৮. অট্ঠকনিপাতো

[৪১৭] ১. কচ্চানিজাতকৰণ্ণনা

ওদাতৰত্থা সুচি অল্লকেসাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং মাতুপোসকং উপাসকং আরব্ভ কথেসি. সো কির সাৰত্থিযং কুলদারকো আচারসম্পন্নো পিতরি কালকতে মাতুদেৰতো হুত্ৰা মুখধোৰনদন্তকট্ঠদানন্হাপনপাদধোৰনাদিৰেয্যাৰচ্চকম্মেন চেৰ যাগুভত্তাদীহি চ মাতরং পটিজগ্গি. অথ নং মাতা ‘‘তাত, তৰ অঞ্ঞানিপি ঘরাৰাসকিচ্চানি অত্থি, একং সমজাতিকং কুলকুমারিকং গণ্হাহি, সা মং পোসেস্সতি, ত্ৰম্পি অত্তনো কম্মং করিস্সসী’’তি আহ. ‘‘অম্ম, অহং অত্তনো হিতসুখং অপচ্চাসীসমানো তুম্হে উপট্ঠহামি, কো অঞ্ঞো এৰং উপট্ঠহিস্সতী’’তি? ‘‘কুলৰড্ঢনকম্মং নাম তাত, কাতুং ৰট্টতী’’তি. ‘‘ন ময্হং ঘরাৰাসেন অত্থো, অহং তুম্হে উপট্ঠহিত্ৰা তুম্হাকং ধূমকালে পব্বজিস্সামী’’তি. অথস্স মাতা পুনপ্পুনং যাচিত্ৰাপি মনং অলভমানা তস্স ছন্দং অগ্গহেত্ৰা সমজাতিকং কুলকুমারিকং আনেসি. সো মাতরং অপ্পটিক্খিপিত্ৰা তায সদ্ধিং সংৰাসং কপ্পেসি. সাপি ‘‘ময্হং সামিকো মহন্তেন উস্সাহেন মাতরং উপট্ঠহতি, অহম্পি নং উপট্ঠহিস্সামি, এৰমস্স পিযা ভৰিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা তং সক্কচ্চং উপট্ঠহি. সো ‘‘অযং মে মাতরং সক্কচ্চং উপট্ঠহী’’তি ততো পট্ঠায লদ্ধলদ্ধানি মধুরখাদনীযাদীনি তস্সাযেৰ দেতি. সা অপরভাগে চিন্তেসি ‘‘অযং লদ্ধলদ্ধানি মধুরখাদনীযাদীনি ময্হঞ্ঞেৰ দেতি, অদ্ধা মাতরং নীহরিতুকামো ভৰিস্সতি, নীহরণূপাযমস্সা করিস্সামী’’তি এৰং অযোনিসো উম্মুজ্জিত্ৰা একং দিৰসং আহ – ‘‘সামি, তযি বহি নিক্খমন্তে তৰ মাতা মং অক্কোসতী’’তি. সো তুণ্হী অহোসি.

সা চিন্তেসি – ‘‘ইমং মহল্লিকং উজ্ঝাপেত্ৰা পুত্তস্স পটিকূলং কারেস্সামী’’তি. ততো পট্ঠায যাগুং দদমানা অচ্চুণ্হং ৰা অতিসীতলং ৰা অতিলোণং ৰা অলোণং ৰা দেতি. ‘‘অম্ম, অচ্চুণ্হা’’তি ৰা ‘‘অতিলোণা’’তি ৰা ৰুত্তে পূরেত্ৰা সীতোদকং পক্খিপতি. পুন ‘‘অতিসীতলা, অলোণাযেৰা’’তি ৰুত্তে ‘‘ইদানেৰ ‘অচ্চুণ্হা, অতিলোণা’তি ৰত্ৰা পুন ‘অতিসীতলা, অলোণা’তি ৰদসি, কা তং তোসেতুং সক্খিস্সতী’’তি মহাসদ্দং করোতি. ন্হানোদকম্পি অচ্চুণ্হং কত্ৰা পিট্ঠিযং আসিঞ্চতি. ‘‘অম্ম, পিট্ঠি মে দহতী’’তি চ ৰুত্তে পুন পূরেত্ৰা সীতোদকং পক্খিপতি. ‘‘অতিসীতং, অম্মা’’তি ৰুত্তে ‘‘ইদানেৰ ‘অচ্চুণ্হ’ন্তি ৰত্ৰা পুন ‘অতিসীত’ন্তি ৰদতি, কা এতিস্সা অৰমানং সহিতুং সক্খিস্সতী’’তি পটিৰিস্সকানং কথেসি. ‘‘অম্ম, মঞ্চকে মে বহূ মঙ্গুলা’’তি চ ৰুত্তা মঞ্চকং নীহরিত্ৰা তস্স উপরি অত্তনো মঞ্চকং পোথেত্ৰা ‘‘পোথিতো মে’’তি অতিহরিত্ৰা পঞ্ঞপেতি. মহাউপাসিকা দিগুণেহি মঙ্গুলেহি খজ্জমানা সব্বরত্তিং নিসিন্নাৰ ৰীতিনামেত্ৰা ‘‘অম্ম, সব্বরত্তিং মঙ্গুলেহি খাদিতাম্হী’’তি ৰদতি. ইতরা ‘‘হিয্যো তে মঞ্চকো পোথিতো, কা ইমিস্সা কিচ্চং নিত্থরিতুং সক্কোতী’’তি পটিৰত্ৰা ‘‘ইদানি নং পুত্তেন উজ্ঝাপেস্সামী’’তি তত্থ তত্থ খেল়সিঙ্ঘাণিকাদীনি ৰিপ্পকিরিত্ৰা ‘‘কা ইমং সকলগেহং অসুচিং করোতী’’তি ৰুত্তে ‘‘মাতা তে এৰরূপং করোতি, ‘মা করী’তি ৰুচ্চমানা কলহং করোতি, অহং এৰরূপায কাল়কণ্ণিযা সদ্ধিং একগেহে ৰসিতুং ন সক্কোমি, এতং ৰা ঘরে ৰসাপেহি, মং ৰা’’তি আহ.

সো তস্সা ৰচনং সুত্ৰা ‘‘ভদ্দে, ত্ৰং তরুণা যত্থ কত্থচি গন্ত্ৰা জীৰিতুং সক্কা, মাতা পন মে জরাদুব্বলা, অহমেৰস্সা পটিসরণং, ত্ৰং নিক্খমিত্ৰা অত্তনো কুলগেহং গচ্ছাহী’’তি আহ. সা তস্স ৰচনং সুত্ৰা ভীতা চিন্তেসি ‘‘ন সক্কা ইমং মাতু অন্তরে ভিন্দিতুং, একংসেনস্স মাতা পিযা, সচে পনাহং কুলঘরং গমিস্সং, ৰিধৰৰাসং ৰসন্তী দুক্খিতা ভৰিস্সামি, পুরিমনযেনেৰ সস্সুং আরাধেত্ৰা পটিজগ্গিস্সামী’’তি. সা ততো পট্ঠায পুরিমসদিসমেৰ তং পটিজগ্গি. অথেকদিৰসং সো উপোসকো ধম্মস্সৰনত্থায জেতৰনং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. ‘‘কিং, উপাসক, ত্ৰং পুঞ্ঞকম্মেসু ন পমজ্জসি, মাতুউপট্ঠানকম্মং পূরেসী’’তি চ ৰুত্তো ‘‘আম, ভন্তে, সা পন মম মাতা ময্হং অরুচিযাযেৰ একং কুলদারিকং আনেসি, সা ইদঞ্চিদঞ্চ অনাচারকম্মং অকাসী’’তি সব্বং সত্থু আচিক্খিত্ৰা ‘‘ইতি ভগৰা সা ইত্থী নেৰ মং মাতু অন্তরে ভিন্দিতুং সক্খি, ইদানি নং সক্কচ্চং উপট্ঠহতী’’তি আহ. সত্থা তস্স কথং সুত্ৰা ‘‘ইদানি তাৰ ত্ৰং উপাসক, তস্সা ৰচনং ন অকাসি, পুব্বে পনেতিস্সা ৰচনেন তৰ মাতরং নিক্কড্ঢিত্ৰা মং নিস্সায পুন গেহং আনেত্ৰা পটিজগ্গী’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে অঞ্ঞতরস্স কুলস্স পুত্তো পিতরি কালকতে মাতুদেৰতো হুত্ৰা ৰুত্তনিযামেনেৰ মাতরং পটিজগ্গীতি সব্বং হেট্ঠা কথিতনযেনেৰ ৰিত্থারেতব্বং. ‘‘অহং এৰরূপায কাল়কণ্ণিযা সদ্ধিং ৰসিতুং ন সক্কোমি, এতং ৰা ঘরে ৰসাপেহি, মং ৰা’’তি ৰুত্তে তস্সা কথং গহেত্ৰা ‘‘মাতুযেৰ মে দোসো’’তি মাতরং আহ ‘‘অম্ম, ত্ৰং নিচ্চং ইমস্মিং ঘরে কলহং করোসি, ইতো নিক্খমিত্ৰা অঞ্ঞস্মিং যথারুচিতে ঠানে ৰসাহী’’তি. সা ‘‘সাধূ’’তি রোদমানা নিক্খমিত্ৰা একং সমিদ্ধকুলং নিস্সায ভতিং কত্ৰা দুক্খেন জীৰিকং কপ্পেসি. সস্সুযা ঘরা নিক্খন্তকালে সুণিসায গব্ভো পতিট্ঠহি. সা ‘‘তায কাল়কণ্ণিযা গেহে ৰসমানায গব্ভম্পি ন পটিলভিং, ইদানি মে গব্ভো লদ্ধো’’তি পতিনো চ পটিৰিস্সকানঞ্চ কথেন্তী ৰিচরতি.

অপরভাগে পুত্তং ৰিজাযিত্ৰা সামিকং আহ ‘‘তৰ মাতরি গেহে ৰসমানায পুত্তং ন লভিং, ইদানি মে লদ্ধো, ইমিনাপি কারণেন তস্সা কাল়কণ্ণিভাৰং জানাহী’’তি. ইতরা ‘‘মম কির নিক্কড্ঢিতকালে পুত্তং লভী’’তি সুত্ৰা চিন্তেসি ‘‘অদ্ধা ইমস্মিং লোকে ধম্মো মতো ভৰিস্সতি, সচে হি ধম্মো মতো ন ভৰেয্য, মাতরং পোথেত্ৰা নিক্কড্ঢন্তা পুত্তং ন লভেয্যুং, সুখং ন জীৰেয্যুং, ধম্মস্স মতকভত্তং দস্সামী’’তি. সা একদিৰসং তিলপিট্ঠঞ্চ তণ্ডুলঞ্চ পচনথালিঞ্চ দব্বিঞ্চ আদায আমকসুসানং গন্ত্ৰা তীহি মনুস্সসীসেহি উদ্ধনং কত্ৰা অগ্গিং জালেত্ৰা উদকং ওরুয্হ সসীসং ন্হত্ৰা সাটকং নিৰাসেত্ৰা মুখং ৰিক্খালেত্ৰা উদ্ধনট্ঠানং গন্ত্ৰা কেসে মোচেত্ৰা তণ্ডুলে ধোৰিতুং আরভি. তদা বোধিসত্তো সক্কো দেৰরাজা অহোসি. বোধিসত্তা চ নাম অপ্পমত্তা হোন্তি, সো তস্মিং খণে লোকং ওলোকেন্তো তং দুক্খপ্পত্তং ‘‘ধম্মো মতো’’তি সঞ্ঞায ধম্মস্স মতকভত্তং দাতুকামং দিস্ৰা ‘‘অজ্জ ময্হং বলং দস্সেস্সামী’’তি ব্রাহ্মণৰেসেন মহামগ্গং পটিপন্নো ৰিয হুত্ৰা তং দিস্ৰা মগ্গা ওক্কম্ম তস্সা সন্তিকে ঠত্ৰা ‘‘অম্ম, সুসানে আহারং পচন্তা নাম নত্থি, ত্ৰং ইমিনা ইধ পক্কেন তিলোদনেন কিং করিস্সসী’’তি কথং সমুট্ঠাপেন্তো পঠমং গাথমাহ –

১. ‘‘ওদাতৰত্থা সুচি অল্লকেসা, কচ্চানি কিং কুম্ভিমধিস্সযিত্ৰা;

পিট্ঠা তিলা ধোৰসি তণ্ডুলানি, তিলোদনো হেহিতি কিস্সহেতূ’’তি.

তত্থ কচ্চানীতি তং গোত্তেন আলপতি. কুম্ভিমধিস্সযিত্ৰাতি পচনথালিকং মনুস্সসীসুদ্ধনং আরোপেত্ৰা. হেহিতীতি অযং তিলোদনো কিস্স হেতু ভৰিস্সতি, কিং অত্তনা ভুঞ্জিস্সসি, উদাহু অঞ্ঞং কারণমত্থীতি.

অথস্স সা আচিক্খন্তী দুতিযং গাথমাহ –

২. ‘‘ন খো অযং ব্রাহ্মণ ভোজনত্থা, তিলোদনো হেহিতি সাধুপক্কো;

ধম্মো মতো তস্স পহুত্তমজ্জ, অহং করিস্সামি সুসানমজ্ঝে’’তি.

তত্থ ধম্মোতি জেট্ঠাপচাযনধম্মো চেৰ তিৰিধসুচরিতধম্মো চ. তস্স পহুত্তমজ্জাতি তস্সাহং ধম্মস্স ইদং মতকভত্তং করিস্সামীতি অত্থো.

ততো সক্কো ততিযং গাথমাহ –

৩. ‘‘অনুৰিচ্চ কচ্চানি করোহি কিচ্চং, ধম্মো মতো কো নু তৰেৰ সংসি;

সহস্সনেত্তো অতুলানুভাৰো, ন মিয্যতী ধম্মৰরো কদাচী’’তি.

তত্থ অনুৰিচ্চাতি উপপরিক্খিত্ৰা জানিত্ৰা. কো নু তৰেৰ সংসীতি কো নু তৰ এৰং আচিক্খি. সহস্সনেত্তোতি অত্তানং ধম্মৰরং উত্তমধম্মং কত্ৰা দস্সেন্তো এৰমাহ.

তং ৰচনং সুত্ৰা ইতরা দ্ৰে গাথা অভাসি –

৪. ‘‘দল়্হপ্পমাণং মম এত্থ ব্রহ্মে, ধম্মো মতো নত্থি মমেত্থ কঙ্খা;

যে যেৰ দানি পাপা ভৰন্তি, তে তেৰ দানি সুখিতা ভৰন্তি.

৫. ‘‘সুণিসা হি ময্হং ৰঞ্ঝা অহোসি, সা মং ৰধিত্ৰান ৰিজাযি পুত্তং;

সা দানি সব্বস্স কুলস্স ইস্সরা, অহং পনম্হি অপৰিদ্ধা একিকা’’তি.

তত্থ দল়্হপ্পমাণন্তি দল়্হং থিরং নিস্সংসযং ব্রাহ্মণ এত্থ মম পমাণন্তি ৰদতি. যে যেতি তস্স মতভাৰে কারণং দস্সেন্তী এৰমাহ. ৰধিত্ৰানাতি পোথেত্ৰা নিক্কড্ঢিত্ৰা. অপৰিদ্ধাতি ছড্ডিতা অনাথা হুত্ৰা একিকা ৰসামি.

ততো সক্কো ছট্ঠং গাথমাহ –

৬. ‘‘জীৰামি ৰোহং ন মতোহমস্মি, তৰেৰ অত্থায ইধাগতোস্মি;

যা তং ৰধিত্ৰান ৰিজাযি পুত্তং, সহাৰ পুত্তেন করোমি ভস্ম’’ন্তি.

তত্থ ৰোতি নিপাতমত্তং.

ইতরা তং সুত্ৰা ‘‘ধী অহং কিং কথেসিং, মম নত্তু অমরণকারণং করিস্সামী’’তি সত্তমং গাথমাহ –

৭. ‘‘এৰঞ্চ তে রুচ্চতি দেৰরাজ, মমেৰ অত্থায ইধাগতোসি;

অহঞ্চ পুত্তো সুণিসা চ নত্তা, সম্মোদমানা ঘরমাৰসেমা’’তি.

অথস্সা সক্কো অট্ঠমং গাথমাহ –

৮. ‘‘এৰঞ্চ তে রুচ্চতি কাতিযানি, হতাপি সন্তা ন জহাসি ধম্মং;

তুৰঞ্চ পুত্তো সুণিসা চ নত্তা, সম্মোদমানা ঘরমাৰসেথা’’তি.

তত্থ হতাপি সন্তাতি যদি ত্ৰং পোথিতাপি নিক্কড্ঢিতাপি সমানা তৰ দারকেসু মেত্তধম্মং ন জহাসি, এৰং সন্তে যথা ত্ৰং ইচ্ছসি, তথা হোতু, অহং তে ইমস্মিং গুণে পসন্নোতি.

এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা অলঙ্কতপটিযত্তো সক্কো অত্তনো আনুভাৰেন আকাসে ঠত্ৰা ‘‘কচ্চানি ত্ৰং মা ভাযি, পুত্তো চ তে সুণিসা চ মমানুভাৰেন আগন্ত্ৰা অন্তরামগ্গে তং খমাপেত্ৰা আদায গমিস্সন্তি, অপ্পমত্তা হোহী’’তি ৰত্ৰা অত্তনো ঠানমেৰ গতো. তেপি সক্কানুভাৰেন তস্সা গুণং অনুস্সরিত্ৰা ‘‘কহং নো মাতা’’তি অন্তোগামে মনুস্সে পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সুসানাভিমুখং গতা’’তি সুত্ৰা ‘‘অম্ম, অম্মা’’তি সুসানমগ্গং পটিপজ্জিত্ৰা তং দিস্ৰাৰ পাদেসু পতিত্ৰা ‘‘অম্ম, অম্হাকং দোসং খমাহী’’তি তং খমাপেসুং. সাপি নত্তারং গণ্হি. ইতি তে সম্মোদমানা গেহং গন্ত্ৰা ততো পট্ঠায সমগ্গৰাসং ৰসিংসু.

৯. ‘‘সা কাতিযানী সুণিসায সদ্ধিং, সম্মোদমানা ঘরমাৰসিত্থ;

পুত্তো চ নত্তা চ উপট্ঠহিংসু, দেৰানমিন্দেন অধিগ্গহীতা’’তি. –

অযং অভিসম্বুদ্ধগাথা.

তত্থ সা কাতিযানীতি ভিক্খৰে, সা কচ্চানগোত্তা. দেৰানমিন্দেন অধিগ্গহীতাতি দেৰিন্দেন সক্কেন অনুগ্গহিতা হুত্ৰা তস্সানুভাৰেন সমগ্গৰাসং ৰসিংসূতি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে সো উপাসকো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা মাতুপোসকো এতরহি মাতুপোসকো অহোসি, ভরিযাপিস্স তদা ভরিযাযেৰ, সক্কো পন অহমেৰ অহোসিন্তি.

কচ্চানিজাতকৰণ্ণনা পঠমা.

[৪১৮] ২. অট্ঠসদ্দজাতকৰণ্ণনা

ইদং পুরে নিন্নমাহূতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কোসলরঞ্ঞো অড্ঢরত্তসমযে সুতং ভিংসনকং অৰিনিব্ভোগসদ্দং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু হেট্ঠা লোহকুম্ভিজাতকে (জা. ১.৪.৫৩ আদযো) কথিতসদিসমেৰ. ইধ পন সত্থা ‘‘ময্হং, ভন্তে, ইমেসং সদ্দানং সুতত্তা কিন্তি ভৰিস্সতী’’তি ৰুত্তে ‘‘মা ভাযি, মহারাজ, ন তে এতেসং সুতপচ্চযা কোচি অন্তরাযো ভৰিস্সতি, ন হি, মহারাজ, এৰরূপং ভযানকং অৰিনিব্ভোগসদ্দং ত্ৰমেৰেকো সুণি, পুব্বেপি রাজানো এৰরূপং সদ্দং সুত্ৰা ব্রাহ্মণানং কথং গহেত্ৰা সব্বচতুক্কযঞ্ঞং যজিতুকামা পণ্ডিতানং ৰচনং সুত্ৰা যঞ্ঞহরণত্থায গহিতসত্তে ৰিস্সজ্জেত্ৰা নগরে মাঘাতভেরিং চরাপেসু’’ন্তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো অসীতিকোটিৰিভৰে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং উগ্গহিতসিপ্পো মাতাপিতূনং অচ্চযেন রতনৰিলোকনং কত্ৰা সব্বং ৰিভৰজাতং দানমুখে ৰিস্সজ্জেত্ৰা কামে পহায হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা ঝানাভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৰা অপরভাগে লোণম্বিলসেৰনত্থায মনুস্সপথং চরন্তো বারাণসিং পত্ৰা রাজুয্যানে ৰসি. তদা বারাণসিরাজা সিরিসযনে নিসিন্নো অড্ঢরত্তসমযে অট্ঠ সদ্দে অস্সোসি – পঠমং রাজনিৰেসনসামন্তা উয্যানে একো বকো সদ্দমকাসি, দুতিযং তস্মিং সদ্দে অনুপচ্ছিন্নেযেৰ হত্থিসালায তোরণনিৰাসিনী কাকী সদ্দমকাসি, ততিযং রাজগেহে কণ্ণিকাযং নিৰুত্থঘুণপাণকো সদ্দমকাসি, চতুত্থং রাজগেহে পোসাৰনিযকোকিলো সদ্দমকাসি, পঞ্চমং তত্থেৰ পোসাৰনিযমিগো সদ্দমকাসি, ছট্ঠং তত্থেৰ পোসাৰনিযৰানরো সদ্দমকাসি, সত্তমং তত্থেৰ পোসাৰনিযকিন্নরো সদ্দমকাসি, অট্ঠমং তস্মিং সদ্দে অনুপচ্ছিন্নেযেৰ রাজনিৰেসনমত্থকেন উয্যানং গচ্ছন্তো পচ্চেকবুদ্ধো একং উদানং উদানেন্তো সদ্দমকাসি.

বারাণসিরাজা ইমে অট্ঠ সদ্দে সুত্ৰা ভীততসিতো পুনদিৰসে ব্রাহ্মণে পুচ্ছি. ব্রাহ্মণা ‘‘অন্তরাযো তে, মহারাজ, ভৰিস্সতি, সব্বচতুক্কযঞ্ঞং যজিস্সামা’’তি ৰত্ৰা রঞ্ঞা ‘‘যথারুচিতং করোথা’’তি অনুঞ্ঞাতা হট্ঠপহট্ঠা রাজকুলতো নিক্খমিত্ৰা যঞ্ঞকম্মং আরভিংসু. অথ নেসং জেট্ঠকস্স যঞ্ঞকারব্রাহ্মণস্স অন্তেৰাসী মাণৰো পণ্ডিতো ব্যত্তো আচরিযং আহ – ‘‘আচরিয, এৰরূপং কক্খল়ং ফরুসং অসাতং বহূনং সত্তানং ৰিনাসকম্মং মা করী’’তি. ‘‘তাত, ত্ৰং কিং জানাসি, সচেপি অঞ্ঞং কিঞ্চি ন ভৰিস্সতি, মচ্ছমংসং তাৰ বহুং খাদিতুং লভিস্সামা’’তি. ‘‘আচরিয, কুচ্ছিং নিস্সায নিরযে নিব্বত্তনকম্মং মা করোথা’’তি. তং সুত্ৰা সেসব্রাহ্মণা ‘‘অযং অম্হাকং লাভন্তরাযং করোতী’’তি তস্স কুজ্ঝিংসু. মাণৰো তেসং ভযেন ‘‘তেন হি তুম্হেৰ মচ্ছমংসখাদনূপাযং করোথা’’তি ৰত্ৰা নিক্খমিত্ৰা বহিনগরে রাজানং নিৰারেতুং সমত্থং ধম্মিকসমণব্রাহ্মণং উপধারেন্তো রাজুয্যানং গন্ত্ৰা বোধিসত্তং দিস্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘ভন্তে, কিং তুম্হাকং সত্তেসু অনুকম্পা নত্থি, রাজা বহূ সত্তে মারেত্ৰা যঞ্ঞং যজাপেতি, কিং ৰো মহাজনস্স বন্ধনমোক্খং কাতুং ন ৰট্টতী’’তি আহ. ‘‘মাণৰ, এত্থ নেৰ রাজা অম্হে জানাতি, ন মযং রাজানং জানামা’’তি. ‘‘জানাথ পন, ভন্তে, রঞ্ঞা সুতসদ্দানং নিপ্ফত্তি’’ন্তি? ‘‘আম, জানামী’’তি. ‘‘জানন্তা রঞ্ঞো কস্মা ন কথেথা’’তি? ‘‘মাণৰ কিং সক্কা ‘অহং জানামী’তি নলাটে সিঙ্গং বন্ধিত্ৰা চরিতুং, সচে ইধাগন্ত্ৰা পুচ্ছিস্সতি, কথেস্সামী’’তি.

মাণৰো ৰেগেন রাজকুলং গন্ত্ৰা ‘‘কিং, তাতা’’তি ৰুত্তে ‘‘মহারাজ, তুম্হেহি সুতসদ্দানং নিপ্ফত্তিং জাননকো একো তাপসো তুম্হাকং উয্যানে মঙ্গলসিলাযং নিসিন্নো ‘সচে মং পুচ্ছিস্সতি, কথেস্সামী’তি ৰদতি, গন্ত্ৰা তং পুচ্ছিতুং ৰট্টতী’’তি আহ. রাজা ৰেগেন তত্থ গন্ত্ৰা তাপসং ৰন্দিত্ৰা কতপটিসন্থারো নিসীদিত্ৰা ‘‘সচ্চং কির, ভন্তে, তুম্হে মযা সুতসদ্দানং নিপ্ফত্তিং জানাথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, মহারাজা’’তি. ‘‘তেন হি কথেথ তং মে’’তি. ‘‘মহারাজ, তেসং সুতপচ্চযা তৰ কোচি অন্তরাযো নত্থি, পোরাণুয্যানে পন তে একো বকো অত্থি, সো গোচরং অলভন্তো জিঘচ্ছায পরেতো পঠমং সদ্দমকাসী’’তি তস্স কিরিযং অত্তনো ঞাণেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা পঠমং গাথমাহ –

১০. ‘‘ইদং পুরে নিন্নমাহু, বহুমচ্ছং মহোদকং;

আৰাসো বকরাজস্স, পেত্তিকং ভৰনং মম;

ত্যজ্জ ভেকেন যাপেম, ওকং ন ৰিজহামসে’’তি.

তত্থ ইদন্তি মঙ্গলপোক্খরণিং সন্ধায ৰদতি. সা হি পুব্বে উদকতুম্বেন উদকে পৰিসন্তে মহোদকা বহুমচ্ছা, ইদানি পন উদকস্স পচ্ছিন্নত্তা ন মহোদকা জাতা. ত্যজ্জ ভেকেনাতি তে মযং অজ্জ মচ্ছে অলভন্তা মণ্ডূকমত্তেন যাপেম. ওকন্তি এৰং জিঘচ্ছায পীল়িতাপি ৰসনট্ঠানং ন ৰিজহাম.

ইতি, মহারাজ, সো বকো জিঘচ্ছাপীল়িতো সদ্দমকাসি. সচেপি তং জিঘচ্ছাতো মোচেতুকামো, তং উয্যানং সোধাপেত্ৰা পোক্খরণিং উদকস্স পূরেহীতি. রাজা তথা কারেতুং একং অমচ্চং আণাপেসি.

‘‘হত্থিসালতোরণে পন তে, মহারাজ, একা কাকী ৰসমানা অত্তনো পুত্তসোকেন দুতিযং সদ্দমকাসি, ততোপি তে ভযং নত্থী’’তি ৰত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –

১১. ‘‘কো দুতিযং অসীলিস্স, বন্ধরস্সক্খি ভেচ্ছতি;

কো মে পুত্তে কুলাৰকং, মঞ্চ সোত্থিং করিস্সতী’’তি.

ৰত্ৰা চ পন ‘‘কো নাম তে, মহারাজ, হত্থিসালায হত্থিমেণ্ডো’’তি পুচ্ছি. ‘‘বন্ধরো নাম, ভন্তে’’তি. ‘‘একক্খিকাণো সো, মহারাজা’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. মহারাজ, হত্থিসালায তে দ্ৰারতোরণে একা কাকী কুলাৰকং কত্ৰা অণ্ডকানি নিক্খিপি. তানি পরিণতানি কাকপোতকা নিক্খন্তা, হত্থিমেণ্ডো হত্থিং আরুয্হ সালতো নিক্খমন্তো চ পৰিসন্তো চ অঙ্কুসকেন কাকিম্পি পুত্তকেপিস্সা পহরতি, কুলাৰকম্পি ৰিদ্ধংসেতি. সা তেন দুক্খেন পীল়িতা তস্স অক্খিভেদনং আযাচন্তী এৰমাহ, সচে তে কাকিযা মেত্তচিত্তং অত্থি, এতং বন্ধরং পক্কোসাপেত্ৰা কুলাৰকৰিদ্ধংসনতো ৰারেহীতি. রাজা তং পক্কোসাপেত্ৰা পরিভাসিত্ৰা হারেত্ৰা অঞ্ঞস্স তং হত্থিং অদাসি.

‘‘পাসাদকণ্ণিকায পন তে, মহারাজ, একো ঘুণপাণকো ৰসতি. সো তত্থ ফেগ্গুং খাদিত্ৰা তস্মিং খীণে সারং খাদিতুং নাসক্খি, সো ভক্খং অলভিত্ৰা নিক্খমিতুম্পি অসক্কোন্তো পরিদেৰমানো ততিযং সদ্দমকাসি, ততোপি তে ভযং নত্থী’’তি ৰত্ৰা তস্স কিরিযং অত্তনো ঞাণেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ততিযং গাথমাহ –

১২. ‘‘সব্বা পরিক্খতা ফেগ্গু, যাৰ তস্সা গতী অহু;

খীণভক্খো মহারাজ, সারে ন রমতী ঘুণো’’তি.

তত্থ যাৰ তস্সা গতী অহূতি যাৰ তস্সা ফেগ্গুযা নিপ্ফত্তি অহোসি, সা সব্বা খাদিতা. ন রমতীতি ‘‘মহারাজ, সো পাণকো ততো নিক্খমিত্ৰা গমনট্ঠানম্পি অপস্সন্তো পরিদেৰতি, নীহরাপেহি ন’’ন্তি আহ. রাজা একং পুরিসং আণাপেত্ৰা উপাযেন নং নীহরাপেসি.

‘‘নিৰেসনে পন তে, মহারাজ, একা পোসাৰনিযা কোকিলা অত্থী’’তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে’’তি. ‘‘মহারাজ, সা অত্তনা নিৰুত্থপুব্বং ৰনসণ্ডং সরিত্ৰা উক্কণ্ঠিত্ৰা ‘কদা নু খো ইমম্হা পঞ্জরা মুচ্চিত্ৰা রমণীযং ৰনসণ্ডং গচ্ছিস্সামী’তি চতুত্থং সদ্দমকাসি, ততোপি তে ভযং নত্থী’’তি ৰত্ৰা চতুত্থং গাথমাহ –

১৩. ‘‘সা নূনাহং ইতো গন্ত্ৰা, রঞ্ঞো মুত্তা নিৰেসনা;

অত্তানং রমযিস্সামি, দুমসাখনিকেতিনী’’তি.

তত্থ দুমসাখনিকেতিনীতি সুপুপ্ফিতাসু রুক্খসাখাসু সকনিকেতা হুত্ৰা. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা ‘‘উক্কণ্ঠিতা, মহারাজ, সা কোকিলা, ৰিস্সজ্জেহি ন’’ন্তি আহ. রাজা তথা কারেসি.

‘‘নিৰেসনে পন তে, মহারাজ, একো পোসাৰনিযো মিগো অত্থী’’তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে’’তি. ‘‘মহারাজ, সো একো যূথপতি অত্তনো মিগিং অনুস্সরিত্ৰা কিলেসৰসেন উক্কণ্ঠিতো পঞ্চমং সদ্দমকাসি, ততোপি তে ভযং নত্থী’’তি ৰত্ৰা পঞ্চমং গাথমাহ –

১৪. ‘‘সো নূনাহং ইতো গন্ত্ৰা, রঞ্ঞো মুত্তো নিৰেসনা;

অগ্গোদকানি পিস্সামি, যূথস্স পুরতো ৰজ’’ন্তি.

তত্থ অগ্গোদকানীতি অগ্গউদকানি, অঞ্ঞেহি মিগেহি পঠমতরং অপীতানি অনুচ্ছিট্ঠোদকানি যূথস্স পুরতো গচ্ছন্তো কদা নু খো পিৰিস্সামীতি.

মহাসত্তো তম্পি মিগং ৰিস্সজ্জাপেত্ৰা ‘‘নিৰেসনে পন তে, মহারাজ, পোসাৰনিযো মক্কটো অত্থী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অত্থি, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘সোপি, মহারাজ, হিমৰন্তপদেসে যূথপতি মক্কটীহি সদ্ধিং কামগিদ্ধো হুত্ৰা ৰিচরন্তো ভরতেন নাম লুদ্দেন ইধ আনীতো, ইদানি উক্কণ্ঠিত্ৰা তত্থেৰ গন্তুকামো ছট্ঠং সদ্দমকাসি, ততোপি তে ভযং নত্থী’’তি ৰত্ৰা ছট্ঠং গাথমাহ –

১৫. ‘‘তং মং কামেহি সম্মত্তং, রত্তং কামেসু মুচ্ছিতং;

আনযী ভরতো লুদ্দো, বাহিকো ভদ্দমত্থু তে’’তি.

তত্থ বাহিকোতি বাহিকরট্ঠৰাসী. ভদ্দমত্থু তেতি ইমমত্থং সো ৰানরো আহ, তুয্হং পন ভদ্দমত্থু, ৰিস্সজ্জেহি নন্তি.

মহাসত্তো তং ৰানরং ৰিস্সজ্জাপেত্ৰা ‘‘নিৰেসনে পন তে, মহারাজ, পোসাৰনিযো কিন্নরো অত্থী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘অত্থী’’তি ৰুত্তে ‘‘সো, মহারাজ, অত্তনো কিন্নরিযা কতগুণং অনুস্সরিত্ৰা কিলেসাতুরো সদ্দমকাসি. সো হি তায সদ্ধিং একদিৰসং তুঙ্গপব্বতসিখরং আরুহি. তে তত্থ ৰণ্ণগন্ধরসসম্পন্নানি নানাপুপ্ফানি ওচিনন্তা পিল়ন্ধন্তা সূরিযং অত্থঙ্গতং ন সল্লক্খেসুং, অত্থঙ্গতে সূরিযে ওতরন্তানং অন্ধকারো অহোসি. তত্র নং কিন্নরী ‘সামি, অন্ধকারো ৰত্ততি, অপক্খলন্তো অপ্পমাদেন ওতরাহী’তি ৰত্ৰা হত্থে গহেত্ৰা ওতারেসি, সো তায তং ৰচনং অনুস্সরিত্ৰা সদ্দমকাসি, ততোপি তে ভযং নত্থী’’তি তং কারণং অত্তনো ঞাণবলেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা পাকটং করোন্তো সত্তমং গাথমাহ –

১৬. ‘‘অন্ধকারতিমিসাযং, তুঙ্গে উপরিপব্বতে;

সা মং সণ্হেন মুদুনা, মা পাদং খলি যস্মনী’’তি.

তত্থ অন্ধকারতিমিসাযন্তি অন্ধভাৰকারকে তমে. তুঙ্গেতি তিখিণে. সণ্হেন মুদুনাতি মট্ঠেন মুদুকেন ৰচনেন. মা পাদং খলি যস্মনীতি য-কারো ব্যঞ্জনসন্ধিৰসেন গহিতো. ইদং ৰুত্তং হোতি – সা মং কিন্নরী সণ্হেন মুদকেন ৰচনেন ‘‘সামি, অপ্পমত্তো হোহি, মা পাদং খলি অস্মনি, যথা তে উপক্খলিত্ৰা পাদো পাসাণস্মিং ন খলতি, তথা ওতরা’’তি ৰত্ৰা হত্থেন গহেত্ৰা ওতারেসীতি.

ইতি মহাসত্তো কিন্নরেন কতসদ্দকারণং কথেত্ৰা তং ৰিস্সজ্জাপেত্ৰা ‘‘মহারাজ, অট্ঠমো উদানসদ্দো অহোসি. নন্দমূলকপব্ভারস্মিং কির একো পচ্চেকবুদ্ধো অত্তনো আযুসঙ্খারপরিক্খযং ঞত্ৰা ‘মনুস্সপথং গন্ত্ৰা বারাণসিরঞ্ঞো উয্যানে পরিনিব্বাযিস্সামি, তস্স মে মনুস্সা সরীরনিক্খেপং কারেত্ৰা সাধুকীল়ং কীল়িত্ৰা ধাতুপূজং কত্ৰা সগ্গপথং পূরেস্সন্তী’তি ইদ্ধানুভাৰেন আগচ্ছন্তো তৰ পাসাদস্স মত্থকং পত্তকালে খন্ধভারং ওতারেত্ৰা নিব্বানপুরপৰেসনদীপনং উদানং উদানেসী’’তি পচ্চেকবুদ্ধেন ৰুত্তং গাথমাহ –

১৭. ‘‘অসংসযং জাতিখযন্তদস্সী, ন গব্ভসেয্যং পুনরাৰজিস্সং;

অযমন্তিমা পচ্ছিমা গব্ভসেয্যা, খীণো মে সংসারো পুনব্ভৰাযা’’তি.

তস্সত্থো – জাতিযা খযন্তসঙ্খাতস্স নিব্বানস্স দিট্ঠত্তা জাতিখযন্তদস্সী অহং অসংসযং পুন গব্ভসেয্যং ন আৰজিস্সং, অযং মে অন্তিমা জাতি, পচ্ছিমা গব্ভসেয্যা, খীণো মে পুনব্ভৰায খন্ধপটিপাটিসঙ্খাতো সংসারোতি.

‘‘ইদঞ্চ পন সো উদানং ৰত্ৰা ইমং উয্যানৰনং আগম্ম একস্স সুপুপ্ফিতস্স সালস্স মূলে পরিনিব্বুতো, এহি, মহারাজ, সরীরকিচ্চমস্স করিস্সামা’’তি মহাসত্তো রাজানং গহেত্ৰা পচ্চেকবুদ্ধস্স পরিনিব্বুতট্ঠানং গন্ত্ৰা সরীরং দস্সেসি. রাজা তস্স সরীরং দিস্ৰা সদ্ধিং বলকাযেন গন্ধমালাদীহি পূজেত্ৰা বোধিসত্তস্স ৰচনং নিস্সায যঞ্ঞং হারেত্ৰা সব্বসত্তানং জীৰিতদানং দত্ৰা নগরে মাঘাতভেরিং চরাপেত্ৰা সত্তাহং সাধুকীল়ং কীল়িত্ৰা সব্বগন্ধচিতকে মহন্তেন সক্কারেন পচ্চেকবুদ্ধস্স সরীরং ঝাপেত্ৰা ধাতুযো চতুমহাপথে থূপং কারেসি. বোধিসত্তোপি রঞ্ঞো ধম্মং দেসেত্ৰা ‘‘অপ্পমত্তো হোহী’’তি ওৰদিত্ৰা হিমৰন্তমেৰ পৰিসিত্ৰা ব্রহ্মৰিহারেসু পরিকম্মং কত্ৰা অপরিহীনজ্ঝানো ব্রহ্মলোকপরাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা ‘‘মহারাজ, তস্স সদ্দস্স সুতকারণা তৰ কোচি অন্তরাযো নত্থী’’তি যঞ্ঞং হরাপেত্ৰা ‘‘মহাজনস্স জীৰিতং দেহী’’তি জীৰিতদানং দাপেত্ৰা নগরে ধম্মভেরিং চরাপেত্ৰা ধম্মং দেসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা রাজা আনন্দো অহোসি, মাণৰো সারিপুত্তো, তাপসো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

অট্ঠসদ্দজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.

[৪১৯] ৩. সুলসাজাতকৰণ্ণনা

ইদং সুৰণ্ণকাযূরন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং অনাথপিণ্ডিকস্স দাসিং আরব্ভ কথেসি. সা কির একস্মিং উস্সৰদিৰসে দাসিগণেন সদ্ধিং উয্যানং গচ্ছন্তী অত্তনো সামিনিং পুঞ্ঞলক্খণদেৰিং আভরণং যাচি. সা তস্সা সতসহস্সমূলং অত্তনো আভরণং অদাসি. সা তং পিল়ন্ধিত্ৰা দাসিগণেন সদ্ধিং উয্যানং পাৰিসি. অথেকো চোরো তস্সা আভরণে লোভং উপ্পাদেত্ৰা ‘‘ইমং মারেত্ৰা আভরণং হরিস্সামী’’তি তায সদ্ধিং সল্লপন্তো উয্যানং গন্ত্ৰা তস্সা মচ্ছমংসসুরাদীনি অদাসি. সা ‘‘কিলেসৰসেন দেতি মঞ্ঞে’’তি গহেত্ৰা উয্যানকীল়ং কীল়িত্ৰা ৰীমংসনত্থায সাযন্হসমযে নিপন্নে দাসিগণে উট্ঠায তস্স সন্তিকং অগমাসি. সো ‘‘ভদ্দে, ইমং ঠানং অপ্পটিচ্ছন্নং, থোকং পুরতো গচ্ছামা’’তি আহ. তং সুত্ৰা ইতরা ‘‘ইমস্মিং ঠানে সক্কা রহস্সকম্মং কাতুং, অযং পন নিস্সংসযং মং মারেত্ৰা পিল়ন্ধনভণ্ডং হরিতুকামো ভৰিস্সতি, হোতু, সিক্খাপেস্সামি ন’’ন্তি চিন্তেত্ৰা ‘‘সামি, সুরামদেন মে সুক্খং সরীরং, পানীযং তাৰ মং পাযেহী’’তি একং কূপং নেত্ৰা ‘‘ইতো মে পানীযং ওসিঞ্চা’’তি রজ্জুঞ্চ ঘটঞ্চ দস্সেসি. চোরো রজ্জুং কূপে ওতারেসি, অথ নং ওনমিত্ৰা উদকং ওসিঞ্চন্তং মহব্বলদাসী উভোহি হত্থেহি আণিসদং পহরিত্ৰা কূপে খিপিত্ৰা ‘‘ন ত্ৰং এত্তকেন মরিস্সসী’’তি একং মহন্তং ইট্ঠকং মত্থকে আসুম্ভি. সো তত্থেৰ জীৰিতক্খযং পত্তো. সাপি নগরং পৰিসিত্ৰা সামিনিযা আভরণং দদমানা ‘‘মনম্হি অজ্জ ইমং আভরণং নিস্সায মতা’’তি সব্বং তং পৰত্তিং আরোচেসি, সাপি অনাথপিণ্ডিকস্স আরোচেসি, অনাথপিণ্ডিকো তথাগতস্স আরোচেসি. সত্থা ‘‘ন খো, গহপতি, ইদানেৰ সা দাসী ঠানুপ্পত্তিকায পঞ্ঞায সমন্নাগতা, পুব্বেপি সমন্নাগতাৰ, ন চ ইদানেৰ তায সো মারিতো, পুব্বেপি নং মারেসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে সুলসা নাম নগরসোভিনী পঞ্চসতৰণ্ণদাসিপরিৰারা অহোসি, সহস্সেন রত্তিং গচ্ছতি. তস্মিংযেৰ নগরে সত্তুকো নাম চোরো অহোসি নাগবলো, রত্তিভাগে ইস্সরঘরানি পৰিসিত্ৰা যথারুচিং ৰিলুম্পতি. নাগরা সন্নিপতিত্ৰা রঞ্ঞো উপক্কোসিংসু. রাজা নগরগুত্তিকং আণাপেত্ৰা তত্থ তত্থ গুম্বং ঠপাপেত্ৰা চোরং গণ্হাপেত্ৰা ‘‘সীসমস্স ছিন্দথা’’তি আহ. তং পচ্ছাবাহং বন্ধিত্ৰা চতুক্কে চতুক্কে কসাহি তাল়েত্ৰা আঘাতনং নেন্তি. ‘‘চোরো কির গহিতো’’তি সকলনগরং সঙ্খুভি. তদা সুলসা ৰাতপানে ঠত্ৰা অন্তরৰীথিং ওলোকেন্তী তং দিস্ৰা পটিবদ্ধচিত্তা হুত্ৰা ‘‘সচে ইমং চোরোতি গহিতপুরিসং মোচেতুং সক্খিস্সামি, ইদং কিলিট্ঠকম্মং অকত্ৰা ইমিনাৰ সদ্ধিং সমগ্গৰাসং কপ্পেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা হেট্ঠা কণৰেরজাতকে (জা. ১.৪.৬৯ আদযো) ৰুত্তনযেনেৰ নগরগুত্তিকস্স সহস্সং পেসেত্ৰা তং মোচেত্ৰা তেন সদ্ধিং সম্মোদমানা সমগ্গৰাসং ৰসি. চোরো তিণ্ণং চতুন্নং মাসানং অচ্চযেন চিন্তেসি ‘‘অহং ইমস্মিংযেৰ ঠানে ৰসিতুং ন সক্খিস্সামি, তুচ্ছহত্থেন পলাযিতুম্পি ন সক্কা, সুলসায পিল়ন্ধনভণ্ডং সতসহস্সং অগ্ঘতি, সুলসং মারেত্ৰা ইদং গণ্হিস্সামী’’তি. অথ নং একদিৰসং আহ – ‘‘ভদ্দে, অহং তদা রাজপুরিসেহি নীযমানো অসুকপব্বতমত্থকে রুক্খদেৰতায বলিকম্মং পটিস্সুণিং, সা মং বলিকম্মং অলভমানা ভাযাপেতি, বলিকম্মমস্সা করোমা’’তি. ‘‘সাধু, সামি, সজ্জেত্ৰা পেসেহী’’তি. ‘‘ভদ্দে, পেসেতুং ন ৰট্টতি, মযং উভোপি সব্বাভরণপটিমণ্ডিতা মহন্তেন পরিৰারেন গন্ত্ৰা দস্সামা’’তি. ‘‘সাধু, সামি, তথা করোমা’’তি.

অথ নং তথা কারেত্ৰা পব্বতপাদং গতকালে আহ – ‘‘ভদ্দে, মহাজনং দিস্ৰা দেৰতা বলিকম্মং ন সম্পটিচ্ছিস্সতি, মযং উভোৰ অভিরুহিত্ৰা দেমা’’তি. সো তায ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিতো তং বলিপাতিং উক্খিপাপেত্ৰা সযং সন্নদ্ধপঞ্চাৰুধো হুত্ৰা পব্বতমত্থকং অভিরুহিত্ৰা একং সতপোরিসপপাতং নিস্সায জাতরুক্খমূলে বলিভাজনং ঠপাপেত্ৰা ‘‘ভদ্দে, নাহং বলিকম্মত্থায আগতো, তং পন মারেত্ৰা পিল়ন্ধনং তে গহেত্ৰা গমিস্সামীতি আগতোম্হি, তৰ পিল়ন্ধনং ওমুঞ্চিত্ৰা উত্তরসাটকেন ভণ্ডিকং করোহী’’তি আহ. ‘‘সামি, মং কস্মা মারেসী’’তি? ‘‘ধনকারণা’’তি. ‘‘সামি, মযা কতগুণং অনুস্সর, অহং তং বন্ধিত্ৰা নীযমানং সেট্ঠিপুত্তেন পরিৰত্তেত্ৰা বহুং ধনং দত্ৰা জীৰিতং লভাপেসিং, দেৰসিকং সহস্সং লভমানাপি অঞ্ঞং পুরিসং ন ওলোকেমি, এৰঞ্হি তৰ উপকারিকং মা মং মারেহি, বহুঞ্চ তে ধনং দস্সামি, তৰ দাসী চ ভৰিস্সামী’’তি যাচন্তী পঠমং গাথমাহ –

১৮. ‘‘ইদং সুৰণ্ণকাযূরং, মুত্তা ৰেল়ুরিযা বহূ;

সব্বং হরস্সু ভদ্দন্তে, মঞ্চ দাসীতি সাৰযা’’তি.

তত্থ কাযূরন্তি গীৰাযং পিল়ন্ধনপসাধনং কাযূরং. সাৰযাতি মহাজনমজ্ঝে সাৰেত্ৰা দাসিং কত্ৰা গণ্হাতি.

ততো সত্তুকেন –

১৯. ‘‘ওরোপযস্সু কল্যাণি, মা বাল়্হং পরিদেৰসি;

ন চাহং অভিজানামি, অহন্ত্ৰা ধনমাভত’’ন্তি. –

অত্তনো অজ্ঝাসযানুরূপং দুতিযগাথায ৰুত্তায সুলসা ঠানুপ্পত্তিকারণং পটিলভিত্ৰা ‘‘অযং চোরো ময্হং জীৰিতং ন দস্সতি, উপাযেন নং পঠমতরং পপাতে পাতেত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা গাথাদ্ৰযমাহ –

২০. ‘‘যতো সরামি অত্তানং, যতো পত্তাস্মি ৰিঞ্ঞুতং;

ন চাহং অভিজানামি, অঞ্ঞং পিযতরং তযা.

২১. ‘‘এহি তং উপগূহিস্সং, করিস্সঞ্চ পদক্খিণং;

ন হি দানি পুন অত্থি, মম তুয্হঞ্চ সঙ্গমো’’তি.

সত্তুকো তস্সাধিপ্পাযং অজানন্তো ‘‘সাধু, ভদ্দে, এহি উপগূহস্সু ম’’ন্তি আহ. সুলসা তং তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৰা উপগূহিত্ৰা ‘‘ইদানি তং, সামি, চতূসু পস্সেসু ৰন্দিস্সামী’’তি ৰত্ৰা পাদপিট্ঠিযং সীসং ঠপেত্ৰা বাহুপস্সে ৰন্দিত্ৰা পচ্ছিমপস্সং গন্ত্ৰা ৰন্দমানা ৰিয হুত্ৰা নাগবলা গণিকা চোরং দ্ৰীসু পচ্ছাপাদেসু গহেত্ৰা হেট্ঠা সীসং কত্ৰা সতপোরিসে নরকে খিপি. সো তত্থেৰ চুণ্ণৰিচুণ্ণং পত্ৰা মরি. তং কিরিযং দিস্ৰা পব্বতমত্থকে নিব্বত্তদেৰতা ইমা গাথা অভাসি –

২২. ‘‘ন হি সব্বেসু ঠানেসু, পুরিসো হোতি পণ্ডিতো;

ইত্থীপি পণ্ডিতা হোতি, তত্থ তত্থ ৰিচক্খণা.

২৩. ‘‘ন হি সব্বেসু ঠানেসু, পুরিসো হোতি পণ্ডিতো;

ইত্থীপি পণ্ডিতা হোতি, লহুং অত্থং ৰিচিন্তিকা.

২৪. ‘‘লহুঞ্চ ৰত খিপ্পঞ্চ, নিকট্ঠে সমচেতযি;

মিগং পুণ্ণাযতেনেৰ, সুলসা সত্তুকং ৰধি.

২৫. ‘‘যোধ উপ্পতিতং অত্থং, ন খিপ্পমনুবুজ্ঝতি;

সো হঞ্ঞতি মন্দমতি, চোরোৰ গিরিগব্ভরে.

২৬. ‘‘যো চ উপ্পতিতং অত্থং, খিপ্পমেৰ নিবোধতি;

মুচ্চতে সত্তুসম্বাধা, সুলসা সত্তুকামিৰা’’তি.

তত্থ পণ্ডিতা হোতীতি ইত্থীপি পণ্ডিতা তত্থ তত্থ ৰিচক্খণা হোতি, অথ ৰা ইত্থী পণ্ডিতা চেৰ তত্থ তত্থ ৰিচক্খণা চ হোতি. লহুং অত্থং ৰিচিন্তিকাতি লহুং খিপ্পং অত্থং ৰিচিন্তিকা. লহুঞ্চ ৰতাতি অদন্ধঞ্চ ৰত. খিপ্পঞ্চাতি অচিরেনেৰ. নিকট্ঠে সমচেতযীতি সন্তিকে ঠিতাৰ তস্স মরণূপাযং চিন্তেসি. পুণ্ণাযতেনেৰাতি পূরিতধনুস্মিং. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা ছেকো মিগলুদ্দকো সকণ্ডপুণ্ণধনুস্মিং খিপ্পং মিগং ৰধতি, এৰং সুলসা সত্তুকং ৰধীতি. যোধাতি যো ইমস্মিং সত্তলোকে. নিবোধতীতি জানাতি. সত্তুকামিৰাতি সত্তুকা ইৰ, যথা সুলসা মুত্তা, এৰং মুচ্চতীতি অত্থো.

ইতি সুলসা চোরং ৰধিত্ৰা পব্বতা ওরুয্হ অত্তনো পরিজনস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘অয্যপুত্তো কহ’’ন্তি পুট্ঠা ‘‘মা তং পুচ্ছথা’’তি ৰত্ৰা রথং অভিরুহিত্ৰা নগরমেৰ পাৰিসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা তে উভোপি ইমেযেৰ অহেসুং, দেৰতা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সুলসাজাতকৰণ্ণনা ততিযা.

[৪২০] ৪. সুমঙ্গলজাতকৰণ্ণনা

ভুসম্হি কুদ্ধোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো রাজোৰাদসুত্তং আরব্ভ কথেসি. তদা পন সত্থা রঞ্ঞা যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তো ৰযপ্পত্তো পিতু অচ্চযেন রজ্জং কারেসি, মহাদানং পৰত্তেসি. তস্স সুমঙ্গলো নাম উয্যানপালো অহোসি. অথেকো পচ্চেকবুদ্ধো নন্দমূলকপব্ভারা নিক্খমিত্ৰা চারিকং চরমানো বারাণসিং পত্ৰা উয্যানে ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে নগরং পিণ্ডায পাৰিসি. তমেনং রাজা দিস্ৰা পসন্নচিত্তো ৰন্দিত্ৰা পাসাদং আরোপেত্ৰা রাজাসনে নিসীদাপেত্ৰা নানগ্গরসেহি খাদনীযভোজনীযেহি পরিৰিসিত্ৰা অনুমোদনং সুত্ৰা পসন্নো অত্তনো উয্যানে ৰসনত্থায পটিঞ্ঞং গাহাপেত্ৰা উয্যানং পৰেসেত্ৰা সযম্পি ভুত্তপাতরাসো তত্থ গন্ত্ৰা রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানাদীনি সংৰিদহিত্ৰা সুমঙ্গলং নাম উয্যানপালং ৰেয্যাৰচ্চকরং কত্ৰা নগরং পাৰিসি. পচ্চেকবুদ্ধো ততো পট্ঠায নিবদ্ধং রাজগেহে ভুঞ্জন্তো তত্থ চিরং ৰসি, সুমঙ্গলোপি নং সক্কচ্চং উপট্ঠহি.

অথেকদিৰসং পচ্চেকবুদ্ধো সুমঙ্গলং আমন্তেত্ৰা ‘‘অহং কতিপাহং অসুকগামং নিস্সায ৰসিত্ৰা আগচ্ছিস্সামি, রঞ্ঞো আরোচেহী’’তি ৰত্ৰা পক্কামি. সুমঙ্গলোপি রঞ্ঞো আরোচেসি. পচ্চেকবুদ্ধো কতিপাহং তত্থ ৰসিত্ৰা সাযং সূরিযে অত্থঙ্গতে তং উয্যানং পচ্চাগমি. সুমঙ্গলো তস্স আগতভাৰং অজানন্তো অত্তনো গেহং অগমাসি. পচ্চেকবুদ্ধোপি পত্তচীৰরং পটিসামেত্ৰা থোকং চঙ্কমিত্ৰা পাসাণফলকে নিসীদি. তং দিৰসং পন উয্যানপালস্স ঘরং পাহুনকা আগমিংসু. সো তেসং সূপব্যঞ্জনত্থায ‘‘উয্যানে অভযলদ্ধং মিগং মারেস্সামী’’তি ধনুং আদায উয্যানং গন্ত্ৰা মিগং উপধারেন্তো পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৰা ‘‘মহামিগো ভৰিস্সতী’’তি সঞ্ঞায সরং সন্নয্হিত্ৰা ৰিজ্ঝি. পচ্চেকবুদ্ধো সীসং ৰিৰরিত্ৰা ‘‘সুমঙ্গলা’’তি আহ. সো সংৰেগপ্পত্তো ৰন্দিত্ৰা ‘‘ভন্তে, অহং তুম্হাকং আগতভাৰং অজানন্তো ‘মিগো’তি সঞ্ঞায ৰিজ্ঝিং, খমথ মে’’তি ৰত্ৰা ‘‘হোতু দানি কিং করিস্সসি, এহি সরং লুঞ্চিত্ৰা গণ্হাহী’’তি ৰুত্তে ৰন্দিত্ৰা সরং লুঞ্চি, মহতী ৰেদনা উপ্পজ্জি. পচ্চেকবুদ্ধো তত্থেৰ পরিনিব্বাযি. উয্যানপালো ‘‘সচে রাজা জানিস্সতি, নাসেস্সতী’’তি পুত্তদারং গহেত্ৰা ততোৰ পলাযি. তাৰদেৰ ‘‘পচ্চেকবুদ্ধো পরিনিব্বুতো’’তি দেৰতানুভাৰেন সকলনগরং এককোলাহলং জাতং.

পুনদিৰসে মনুস্সা উয্যানং গন্ত্ৰা পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৰা ‘‘উয্যানপালো পচ্চেকবুদ্ধং মারেত্ৰা পলাতো’’তি রঞ্ঞো কথযিংসু. রাজা মহন্তেন পরিৰারেন উয্যানং গন্ত্ৰা সত্তাহং সরীরপূজং কত্ৰা মহন্তেন সক্কারেন ঝাপেত্ৰা ধাতুযো আদায চেতিযং কত্ৰা তং পূজেন্তো ধম্মেন রজ্জং কারেসি. সুমঙ্গলোপি একসংৰচ্ছরং ৰীতিনামেত্ৰা ‘‘রঞ্ঞো চিত্তং জানিস্সামী’’তি আগন্ত্ৰা একং অমচ্চং পস্সিত্ৰা ‘‘মযি রঞ্ঞো চিত্তং জানাহী’’তি আহ. অমচ্চোপি রঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা তস্স গুণং কথেসি. রাজা অসুণন্তো ৰিয অহোসি. পুন কিঞ্চি অৰত্ৰা রঞ্ঞো অনত্তমনভাৰং সুমঙ্গলস্স কথেসি. সো দুতিযসংৰচ্ছরেপি আগন্ত্ৰা তথেৰ রাজা তুণ্হী অহোসি. ততিযসংৰচ্ছরে আগন্ত্ৰা পুত্তদারং গহেত্ৰাৰ আগমি. অমচ্চো রঞ্ঞো চিত্তমুদুভাৰং ঞত্ৰা তং রাজদ্ৰারে ঠপেত্ৰা তস্সাগতভাৰং রঞ্ঞো কথেসি. রাজা তং পক্কোসাপেত্ৰা পটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘সুমঙ্গল, কস্মা তযা মম পুঞ্ঞক্খেত্তং পচ্চেকবুদ্ধো মারিতো’’তি পুচ্ছি. সো ‘‘নাহং, দেৰ, ‘পচ্চেকবুদ্ধং মারেমী’তি মারেসিং, অপিচ খো ইমিনা নাম কারণেন ইদং নাম অকাসি’’ন্তি তং পৰত্তিং আচিক্খি. অথ নং রাজা ‘‘তেন হি মা ভাযী’’তি সমস্সাসেত্ৰা পুন উয্যানপালমেৰ অকাসি.

অথ নং সো অমচ্চো পুচ্ছি ‘‘দেৰ, কস্মা তুম্হে দ্ৰে ৰারে সুমঙ্গলস্স গুণং সুত্ৰাপি কিঞ্চি ন কথযিত্থ, কস্মা পন ততিযৰারে সুত্ৰা তং পক্কোসিত্ৰা অনুকম্পিত্থা’’তি? রাজা ‘‘তাত, রঞ্ঞা নাম কুদ্ধেন সহসা কিঞ্চি কাতুং ন ৰট্টতি, তেনাহং পুব্বে তুণ্হী হুত্ৰা ততিযৰারে সুমঙ্গলে মম চিত্তস্স মুদুভাৰং ঞত্ৰা তং পক্কোসাপেসি’’ন্তি রাজৰত্তং কথেন্তো ইমা গাথা আহ –

২৭. ‘‘ভুসম্হি কুদ্ধোতি অৰেক্খিযান, ন তাৰ দণ্ডং পণযেয্য ইস্সরো;

অট্ঠানসো অপ্পতিরূপমত্তনো, পরস্স দুক্খানি ভুসং উদীরযে.

২৮. ‘‘যতো চ জানেয্য পসাদমত্তনো, অত্থং নিযুঞ্জেয্য পরস্স দুক্কটং;

তদাযমত্থোতি সযং অৰেক্খিয, অথস্স দণ্ডং সদিসং নিৰেসযে.

২৯. ‘‘ন চাপি ঝাপেতি পরং ন অত্তনং, অমুচ্ছিতো যো নযতে নযানযং;

যো দণ্ডধারো ভৰতীধ ইস্সরো, স ৰণ্ণগুত্তো সিরিযা ন ধংসতি.

৩০. ‘‘যে খত্তিযা সে অনিসম্মকারিনো, পণেন্তি দণ্ডং সহসা পমুচ্ছিতা;

অৰণ্ণসংযুতা জহন্তি জীৰিতং, ইতো ৰিমুত্তাপি চ যন্তি দুগ্গতিং.

৩১. ‘‘ধম্মে চ যে অরিযপ্পৰেদিতে রতা, অনুত্তরা তে ৰচসা মনসা কম্মুনা চ;

তে সন্তিসোরচ্চসমাধিসণ্ঠিতা, ৰজন্তি লোকং দুভযং তথাৰিধা.

৩২. ‘‘রাজাহমস্মি নরপমদানমিস্সরো, সচেপি কুজ্ঝামি ঠপেমি অত্তনং;

নিসেধযন্তো জনতং তথাৰিধং, পণেমি দণ্ডং অনুকম্প যোনিসো’’তি.

তত্থ অৰেক্খিযানাতি অৰেক্খিত্ৰা জানিত্ৰা. ইদং ৰুত্তং হোতি – তাত, পথৰিস্সরো রাজা নাম ‘‘অহং ভুসং কুদ্ধো বলৰকোধাভিভূতো’’তি ঞত্ৰা অট্ঠৰত্থুকাদিভেদং দণ্ডং পরস্স ন পণযেয্য ন ৰত্তেয্য. কিংকারণা? কুদ্ধো হি অট্ঠৰত্থুকং সোল়সৰত্থুকং কত্ৰা অট্ঠানেন অকারণেন অত্তনো রাজভাৰস্স অননুরূপং ‘‘ইমং এত্তকং নাম আহরথ, ইদঞ্চ তস্স করোথা’’তি পরস্স ভুসং দুক্খানি বলৰদুক্খানি উদীরযে.

যতোতি যদা. ইদং ৰুত্তং হোতি – যদা পন রাজা পরস্মিং উপ্পন্নং অত্তনো পসাদং জানেয্য, অথ পরস্স দুক্কটং অত্থং নিযুঞ্জেয্য উপপরিক্খেয্য, তদা এৰং নিযুঞ্জন্তো ‘‘অযং নামেত্থ অত্থো, অযং এতস্স দোসো’’তি সযং অত্তপচ্চক্খং কত্ৰা অথস্স অপরাধকারকস্স অট্ঠৰত্থুকহেতু অট্ঠেৰ, সোল়সৰত্থুকহেতু সোল়সেৰ কহাপণে গণ্হমানো দণ্ডং সদিসং কতদোসানুরূপং নিৰেসযে ঠপেয্য পৰত্তেয্যাতি.

অমুচ্ছিতোতি ছন্দাদীহি অগতিকিলেসেহি অমুচ্ছিতো অনভিভূতো হুত্ৰা যো নযানযং নযতে উপপরিক্খতি, সো নেৰ পরং ঝাপেতি, ন অত্তানং. ছন্দাদিৰসেন হি অহেতুকং দণ্ডং পৰত্তেন্তো পরম্পি তেন দণ্ডেন ঝাপেতি দহতি পীল়েতি, অত্তানম্পি ততোনিদানেন পাপেন. অযং পন ন পরং ঝাপেতি, ন অত্তানং. যো দণ্ডধারো ভৰতীধ ইস্সরোতি যো ইধ পথৰিস্সরো রাজা ইধ সত্তলোকে দোসানুচ্ছৰিকং দণ্ডং পৰত্তেন্তো দণ্ডধারো হোতি. স ৰণ্ণগুত্তোতি গুণৰণ্ণেন চেৰ যসৰণ্ণেন চ গুত্তো রক্খিতো সিরিযা ন ধংসতি ন পরিহাযতি. অৰণ্ণসংযুতা জহন্তীতি অধম্মিকা লোলরাজানো অৰণ্ণেন যুত্তা হুত্ৰা জীৰিতং জহন্তি.

ধম্মে চ যে অরিযপ্পৰেদিতেতি যে রাজানো আচারঅরিযেহি ধম্মিকরাজূহি পৰেদিতে দসৰিধে রাজধম্মে রতা. অনুত্তরা তেতি তে ৰচসা মনসা কম্মুনা চ তীহিপি এতেহি অনুত্তরা জেট্ঠকা. তে সন্তিসোরচ্চসমাধিসণ্ঠিতাতি তে অগতিপহানেন কিলেসসন্তিযঞ্চ সুসীল্যসঙ্খাতে সোরচ্চে চ একগ্গতাসমাধিম্হি চ সণ্ঠিতা পতিট্ঠিতা ধম্মিকরাজানো. ৰজন্তি লোকং দুভযন্তি ধম্মেন রজ্জং কারেত্ৰা মনুস্সলোকতো দেৰলোকং, দেৰলোকতো মনুস্সলোকন্তি উভযলোকমেৰ ৰজন্তি, নিরযাদীসু ন নিব্বত্তন্তি. নরপমদানন্তি নরানঞ্চ নারীনঞ্চ. ঠপেমি অত্তনন্তি কুদ্ধোপি কোধৰসেন অগন্ত্ৰা অত্তানং পোরাণকরাজূহি ঠপিতনযস্মিংযেৰ ধম্মে ঠপেমি, ৰিনিচ্ছযধম্মং ন ভিন্দামীতি.

এৰং ছহি গাথাহি রঞ্ঞা অত্তনো গুণে কথিতে সব্বাপি রাজপরিসা তুট্ঠা ‘‘অযং সীলাচারগুণসম্পত্তি তুম্হাকঞ্ঞেৰ অনুরূপা’’তি রঞ্ঞো গুণে কথেসুং. সুমঙ্গলো পন পরিসায কথিতাৰসানে উট্ঠায রাজানং ৰন্দিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গয্হ রঞ্ঞো থুতিং করোন্তো তিস্সো গাথা অভাসি –

৩৩. ‘‘সিরী চ লক্খী চ তৰেৰ খত্তিয, জনাধিপ মা ৰিজহি কুদাচনং;

অক্কোধনো নিচ্চপসন্নচিত্তো, অনীঘো তুৰং ৰস্সসতানি পালয.

৩৪. ‘‘গুণেহি এতেহি উপেত খত্তিয, ঠিতমরিযৰত্তী সুৰচো অকোধনো;

সুখী অনুপ্পীল় পসাস মেদিনিং, ইতো ৰিমুত্তোপি চ যাহি সুগ্গতিং.

৩৫. ‘‘এৰং সুনীতেন সুভাসিতেন, ধম্মেন ঞাযেন উপাযসো নযং;

নিব্বাপযে সঙ্খুভিতং মহাজনং, মহাৰ মেঘো সলিলেন মেদিনি’’ন্তি.

তত্থ সিরী চ লক্খী চাতি পরিৰারসম্পত্তি চ পঞ্ঞা চ. অনীঘোতি নিদ্দুক্খো হুত্ৰা. উপেত খত্তিযাতি উপেতো খত্তিয, অযমেৰ ৰা পাঠো. ঠিতমরিযৰত্তীতি ঠিতঅরিযৰত্তি, অরিযৰত্তি নাম দসরাজধম্মসঙ্খাতং পোরাণরাজৰত্তং, তত্থ পতিট্ঠিতত্তা ঠিতরাজধম্মো হুত্ৰাতি অত্থো. অনুপ্পীল় পসাস মেদিনিন্তি অনুপ্পীল়ং পসাস মেদিনিঞ্চ, অযমেৰ ৰা পাঠো. সুনীতেনাতি সুনযেন সুট্ঠু কারণেন. ধম্মেনাতি দসকুসলকম্মপথধম্মেন. ঞাযেনাতি পুরিমপদস্সেৰ ৰেৰচনং. উপাযসোতি উপাযকোসল্লেন. নযন্তি নযন্তো রজ্জং অনুসাসন্তো ধম্মিকরাজা. নিব্বাপযেতি ইমায পটিপত্তিযা কাযিকচেতসিকদুক্খং দরথং অপনেন্তো কাযিকচেতসিকদুক্খসঙ্খুভিতম্পি মহাজনং মহামেঘো সলিলেন মেদিনিং ৰিয নিব্বাপেয্য, ত্ৰম্পি তথেৰ নিব্বাপেহীতি দস্সেন্তো এৰমাহ.

সত্থা কোসলরঞ্ঞো ওৰাদৰসেন ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পচ্চেকবুদ্ধো পরিনিব্বুতো, সুমঙ্গলো আনন্দো অহোসি, রাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সুমঙ্গলজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.

[৪২১] ৫. গঙ্গমালজাতকৰণ্ণনা

অঙ্গারজাতাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো উপোসথকম্মং আরব্ভ কথেসি. একদিৰসঞ্হি সত্থা উপোসথিকে উপাসকে আমন্তেত্ৰা ‘‘উপাসকা সাধুরূপং ৰো কতং উপোসথং উপৰসন্তেহি, দানং দাতব্বং, সীলং রক্খিতব্বং, কোধো ন কাতব্বো, মেত্তা ভাৰেতব্বা, উপোসথৰাসো ৰসিতব্বো, পোরাণকপণ্ডিতা হি একং উপড্ঢুপোসথকম্মং নিস্সায মহাযসং লভিংসূ’’তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে তস্মিং নগরে সুচিপরিৰারো নাম সেট্ঠি অহোসি অসীতিকোটিধনৰিভৰো দানাদিপুঞ্ঞাভিরতো. তস্স পুত্তদারাপি পরিজনোপি অন্তমসো তস্মিং ঘরে ৰচ্ছপালকাপি সব্বে মাসস্স ছ দিৰসে উপোসথং উপৰসন্তি. তদা বোধিসত্তো একস্মিং দলিদ্দকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ভতিং কত্ৰা কিচ্ছেন জীৰতি. সো ‘‘ভতিং করিস্সামী’’তি তস্স গেহং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং ঠিতো ‘‘কিং আগতোসী’’তি ৰুত্তে ‘‘তুম্হাকং গেহে ভতিযা কম্মকরণত্থ’’ন্তি আহ. সেট্ঠি অঞ্ঞেসং ভতিকানং আগতদিৰসেযেৰ ‘‘ইমস্মিং গেহে কম্মং করোন্তা সীলং রক্খন্তি, সীলং রক্খিতুং সক্কোন্তা কম্মং করোথা’’তি ৰদতি, বোধিসত্তস্স পন সীলরক্খণআচিক্খণে সঞ্ঞং অকত্ৰা ‘‘সাধু, তাত, অত্তনো ভতিং জানিত্ৰা কম্মং করোহী’’তি আহ. সো ততো পট্ঠায সুৰচো হুত্ৰা উরং দত্ৰা অত্তনো কিলমথং অগণেত্ৰা তস্স সব্বকিচ্চানি করোতি, পাতোৰ কম্মন্তং গন্ত্ৰা সাযং আগচ্ছতি.

অথেকদিৰসং নগরে ছণং ঘোসেসুং. মহাসেট্ঠি দাসিং আমন্তেত্ৰা ‘‘অজ্জুপোসথদিৰসো, গেহে কম্মকরানং পাতোৰ ভত্তং পচিত্ৰা দেহি, কালস্সেৰ ভুঞ্জিত্ৰা উপোসথিকা ভৰিস্সন্তী’’তি আহ. বোধিসত্তো কালস্সেৰ উট্ঠায কম্মন্তং অগমাসি, ‘‘অজ্জুপোসথিকো ভৰেয্যাসী’’তি তস্স কোচি নারোচেসি. সেসকম্মকরা পাতোৰ ভুঞ্জিত্ৰা উপোসথিকাৰ অহেসুং. সেট্ঠিপি সপুত্তদারো সপরিজনো উপোসথং অধিট্ঠহি, সব্বেপি উপোসথিকা অত্তনো অত্তনো ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা সীলং আৰজ্জেন্তা নিসীদিংসু. বোধিসত্তো সকলদিৰসং কম্মং কত্ৰা সূরিযত্থঙ্গমনৰেলায আগতো. অথস্স ভত্তকারিকা হত্থধোৰনং দত্ৰা পাতিযং ভত্তং ৰড্ঢেত্ৰা উপনামেসি. বোধিসত্তো ‘‘অঞ্ঞেসু দিৰসেসু ইমায ৰেলায মহাসদ্দো হোতি, অজ্জ কহং গতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘সব্বে উপোসথং সমাদিযিত্ৰা অত্তনো অত্তনো ৰসনট্ঠানানি গতা’’তি. তং সুত্ৰা বোধিসত্তো চিন্তেসি ‘‘এত্তকানং সীলৰন্তানং অন্তরে অহং একো দুস্সীলো হুত্ৰা ন ৰসিস্সামি, ইদানি উপোসথঙ্গেসু অধিট্ঠিতেসু হোতি নু খো উপোসথকম্মং, নো’’তি. সো গন্ত্ৰা সেট্ঠিং পুচ্ছি. অথ নং সেট্ঠি ‘‘তাত পাতোৰ অনধিট্ঠিতত্তা সকলং উপোসথকম্মং ন হোতি, উপড্ঢুপোসথকম্মং পন হোতী’’তি আহ.

সো ‘‘এত্তকম্পি হোতূ’’তি সেট্ঠিস্স সন্তিকে সমাদিন্নসীলো হুত্ৰা উপোসথকম্মং অধিট্ঠায অত্তনো ৰসনোকাসং পৰিসিত্ৰা সীলং আৰজ্জেন্তো নিপজ্জি. অথস্স সকলদিৰসং নিরাহারতায পচ্ছিমযামসমনন্তরে সত্থকৰাতা সমুট্ঠহিংসু. সেট্ঠিনা নানাৰিধানি ভেসজ্জানি আহরিত্ৰা ‘‘ভুঞ্জা’’তি ৰুচ্চমানোপি ‘‘উপোসথং ন ভিন্দিস্সামি, জীৰিতপরিযন্তিকং কত্ৰা সমাদিযি’’ন্তি আহ. বলৰৰেদনা উপ্পজ্জি, অরুণুগ্গমনৰেলায সতিং পচ্চুপট্ঠাপেতুং নাসক্খি. অথ নং ‘‘ইদানি মরিস্সতী’’তি নীহরিত্ৰা ‘‘ওসারকে নিপজ্জাপেসুং. তস্মিং খণে বারাণসিরাজা রথৰরগতো মহন্তেন পরিৰারেন নগরং পদক্খিণং করোন্তো তং ঠানং সম্পাপুণি. বোধিসত্তো তস্স সিরিং ওলোকেত্ৰা তস্মিং লোভং উপ্পাদেত্ৰা রজ্জং পত্থেসি. সো চৰিত্ৰা উপড্ঢুপোসথকম্মনিস্সন্দেন তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. সা লদ্ধগব্ভপরিহারা দসমাসচ্চযেন পুত্তং ৰিজাযি, ‘‘উদযকুমারো’’তিস্স নামং অকংসু. সো ৰযপ্পত্তো সব্বসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং পাপুণি, জাতিস্সরঞাণেন অত্তনো পুব্বকম্মং সরিত্ৰা ‘‘অপ্পকস্স কম্মস্স ফলং মম ইদ’’ন্তি অভিক্খণং উদানং উদানেসি. সো পিতু অচ্চযেন রজ্জং পত্ৰাপি অত্তনো মহন্তং সিরিৰিভৰং ওলোকেত্ৰা তদেৰ উদানং উদানেসি.