্বলো অমিতযসো অতুল্যো;

গুণেহি সব্বেহি উপেতরূপো, ধম্মো অধম্ম ত্ৰং কথং ৰিজেস্সসি.

৩১. ‘‘লোহেন ৰে হঞ্ঞতি জাতরূপং, ন জাতরূপেন হনন্তি লোহং;

সচে অধম্মো হঞ্ছতি ধম্মমজ্জ, অযো সুৰণ্ণং ৰিয দস্সনেয্যং.

৩২. ‘‘সচে তুৰং যুদ্ধবলো অধম্ম, ন তুয্হ ৰুড্ঢা চ গরূ চ অত্থি;

মগ্গঞ্চ তে দম্মি পিযাপ্পিযেন, ৰাচাদুরুত্তানিপি তে খমামী’’তি. –

ইমা ছ গাথা তেসঞ্ঞেৰ ৰচনপটিৰচনৰসেন কথিতা.

তত্থ স কিস্স হেতুম্হি তৰজ্জ দজ্জন্তি সোম্হি অহং অধম্মো অধম্মযানং রথং আরুল়্হো অভীতো বলৰা. কিংকারণা অজ্জ ভো ধম্ম, কস্সচি অদিন্নপুব্বং মগ্গং তুয্হং দম্মীতি. পুব্বেতি পঠমকপ্পিককালে ইমস্মিং লোকে দসকুসলকম্মপথধম্মো চ পুব্বে পাতুরহোসি, পচ্ছা অধম্মো. জেট্ঠো চাতি পুরে নিব্বত্তভাৰেন অহং জেট্ঠো চ সেট্ঠো চ পোরাণকো চ, ত্ৰং পন কনিট্ঠো, তস্মা মগ্গা উয্যাহীতি ৰদতি. নপি পাতিরূপাতি অহঞ্হি তে নেৰ যাচনায ন পতিরূপৰচনেন মগ্গারহতায মগ্গং দদেয্যং. অনুৰিসটোতি অহং চতস্সো দিসা চতস্সো অনুদিসাতি সব্বা দিসা অত্তনো গুণেন পত্থটো পঞ্ঞাতো পাকটো. লোহেনাতি অযমুট্ঠিকেন. হঞ্ছতীতি হনিস্সতি. তুৰং যুদ্ধবলো অধম্মাতি সচে ত্ৰং যুদ্ধবলোসি অধম্ম. ৰুড্ঢা চ গরূ চাতি যদি তুয্হং ‘‘ইমে ৰুড্ঢা, ইমে গরূ পণ্ডিতা’’তি এৰং নত্থি. পিযাপ্পিযেনাতি পিযেনাপি অপ্পিযেনাপি দদন্তো পিযেন ৰিয তে মগ্গং দদামীতি অত্থো.

বোধিসত্তেন পন ইমায গাথায কথিতক্খণেযেৰ অধম্মো রথে ঠাতুং অসক্কোন্তো অৰংসিরো পথৰিযং পতিত্ৰা পথৰিযা ৰিৰরে দিন্নে গন্ত্ৰা অৰীচিম্হিযেৰ নিব্বত্তি. এতমত্থং ৰিদিত্ৰা ভগৰা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা সেসগাথা অভাসি –

৩৩. ‘‘ইদঞ্চ সুত্ৰা ৰচনং অধম্মো, অৰংসিরো পতিতো উদ্ধপাদো;

যুদ্ধত্থিকো চে ন লভামি যুদ্ধং, এত্তাৰতা হোতি হতো অধম্মো.

৩৪. ‘‘খন্তীবলো যুদ্ধবলং ৰিজেত্ৰা, হন্ত্ৰা অধম্মং নিহনিত্ৰ ভূম্যা;

পাযাসি ৰিত্তো অভিরুয্হ সন্দনং, মগ্গেনেৰ অতিবলো সচ্চনিক্কমো.

৩৫. ‘‘মাতা পিতা সমণব্রাহ্মণা চ, অসম্মানিতা যস্স সকে অগারে;

ইধেৰ নিক্খিপ্প সরীরদেহং, কাযস্স ভেদা নিরযং ৰজন্তি তে;

যথা অধম্মো পতিতো অৰংসিরো.

৩৬. ‘‘মাতা পিতা সমণব্রাহ্মণা চ, সুসম্মানিতা যস্স সকে অগারে;

ইধেৰ নিক্খিপ্প সরীরদেহং, কাযস্স ভেদা সুগতিং ৰজন্তি তে;

যথাপি ধম্মো অভিরুয্হ সন্দন’’ন্তি.

তত্থ যুদ্ধত্থিকো চেতি অযং তস্স ৰিলাপো, সো কিরেৰং ৰিলপন্তোযেৰ পতিত্ৰা পথৰিং পৰিট্ঠো. এত্তাৰতাতি ভিক্খৰে, যাৰতা পথৰিং পৰিট্ঠো, তাৰতা অধম্মো হতো নাম হোতি. খন্তীবলোতি ভিক্খৰে, এৰং অধম্মো পথৰিং পৰিট্ঠো অধিৰাসনখন্তীবলো তং যুদ্ধবলং ৰিজেত্ৰা ৰধিত্ৰা ভূমিযং নিহনিত্ৰা পাতেত্ৰা ৰিত্তজাততায ৰিত্তো অত্তনো রথং আরুয্হ মগ্গেনেৰ সচ্চনিক্কমো তথপরক্কমো ধম্মদেৰপুত্তো পাযাসি. অসম্মানিতাতি অসক্কতা. সরীরদেহন্তি ইমস্মিংযেৰ লোকে সরীরসঙ্খাতং দেহং নিক্খিপিত্ৰা. নিরযং ৰজন্তীতি যস্স পাপপুগ্গলস্স এতে সক্কারারহা গেহে অসক্কতা, তথারূপা যথা অধম্মো পতিতো অৰংসিরো, এৰং অৰংসিরা নিরযং ৰজন্তীতি অত্থো. সুগতিং ৰজন্তীতি যস্স পনেতে সক্কতা, তাদিসা পণ্ডিতা যথাপি ধম্মো সন্দনং অভিরুয্হ দেৰলোকং গতো, এৰং সুগতিং ৰজন্তীতি.

সত্থা এৰং ধম্মং দেসেত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি দেৰদত্তো মযা সদ্ধিং পটিৰিরুজ্ঝিত্ৰা পথৰিং পৰিট্ঠো’’তি ৰত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অধম্মো দেৰপুত্তো দেৰদত্তো অহোসি, পরিসাপিস্স দেৰদত্তপরিসা, ধম্মো পন অহমেৰ, পরিসা বুদ্ধপরিসাযেৰা’’তি.

ধম্মদেৰপুত্তজাতকৰণ্ণনা ততিযা.

[৪৫৮] ৪. উদযজাতকৰণ্ণনা

একা নিসিন্নাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু কুসজাতকে (জা. ২.২০.১ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি. সত্থা পন তং ভিক্খুং ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘ভিক্খু কস্মা কিলেসৰসেন এৰরূপে নিয্যানিকসাসনে পব্বজিত্ৰা উক্কণ্ঠিতোসি? পোরাণকপণ্ডিতা সমিদ্ধে দ্ৰাদসযোজনিকে সুরুন্ধননগরে রজ্জং কারেন্তা দেৰচ্ছরপটিভাগায ইত্থিযা সদ্ধিং সত্ত ৰস্সসতানি একগব্ভে ৰসন্তাপি ইন্দ্রিযানি ভিন্দিত্ৰা লোভৰসেন ন ওলোকেসু’’ন্তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে কাসিরট্ঠে সুরুন্ধননগরে কাসিরাজা রজ্জং কারেসি, তস্স নেৰ পুত্তো, ন ধীতা অহোসি. সো অত্তনো দেৰিযো ‘‘পুত্তে পত্থেথা’’তি আহ. অগ্গমহেসীপি রঞ্ঞো ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা তথা অকাসি. তদা বোধিসত্তো ব্রহ্মলোকা চৰিত্ৰা তস্সেৰ রঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি. অথস্স মহাজনস্স হদযং ৰড্ঢেত্ৰা জাতভাৰেন ‘‘উদযভদ্দো’’তি নামং করিংসু. কুমারস্স পদসা চরণকালে অঞ্ঞোপি সত্তো ব্রহ্মলোকা চৰিত্ৰা তস্সেৰ রঞ্ঞো অঞ্ঞতরায দেৰিযা কুচ্ছিম্হি কুমারিকা হুত্ৰা নিব্বত্তি, তস্সাপি ‘‘উদযভদ্দা’’তি নামং করিংসু. কুমারো ৰযপ্পত্তো সব্বসিপ্পনিপ্ফত্তিং পাপুণি, জাতব্রহ্মচারী পন অহোসি, সুপিনন্তেনপি মেথুনধম্মং ন জানাতি, ন তস্স কিলেসেসু চিত্তং অল্লীযি. রাজা পুত্তং রজ্জে অভিসিঞ্চিতুকামো ‘‘কুমারস্স ইদানি রজ্জসুখসেৰনকালো, নাটকাপিস্স পচ্চুপট্ঠাপেস্সামী’’তি সাসনং পেসেসি. বোধিসত্তো ‘‘ন ময্হং রজ্জেনত্থো, কিলেসেসু মে চিত্তং ন অল্লীযতী’’তি পটিক্খিপিত্ৰা পুনপ্পুনং ৰুচ্চমানো রত্তজম্বুনদমযং ইত্থিরূপং কারেত্ৰা ‘‘এৰরূপং ইত্থিং লভমানো রজ্জং সম্পটিচ্ছিস্সামী’’তি মাতাপিতূনং পেসেসি. তে তং সুৰণ্ণরূপকং সকলজম্বুদীপং পরিহারাপেত্ৰা তথারূপং ইত্থিং অলভন্তা উদযভদ্দং অলঙ্কারেত্ৰা তস্স সন্তিকে ঠপেসুং. সা তং সুৰণ্ণরূপকং অভিভৰিত্ৰা অট্ঠাসি. অথ নেসং অনিচ্ছমানানঞ্ঞেৰ ৰেমাতিকং ভগিনিং উদযভদ্দকুমারিং অগ্গমহেসিং কত্ৰা বোধিসত্তং রজ্জে অভিসিঞ্চিংসু. তে পন দ্ৰেপি ব্রহ্মচরিযৰাসমেৰ ৰসিংসু.

অপরভাগে মাতাপিতূনং অচ্চযেন বোধিসত্তো রজ্জং কারেসি. উভো একগব্ভে ৰসমানাপি লোভৰসেন ইন্দ্রিযানি ভিন্দিত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং ন ওলোকেসুং, অপিচ খো পন ‘‘যো অম্হেসু পঠমতরং কালং করোতি, সো নিব্বত্তট্ঠানতো আগন্ত্ৰা ‘অসুকট্ঠানে নিব্বত্তোস্মী’তি আরোচেতূ’’তি সঙ্গরমকংসু. অথ খো বোধিসত্তো অভিসেকতো সত্তৰস্সসতচ্চযেন কালমকাসি. অঞ্ঞো রাজা নাহোসি, উদযভদ্দাযযেৰ আণা পৰত্তি. অমচ্চা রজ্জং অনুসাসিংসু. বোধিসত্তোপি চুতিক্খণে তাৰতিংসভৰনে সক্কত্তং পত্ৰা যসমহন্ততায সত্তাহং অনুস্সরিতুং নাসক্খি. ইতি সো মনুস্সগণনায সত্তৰস্সসতচ্চযেন আৰজ্জেত্ৰা ‘‘উদযভদ্দং রাজধীতরং ধনেন ৰীমংসিত্ৰা সীহনাদং নদাপেত্ৰা ধম্মং দেসেত্ৰা সঙ্গরং মোচেত্ৰা আগমিস্সামী’’তি চিন্তেসি. তদা কির মনুস্সানং দসৰস্সসহস্সাযুককালো হোতি. রাজধীতাপি তং দিৰসং রত্তিভাগে পিহিতেসু দ্ৰারেসু ঠপিতআরক্খে সত্তভূমিকপাসাদৰরতলে অলঙ্কতসিরিগব্ভে একিকাৰ নিচ্চলা অত্তনো সীলং আৰজ্জমানা নিসীদি. অথ সক্কো সুৰণ্ণমাসকপূরং একং সুৰণ্ণপাতিং আদায আগন্ত্ৰা সযনগব্ভেযেৰ পাতুভৰিত্ৰা একমন্তং ঠিতো তায সদ্ধিং সল্লপন্তো পঠমং গাথমাহ –

৩৭. ‘‘একা নিসিন্না সুচি সঞ্ঞতূরূ, পাসাদমারুয্হ অনিন্দিতঙ্গী;

যাচামি তং কিন্নরনেত্তচক্খু, ইমেকরত্তিং উভযো ৰসেমা’’তি.

তত্থ সুচীতি সুচিৰত্থনিৰত্থা. সঞ্ঞতূরূতি সুট্ঠু ঠপিতঊরূ, ইরিযাপথং সণ্ঠপেত্ৰা সুচিৰত্থা একিকাৰ নিসিন্নাসীতি ৰুত্তং হোতি. অনিন্দিতঙ্গীতি পাদন্ততো যাৰ কেসগ্গা অনিন্দিতসরীরা পরমসোভগ্গপ্পত্তসরীরা. কিন্নরনেত্তচক্খূতি তীহি মণ্ডলেহি পঞ্চহি চ পসাদেহি উপসোভিতত্তা কিন্নরানং নেত্তসদিসেহি চক্খূহি সমন্নাগতে. ইমেকরত্তিন্তি ইমং একরত্তং অজ্জ ইমস্মিং অলঙ্কতসযনগব্ভে একতো ৰসেয্যামাতি যাচতি.

ততো রাজধীতা দ্ৰে গাথা অভাসি –

৩৮. ‘‘ওকিণ্ণন্তরপরিখং, দল়্হমট্টালকোট্ঠকং;

রক্খিতং খগ্গহত্থেহি, দুপ্পৰেসমিদং পুরং.

৩৯. ‘‘দহরস্স যুৰিনো চাপি, আগমো চ ন ৰিজ্জতি;

অথ কেন নু ৰণ্ণেন, সঙ্গমং ইচ্ছসে মযা’’তি.

তত্থ ওকিণ্ণন্তরপরিখন্তি ইদং দ্ৰাদসযোজনিকং সুরুন্ধনপুরং অন্তরন্তরা উদকপরিখানং কদ্দমপরিখানং সুক্খপরিখানং ওকিণ্ণত্তা ওকিণ্ণন্তরপরিখং. দল়্হমট্টালকোট্ঠকন্তি থিরতরেহি অট্টালকেহি দ্ৰারকোট্ঠকেহি চ সমন্নাগতং. খগ্গহত্থেহীতি আৰুধহত্থেহি দসহি যোধসহস্সেহি রক্খিতং. দুপ্পৰেসমিদং পুরন্তি ইদং সকলপুরম্পি তস্স অন্তো মাপিতং ময্হং নিৰাসপুরম্পি উভযং কস্সচি পৰিসিতুং ন সক্কা. আগমো চাতি ইধ ইমায ৰেলায তরুণস্স ৰা যোব্বনপ্পত্তস্স ৰা থামসম্পন্নযোধস্স ৰা অঞ্ঞস্স ৰা মহন্তম্পি পণ্ণাকারং গহেত্ৰা আগচ্ছন্তস্স আগমো নাম নত্থি. সঙ্গমন্তি অথ ত্ৰং কেন কারণেন ইমায ৰেলায মযা সহ সমাগমং ইচ্ছসীতি.

অথ সক্কো চতুত্থং গাথমাহ –

৪০. ‘‘যক্খোহমস্মি কল্যাণি, আগতোস্মি তৰন্তিকে;

ত্ৰং মং নন্দয ভদ্দন্তে, পুণ্ণকংসং দদামি তে’’তি.

তস্সত্থো – কল্যাণি, সুন্দরদস্সনে অহমেকো দেৰপুত্তো দেৰতানুভাৰেন ইধাগতো, ত্ৰং অজ্জ মং নন্দয তোসেহি, অহং তে ইমং সুৰণ্ণমাসকপুণ্ণং সুৰণ্ণপাতিং দদামীতি.

তং সুত্ৰা রাজধীতা পঞ্চমং গাথমাহ –

৪১. ‘‘দেৰংৰ যক্খং অথ ৰা মনুস্সং, ন পত্থযে উদযমতিচ্চ অঞ্ঞং;

গচ্ছেৰ ত্ৰং যক্খ মহানুভাৰ, মা চস্সু গন্ত্ৰা পুনরাৰজিত্থা’’তি.

তস্সত্থো – অহং দেৰরাজ, দেৰং ৰা যক্খং ৰা উদযং অতিক্কমিত্ৰা অঞ্ঞং ন পত্থেমি, সো ত্ৰং গচ্ছেৰ, মা ইধ অট্ঠাসি, ন মে তযা আভতেন পণ্ণাকারেন অত্থো, গন্ত্ৰা চ মা ইমং ঠানং পুনরাৰজিত্থাতি.

সো তস্সা সীহনাদং সুত্ৰা অট্ঠত্ৰা গতসদিসো হুত্ৰা তত্থেৰ অন্তরহিতো অট্ঠাসি. সো পুনদিৰসে তায ৰেলাযমেৰ সুৰণ্ণমাসকপূরং রজতপাতিং আদায তায সদ্ধিং সল্লপন্তো ছট্ঠং গাথমাহ –

৪২. ‘‘যা সা রতি উত্তমা কামভোগিনং, যংহেতু সত্তা ৰিসমং চরন্তি;

মা তং রতিং জীযি তুৰং সুচিম্হিতে, দদামি তে রূপিযং কংসপূর’’ন্তি.

তস্সত্থো – ভদ্দে, রাজধীতে যা এসা কামভোগিসত্তানং রতীসু মেথুনকামরতি নাম উত্তমা রতি, যস্সা রতিযা কারণা সত্তা কাযদুচ্চরিতাদিৰিসমং চরন্তি, তং রতিং ত্ৰং ভদ্দে, সুচিম্হিতে মনাপহসিতে মা জীযি, অহম্পি আগচ্ছন্তো ন তুচ্ছহত্থো আগতো, হিয্যো সুৰণ্ণমাসকপূরং সুৰণ্ণপাতিং আহরিং, অজ্জ রূপিযপাতিং, ইমং তে অহং রূপিযপাতিং সুৰণ্ণপূরং দদামীতি.

রাজধীতা চিন্তেসি ‘‘অযং কথাসল্লাপং লভন্তো পুনপ্পুনং আগমিস্সতি, ন দানি তেন সদ্ধিং কথেস্সামী’’তি. সা কিঞ্চি ন কথেসি.

সক্কো তস্সা অকথিতভাৰং ঞত্ৰা তত্থেৰ অন্তরহিতো হুত্ৰা পুনদিৰসে তাযমেৰ ৰেলায লোহপাতিং কহাপণপূরং আদায ‘‘ভদ্দে, ত্ৰং মং কামরতিযা সন্তপ্পেহি, ইমং তে কহাপণপূরং লোহপাতিং দস্সামী’’তি আহ. তং দিস্ৰা রাজধীতা সত্তমং গাথমাহ –

৪৩. ‘‘নারিং নরো নিজ্ঝপযং ধনেন, উক্কংসতী যত্থ করোতি ছন্দং;

ৰিপচ্চনীকো তৰ দেৰধম্মো, পচ্চক্খতো থোকতরেন এসী’’তি.

তস্সত্থো – ভো পুরিস, ত্ৰং জল়ো. নরো হি নাম নারিং কিলেসরতিকারণা ধনেন নিজ্ঝাপেন্তো সঞ্ঞাপেন্তো যত্থ নারিযা ছন্দং করোতি, তং উক্কংসতি ৰণ্ণেত্ৰা থোমেত্ৰা বহুতরেন ধনেন পলোভেতি, তুয্হং পনেসো দেৰসভাৰো ৰিপচ্চনীকো, ত্ৰঞ্হি মযা পচ্চক্খতো থোকতরেন এসি, পঠমদিৰসে সুৰণ্ণপূরং সুৰণ্ণপাতিং আহরিত্ৰা, দুতিযদিৰসে সুৰণ্ণপূরং রূপিযপাতিং, ততিযদিৰসে কহাপণপূরং লোহপাতিং আহরসীতি.

তং সুত্ৰা সক্কো ‘‘ভদ্দে রাজকুমারি, অহং ছেকৰাণিজো ন নিরত্থকেন অত্থং নাসেমি, সচে ত্ৰং আযুনা ৰা ৰণ্ণেন ৰা ৰড্ঢেয্যাসি, অহং তে পণ্ণাকারং ৰড্ঢেত্ৰা আহরেয্যং, ত্ৰং পন পরিহাযসেৰ, তেনাহম্পি ধনং পরিহাপেমী’’তি ৰত্ৰা তিস্সো গাথা অভাসি –

৪৪. ‘‘আযু চ ৰণ্ণো চ মনুস্সলোকে, নিহীযতি মনুজানং সুগত্তে;