১. অৰারিযৰগ্গো
[৩৭৬] ১. অৰারিযজাতকৰণ্ণনা
মাসু কুজ্ঝ ভূমিপতীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং তিত্থনাৰিকং আরব্ভ কথেসি. সো কির বালো অহোসি অঞ্ঞাণো, নেৰ সো বুদ্ধাদীনং রতনানং, ন অঞ্ঞেসং পুগ্গলানং গুণং জানাতি, চণ্ডো ফরুসো সাহসিকো. অথেকো জানপদো ভিক্খু ‘‘বুদ্ধুপট্ঠানং করিস্সামী’’তি আগচ্ছন্তো সাযং অচিরৰতীতিত্থং পত্ৰা তং এৰমাহ ‘‘উপাসক, পরতীরং গমিস্সামি, নাৰং মে দেহী’’তি. ‘‘ভন্তে, ইদানি অকালো, একস্মিং ঠানে ৰসস্সূ’’তি. ‘‘উপাসক, ইধ কুহিং ৰসিস্সামি, মং গণ্হিত্ৰা গচ্ছা’’তি. সো কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘এহি রে সমণ, ৰহামী’’তি থেরং নাৰং আরোপেত্ৰা উজুকং অগন্ত্ৰা হেট্ঠা নাৰং নেত্ৰা উল্লোল়ং কত্ৰা তস্স পত্তচীৰরং তেমেত্ৰা কিলমেত্ৰা তীরং পত্ৰা অন্ধকারৰেলাযং উয্যোজেসি. অথ সো ৰিহারং গন্ত্ৰা তং দিৰসং বুদ্ধুপট্ঠানস্স ওকাসং অলভিত্ৰা পুনদিৰসে সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিত্ৰা সত্থারা কতপটিসন্থারো ‘‘কদা আগতোসী’’তি ৰুত্তে ‘‘হিয্যো, ভন্তে’’তি ৰত্ৰা ‘‘অথ কস্মা অজ্জ বুদ্ধুপট্ঠানং আগতোসী’’তি ৰুত্তে তমত্থং আরোচেসি. তং সুত্ৰা সত্থা ‘‘ন খো ভিক্খু ইদানেৰ, পুব্বেপেস চণ্ডো ফরুসো সাহসিকো, ইদানি পন তেন ত্ৰং কিলমিতো, পুব্বেপেস পণ্ডিতে কিলমেসী’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা দীঘমদ্ধানং হিমৰন্তে ফলাফলেন যাপেত্ৰা লোণম্বিলসেৰনত্থায বারাণসিং পত্ৰা রাজুয্যানে ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে নগরং ভিক্খায পাৰিসি. অথ নং রাজঙ্গণপ্পত্তং রাজা দিস্ৰা তস্স ইরিযাপথে পসীদিত্ৰা অন্তেপুরং আনেত্ৰা ভোজেত্ৰা পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা রাজুয্যানে ৰসাপেসি, দেৰসিকং উপট্ঠানং অগমাসি. তমেনং বোধিসত্তো ‘‘রঞ্ঞা নাম, মহারাজ, চত্তারি অগতিগমনানি ৰজ্জেত্ৰা অপ্পমত্তেন খন্তিমেত্তানুদ্দযসম্পন্নেন হুত্ৰা ধম্মেন রজ্জং কারেতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা দেৰসিকং ওৰদন্তো –
১. ‘‘মাসু কুজ্ঝ ভূমিপতি, মাসু কুজ্ঝ রথেসভ;
কুদ্ধং অপ্পটিকুজ্ঝন্তো, রাজা রট্ঠস্স পূজিতো.
২. ‘‘গামে ৰা যদি ৰারঞ্ঞে, নিন্নে ৰা যদি ৰা থলে;
সব্বত্থ অনুসাসামি, মাসু কুজ্ঝ রথেসভা’’তি. – দ্ৰে গাথা অভাসি;
তত্থ রট্ঠস্স পূজিতোতি এৰরূপো রাজা রট্ঠস্স পূজনীযো হোতীতি অত্থো. সব্বত্থ অনুসাসামীতি এতেসু গামাদীসু যত্থ কত্থচি ৰসন্তোপাহং মহারাজ, ইমায এৰ অনুসিট্ঠিযা তমনুসাসামি, এতেসু ৰা গামাদীসু যত্থ কত্থচি একস্মিম্পি একসত্তেপি অনুসাসামি. মাসু কুজ্ঝ রথেসভাতি এৰমেৰাহং তং অনুসাসামি, রঞ্ঞা নাম কুজ্ঝতুং ন ৰট্টতি. কিংকারণা? রাজানো নাম ৰাচাৰুধা, তেসং কুদ্ধানং ৰচনমত্তেনেৰ বহূ জীৰিতক্খযং পাপুণন্তীতি.
এৰং বোধিসত্তো রঞ্ঞো আগতাগতদিৰসে ইমা দ্ৰে গাথা অভাসি. রাজা অনুসিট্ঠিযা পসন্নচিত্তো মহাসত্তস্স সতসহস্সুট্ঠানকং একং গামৰরং অদাসি, বোধিসত্তো পটিক্খিপি. ইতি সো তত্থেৰ দ্ৰাদসসংৰচ্ছরং ৰসিত্ৰা ‘‘অতিচিরং নিৰুত্থোম্হি, জনপদচারিকং তাৰ চরিত্ৰা আগমিস্সামী’’তি রঞ্ঞো অকথেত্ৰাৰ উয্যানপালং আমন্তেত্ৰা ‘‘তাত, উক্কণ্ঠিতরূপোস্মি, জনপদং চরিত্ৰা আগমিস্সামি, ত্ৰং রঞ্ঞো কথেয্যাসী’’তি ৰত্ৰা পক্কন্তো গঙ্গায নাৰাতিত্থং পাপুণি. তত্থ অৰারিযপিতা নাম নাৰিকো অহোসি. সো বালো নেৰ গুণৰন্তানং গুণং জানাতি, ন অত্তনো আযাপাযং জানাতি, সো গঙ্গং তরিতুকামং জনং পঠমং তারেত্ৰা পচ্ছা ৰেতনং যাচতি, ৰেতনং অদেন্তেহি সদ্ধিং কলহং করোন্তো অক্কোসপ্পহারেযেৰ বহূ লভতি, অপ্পং লাভং, এৰরূপো অন্ধবালো. তং সন্ধায সত্থা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা ততিযং গাথমাহ –
৩. ‘‘অৰারিযপিতা নাম, অহু গঙ্গায নাৰিকো;
পুব্বে জনং তারেত্ৰান, পচ্ছা যাচতি ৰেতনং;
তেনস্স ভণ্ডনং হোতি, ন চ ভোগেহি ৰড্ঢতী’’তি.
তত্থ অৰারিযপিতা নামাতি অৰারিযা নাম তস্স ধীতা, তস্সা ৰসেন অৰারিযপিতা নাম জাতো. তেনস্স ভণ্ডনন্তি তেন কারণেন, তেন ৰা পচ্ছা যাচিযমানেন জনেন সদ্ধিং তস্স ভণ্ডনং হোতি.
বোধিসত্তো তং নাৰিকং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘আৰুসো, পরতীরং মং নেহী’’তি আহ. তং সুত্ৰা সো আহ ‘‘সমণ, কিং মে নাৰাৰেতনং দস্সসী’’তি? ‘‘আৰুসো, অহং ভোগৰড্ঢিং অত্থৰড্ঢিং ধম্মৰড্ঢিং নাম তে কথেস্সামী’’তি. তং সুত্ৰা নাৰিকো ‘‘ধুৰং এস ময্হং কিঞ্চি দস্সতী’’তি তং পরতীরং নেত্ৰা ‘‘দেহি মে নাৰায ৰেতন’’ন্তি আহ. সো তস্স ‘‘সাধু, আৰুসো’’তি পঠমং ভোগৰড্ঢিং কথেন্তো –
৪. ‘‘অতিণ্ণংযেৰ যাচস্সু, অপারং তাত নাৰিক;
অঞ্ঞো হি তিণ্ণস্স মনো, অঞ্ঞো হোতি পারেসিনো’’তি. – গাথমাহ;
তত্থ অপারন্তি তাত, নাৰিক পরতীরং অতিণ্ণমেৰ জনং ওরিমতীরে ঠিতঞ্ঞেৰ ৰেতনং যাচস্সু, ততো লদ্ধঞ্চ গহেত্ৰা গুত্তট্ঠানে ঠপেত্ৰা পচ্ছা মনুস্সে পরতীরং নেয্যাসি, এৰং তে ভোগৰড্ঢি ভৰিস্সতি. অঞ্ঞো হি তিণ্ণস্স মনোতি তাত নাৰিক, পরতীরং গতস্স অঞ্ঞো মনো ভৰতি, অদত্ৰাৰ গন্তুকামো হোতি. যো পনেস পারেসী নাম পরতীরং এসতি, পরতীরং গন্তুকামো হোতি, সো অতিরেকম্পি দত্ৰা গন্তুকামো হোতি, ইতি পারেসিনো অঞ্ঞো মনো হোতি, তস্মা ত্ৰং অতিণ্ণমেৰ যাচেয্যাসি, অযং তাৰ তে ভোগানং ৰড্ঢি নামাতি.
তং সুত্ৰা নাৰিকো চিন্তেসি ‘‘অযং তাৰ মে ওৰাদো ভৰিস্সতি, ইদানি পনেস অঞ্ঞং কিঞ্চি ময্হং দস্সতী’’তি. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘অযং তাৰ তে, আৰুসো, ভোগৰড্ঢি, ইদানি অত্থধম্মৰড্ঢিং সুণাহী’’তি ৰত্ৰা ওৰদন্তো –
৫. ‘‘গামে ৰা যদি ৰারঞ্ঞে, নিন্নে ৰা যদি ৰা থলে;
সব্বত্থ অনুসাসামি, মাসু কুজ্ঝিত্থ নাৰিকা’’তি. – গাথমাহ;
ইতিস্স ইমায গাথায অত্থধম্মৰড্ঢিং কথেত্ৰা ‘‘অযং তে অত্থৰড্ঢি চ ধম্মৰড্ঢি চা’’তি আহ. সো পন দন্ধপুরিসো তং ওৰাদং ন কিঞ্চি মঞ্ঞমানো ‘‘ইদং, সমণ, তযা ময্হং দিন্নং নাৰাৰেতন’’ন্তি আহ. ‘‘আমাৰুসো’’তি. ‘‘ময্হং ইমিনা কম্মং নত্থি, অঞ্ঞং মে দেহী’’তি. ‘‘আৰুসো, ইদং ঠপেত্ৰা ময্হং অঞ্ঞং নত্থী’’তি. ‘‘অথ ত্ৰং কস্মা মম নাৰং আরুল়্হোসী’’তি তাপসং গঙ্গাতীরে পাতেত্ৰা উরে নিসীদিত্ৰা মুখমেৰস্স পোথেসি.
সত্থা ‘‘ইতি সো, ভিক্খৰে, তাপসো যং ওৰাদং দত্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকা গামৰরং লভি, তমেৰ ওৰাদং অন্ধবালস্স নাৰিকস্স কথেত্ৰা মুখপোথনং পাপুণি, তস্মা ওৰাদং দেন্তেন যুত্তজনস্সেৰ দাতব্বো, ন অযুত্তজনস্সা’’তি ৰত্ৰা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা তদনন্তরং গাথমাহ –
৬. ‘‘যাযেৰানুসাসনিযা, রাজা গামৰরং অদা;
তাযেৰানুসাসনিযা, নাৰিকো পহরী মুখ’’ন্তি.
তস্স তং পহরন্তস্সেৰ ভরিযা ভত্তং গহেত্ৰা আগতা পাপপুরিসং দিস্ৰা ‘‘সামি, অযং তাপসো নাম রাজকুলূপকো, মা পহরী’’তি আহ. সো কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘ত্ৰং মে ইমং কূটতাপসং পহরিতুং ন দেসী’’তি উট্ঠায তং পহরিত্ৰা পাতেসি. অথ ভত্তপাতি পতিত্ৰা ভিজ্জি, তস্সা চ পন গরুগব্ভায গব্ভো ভূমিযং পতি. অথ নং মনুস্সা সম্পরিৰারেত্ৰা ‘‘পুরিসঘাতকচোরো’’তি গহেত্ৰা বন্ধিত্ৰা রঞ্ঞো দস্সেসুং. রাজা ৰিনিচ্ছিনিত্ৰা তস্স রাজাণং কারেসি. সত্থা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা তমত্থং পকাসেন্তো ওসানগাথমাহ –
৭. ‘‘ভত্তং ভিন্নং হতা ভরিযা, গব্ভো চ পতিতো ছমা;
মিগোৰ জাতরূপেন, ন তেনত্থং অবন্ধি সূ’’তি.
তত্থ ভত্তং ভিন্নন্তি ভত্তপাতি ভিন্না. হতাতি পহতা. ছমাতি ভূমিযং. মিগোৰ জাতরূপেনাতি যথা মিগো সুৰণ্ণং ৰা হিরঞ্ঞং ৰা মুত্তামণিআদীনি ৰা মদ্দিত্ৰা গচ্ছন্তোপি অত্থরিত্ৰা নিপজ্জন্তোপি তেন জাতরূপেন অত্তনো অত্থং ৰড্ঢেতুং নিব্বত্তেতুং ন সক্কোতি, এৰমেৰ সো অন্ধবালো পণ্ডিতেহি দিন্নং ওৰাদং সুত্ৰাপি অত্তনো অত্থং ৰড্ঢেতুং নিব্বত্তেতুং নাসক্খীতি ৰুত্তং হোতি. অবন্ধি সূতি এত্থ অবন্ধি সোতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. স-ওইতি ইমেসং পদানঞ্হি সূতি সন্ধি হোতি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে সো ভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা নাৰিকো ইদানি নাৰিকোৰ অহোসি, রাজা আনন্দো, তাপসো পন অহমেৰ অহোসিন্তি.
অৰারিযজাতকৰণ্ণনা পঠমা.
[৩৭৭] ২. সেতকেতুজাতকৰণ্ণনা
মা তাত কুজ্ঝি ন হি সাধু কোধোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কুহকভিক্খুং আরব্ভ কথেসি, পচ্চুপ্পন্নৰত্থু উদ্দালজাতকে (জা. ১.১৪.৬২ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো বারাণসিযং দিসাপামোক্খো আচরিযো হুত্ৰা পঞ্চসতে মাণৰে মন্তে ৰাচেসি. তেসং জেট্ঠকো সেতকেতু নাম উদিচ্চব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তমাণৰো, তস্স জাতিং নিস্সায মহন্তো মানো অহোসি. সো একদিৰসং অঞ্ঞেহি মাণৰেহি সদ্ধিং নগরা নিক্খমন্তো নগরং পৰিসন্তং একং চণ্ডালং দিস্ৰা ‘‘কোসি ত্ৰ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘চণ্ডালোহমস্মী’’তি ৰুত্তে তস্স সরীরং পহরিত্ৰা আগতৰাতস্স অত্তনো সরীরে ফুসনভযেন ‘‘নস্স, চণ্ডাল, কাল়কণ্ণী, অধোৰাতং যাহী’’তি ৰত্ৰা ৰেগেন তস্স উপরিৰাতং অগমাসি. চণ্ডালো সীঘতরং গন্ত্ৰা তস্স উপরিৰাতে অট্ঠাসি. অথ নং সো ‘‘নস্স কাল়কণ্ণী’’তি সুট্ঠুতরং অক্কোসি পরিভাসি. তং সুত্ৰা চণ্ডালো ‘‘ত্ৰং কোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ব্রাহ্মণমাণৰোহমস্মী’’তি. ‘‘ব্রাহ্মণো হোতু, মযা পন পুট্ঠপঞ্হং কথেতুং সক্খিস্সসী’’তি. ‘‘আম, সক্খিস্সামী’’তি. ‘‘সচে ন সক্কোসি, পাদন্তরেন তং গমেমী’’তি. সো অত্তানং তক্কেত্ৰা ‘‘গমেহী’’তি আহ.
চণ্ডালপুত্তো তস্স কথং পরিসং গাহাপেত্ৰা ‘‘মাণৰ, দিসা নাম কতরা’’তি পঞ্হং পুচ্ছি. ‘‘দিসা নাম পুরত্থিমাদযো চতস্সো দিসা’’তি. চণ্ডালো ‘‘নাহং তং এতং দিসং পুচ্ছামি, ত্ৰং এত্তকম্পি অজানন্তো মম সরীরে পহটৰাতং জিগুচ্ছসী’’তি তং খন্ধট্ঠিকে গহেত্ৰা ওনমেত্ৰা অত্তনো পাদন্তরেন গমেসি. মাণৰা তং পৰত্তিং আচরিযস্স আচিক্খিংসু. তং সুত্ৰা আচরিযো ‘‘সচ্চং কির, তাত, সেতকেতু চণ্ডালেনাসি পাদন্তরেন গমিতো’’তি? ‘‘আম, আচরিয, সো মং চণ্ডালদাসিপুত্তো দিসামত্তম্পি ন জানাসী’’তি অত্তনো পাদন্তরেন গমেসি, ইদানি দিস্ৰা কত্তব্বং অস্স জানিস্সামীতি কুদ্ধো চণ্ডালপুত্তং অক্কোসি পরিভাসি. অথ নং আচরিযো ‘তাত, সেতকেতু মা তস্স কুজ্ঝি, পণ্ডিতো চণ্ডালদাসিপুত্তো, ন সো তং এতং দিসং পুচ্ছতি, অঞ্ঞং দিসং পুচ্ছি, তযা পন দিট্ঠসুতৰিঞ্ঞাততো অদিট্ঠাসুতাৰিঞ্ঞাতমেৰ বহুতর’’ন্তি ওৰদন্তো দ্ৰে গাথা অভাসি –
৮. ‘‘মা তাত কুজ্ঝি ন হি সাধু কোধো, বহুম্পি তে অদিট্ঠমস্সুতঞ্চ;
মাতা পিতা দিসতা সেতকেতু, আচরিযমাহু দিসতং পসত্থা.
৯. ‘‘অগারিনো অন্নদপানৰত্থদা, অৰ্হাযিকা তম্পি দিসং ৰদন্তি;
এসা দিসা পরমা সেতকেতু, যং পত্ৰা দুক্খী সুখিনো ভৰন্তী’’তি.
তত্থ ন হি সাধু কোধোতি কোধো নাম উপ্পজ্জমানো সুভাসিতদুব্ভাসিতং অত্থানত্থং হিতাহিতং জানিতুং ন দেতীতি ন সাধু ন লদ্ধকো. বহুম্পি তে অদিট্ঠন্তি তযা চক্খুনা অদিট্ঠং সোতেন চ অস্সুতমেৰ বহুতরং. দিসতাতি দিসা. মাতাপিতরো পুত্তানং পুরিমতরং উপ্পন্নত্তা পুরত্থিমদিসা নাম জাতাতি ৰদতি. আচরিযমাহু দিসতং পসত্থাতি আচরিযা পন দক্খিণেয্যত্তা দিসতং পসত্থা দক্খিণা দিসাতি বুদ্ধাদযো অরিযা আহু কথেন্তি দীপেন্তি.
অগারিনোতি গহট্ঠা. অন্নদপানৰত্থদাতি অন্নদা, পানদা, ৰত্থদা চ. অৰ্হাযিকাতি ‘‘এথ দেয্যধম্মং পটিগ্গণ্হথা’’তি পক্কোসনকা. তম্পি দিসং ৰদন্তীতি তম্পি বুদ্ধাদযো অরিযা একং দিসং ৰদন্তি. ইমিনা চতুপচ্চযদাযকা গহট্ঠা পচ্চযে অপদিসিত্ৰা ধম্মিকসমণব্রাহ্মণেহি উপগন্তব্বত্তা একা দিসা নামাতি দীপেতি. অপরো নযো – যে এতে অগারিনো অন্নপানৰত্থদা, তেসং ছকামসগ্গসম্পত্তিদাযকট্ঠেন উপরূপরি অৰ্হাযনতো যে অৰ্হাযিকা ধম্মিকসমণব্রাহ্মণা, তম্পি দিসং ৰদন্তি, বুদ্ধাদযো অরিযা উপরিমদিসং নাম ৰদন্তীতি দীপেতি. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘মাতা পিতা দিসা পুব্বা, আচরিযা দক্খিণা দিসা;
পুত্তদারা দিসা পচ্ছা, মিত্তামচ্চা চ উত্তরা.
‘‘দাসকম্মকরা হেট্ঠা, উদ্ধং সমণব্রাহ্মণা;
এতা দিসা নমস্সেয্য, অলমত্তো কুলে গিহী’’তি. (দী. নি. ৩.২৭৩);
এসা দিসাতি ইদং পন নিব্বানং সন্ধায ৰুত্তং. জাতিআদিনা হি নানপ্পকারেন দুক্খেন দুক্খিতা সত্তা যং পত্ৰা নিদ্দুক্খা সুখিনো ভৰন্তি, এসা এৰ চ সত্তেহি অগতপুব্বা দিসা নাম. তেনেৰ চ নিব্বানং ‘‘পরমা’’তি আহ. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘সমতিত্তিকং অনৰসেসকং, তেলপত্তং যথা পরিহরেয্য;
এৰং সচিত্তমনুরক্খে, পত্থযানো দিসং অগতপুব্ব’’ন্তি. (জা. ১.১.৯৬);
এৰং মহাসত্তো মাণৰস্স দিসা কথেসি. সো পন ‘‘চণ্ডালেনম্হি পাদন্তরেন গমিতো’’তি তস্মিং ঠানে অৰসিত্ৰা তক্কসিলং গন্ত্ৰা দিসাপামোক্খাচরিযস্স সন্তিকে সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৰা আচরিযেন অনুঞ্ঞাতো তক্কসিলতো নিক্খমিত্ৰা সব্বসমযসিপ্পং সিক্খন্তো ৰিচরি. সো একং পচ্চন্তগামং পত্ৰা তং নিস্সায ৰসন্তে পঞ্চসতে তাপসে দিস্ৰা তেসং সন্তিকে পব্বজিত্ৰা যং তে জানন্তি সিপ্পমন্তচরণং, তং উগ্গণ্হিত্ৰা গণসত্থা হুত্ৰা তেহি পরিৰারিতো বারাণসিং গন্ত্ৰা পুনদিৰসে ভিক্খং চরন্তো রাজঙ্গণং অগমাসি. রাজা তাপসানং ইরিযাপথে পসীদিত্ৰা অন্তোনিৰেসনে ভোজেত্ৰা তে অত্তনো উয্যানে ৰসাপেসি. সো একদিৰসং তাপসে পরিৰিসিত্ৰা ‘‘অজ্জ সাযন্হে উয্যানং গন্ত্ৰা অয্যে ৰন্দিস্সামী’’তি আহ.
সেতকেতু উয্যানং গন্ত্ৰা তাপসে সন্নিপাতেত্ৰা ‘‘মারিসা, অজ্জ রাজা আগমিস্সতি, রাজানো চ নাম সকিং আরাধেত্ৰা যাৰতাযুকং সুখং জীৰিতুং সক্কা, অজ্জ একচ্চে ৰগ্গুলিৰতং চরথ, একচ্চে কণ্টকসেয্যং কপ্পেথ, একচ্চে পঞ্চাতপং তপ্পেথ, একচ্চে উক্কুটিকপ্পধানমনুযুঞ্জথ, একচ্চে উদকোরোহণকম্মং করোথ, একচ্চে মন্তে সজ্ঝাযথা’’তি ৰিচারেত্ৰা সযং পক্কসালদ্ৰারে অপস্সযপীঠকে নিসীদিত্ৰা পঞ্চৰণ্ণরঙ্গসমুজ্জলৰাসনং একং পোত্থকং ৰিচিত্রৰণ্ণে আধারকে ঠপেত্ৰা সুসিক্খিতেহি চতূহি পঞ্চহি মাণৰেহি পুচ্ছিতে পুচ্ছিতে পঞ্হে কথেসি. তস্মিং খণে রাজা আগন্ত্ৰা তে মিচ্ছাতপং করোন্তে দিস্ৰা তুট্ঠো সেতকেতুং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো পুরোহিতেন সদ্ধিং সল্লপন্তো ততিযং গাথমাহ –
১০. ‘‘খরাজিনা জটিলা পঙ্কদন্তা, দুম্মক্খরূপা যেমে জপ্পন্তি মন্তে;
কচ্চি নু তে মানুসকে পযোগে, ইদং ৰিদূ পরিমুত্তা অপাযা’’তি.
তত্থ খরাজিনাতি সখুরেহি অজিনচম্মেহি সমন্নাগতা. পঙ্কদন্তাতি দন্তকট্ঠস্স অখাদনেন মলগ্গহিতদন্তা. দুম্মক্খরূপাতি অনঞ্জিতামণ্ডিতলূখনিৰাসনপারুপনা মালাগন্ধৰিলেপনৰজ্জিতা, কিলিট্ঠরূপাতি ৰুত্তং হোতি. যেমে জপ্পন্তীতি যে ইমে মন্তে সজ্ঝাযন্তি. মানুসকে পযোগেতি মনুস্সেহি কত্তব্বপযোগে ঠিতা. ইদং ৰিদূ পরিমুত্তা অপাযাতি ইমস্মিং পযোগে ঠত্ৰা ইমং লোকং ৰিদিত্ৰা পাকটং কত্ৰা ‘‘কচ্চি এতে ইসযো চতূহি অপাযেহি মুত্তা’’তি পুচ্ছতি.
তং সুত্ৰা পুরোহিতো চতুত্থং গাথমাহ –
১১. ‘‘পাপানি কম্মানি করিত্ৰ রাজ, বহুস্সুতো চে ন চরেয্য ধম্মং;
সহস্সৰেদোপি ন তং পটিচ্চ, দুক্খা পমুঞ্চে চরণং অপত্ৰা’’তি.
তত্থ করিত্ৰাতি কত্ৰা. চরণন্তি সহ সীলেন অট্ঠ সমাপত্তিযো. ইদং ৰুত্তং হোতি. মহারাজ, ‘‘অহং বহুস্সুতোম্হী’’তি সহস্সৰেদোপি চে তিৰিধং সুচরিতধম্মং ন চরেয্য, পাপানেৰ করেয্য, সো তানি পাপানি কম্মানি কত্ৰা তং বাহুসচ্চং পটিচ্চ সীলসমাপত্তিসঙ্খাতং চরণং অপ্পত্ৰা দুক্খা ন পমুঞ্চে, অপাযদুক্খতো ন মুচ্চতেৰাতি.
তং সুত্ৰা রাজা তাপসেসু পসাদং হরি. ততো সেতকেতু চিন্তেসি ‘‘ইমস্স রঞ্ঞো তাপসেসু পসাদো উদপাদি, তং পনেস পুরোহিতো ৰাসিযা পহরিত্ৰা ৰিয ছিন্দি, মযা এতেন সদ্ধিং কথেতুং ৰট্টতী’’তি. সো তেন সদ্ধিং কথেন্তো পঞ্চমং গাথমাহ –
১২. ‘‘সহস্সৰেদোপি ন তং পটিচ্চ, দুক্খা পমুঞ্চে চরণং অপত্ৰা;
মঞ্ঞামি ৰেদা অফলা ভৰন্তি, সসংযমং চরণমেৰ সচ্চ’’ন্তি.
তস্সত্থো – সচে সহস্সৰেদোপি তং বাহুসচ্চং পটিচ্চ চরণং অপ্পত্ৰা অত্তানং দুক্খা ন পমুঞ্চে, এৰং সন্তে অহং মঞ্ঞামি ‘‘তযো ৰেদা অফলা হোন্তি, সসীলং সমাপত্তিচরণমেৰ সচ্চং হোতী’’তি.
তং সুত্ৰা পুরোহিতো ছট্ঠং গাথমাহ –
১৩. ‘‘ন হেৰ ৰেদা অফলা ভৰন্তি, সসংযমং চরণমেৰ সচ্চং;
কিত্তিঞ্হি পপ্পোতি অধিচ্চ ৰেদে, সন্তিং পুণেতি চরণেন দন্তো’’তি.
তস্সত্থো – তযো ৰেদা অফলা ন ভৰন্তি, সসংযমং চরণমেৰ সচ্চং সেয্যং উত্তমং পৰরং ন হেৰ হোতি. কিংকারণা? কিত্তিঞ্হি পপ্পোতি অধিচ্চ ৰেদেতি তযো ৰেদে অধিচ্চ দিট্ঠধম্মে কিত্তিমত্তং যসমত্তং লাভমত্তং লভতি, ইতো পরং অঞ্ঞং নত্থি, তস্মা ন তে অফলা. সন্তিং পুণেতি চরণেন দন্তোতি সীলে পতিট্ঠায সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৰা সমাপত্তিপদট্ঠানং ৰিপস্সনং ৰড্ঢেন্তো অচ্চন্তং সন্তং নিব্বানং নাম তং এতি পাপুণাতি.
ইতি পুরোহিতো সেতকেতুনো ৰাদং ভিন্দিত্ৰা তে সব্বে গিহী কারেত্ৰা ফলকাৰুধানি গাহাপেত্ৰা মহন্ততরকে কত্ৰা রঞ্ঞো উপট্ঠাকে কারেসি. অযং কির মহন্ততরকানং ৰংসো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সেতকেতু কুহকভিক্খু অহোসি, চণ্ডালো সারিপুত্তো, রাজা আনন্দো, পুরোহিতো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.
সেতকেতুজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.
[৩৭৮] ৩. দরীমুখজাতকৰণ্ণনা
পঙ্কো চ কামাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো মহাভিনিক্খমনং আরব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৰত্থু হেট্ঠা কথিতমেৰ.
অতীতে রাজগহনগরে মগধরাজা নাম রজ্জং কারেসি. তদা বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি, ব্রহ্মদত্তকুমারোতিস্স নামং অকংসু. তস্স জাতদিৰসেযেৰ পুরোহিতস্সপি পুত্তো জাযি, তস্স মুখং অতিৰিয সোভতি, তেনস্স দরীমুখোতি নামং অকংসু. তে উভোপি রাজকুলেযেৰ সংৰড্ঢা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযসহাযা হুত্ৰা সোল়সৰস্সকালে তক্কসিলং গন্ত্ৰা সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৰা ‘‘সব্বসমযসিপ্পঞ্চ সিক্খিস্সাম, দেসচারিত্তঞ্চ জানিস্সামা’’তি গামনিগমাদীসু চরন্তা বারাণসিং পত্ৰা দেৰকুলে ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে বারাণসিং ভিক্খায পৰিসিংসু. তত্থ একস্মিং কুলে ‘‘ব্রাহ্মণে ভোজেত্ৰা ৰাচনকং দস্সামা’’তি পাযাসং পচিত্ৰা আসনানি পঞ্ঞত্তানি হোন্তি. মনুস্সা তে উভোপি ভিক্খায চরন্তে দিস্ৰা ‘‘ব্রাহ্মণা আগতা’’তি গেহং পৰেসেত্ৰা মহাসত্তস্স আসনে সুদ্ধৰত্থং পঞ্ঞাপেসুং, দরীমুখস্স আসনে রত্তকম্বলং. দরীমুখো তং নিমিত্তং দিস্ৰা ‘‘অজ্জ ময্হং সহাযো বারাণসিরাজা ভৰিস্সতি, অহং সেনাপতী’’তি অঞ্ঞাসি. তে তত্থ ভুঞ্জিত্ৰা ৰাচনকং গহেত্ৰা মঙ্গলং ৰত্ৰা নিক্খম্ম তং রাজুয্যানং অগমংসু. তত্থ মহাসত্তো মঙ্গলসিলাপট্টে নিপজ্জি, দরীমুখো পনস্স পাদে পরিমজ্জন্তো নিসীদি.
তদা বারাণসিরঞ্ঞো মতস্স সত্তমো দিৰসো হোতি. পুরোহিতো রঞ্ঞো সরীরকিচ্চং কত্ৰা অপুত্তকে রজ্জে সত্তমে দিৰসে ফুস্সরথং ৰিস্সজ্জেসি. ফুস্সরথৰিস্সজ্জনকিচ্চং মহাজনকজাতকে (জা. ২.২২.১২৩ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি. ফুস্সরথো নগরা নিক্খমিত্ৰা চতুরঙ্গিনিযা সেনায পরিৰুতো অনেকসতেহি তূরিযেহি ৰজ্জমানেহি উয্যানদ্ৰারং পাপুণি. দরীমুখো তূরিযসদ্দং সুত্ৰা ‘‘সহাযস্স মে ফুস্সরথো আগচ্ছতি, অজ্জেৰেস রাজা হুত্ৰা ময্হং সেনাপতিট্ঠানং দস্সতি, কো মে ঘরাৰাসেনত্থো, নিক্খমিত্ৰা পব্বজিস্সামী’’তি বোধিসত্তং অনামন্তেত্ৰাৰ একমন্তং গন্ত্ৰা পটিচ্ছন্নে অট্ঠাসি. পুরোহিতো উয্যানদ্ৰারে রথং ঠপেত্ৰা উয্যানং পৰিট্ঠো বোধিসত্তং মঙ্গলসিলাপট্টে নিপন্নং দিস্ৰা পাদেসু লক্খণানি ওলোকেত্ৰা ‘‘অযং পুঞ্ঞৰা সত্তো দ্ৰিসহস্সদীপপরিৰারানং চতুন্নম্পি মহাদীপানং রজ্জং কারেতুং সমত্থো, ধিতি পনস্স কীদিসা’’তি সব্বতূরিযানি পগ্গণ্হাপেসি. বোধিসত্তো পবুজ্ঝিত্ৰা মুখতো সাটকং অপনেত্ৰা মহাজনং ওলোকেত্ৰা পুন সাটকেন মুখং পটিচ্ছাদেত্ৰা থোকং নিপজ্জিত্ৰা পস্সদ্ধদরথো উট্ঠায সিলাপট্টে পল্লঙ্কেন নিসীদি. পুরোহিতো জাণুকেন পতিট্ঠায ‘‘দেৰ, রজ্জং তুম্হাকং পাপুণাতী’’তি আহ. ‘‘অপুত্তকং ভণে রজ্জ’’ন্তি. ‘‘আম, দেৰা’’তি. ‘‘তেন হি সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. তে তস্স উয্যানেযেৰ অভিসেকং অকংসু. সো যসমহন্ততায দরীমুখং অসরিত্ৰাৰ রথং অভিরুয্হ মহাজনপরিৰুতো নগরং পৰিসিত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা রাজদ্ৰারে ঠিতোৰ অমচ্চানং ঠানন্তরানি ৰিচারেত্ৰা পাসাদং অভিরুহি.
তস্মিং খণে দরীমুখো ‘‘সুঞ্ঞং দানি উয্যান’’ন্তি আগন্ত্ৰা মঙ্গলসিলায নিসীদি, অথস্স পুরতো পণ্ডুপলাসং পতি. সো তস্মিংযেৰ পণ্ডুপলাসে খযৰযং পট্ঠপেত্ৰা তিলক্খণং সম্মসিত্ৰা পথৰিং উন্নাদেন্তো পচ্চেকবোধিং নিব্বত্তেসি. তস্স তঙ্খণঞ্ঞেৰ গিহিলিঙ্গং অন্তরধাযি, ইদ্ধিমযপত্তচীৰরং আকাসতো ওতরিত্ৰা সরীরে পটিমুঞ্চি. তাৰদেৰ অট্ঠপরিক্খারধরো ইরিযাপথসম্পন্নো ৰস্সসট্ঠিকত্থেরো ৰিয হুত্ৰা ইদ্ধিযা আকাসে উপ্পতিত্ৰা হিমৰন্তপদেসে নন্দমূলকপব্ভারং অগমাসি. বোধিসত্তোপি ধম্মেন রজ্জং কারেসি, যসমহন্ততায পন যসেন পমত্তো হুত্ৰা চত্তালীস ৰস্সানি দরীমুখং ন সরি, চত্তালীসে পন সংৰচ্ছরে অতীতে তং সরিত্ৰা ‘‘ময্হং সহাযো দরীমুখো নাম অত্থি, কহং নু খো সো’’তি তং দট্ঠুকামো অহোসি. সো ততো পট্ঠায অন্তেপুরেপি পরিসমজ্ঝেপি ‘‘কহং নু খো ময্হং সহাযো দরীমুখো, যো মে তস্স ৰসনট্ঠানং কথেতি, মহন্তমস্স যসং দস্সামী’’তি ৰদতি. এৰং তস্স পুনপ্পুনং তং সরন্তস্সেৰ অঞ্ঞানি দস সংৰচ্ছরানি অতিক্কন্তানি.
দরীমুখপচ্চেকবুদ্ধোপি পঞ্ঞাসৰস্সচ্চযেন আৰজ্জেন্তো ‘‘মং খো সহাযো সরতী’’তি ঞত্ৰা ‘‘ইদানি সো মহল্লকো পুত্তধীতাদীহি ৰুদ্ধিপ্পত্তো, গন্ত্ৰা ধম্মং কথেত্ৰা পব্বাজেস্সামি ন’’ন্তি ইদ্ধিযা আকাসেন আগন্ত্ৰা উয্যানে ওতরিত্ৰা সুৰণ্ণপটিমা ৰিয সিলাপট্টে নিসীদি. উয্যানপালো তং দিস্ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ভন্তে, কুতো তুম্হে এথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘নন্দমূলকপব্ভারতো’’তি. ‘‘কে নাম তুম্হে’’তি? ‘‘দরীমুখপচ্চেকবুদ্ধো নামাহং, আৰুসো’’তি. ‘‘ভন্তে, অম্হাকং রাজানং জানাথা’’তি? ‘‘আম জানামি, গিহিকালে নো সহাযো’’তি. ‘‘ভন্তে, রাজা তুম্হে দট্ঠুকামো, কথেস্সামি তস্স তুম্হাকং আগতভাৰ’’ন্তি. ‘‘গচ্ছ কথেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি ৰত্ৰা তুরিততুরিতোৰ গন্ত্ৰা তস্স সিলাপট্টে নিসিন্নভাৰং রঞ্ঞো কথেসি. রাজা ‘‘আগতো কির মে সহাযো, পস্সিস্সামি ন’’ন্তি রথং আরুয্হ মহন্তেন পরিৰারেন উয্যানং গন্ত্ৰা পচ্চেকবুদ্ধং ৰন্দিত্ৰা পটিসন্থারং কত্ৰা একমন্তং নিসীদি. অথ নং পচ্চেকবুদ্ধো ‘‘কিং, ব্রহ্মদত্ত, ধম্মেন রজ্জং কারেসি, অগতিগমনং ন গচ্ছসি, ধনত্থায লোকং ন পীল়েসি, দানাদীনি পুঞ্ঞানি করোসী’’তিআদীনি ৰদন্তো পটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘ব্রহ্মদত্ত, মহল্লকোসি, এতরহি কামে পহায পব্বজিতুং তে সমযো’’তি ৰত্ৰা তস্স ধম্মং দেসেন্তো পঠমং গাথমাহ –
১৪. ‘‘পঙ্কো চ কামা পলিপো চ কামা, ভযঞ্চ মেতং তিমূলং পৰুত্তং;
রজো চ ধূমো চ মযা পকাসিতা, হিত্ৰা তুৰং পব্বজ ব্রহ্মদত্তা’’তি.
তত্থ পঙ্কোতি উদকে জাতানি তিণসেৰালকুমুদগচ্ছাদীনি অধিপ্পেতানি. যথা হি উদকং তরন্তং তানি লগ্গাপেন্তি সজ্জাপেন্তি, তথা সংসারসাগরং তরন্তস্স যোগাৰচরস্স পঞ্চ কামগুণা সব্বে ৰা পন ৰত্থুকামকিলেসকামা লগ্গাপনৰসেন পঙ্কো নাম. ইমস্মিঞ্হি পঙ্কে আসত্তা ৰিসত্তা দেৰাপি মনুস্সাপি তিরচ্ছানাপি কিলমন্তি রোদন্তি পরিদেৰন্তি. পলিপো চ কামাতি পলিপো ৰুচ্চতি মহাকদ্দমো, যম্হি লগ্গা সূকরমিগাদযোপি সীহাপি ৰারণাপি অত্তানং উদ্ধরিত্ৰা গন্তুং ন সক্কোন্তি, ৰত্থুকামকিলেসকামাপি তংসরিক্খতায ‘‘পলিপা’’তি ৰুত্তা. পঞ্ঞৰন্তোপি হি সত্তা তেসু কামেসু সকিং লগ্গকালতো পট্ঠায তে কামে পদালেত্ৰা সীঘং উট্ঠায অকিঞ্চনং অপলিবোধং রমণীযং পব্বজ্জং উপগন্তুং ন সক্কোন্তি. ভযঞ্চ মেতন্তি ভযঞ্চ এতং, ম-কারো ব্যঞ্জনসন্ধিৰসেন ৰুত্তো. তিমূলন্তি তীহি মূলেহি পতিট্ঠিতং ৰিয অচলং. বলৰভযস্সেতং নামং. পৰুত্তন্তি মহারাজ, এতে কামা নাম দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকস্স অত্তানুৰাদভযাদিকস্স চেৰ দ্ৰত্তিংসকম্মকরণছনৰুতিরোগৰসপ্পৰত্তস্স চ ভযস্স পচ্চযট্ঠেন বলৰভযন্তি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধবুদ্ধসাৰকেহি চেৰ সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তেহি চ পৰুত্তং কথিতং, দীপিতন্তি অত্থো. অথ ৰা ভযঞ্চ মেতন্তি ভযঞ্চ মযা এতং তিমূলং পৰুত্তন্তি এৰঞ্চেত্থ অত্থো দট্ঠব্বোযেৰ.
রজো চ ধূমো চাতি রজধূমসদিসত্তা ‘‘রজো’’তি চ ‘‘ধূমো’’তি চ মযা পকাসিতা. যথা হি সুন্হাতস্স সুৰিলিত্তালঙ্কতস্স পুরিসস্স সরীরে সুখুমরজং পতিতং, তং সরীরং দুব্বণ্ণং সোভারহিতং কিলিট্ঠং করোতি, এৰমেৰ ইদ্ধিবলেন আকাসেন আগন্ত্ৰা চন্দো ৰিয চ সূরিযো ৰিয চ লোকে পঞ্ঞাতাপি সকিং কামরজস্স অন্তো পতিতকালতো পট্ঠায গুণৰণ্ণগুণসোভাগুণসুদ্ধীনং উপহতত্তা দুব্বণ্ণা সোভারহিতা কিলিট্ঠাযেৰ হোন্তি. যথা চ ধূমেন পহটকালতো পট্ঠায সুপরিসুদ্ধাপি ভিত্তি কাল়ৰণ্ণা হোতি, এৰং অতিপরিসুদ্ধঞ্ঞাণাপি কামধূমেন পহটকালতো পট্ঠায গুণৰিনাসপ্পত্তিযা মহাজনমজ্ঝে কাল়কাৰ হুত্ৰা পঞ্ঞাযন্তি. ইতি রজধূমসরিক্খতায এতে কামা ‘‘রজো চ ধূমো চা’’তি মযা তুয্হং পকাসিতা, তস্মা ইমে কামে হিত্ৰা তুৰং পব্বজ ব্রহ্মদত্তাতি রাজানং পব্বজ্জায উস্সাহং জনেতি.
তং সুত্ৰা রাজা কিলেসেহি অত্তনো বদ্ধভাৰং কথেন্তো দুতিযং গাথমাহ –
১৫. ‘‘গধিতো চ রত্তো চ অধিমুচ্ছিতো চ, কামেস্ৰহং ব্রাহ্মণ ভিংসরূপং;
তং নুস্সহে জীৰিকত্থো পহাতুং, কাহামি পুঞ্ঞানি অনপ্পকানী’’তি.
তত্থ গধিতোতি অভিজ্ঝাকাযগন্থেন বদ্ধো. রত্তোতি পকতিজহাপনেন রাগেন রত্তো. অধিমুচ্ছিতোতি অতিৰিয মুচ্ছিতো. কামেস্ৰহন্তি দুৰিধেসুপি কামেসু অহং. ব্রাহ্মণাতি দরীমুখপচ্চেকবুদ্ধং আলপতি. ভিংসরূপন্তি বলৰরূপং. তং নুস্সহেতি তং দুৰিধম্পি কামং ন উস্সহামি ন সক্কোমি. জীৰিকত্থো পহাতুন্তি ইমায জীৰিকায অত্থিকো অহং তং কামং পহাতুং ন সক্কোমীতি ৰদতি. কাহামি পুঞ্ঞানীতি ইদানি দানসীলউপোসথকম্মসঙ্খাতানি পুঞ্ঞানি অনপ্পকানি বহূনি করিস্সামীতি.
এৰং কিলেসকামো নামেস সকিং অল্লীনকালতো পট্ঠায অপনেতুং ন সক্কোতি, যেন সংকিলিট্ঠচিত্তো মহাপুরিসো পচ্চেকবুদ্ধেন পব্বজ্জায গুণে কথিতেপি ‘‘পব্বজিতুং ন সক্কোমী’’তি আহ. যোযং দীপঙ্করপাদমূলে অত্তনি সম্ভৰেন ঞাণেন বুদ্ধকরধম্মে ৰিচিনন্তো ততিযং নেক্খম্মপারমিং দিস্ৰা –
‘‘ইমং ত্ৰং ততিযং তাৰ, দল়্হং কত্ৰা সমাদিয;
নেক্খম্মপারমিতং গচ্ছ, যদি বোধিং পত্তুমিচ্ছসি.
‘‘যথা অন্দুঘরে পুরিসো, চিরৰুত্থো দুখট্টিতো;
ন তত্থ রাগং জনেতি, মুত্তিংযেৰ গৰেসতি.
‘‘তথেৰ ত্ৰং সব্বভৰে, পস্স অন্দুঘরে ৰিয;
নেক্খম্মাভিমুখো হুত্ৰা, সম্বোধিং পাপুণিস্সসী’’তি. –
এৰং নেক্খম্মে গুণং পরিকিত্তেসি, সো পচ্চেকবুদ্ধেন পব্বজ্জায ৰণ্ণং ৰত্ৰা ‘‘কিলেসে ছড্ডেত্ৰা সমণো হোহী’’তি ৰুচ্চমানোপি ‘‘নাহং কিলেসে ছড্ডেত্ৰা সমণো ভৰিতুং সক্কোমী’’তি ৰদতি.
ইমস্মিং কির লোকে অট্ঠ উম্মত্তকা নাম. তেনাহু পোরাণা ‘‘অট্ঠ পুগ্গলা উম্মত্তকসঞ্ঞং পটিলভন্তি, কামুম্মত্তকো লোভৰসং গতো, কোধুম্মত্তকো দোসৰসং গতো, দিট্ঠুম্মত্তকো ৰিপল্লাসৰসং গতো, মোহুম্মত্তকো অঞ্ঞাণৰসং গতো, যক্খুম্মত্তকো যক্খৰসং গতো, পিত্তুম্মত্তকো পিত্তৰসং গতো, সুরুম্মত্তকো পানৰসং গতো, ব্যসনুম্মত্তকো সোকৰসং গতো’’তি. ইমেসু অট্ঠসু উম্মত্তকেসু মহাসত্তো ইমস্মিং জাতকে কামুম্মত্তকো হুত্ৰা লোভৰসং গতো পব্বজ্জায গুণং ন অঞ্ঞাসি.
এৰং অনত্থকারকং পন ইমং গুণপরিধংসকং লোভজাতং কস্মা সত্তা পরিমুঞ্চিতুং ন সক্কোন্তীতি? অনমতগ্গে সংসারে অনেকানি কপ্পকোটিসতসহস্সানি একতো বন্ধিতভাৰেন. এৰং সন্তেপি তং পণ্ডিতা ‘‘অপ্পস্সাদা কামা’’তিআদীনং অনেকেসং পচ্চৰেক্খণানং ৰসেন পজহন্তি. তেনেৰ দরীমুখপচ্চেকবুদ্ধো মহাসত্তেন ‘‘পব্বজিতুং ন সক্কোমী’’তি ৰুত্তেপি ধুরনিক্খেপং অকত্ৰা উত্তরিম্পি ওৰদন্তো দ্ৰে গাথা আহ.
১৬. ‘‘যো অত্থকামস্স হিতানুকম্পিনো, ওৰজ্জমানো ন করোতি সাসনং;
ইদমেৰ সেয্যো ইতি মঞ্ঞমানো, পুনপ্পুনং গব্ভমুপেতি মন্দো.
১৭. ‘‘সো ঘোররূপং নিরযং উপেতি, সুভাসুভং মুত্তকরীসপূরং;
সত্তা সকাযে ন জহন্তি গিদ্ধা, যে হোন্তি কামেসু অৰীতরাগা’’তি.
তত্থ অত্থকামস্সাতি ৰুড্ঢিকামস্স. হিতানুকম্পিনোতি হিতেন মুদুচিত্তেন অনুকম্পন্তস্স. ওৰজ্জমানোতি ওৰদিযমানো. ইদমেৰ সেয্যোতি যং অত্তনা গহিতং অসেয্যং অনুত্তমম্পি সমানং, তং ইদমেৰ সেয্যো ইতি মঞ্ঞমানো. মন্দোতি সো অঞ্ঞাণপুগ্গলো মাতুকুচ্ছিযং ৰাসং নাতিক্কমতি, পুনপ্পুনং গব্ভং উপেতিযেৰাতি অত্থো.
সো ঘোররূপন্তি মহারাজ, সো মন্দো তং মাতুকুচ্ছিং উপেন্তো ঘোররূপং দারুণজাতিকং নিরযং উপেতি নাম. মাতুকুচ্ছি হি নিরস্সাদট্ঠেন ইধ ‘‘নিরযো’’তি ৰুত্তো, ‘‘চতুকুট্টিকনিরযো’’তি ৰুচ্চতি. ‘‘চতুকুট্টিকনিরযো নাম কতরো’’তি ৰুত্তে মাতুকুচ্ছিমেৰ ৰত্তুং ৰট্টতি. অৰীচিমহানিরযে নিব্বত্তসত্তস্স হি অপরাপরং আধাৰনপরিধাৰনং হোতিযেৰ, তস্মা তং ‘‘চতুকুট্টিকনিরযো’’তি ৰত্তুং ন লব্ভতি, মাতুকুচ্ছিযং পন নৰ ৰা দস ৰা মাসে চতূহিপি পস্সেহি ইতো চিতো চ ধাৰিতুং নাম ন সক্কা, অতিসম্বাধে ওকাসে চতুকোটেন চতুসঙ্কুটিতেনেৰ হুত্ৰা অচ্ছিতব্বং, তস্মা এস ‘‘চতুকুট্টিকনিরযো’’তি ৰুচ্চতি.
সুভাসুভন্তি সুভানং অসুভং. সুভানঞ্হি সংসারভীরুকানং যোগাৰচরকুলপুত্তানং মাতুকুচ্ছি একন্তং অসুভসম্মতো. তেন ৰুত্তং –
‘‘অজঞ্ঞং জঞ্ঞসঙ্খাতং, অসুচিং সুচিসম্মতং;
নানাকুণপপরিপূরং, জঞ্ঞরূপং অপস্সতো.
‘‘ধিরত্থুমং আতুরং পূতিকাযং, জেগুচ্ছিযং অস্সুচিং ব্যাধিধম্মং;
যত্থপ্পমত্তা অধিমুচ্ছিতা পজা, হাপেন্তি মগ্গং সুগতূপপত্তিযা’’তি. (জা. ১.৩.১২৮-১২৯);
সত্তাতি আসত্তা ৰিসত্তা লগ্গা লগ্গিতা সকাযে ন জহন্তীতি তং মাতুকুচ্ছিং ন পরিচ্চজন্তি. গিদ্ধাতি গধিতা. যে হোন্তীতি যে কামেসু অৰীতরাগা হোন্তি, তে এতং গব্ভৰাসং ন জহন্তীতি.
এৰং দরীমুখপচ্চেকবুদ্ধো গব্ভওক্কন্তিমূলকঞ্চ, পরিহারমূলকঞ্চ দুক্খং দস্সেত্ৰা ইদানি গব্ভৰুট্ঠানমূলকং দস্সেতুং দিযড্ঢগাথমাহ.
১৮. ‘‘মীল়্হেন লিত্তা রুহিরেন মক্খিতা, সেম্হেন লিত্তা উপনিক্খমন্তি;
যং যঞ্হি কাযেন ফুসন্তি তাৰদে, সব্বং অসাতং দুখমেৰ কেৰলং.
১৯. ‘‘দিস্ৰা ৰদামি ন হি অঞ্ঞতো সৰং, পুব্বেনিৰাসং বহুকং সরামী’’তি.
তত্থ মীল়্হেন লিত্তাতি মহারাজ, ইমে সত্তা মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমন্তা ন চতুজ্জাতিগন্ধেহি ৰিলিম্পিত্ৰা সুরভিমালং পিল়ন্ধিত্ৰা নিক্খমন্তি, পুরাণগূথেন পন মক্খিতা পলিবুদ্ধা হুত্ৰা নিক্খমন্তি. রুহিরেন মক্খিতাতি রত্তলোহিতচন্দনানুলিত্তাপি চ হুত্ৰা ন নিক্খমন্তি, রত্তলোহিতমক্খিতা পন হুত্ৰা নিক্খমন্তি. সেম্হেন লিত্তাতি ন চাপি সেতচন্দনৰিলিত্তা নিক্খমন্তি, বহলপিচ্ছিলসেম্হলিত্তা পন হুত্ৰা নিক্খমন্তি. ইত্থীনঞ্হি গব্ভৰুট্ঠানকালে এতা অসুচিযো নিক্খমন্তি. তাৰদেতি তস্মিং সমযে. ইদং ৰুত্তং হোতি – মহারাজ, ইমে সত্তা তস্মিং মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমনসমযে এৰং মীল়্হাদিলিত্তা নিক্খমন্তা যং যং নিক্খমনমগ্গপদেসং ৰা হত্থং ৰা পাদং ৰা ফুসন্তি, তং সব্বং অসাতং অমধুরং কেৰলং অসম্মিস্সং দুক্খমেৰ ফুসন্তি, সুখং নাম তেসং তস্মিং সমযে নত্থীতি.
দিস্ৰা ৰদামি ন হি অঞ্ঞতো সৰন্তি মহারাজ, অহং ইমং এত্তকং ৰদন্তো ন অঞ্ঞতো সৰং, অঞ্ঞস্স সমণস্স ৰা ব্রাহ্মণস্স ৰা তং সুত্ৰা ন ৰদামি, অত্তনো পন পচ্চেকবোধিঞাণেন দিস্ৰা পটিৰিজ্ঝিত্ৰা পচ্চক্খং কত্ৰা ৰদামীতি অত্থো. পুব্বেনিৰাসং বহুকন্তি ইদং অত্তনো আনুভাৰং দস্সেন্তো আহ. ইদং ৰুত্তং হোতি – মহারাজ, অহঞ্হি পুব্বে নিৰুত্থক্খন্ধপটিপাটিসঙ্খাতং পুব্বেনিৰাসং বহুকং সরামি, সতসহস্সকপ্পাধিকানি দ্ৰে অসঙ্খ্যেয্যানি সরামীতি.
ইদানি সত্থা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা ‘‘এৰং সো পচ্চেকবুদ্ধো রাজানং সুভাসিতকথায সঙ্গণ্হী’’তি ৰত্ৰা ওসানে উপড্ঢগাথমাহ –
‘‘চিত্রাহি গাথাহি সুভাসিতাহি, দরীমুখো নিজ্ঝাপযি সুমেধ’’ন্তি.
তত্থ চিত্রাহীতি অনেকত্থসন্নিস্সিতাহি. সুভাসিতাহীতি সুকথিতাহি. দরীমুখো নিজ্ঝাপযি সুমেধন্তি ভিক্খৰে, সো দরীমুখপচ্চেকবুদ্ধো তং সুমেধং সুন্দরপঞ্ঞং কারণাকারণজাননসমত্থং রাজানং নিজ্ঝাপেসি সঞ্ঞাপেসি, অত্তনো ৰচনং গণ্হাপেসীতি অত্থো.
এৰং পচ্চেকবুদ্ধো কামেসু দোসং দস্সেত্ৰা অত্তনো ৰচনং গাহাপেত্ৰা ‘‘মহারাজ, ইদানি পব্বজ ৰা মা ৰা, মযা পন তুয্হং কামেসু আদীনৰো পব্বজ্জায চ আনিসংসো কথিতো, ত্ৰং অপ্পমত্তো হোহী’’তি ৰত্ৰা সুৰণ্ণরাজহংসো ৰিয আকাসে উপ্পতিত্ৰা ৰলাহকগব্ভং মদ্দন্তো নন্দমূলকপব্ভারমেৰ গতো. মহাসত্তো দসনখসমোধানসমুজ্জলং অঞ্জলিং সিরস্মিং ঠপেত্ৰা নমস্সমানো তস্মিং দস্সনৰিসযে অতীতে জেট্ঠপুত্তং পক্কোসাপেত্ৰা রজ্জং পটিচ্ছাপেত্ৰা মহাজনস্স রোদন্তস্স পরিদেৰন্তস্স কামে পহায হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা পণ্ণসালং মাপেত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা ন চিরস্সেৰ অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৰা আযুপরিযোসানে ব্রহ্মলোকূপগো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে বহূ সোতাপন্নাদযো অহেসুং. তদা রাজা অহমেৰ অহোসিন্তি.
দরীমুখজাতকৰণ্ণনা ততিযা.
[৩৭৯] ৪. নেরুজাতকৰণ্ণনা
কাকোলা কাকসঙ্ঘা চাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. সো কির সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা একং পচ্চন্তগামং অগমাসি. মনুস্সা তস্স ইরিযাপথে পসীদিত্ৰা তং ভোজেত্ৰা পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা অরঞ্ঞে পণ্ণসালং কত্ৰা তত্থ ৰসাপেসুং, অতিৰিয চস্স সক্কারং করিংসু. অথেকে সস্সতৰাদা আগমংসু. তে তেসং ৰচনং সুত্ৰা থেরস্স ৰাদং ৰিস্সজ্জেত্ৰা সস্সতৰাদং গহেত্ৰা তেসঞ্ঞেৰ সক্কারং করিংসু. ততো উচ্ছেদৰাদা আগমংসু তে সস্সতৰাদং ৰিস্সজ্জেত্ৰা উচ্ছেদৰাদমেৰ গণ্হিংসু. অথঞ্ঞে অচেলকা আগমিংসু. তে উচ্ছেদৰাদং ৰিস্সজ্জেত্ৰা অচেলকৰাদং গণ্হিংসু. সো তেসং গুণাগুণং অজানন্তানং মনুস্সানং সন্তিকে দুক্খেন ৰসিত্ৰা ৰুত্থৰস্সো পৰারেত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা কতপটিসন্থারো ‘‘কহং ৰস্সংৰুত্থোসী’’তি ৰুত্তে ‘‘পচ্চন্তং নিস্সায, ভন্তে’’তি ৰত্ৰা ‘‘সুখং ৰুত্থোসী’’তি পুট্ঠো ‘‘ভন্তে, গুণাগুণং অজানন্তানং সন্তিকে দুক্খং ৰুত্থোস্মী’’তি আহ. সত্থা ‘‘ভিক্খু পোরাণকপণ্ডিতা তিরচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তাপি গুণাগুণং অজানন্তেহি সদ্ধিং একদিৰসম্পি ন ৰসিংসু, ত্ৰং অত্তনো গুণাগুণং অজাননট্ঠানে কস্মা ৰসী’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সুৰণ্ণহংসযোনিযং নিব্বত্তি, কনিট্ঠভাতাপিস্স অত্থি. তে চিত্তকূটপব্বতে ৰসন্তা হিমৰন্তপদেসে সযংজাতসালিং খাদন্তি. তে একদিৰসং তত্থ চরিত্ৰা চিত্তকূটং আগচ্ছন্তা অন্তরামগ্গে একং নেরুং নাম কঞ্চনপব্বতং দিস্ৰা তস্স মত্থকে নিসীদিংসু. তং পন পব্বতং নিস্সায ৰসন্তা সকুণসঙ্ঘা চতুপ্পদা চ গোচরভূমিযং নানাৰণ্ণা হোন্তি, পব্বতং পৰিট্ঠকালতো পট্ঠায তে সব্বে তস্সোভাসেন সুৰণ্ণৰণ্ণা হোন্তি. তং দিস্ৰা বোধিসত্তস্স কনিট্ঠো তং কারণং অজানিত্ৰা ‘‘কিং নু খো এত্থ কারণ’’ন্তি ভাতরা সদ্ধিং সল্লপন্তো দ্ৰে গাথা অভাসি –
২০. ‘‘কাকোলা কাকসঙ্ঘা চ, মযঞ্চ পততং ৰরা;
সব্বেৰ সদিসা হোম, ইমং আগম্ম পব্বতং.
২১. ‘‘ইধ সীহা চ ব্যগ্ঘা চ, সিঙ্গালা চ মিগাধমা;
সব্বেৰ সদিসা হোন্তি, অযং কো নাম পব্বতো’’তি.
তত্থ কাকোলাতি ৰনকাকা. কাকসঙ্ঘাতি পকতিকাকসঙ্ঘা চ. পততং ৰরাতি পক্খীনং সেট্ঠা. সদিসা হোমাতি সদিসৰণ্ণা হোম.
তস্স ৰচনং সুত্ৰা বোধিসত্তো ততিযং গাথমাহ –
২২. ‘‘ইমং নেরূতি জানন্তি, মনুস্সা পব্বতুত্তমং;
ইধ ৰণ্ণেন সম্পন্না, ৰসন্তি সব্বপাণিনো’’তি.
তত্থ ইধ ৰণ্ণেনাতি ইমস্মিং নেরুপব্বতে ওভাসেন ৰণ্ণসম্পন্না হুত্ৰা.
তং সুত্ৰা কনিট্ঠো সেসগাথা অভাসি –
২৩. ‘‘অমাননা যত্থ সিযা, অন্তানং ৰা ৰিমাননা;
হীনসম্মাননা ৰাপি, ন তত্থ ৰিসতিংৰসে.
২৪. ‘‘যত্থালসো চ দক্খো চ, সূরো ভীরু চ পূজিযা;
ন তত্থ সন্তো ৰসন্তি, অৰিসেসকরে নরে.
২৫. ‘‘নাযং নেরু ৰিভজতি, হীনউক্কট্ঠমজ্ঝিমে;
অৰিসেসকরো নেরু, হন্দ নেরুং জহামসে’’তি.
তত্থ পঠমগাথায অযমত্থো – যত্থ সন্তানং পণ্ডিতানং সীলসম্পন্নানং মাননস্স অভাৰেন অমাননা অৰমঞ্ঞনা চ অৰমানৰসেন ৰিমাননা ৰা হীনানং ৰা দুস্সীলানং সম্মাননা সিযা, তত্থ নিৰাসে ন ৰসেয্য. পূজিযাতি এতে এত্থ একসদিসায পূজায পূজনীযা হোন্তি, সমকং সক্কারং লভন্তি. হীনউক্কট্ঠমজ্ঝিমেতি জাতিগোত্তকুলপ্পদেসসীলাচারঞাণাদীহি হীনে চ মজ্ঝিমে চ উক্কট্ঠে চ অযং ন ৰিভজতি. হন্দাতি ৰৰস্সগ্গত্থে নিপাতো. জহামসেতি পরিচ্চজাম. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা উভোপি তে হংসা উপ্পতিত্ৰা চিত্তকূটমেৰ গতা.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে সো ভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা কনিট্ঠহংসো আনন্দো অহোসি, জেট্ঠকহংসো পন অহমেৰ অহোসিন্তি.
নেরুজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.
[৩৮০] ৫. আসঙ্কজাতকৰণ্ণনা
আসাৰতী নাম লতাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পুরাণদুতিযিকাপলোভনং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু ইন্দ্রিযজাতকে (জা. ১.৮.৬০ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি. ইধ পন সত্থা তং ভিক্খুং ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘কেন উক্কণ্ঠাপিতোসী’’তি ৰত্ৰা ‘‘পুরাণদুতিযিকায, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘ভিক্খু এসা ইত্থী তুয্হং অনত্থকারিকা, পুব্বেপি ত্ৰং এতং নিস্সায চতুরঙ্গিনিসেনং জহিত্ৰা হিমৰন্তপদেসে মহন্তং দুক্খং অনুভৰন্তো তীণি সংৰচ্ছরানি ৰসী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কাসিগামে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং উগ্গহিতসিপ্পো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা ৰনমূলফলাহারো অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৰা হিমৰন্তপদেসে ৰসি. তস্মিং কালে একো পুঞ্ঞসম্পন্নো সত্তো তাৰতিংসভৰনতো চৰিত্ৰা তস্মিং ঠানে পদুমসরে একস্মিং পদুমগব্ভে দারিকা হুত্ৰা নিব্বত্তি, সেসপদুমেসু পুরাণভাৰং পত্ৰা পতন্তেসুপি তং মহাকুচ্ছিকং হুত্ৰা তিট্ঠতেৰ. তাপসো নহাযিতুং পদুমসরং গতো তং দিস্ৰা ‘‘অঞ্ঞেসু পদুমেসু পতন্তেসুপি ইদং মহাকুচ্ছিকং হুত্ৰা তিট্ঠতি, কিং নু খো কারণ’’ন্তি চিন্তেত্ৰা উদকসাটকং নিৰাসেত্ৰা ওতরন্তো গন্ত্ৰা তং পদুমং ৰিৰরিত্ৰা তং দারিকং দিস্ৰা ধীতুসঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৰা পণ্ণসালং আনেত্ৰা পটিজগ্গি. সা অপরভাগে সোল়সৰস্সিকা হুত্ৰা অভিরূপা অহোসি উত্তমরূপধরা অতিক্কন্তা মানুসকৰণ্ণং, অপত্তা দেৰৰণ্ণং. তদা সক্কো বোধিসত্তস্স উপট্ঠানং আগচ্ছতি, সো তং দারিকং দিস্ৰা ‘‘কুতো এসা’’তি পুচ্ছিত্ৰা লদ্ধনিযামং সুত্ৰা ‘‘ইমিস্সা কিং লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘নিৰাসট্ঠানং ৰত্থালঙ্কারভোজনৰিধানং, মারিসা’’তি. সো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি তস্সা ৰসনট্ঠানস্স আসন্নে ফলিকপাসাদং মাপেত্ৰা দিব্বসযনদিব্বৰত্থালঙ্কারদিব্বন্নপানানি মাপেসি.
সো পাসাদো তস্সা অভিরুহনকালে ওতরিত্ৰা ভূমিযং পতিট্ঠাতি, অভিরুল়্হকালে লঙ্ঘিত্ৰা আকাসে তিট্ঠতি. সা বোধিসত্তস্স ৰত্তপটিৰত্তং কুরুমানা পাসাদে ৰসতি. তমেকো ৰনচরকো দিস্ৰা ‘‘অযং, ৰো ভন্তে, কিং হোতী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ধীতা মে’’তি সুত্ৰা বারাণসিং গন্ত্ৰা ‘‘দেৰ, মযা হিমৰন্তপদেসে এৰরূপা নাম একস্স তাপসস্স ধীতা দিট্ঠা’’তি রঞ্ঞো আরোচেসি. তং সুত্ৰা সো সৰনসংসগ্গেন বজ্ঝিত্ৰা ৰনচরকং মগ্গদেসকং কত্ৰা চতুরঙ্গিনিযা সেনায তং ঠানং গন্ত্ৰা খন্ধাৰারং নিৰাসাপেত্ৰা ৰনচরকং আদায অমচ্চগণপরিৰুতো অস্সমপদং পৰিসিত্ৰা মহাসত্তং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো ‘‘ভন্তে, ইত্থিযো নাম ব্রহ্মচরিযস্স মলং, তুম্হাকং ধীতরং অহং পটিজগ্গিস্সামী’’তি আহ. বোধিসত্তো পন ‘‘কিং নু খো এতস্মিং পদুমে’’তি আসঙ্কং কত্ৰা উদকং ওতরিত্ৰা আনীতভাৰেন তস্সা কুমারিকায আসঙ্কাতি নামং অকাসি. সো তং রাজানং ‘‘ইমং গহেত্ৰা গচ্ছা’’তি উজুকং অৰত্ৰা ‘‘মহারাজ, ইমায কুমারিকায নামং জানন্তো গণ্হিত্ৰা গচ্ছা’’তি আহ. ‘‘তুম্হেহি কথিতে ঞস্সামি, ভন্তে’’তি. ‘‘অহং তে ন কথেমি, ত্ৰং অত্তনো পঞ্ঞাবলেন নামং জানন্তোৰ গহেত্ৰা যাহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা ততো পট্ঠায অমচ্চেহি সদ্ধিং ‘‘কিন্নামা নু খো এসা’’তি নামং উপধারেতি. সো যানি দুজ্জানানি নামানি, তানি কিত্তেত্ৰা ‘‘অসুকা নাম ভৰিস্সতী’’তি বোধিসত্তেন সদ্ধিং কথেতি. বোধিসত্তো ‘‘ন এৰংনামা’’তি পটিক্খিপতি.
রঞ্ঞো চ নামং উপধারেন্তস্স সংৰচ্ছরো অতীতো. তদা হত্থিঅস্সমনুস্সে সীহাদযো ৰাল়া গণ্হন্তি, দীঘজাতিকপরিপন্থো হোতি, মক্খিকপরিপন্থো হোতি, সীতেন কিলমিত্ৰা বহূ মনুস্সা মরন্তি. অথ রাজা কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘কিং মে এতাযা’’তি বোধিসত্তস্স কথেত্ৰা পাযাসি. আসঙ্কা কুমারিকা তং দিৰসং ফলিকৰাতপানং ৰিৰরিত্ৰা অত্তানং দস্সেন্তী অট্ঠাসি. রাজা তং দিস্ৰা ‘‘মযং তৰ নামং জানিতুং ন সক্কোম, ত্ৰং হিমৰন্তেযেৰ ৰস, মযং গমিস্সামা’’তি আহ. ‘‘কহং, মহারাজ, গচ্ছন্তো মাদিসং ইত্থিং লভিস্সসি, মম ৰচনং সুণাহি, তাৰতিংসদেৰলোকে চিত্তলতাৰনে আসাৰতী নাম লতা অত্থি, তস্সা ফলস্স অব্ভন্তরে দিব্বপানং নিব্বত্তং, তং একৰারং পিৰিত্ৰা চত্তারো মাসে মত্তা হুত্ৰা দিব্বসযনে সযন্তি, সা পন ৰস্সসহস্সেন ফলতি, সুরাসোণ্ডা দেৰপুত্তা ‘ইতো ফলং লভিস্সামা’তি দিব্বপানপিপাসং অধিৰাসেত্ৰা ৰস্সসহস্সং নিবদ্ধং গন্ত্ৰা তং লতং ‘অরোগা নু খো’তি ওলোকেন্তি, ত্ৰং পন একসংৰচ্ছরেনেৰ উক্কণ্ঠিতো, আসাফলৰতী নাম সুখা, মা উক্কণ্ঠী’’তি ৰত্ৰা তিস্সো গাথা অভাসি –
২৬. ‘‘আসাৰতী নাম লতা, জাতা চিত্তলতাৰনে;
তস্সা ৰস্সসহস্সেন, একং নিব্বত্ততে ফলং.
২৭. ‘‘তং দেৰা পযিরুপাসন্তি, তাৰ দূরফলং সতিং;
আসীসেৰ তুৰং রাজ, আসা ফলৰতী সুখা.
২৮. ‘‘আসীসতেৰ সো পক্খী, আসীসতেৰ সো দিজো;
তস্স চাসা সমিজ্ঝতি, তাৰ দূরগতা সতী;
আসীসেৰ তুৰং রাজ, আসা ফলৰতী সুখা’’তি.