২. খরপুত্তৰগ্গো

[৩৮৬] ১. খরপুত্তজাতকৰণ্ণনা

সচ্চং কিরেৰমাহংসূতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পুরাণদুতিযিকাপলোভনং আরব্ভ কথেসি. তঞ্হি ভিক্খুং সত্থা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং ভিক্খু উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘আম, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘কেন উক্কণ্ঠাপিতোসী’’তি ৰত্ৰা ‘‘পুরাণদুতিযিকাযা’’তি ৰুত্তে ‘‘ভিক্খু অযং তে ইত্থী অনত্থকারিকা, পুব্বেপি ত্ৰং ইমং নিস্সায অগ্গিং পৰিসিত্ৰা মরন্তো পণ্ডিতে নিস্সায জীৰিতং লভী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং সেনকে নাম রঞ্ঞে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সক্কত্তং কারেসি. তদা সেনকস্স রঞ্ঞো একেন নাগরাজেন সদ্ধিং মিত্তভাৰো হোতি. সো কির নাগরাজা নাগভৰনা নিক্খমিত্ৰা থলে গোচরং গণ্হন্তো চরতি. অথ নং গামদারকা দিস্ৰা ‘‘সপ্পো অয’’ন্তি লেড্ডুদণ্ডাদীহি পহরিংসু. অথ রাজা উয্যানং কীল়িতুং গচ্ছন্তো দিস্ৰা ‘‘কিং এতে দারকা করোন্তী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘একং সপ্পং পহরন্তী’’তি সুত্ৰা ‘‘পহরিতুং মা দেথ, পলাপেথ নে’’তি পলাপেসি. নাগরাজা জীৰিতং লভিত্ৰা নাগভৰনং গন্ত্ৰা বহূনি রতনানি আদায অড্ঢরত্তসমযে রঞ্ঞো সযনঘরং পৰিসিত্ৰা তানি রতনানি দত্ৰা ‘‘মহারাজ, মযা তুম্হে নিস্সায জীৰিতং লদ্ধ’’ন্তি রঞ্ঞা সদ্ধিং মিত্তভাৰং কত্ৰা পুনপ্পুনং গন্ত্ৰা রাজানং পস্সতি. সো অত্তনো নাগমাণৰিকাসু একং কামেসু অতিত্তং নাগমাণৰিকং রক্খণত্থায রঞ্ঞো সন্তিকে ঠপেত্ৰা ‘‘যদা এতং ন পস্সসি, তদা ইমং মন্তং পরিৰত্তেয্যাসী’’তি তস্স একং মন্তং অদাসি.

সো একদিৰসং উয্যানং গন্ত্ৰা নাগমাণৰিকায সদ্ধিং পোক্খরণিযং উদককীল়ং কীল়ি. নাগমাণৰিকা একং উদকসপ্পং দিস্ৰা অত্তভাৰং ৰিজহিত্ৰা তেন সদ্ধিং অসদ্ধম্মং পটিসেৰি. রাজা তং অপস্সন্তো ‘‘কহং নু খো গতা’’তি মন্তং পরিৰত্তেত্ৰা অনাচারং করোন্তিং দিস্ৰা ৰেল়ুপেসিকায পহরি. সা কুজ্ঝিত্ৰা ততো নাগভৰনং গন্ত্ৰা ‘‘কস্মা আগতাসী’’তি পুট্ঠা ‘‘তুম্হাকং সহাযো মং অত্তনো ৰচনং অগণ্হন্তিং পিট্ঠিযং পহরী’’তি পহারং দস্সেসি. নাগরাজা তথতো অজানিত্ৰাৰ চত্তারো নাগমাণৰকে আমন্তেত্ৰা ‘‘গচ্ছথ, সেনকস্স সযনঘরং পৰিসিত্ৰা নাসৰাতেন তং ভুসং ৰিয ৰিদ্ধংসেথা’’তি পেসেসি. তে গন্ত্ৰা রঞ্ঞো সিরিসযনে নিপন্নকালে গব্ভং পৰিসিংসু. তেসং পৰিসনৰেলাযমেৰ রাজা দেৰিং আহ – ‘‘জানাসি নু খো ভদ্দে, নাগমাণৰিকায গতট্ঠান’’ন্তি? ‘‘ন জানামি, দেৰা’’তি. ‘‘অজ্জ সা অম্হাকং পোক্খরণিযং কীল়নকালে অত্তভাৰং ৰিজহিত্ৰা একেন উদকসপ্পেন সদ্ধিং অনাচারং অকাসি, অথ নং অহং ‘এৰং মা করী’তি সিক্খাপনত্থায ৰেল়ুপেসিকায পহরিং, সা ‘নাগভৰনং গন্ত্ৰা সহাযস্স মে অঞ্ঞং কিঞ্চি কথেত্ৰা মেত্তিং ভিন্দেয্যা’তি মে ভযং উপ্পজ্জতী’’তি. তং সুত্ৰা নাগমাণৰকা ততোৰ নিৰত্তিত্ৰা নাগভৰনং গন্ত্ৰা নাগরাজস্স তমত্থং আরোচেসুং. সো সংৰেগপ্পত্তো হুত্ৰা তঙ্খণঞ্ঞেৰ রঞ্ঞো সযনঘরং আগন্ত্ৰা তমত্থং আচিক্খিত্ৰা খমাপেত্ৰা ‘‘ইদং মে দণ্ডকম্ম’’ন্তি সব্বরুতজাননং নাম মন্তং দত্ৰা ‘‘অযং, মহারাজ, অনগ্ঘো মন্তো, সচে ইমং মন্তং অঞ্ঞস্স দদেয্যাসি, দত্ৰাৰ অগ্গিং পৰিসিত্ৰা মরেয্যাসী’’তি আহ. রাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. সো ততো পট্ঠায কিপিল্লিকানম্পি সদ্দং জানাতি.

তস্সেকদিৰসং মহাতলে নিসীদিত্ৰা মধুফাণিতেহি খাদনীযং খাদন্তস্স একং মধুবিন্দু চ ফাণিতবিন্দু চ পূৰখণ্ডঞ্চ ভূমিযং পতি. একা কিপিল্লিকা তং দিস্ৰা ‘‘রঞ্ঞো মহাতলে মধুচাটি ভিন্না, ফাণিতসকটং পূৰসকটং নিক্কুজ্জিতং, মধুফাণিতঞ্চ পূৰঞ্চ খাদথা’’তি ৰিরৰন্তী ৰিচরতি. অথ রাজা তস্সা রৰং সুত্ৰা হসি. রঞ্ঞো সমীপে ঠিতা দেৰী ‘‘কিং নু খো দিস্ৰা রাজা হসী’’তি চিন্তেসি. তস্মিং খাদনীযং খাদিত্ৰা ন্হত্ৰা পল্লঙ্কে নিসিন্নে একং মক্খিকং সামিকো ‘‘এহি ভদ্দে, কিলেসরতিযা রমিস্সামা’’তি আহ. অথ নং সা ‘‘অধিৰাসেহি তাৰ সামি, ইদানি রঞ্ঞো গন্ধে আহরিস্সন্তি, তস্স ৰিলিম্পন্তস্স পাদমূলে গন্ধচুণ্ণং পতিস্সতি, অহং তত্থ ৰট্টেত্ৰা সুগন্ধা ভৰিস্সামি, ততো রঞ্ঞো পিট্ঠিযং নিপজ্জিত্ৰা রমিস্সামা’’তি আহ. রাজা তম্পি সদ্দং সুত্ৰা হসি. দেৰীপি ‘‘কিং নু খো দিস্ৰা হসী’’তি পুন চিন্তেসি. পুন রঞ্ঞো সাযমাসং ভুঞ্জন্তস্স একং ভত্তসিত্থং ভূমিযং পতি. কিপিল্লিকা ‘‘রাজকুলে ভত্তসকটং ভগ্গং, ভত্তং ভুঞ্জথা’’তি ৰিরৰি. তং সুত্ৰা রাজা পুনপি হসি. দেৰী সুৰণ্ণকটচ্ছুং গহেত্ৰা রাজানং পরিৰিসন্তী ‘‘মং নু খো দিস্ৰা রাজা হসতী’’তি ৰিতক্কেসি.

সা রঞ্ঞা সদ্ধিং সযনং আরুয্হ নিপজ্জনকালে ‘‘কিংকারণা দেৰ, হসী’’তি পুচ্ছি. সো ‘‘কিং তে মম হসিতকারণেনা’’তি ৰত্ৰা পুনপ্পুনং নিবদ্ধো কথেসি. অথ নং সা ‘‘তুম্হাকং জাননমন্তং ময্হং দেথা’’তি ৰত্ৰা ‘‘ন সক্কা দাতু’’ন্তি পটিক্খিত্তাপি পুনপ্পুনং নিবন্ধি. রাজা ‘‘সচাহং ইমং মন্তং তুয্হং দস্সামি, মরিস্সামী’’তি আহ. ‘‘মরন্তোপি ময্হং দেহি, দেৰা’’তি. রাজা মাতুগামৰসিকো হুত্ৰা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমিস্সা মন্তং দত্ৰা অগ্গিং পৰিসিস্সামী’’তি রথেন উয্যানং পাযাসি.

তস্মিং খণে সক্কো লোকং ওলোকেন্তো ইমং কারণং দিস্ৰা ‘‘অযং বালরাজা মাতুগামং নিস্সায ‘অগ্গিং পৰিসিস্সামী’তি গচ্ছতি, জীৰিতমস্স দস্সামী’’তি সুজং অসুরকঞ্ঞং আদায বারাণসিং আগন্ত্ৰা তং অজিকং কত্ৰা অত্তনা অজো হুত্ৰা ‘‘মহাজনো মা পস্সতূ’’তি অধিট্ঠায রঞ্ঞো রথস্স পুরতো অহোসি. তং রাজা চেৰ রথে যুত্তসিন্ধৰা চ পস্সন্তি, অঞ্ঞো কোচি ন পস্সতি. অজো কথাসমুট্ঠাপনত্থং রথপুরতো অজিকায সদ্ধিং মেথুনং ধম্মং পটিসেৰন্তো ৰিয অহোসি. তমেকো রথে যুত্তসিন্ধৰো দিস্ৰা ‘‘সম্ম অজরাজ, মযং পুব্বে ‘অজা কির বালা অহিরিকা’তি অস্সুম্হ, ন চ তং পস্সিম্হ, ত্ৰং পন রহো পটিচ্ছন্নট্ঠানে কত্তব্বং অনাচারং অম্হাকং এত্তকানং পস্সন্তানঞ্ঞেৰ করোসি, ন লজ্জসি, তং নো পুব্বে সুতং ইমিনা দিট্ঠেন সমেতী’’তি ৰত্ৰা পঠমং গাথমাহ –

৭৭. ‘‘সচ্চং কিরেৰমাহংসু, ৰস্তং বালোতি পণ্ডিতা;

পস্স বালো রহোকম্মং, আৰিকুব্বং ন বুজ্ঝতী’’তি.

তত্থ ৰস্তন্তি অজং. পণ্ডিতাতি ঞাণসম্পন্না তং বালোতি ৰদন্তি, সচ্চং কির ৰদন্তি. পস্সাতি আলপনং, পস্সথাহি অত্থো. ন বুজ্ঝতীতি এৰং কাতুং অযুত্তন্তি ন জানাতি.

তং সুত্ৰা অজো দ্ৰে গাথা অভাসি –

৭৮. ‘‘ত্ৰং খোপি সম্ম বালোসি, খরপুত্ত ৰিজানহি;

রজ্জুযা হি পরিক্খিত্তো, ৰঙ্কোট্ঠো ওহিতোমুখো.

৭৯. ‘‘অপরম্পি সম্ম তে বাল্যং, যো মুত্তো ন পলাযসি;

সো চ বালতরো সম্ম, যং ত্ৰং ৰহতি সেনক’’ন্তি.

তত্থ ত্ৰং খোপি সম্মাতি সম্ম সিন্ধৰ মযাপি খো ত্ৰং বালতরো. খরপুত্তাতি সো কির গদ্রভস্স জাতকো, তেন তং এৰমাহ. ৰিজানহীতি অহমেৰ বালোতি এৰং জানাহি. পরিক্খিত্তোতি যুগেন সদ্ধিং গীৰায পরিক্খিত্তো. ৰঙ্কোট্ঠোতি ৰঙ্কওট্ঠো. ওহিতোমুখোতি মুখবন্ধনেন পিহিতমুখো. যো মুত্তো ন পলাযসীতি যো ত্ৰং রথতো মুত্তো সমানো মুত্তকালে পলাযিত্ৰা অরঞ্ঞং ন পৰিসসি, তং তে অপলাযনং অপরম্পি বাল্যং, সো চ বালতরোতি যং ত্ৰং সেনকং ৰহসি, সো সেনকো তযাপি বালতরো.

রাজা তেসং উভিন্নম্পি কথং জানাতি, তস্মা তং সুণন্তো সণিকং রথং পেসেসি. সিন্ধৰোপি তস্স কথং সুত্ৰা পুন চতুত্থং গাথমাহ –

৮০. ‘‘যং নু সম্ম অহং বালো, অজরাজ ৰিজানহি;

অথ কেন সেনকো বালো, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি.

তত্থ যন্তি করণত্থে পচ্চত্তৰচনং. নূতি অনুস্সৰত্থে নিপাতো. ইদং ৰুত্তং হোতি – সম্ম অজরাজ, যেন তাৰ তিরচ্ছানগতত্তেন কারণেন অহং বালো, তং ত্ৰং কারণং জানাহি, সক্কা এতং তযা ঞাতুং, অহঞ্হি তিরচ্ছানগতত্তাৰ বালো, তস্মা মং খরপুত্তাতিআদীনি ৰদন্তো সুট্ঠু ৰদসি, অযং পন সেনকো রাজা কেন কারণেন বালো, তং মে কারণং পুচ্ছিতো অক্খাহীতি.

তং সুত্ৰা অজো আচিক্খন্তো পঞ্চমং গাথমাহ –

৮১. ‘‘উত্তমত্থং লভিত্ৰান, ভরিযায যো পদস্সতি;

তেন জহিস্সতত্তানং, সা চেৰস্স ন হেস্সতী’’তি.

তত্থ উত্তমত্থন্তি সব্বরুতজাননমন্তং. তেনাতি তস্সা মন্তপ্পদানসঙ্খাতেন কারণেন তং দত্ৰা অগ্গিং পৰিসন্তো অত্তানঞ্চ জহিস্সতি, সা চস্স ভরিযা ন ভৰিস্সতি, তস্মা এস তযাপি বালতরো, যো লদ্ধং যসং রক্খিতুং ন সক্কোতীতি.

রাজা তস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘অজরাজ, অম্হাকং সোত্থিং করোন্তোপি ত্ৰঞ্ঞেৰ করিস্সসি, কথেহি তাৰ নো কত্তব্বযুত্তক’’ন্তি আহ. অথ নং অজরাজা ‘‘মহারাজ, ইমেসং সত্তানং অত্তনা অঞ্ঞো পিযতরো নাম নত্থি, একং পিযভণ্ডং নিস্সায অত্তানং নাসেতুং লদ্ধযসং পহাতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰত্ৰা ছট্ঠং গাথমাহ –

৮২. ‘‘ন ৰে পিযম্মেতি জনিন্দ তাদিসো, অত্তং নিরংকত্ৰা পিযানি সেৰতি;

অত্তাৰ সেয্যো পরমা চ সেয্যো, লব্ভা পিযা ওচিতত্থেন পচ্ছা’’তি.

তত্থ পিযম্মেতি পিযং মে, অযমেৰ ৰা পাঠো. ইদং ৰুত্তং হোতি – জনিন্দ, তাদিসো তুম্হাদিসো যসমহত্তে ঠিতো পুগ্গলো একং পিযভণ্ডং নিস্সায ‘‘ইদং পিযং মে’’তি অত্তং নিরংকত্ৰা অত্তানং ছড্ডেত্ৰা তানি পিযানি ন সেৰতেৰ. কিংকারণা? অত্তাৰ সেয্যো পরমা চ সেয্যোতি, যস্মা সতগুণেন সহস্সগুণেন অত্তাৰ সেয্যো ৰরো উত্তমো, পরমা চ সেয্যো, পরমা উত্তমাপি অঞ্ঞস্মা পিযভণ্ডাতি অত্থো. এত্থ হি চ-কারো পি-কারত্থে নিপাতোতি দট্ঠব্বো. লব্ভা পিযা ওচিতত্থেন পচ্ছাতি ওচিতত্থেন ৰড্ঢিতত্থেন যসসম্পন্নেন পুরিসেন পচ্ছা পিযা নাম সক্কা লদ্ধুং, ন তস্সা কারণা অত্তা নাসেতব্বোতি.

এৰং মহাসত্তো রঞ্ঞো ওৰাদং অদাসি. রাজা তুস্সিত্ৰা ‘‘অজরাজ, কুতো আগতোসী’’তি পুচ্ছি. সক্কো অহং, মহারাজ, তৰ অনুকম্পায তং মরণা মোচেতুং আগতোম্হীতি. দেৰরাজ, অহং এতিস্সা ‘‘মন্তং দস্সামী’’তি অৰচং, ইদানি ‘‘কিং করোমী’’তি? ‘‘মহারাজ, তুম্হাকং উভিন্নম্পি ৰিনাসেন কিচ্চং নত্থি, ‘সিপ্পস্স উপচারো’তি ৰত্ৰা এতং কতিপযে পহারে পহরাপেহি, ইমিনা উপাযেন ন গণ্হিস্সতী’’তি. রাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. মহাসত্তো রঞ্ঞো ওৰাদং দত্ৰা সকট্ঠানমেৰ গতো. রাজা উয্যানং গন্ত্ৰা দেৰিং পক্কোসাপেত্ৰা আহ ‘‘গণ্হিস্সসি ভদ্দে, মন্ত’’ন্তি? ‘‘আম, দেৰা’’তি. ‘‘তেন হি উপচারং করোমী’’তি. ‘‘কো উপচারো’’তি? ‘‘পিট্ঠিযং পহারসতে পৰত্তমানে সদ্দং কাতুং ন ৰট্টতী’’তি. সা মন্তলোভেন ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. রাজা চোরঘাতকে পক্কোসাপেত্ৰা কসা গাহাপেত্ৰা উভোসু পস্সেসু পহরাপেসি. সা দ্ৰে তযো পহারে অধিৰাসেত্ৰা ততো পরং ‘‘ন মে মন্তেন অত্থো’’তি রৰি. অথ নং রাজা ‘‘ত্ৰং মং মারেত্ৰা মন্তং গণ্হিতুকামাসী’’তি পিট্ঠিযং নিচ্চম্মং কারেত্ৰা ৰিস্সজ্জাপেসি. সা ততো পট্ঠায পুন কথেতুং নাসক্খি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা রাজা উক্কণ্ঠিতভিক্খু অহোসি, দেৰী পুরাণদুতিযিকা, অস্সো সারিপুত্তো, সক্কো পন অহমেৰ অহোসিন্তি.

খরপুত্তজাতকৰণ্ণনা পঠমা.

[৩৮৭] ২. সূচিজাতকৰণ্ণনা

অকক্কসং অফরুসন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পঞ্ঞাপারমিং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু মহাউমঙ্গজাতকে (জা. ২.২২.৫৯০ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি. তদা পন সত্থা ভিক্খূ আমন্তেত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি তথাগতো পঞ্ঞৰা উপাযকুসলোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কাসিরট্ঠে কম্মারকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো পরিযোদাতসিপ্পো অহোসি. মাতাপিতরো পনস্স দলিদ্দা, তেসং গামতো অৰিদূরে অঞ্ঞো সহস্সকুটিকো কম্মারগামো. তত্থ কম্মারসহস্সজেট্ঠকো কম্মারো রাজৰল্লভো অড্ঢো মহদ্ধনো, তস্সেকা ধীতা অহোসি উত্তমরূপধরা দেৰচ্ছরাপটিভাগা জনপদকল্যাণিলক্খণেহি সমন্নাগতা. সামন্তগামেসু মনুস্সা ৰাসিফরসুফালপাচনাদিকারাপনত্থায তং গামং গন্ত্ৰা যেভুয্যেন তং কুমারিকং পস্সন্তি, তে অত্তনো অত্তনো গামং গন্ত্ৰা নিসিন্নট্ঠানাদীসু তস্সা রূপং ৰণ্ণেন্তি. বোধিসত্তো তং সুত্ৰা সৰনসংসগ্গেন বজ্ঝিত্ৰা ‘‘পাদপরিচারিকং নং করিস্সামী’’তি উত্তমজাতিকং অযং গহেত্ৰা একং সুখুমং ঘনং সূচিং কত্ৰা পাসে ৰিজ্ঝিত্ৰা উদকে উপ্পিলাপেত্ৰা অপরম্পি তথারূপমেৰ তস্সা কোসকং কত্ৰা পাসে ৰিজ্ঝি. ইমিনা নিযামেন তস্সা সত্ত কোসকে অকাসি, ‘‘কথং অকাসী’’তি ন ৰত্তব্বং. বোধিসত্তানঞ্হি ঞাণমহন্ততায করণং সমিজ্ঝতিযেৰ. সো তং সূচিং নাল়িকায পক্খিপিত্ৰা ওৰট্টিকায কত্ৰা তং গামং গন্ত্ৰা কম্মারজেট্ঠকস্স ৰসনৰীথিং পুচ্ছিত্ৰা তত্থ গন্ত্ৰা দ্ৰারে ঠত্ৰা ‘‘কো মম হত্থতো এৰরূপং নাম সূচিং মূলেন কিণিতুং ইচ্ছতী’’তি সূচিং ৰণ্ণেন্তো জেট্ঠককম্মারস্স ঘরদ্ৰারসমীপে ঠত্ৰা পঠমং গাথমাহ –

৮৩. ‘‘অকক্কসং অফরুসং, খরধোতং সুপাসিযং;

সুখুমং তিখিণগ্গঞ্চ, কো সূচিং কেতুমিচ্ছতী’’তি.

তস্সত্থো – মম পটলস্স ৰা তিলকস্স ৰা ওধিনো ৰা অভাৰেন অকক্কসং, সুমট্ঠতায অফরুসং, খরেন পাসাণেন ধোতত্তা খরধোতং, সুন্দরেন সুৰিদ্ধেন পাসেন সমন্নাগতত্তা সুপাসিযং, সণ্হতায সুখুমং, অগ্গস্স তিখিণতায তিখিণগ্গং সূচিং মম হত্থতো মূলং দত্ৰা কো কিণিতুং ইচ্ছতীতি.

এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা পুনপি তং ৰণ্ণেন্তো দুতিযং গাথমাহ –

৮৪. ‘‘সুমজ্জঞ্চ সুপাসঞ্চ, অনুপুব্বং সুৰট্টিতং;

ঘনঘাতিমং পটিথদ্ধং, কো সূচিং কেতুমিচ্ছতী’’তি.

তত্থ সুমজ্জঞ্চাতি কুরুৰিন্দকচুণ্ণেন সুট্ঠু মজ্জিতং. সুপাসঞ্চাতি সণ্হেন পাসৰেধকেন ৰিদ্ধত্তা সুন্দরপাসং. ঘনঘাতিমন্তি যা ঘাতিযমানা অধিকরণিং অনুপৰিসতি, অযং ‘‘ঘনঘাতিমা’’তি ৰুচ্চতি, তাদিসিন্তি অত্থো. পটিথদ্ধন্তি থদ্ধং অমুদুকং.

তস্মিং খণে সা কুমারিকা ভুত্তপাতরাসং পিতরং দরথপটিপ্পস্সম্ভনত্থং চূল়সযনে নিপন্নং তালৰণ্টেন বীজযমানা বোধিসত্তস্স মধুরসদ্দং সুত্ৰা অল্লমংসপিণ্ডেন হদযে পহটা ৰিয ঘটসহস্সেন নিব্বাপিতদরথা ৰিয হুত্ৰা ‘‘কো নু খো এস অতিমধুরেন সদ্দেন কম্মারানং ৰসনগামে সূচিং ৰিক্কিণাতি, কেন নু খো কম্মেন আগতো, জানিস্সামি ন’’ন্তি তালৰণ্টং ঠপেত্ৰা গেহা নিক্খম্ম বহিআল়িন্দকে ঠত্ৰা তেন সদ্ধিং কথেসি. বোধিসত্তানঞ্হি পত্থিতং নাম সমিজ্ঝতি, সো হি তস্সাযেৰত্থায তং গামং আগতো. সা চ তেন সদ্ধিং কথেন্তী ‘‘মাণৰ, সকলরট্ঠৰাসিনো সূচিআদীনং অত্থায ইমং গামং আগচ্ছন্তি, ত্ৰং বালতায কম্মারগামে সূচিং ৰিক্কিণিতুং ইচ্ছসি, সচেপি দিৰসং সূচিযা ৰণ্ণং ভাসিস্সসি, ন তে কোচি হত্থতো সূচিং গণ্হিস্সতি, সচে ত্ৰং মূলং লদ্ধুং ইচ্ছসি, অঞ্ঞং গামং যাহী’’তি ৰত্ৰা দ্ৰে গাথা অভাসি –

৮৪. ‘‘ইতোদানি পতাযন্তি, সূচিযো বল়িসানি চ;

কোযং কম্মারগামস্মিং, সূচিং ৰিক্কেতুমিচ্ছতি.

৮৫. ‘‘ইতো সত্থানি গচ্ছন্তি, কম্মন্তা ৰিৰিধা পুথূ;

কোযং কম্মারগামস্মিং, সূচিং ৰিক্কেতুমিচ্ছতী’’তি.

তত্থ ইতোদানীতি ইমস্মিং রট্ঠে ইদানি সূচিযো চ বল়িসানি চ অঞ্ঞানি চ উপকরণানি ইমম্হা কম্মারগামা পতাযন্তি নিক্খমন্তি, তং তং দিসং পত্থরন্তা নিগ্গচ্ছন্তি. কোযন্তি এৰং সন্তে কো অযং ইমস্মিং কম্মারগামে সূচিং ৰিক্কিণিতুং ইচ্ছতি. সত্থানীতি বারাণসিং গচ্ছন্তানি নানপ্পকারানি সত্থানি ইতোৰ গচ্ছন্তি. ৰিৰিধা পুথূতি নানপ্পকারা বহূ কম্মন্তাপি সকলরট্ঠৰাসীনং ইতো গহিতউপকরণেহেৰ পৰত্তন্তি.

বোধিসত্তো তস্সা ৰচনং সুত্ৰা ‘‘ভদ্দে, ত্ৰং অজানন্তী অঞ্ঞাণেন এৰং ৰদেসী’’তি ৰত্ৰা দ্ৰে গাথা অভাসি –

৮৬. ‘‘সূচিং কম্মারগামস্মিং, ৰিক্কেতব্বা পজানতা;

আচরিযাৰ জানন্তি, কম্মং সুকতদুক্কটং.

৮৭. ‘‘ইমঞ্চে তে পিতা ভদ্দে, সূচিং জঞ্ঞা মযা কতং;

তযা চ মং নিমন্তেয্য, যঞ্চত্থঞ্ঞং ঘরে ধন’’ন্তি.

তত্থ সূচিন্তি ৰিভত্তিৰিপল্লাসো কতো. ইদং ৰুত্তং হোতি – সূচি নাম পজানতা পণ্ডিতেন পুরিসেন কম্মারগামস্মিংযেৰ ৰিক্কেতব্বা. কিংকারণা? আচরিযাৰ জানন্তি, কম্মং সুকতদুক্কটন্তি, তস্স তস্স সিপ্পস্স আচরিযাৰ তস্মিং তস্মিং সিপ্পে সুকতদুক্কটকম্মং জানন্তি, স্ৰাহং কম্মারকম্মং অজানন্তানং গহপতিকানং গামং গন্ত্ৰা মম সূচিযা সুকতদুক্কটভাৰং কথং জানাপেস্সামি, ইমস্মিং পন গামে মম বলং জানাপেস্সামীতি. এৰং বোধিসত্তো ইমায গাথায অত্তনো বলং ৰণ্ণেসি.

তযা চ মং নিমন্তেয্যাতি ভদ্দে সচে তৰ পিতা ইমং মযা কতং সূচিং ‘‘ঈদিসা ৰা এসা, এৰং ৰা কতা’’তি জানেয্য, ‘‘ইমং মে ধীতরং তৰ পাদপরিচারিকং দম্মি, গণ্হাহি ন’’ন্তি এৰং তযা চ মং নিমন্তেয্য. যঞ্চত্থঞ্ঞং ঘরে ধনন্তি যঞ্চ অঞ্ঞং সৰিঞ্ঞাণকং ৰা অৰিঞ্ঞাণকং ৰা ঘরে ধনং অত্থি, তেন মং নিমন্তেয্য. ‘‘যঞ্চস্সঞ্ঞ’’ন্তিপি পাঠো, যঞ্চ অস্স ঘরে অঞ্ঞং ধনং অত্থীতি অত্থো.

কম্মারজেট্ঠকো সব্বং তেসং কথং সুত্ৰা ‘‘অম্মা’’তি ধীতরং পক্কোসিত্ৰা ‘‘কেন সদ্ধিং সল্লপসী’’তি পুচ্ছি. তাত, একো পুরিসো সূচিং ৰিক্কিণাতি, তেন সদ্ধিং সল্লপেমীতি. ‘‘তেন হি পক্কোসাহি ন’’ন্তি. সা গন্ত্ৰা পক্কোসি. বোধিসত্তো গেহং পৰিসিত্ৰা কম্মারজেট্ঠকং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. অথ নং সো ‘‘কতরগামৰাসিকোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং অসুকগামৰাসিকোম্হি অসুককম্মারস্স পুত্তো’’তি. ‘‘কস্মা ইধাগতোসী’’তি. ‘‘সূচিৰিক্কযত্থাযা’’তি. ‘‘আহর, সূচিং তে পস্সামা’’তি. বোধিসত্তো অত্তনো গুণং সব্বেসং মজ্ঝে পকাসেতুকামো ‘‘ননু এককানং ওলোকিততো সব্বেসং মজ্ঝে ওলোকেতুং ৰরতর’’ন্তি আহ. সো ‘‘সাধু, তাতা’’তি সব্বে কম্মারে সন্নিপাতাপেত্ৰা তেহি পরিৰুতো ‘‘আহর, তাত, মযং পস্সাম তে সূচি’’ন্তি আহ. ‘‘আচরিয, একং অধিকরণিঞ্চ উদকপূরঞ্চ কংসথালং আহরাপেথা’’তি. সো আহরাপেসি. বোধিসত্তো ওৰট্টিকতো সূচিনাল়িকং নীহরিত্ৰা অদাসি. কম্মারজেট্ঠকো ততো সূচিং নীহরিত্ৰা ‘‘তাত, অযং সূচী’’তি পুচ্ছি. ‘‘নাযং সূচি, কোসকো এসো’’তি. সো উপধারেন্তো নেৰ অন্তং, ন কোটিং অদ্দস. বোধিসত্তো আহরাপেত্ৰা নখেন কোসকং অপনেত্ৰা ‘‘অযং সূচি, অযং কোসকো’’তি মহাজনস্স দস্সেত্ৰা সূচিং আচরিযস্স হত্থে, কোসকং পাদমূলে ঠপেসি. পুন তেন ‘‘অযং মঞ্ঞে সূচী’’তি ৰুত্তো ‘‘অযম্পি সূচিকোসকোযেৰা’’তি ৰত্ৰা নখেন পহরন্তো পটিপাটিযা ছ সূচিকোসকে কম্মারজেট্ঠকস্স পাদমূলে ঠপেত্ৰা ‘‘অযং সূচী’’তি তস্স হত্থে ঠপেসি. কম্মারসহস্সানি অঙ্গুলিযো ফোটেসুং, চেলুক্খেপা পৰত্তিংসু.

অথ নং কম্মারজেট্ঠকো ‘‘তাত, ইমায সূচিযা কিং বল’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘আচরিয বলৰতা পুরিসেন অধিকরণিং উক্খিপাপেত্ৰা অধিকরণিযা হেট্ঠা উদকপাতিং ঠপাপেত্ৰা অধিকরণিযা মজ্ঝে ইমং সূচিং পহরথা’’তি. সো তথা কারেত্ৰা অধিকরণিযা মজ্ঝে সূচিং অগ্গেন পহরি. সা অধিকরণিং ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা উদকপিট্ঠে কেসগ্গমত্তম্পি উদ্ধং ৰা অধো ৰা অহুত্ৰা তিরিযং পতিট্ঠাসি. সব্বে কম্মারা ‘‘অম্হেহি এত্তকং কালং ‘কম্মারা নাম এদিসা হোন্তী’তি সুতিৰসেনপি ন সুতপুব্ব’’ন্তি অঙ্গুলিযো ফোটেত্ৰা চেলুক্খেপসহস্সং পৰত্তযিংসু. কম্মারজেট্ঠকো ধীতরং পক্কোসিত্ৰা তস্মিঞ্ঞেৰ পরিসমজ্ঝে ‘‘অযং কুমারিকা তুয্হমেৰ অনুচ্ছৰিকা’’তি উদকং পাতেত্ৰা অদাসি. সো অপরভাগে কম্মারজেট্ঠকস্স অচ্চযেন তস্মিং গামে কম্মারজেট্ঠকো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কম্মারজেট্ঠকস্স ধীতা রাহুলমাতা অহোসি, পণ্ডিতকম্মারপুত্তো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

সূচিজাতকৰণ্ণনা দুতিযা.

[৩৮৮] ৩. তুণ্ডিলজাতকৰণ্ণনা

নৰছন্নকেতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং মরণভীরুকং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. সো কির সাৰত্থিৰাসী কুলপুত্তো বুদ্ধসাসনে পব্বজিত্ৰা মরণভীরুকো অহোসি, অপ্পমত্তকম্পি সাখাচলনং দণ্ডকপতনং সকুণচতুপ্পদসদ্দং ৰা অঞ্ঞং ৰা তথারূপং সুত্ৰা মরণভযতজ্জিতো হুত্ৰা কুচ্ছিযং ৰিদ্ধসসো ৰিয কম্পন্তো ৰিচরি. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, অসুকো কির ভিক্খু মরণভীরুকো অপ্পমত্তকম্পি সদ্দং সুত্ৰা ৰিকম্পমানো পলাযতি, ইমেসঞ্চ সত্তানং মরণমেৰ ধুৰং, জীৰিতং অদ্ধুৰং, ননু তদেৰ যোনিসো মনসি কাতব্ব’’ন্তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে তং ভিক্খুং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং ভিক্খু মরণভীরুকো’’তি ৰত্ৰা ‘‘আম, ভন্তে’’তি তেন পটিঞ্ঞাতো ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেস মরণভীরুকোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো সূকরিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. সূকরী পরিণতগব্ভা দ্ৰে পুত্তে ৰিজাযি. সা একদিৰসং তে গহেত্ৰা একস্মিং আৰাটে নিপজ্জি. অথেকা বারাণসিদ্ৰারগামৰাসিনী মহল্লিকা কপ্পাসখেত্ততো পচ্ছিপুণ্ণং কপ্পাসং আদায যট্ঠিযা ভূমিং আকোটেন্তী আগচ্ছি. সূকরী তং সদ্দং সুত্ৰা মরণভযেন পুত্তকে ছড্ডেত্ৰা পলাযি. মহল্লিকা সূকরপোতকে দিস্ৰা পুত্তসঞ্ঞং পটিলভিত্ৰা পচ্ছিযং পক্খিপিত্ৰা ঘরং নেত্ৰা জেট্ঠকস্স মহাতুণ্ডিলো, কনিট্ঠস্স চূল়তুণ্ডিলোতি নামং করিত্ৰা তে পুত্তকে ৰিয পোসেসি. তে অপরভাগে ৰড্ঢিত্ৰা থূলসরীরা অহেসুং. মহল্লিকা ‘‘ইমে নো মূলেন দেহী’’তি ৰুচ্চমানাপি ‘‘পুত্তা মে’’তি ৰত্ৰা কস্সচি ন দেতি. অথেকস্মিং ছণকালে ধুত্তা সুরং পিৰন্তা মংসে খীণে ‘‘কুতো নু খো মংসং লভিস্সামা’’তি ৰীমংসন্তা মহল্লিকায গেহে সূকরানং অত্থিভাৰং ঞত্ৰা মূলং গহেত্ৰা তত্থ গন্ত্ৰা ‘‘অম্ম, মূলং গহেত্ৰা একং নো সূকরং দেহী’’তি আহংসু. সা ‘‘অলং, তাতা, পুত্তা মে এতে, পুত্তং নাম মংসং খাদনত্থায কিণন্তানং দদন্তা নাম নত্থী’’তি পটিক্খিপি. ধুত্তা ‘‘অম্ম, মনুস্সানং সূকরা নাম পুত্তা ন হোন্তি, দেহি নো’’তি পুনপ্পুনং যাচন্তাপি অলভিত্ৰা মহল্লিকং সুরং পাযেত্ৰা মত্তকালে ‘‘অম্ম, সূকরেহি কিং করিস্সসি, মূলং গহেত্ৰা পরিব্বযং করোহী’’তি তস্সা হত্থে কহাপণে ঠপযিংসু.

সা কহাপণে গহেত্ৰা ‘‘তাতা, মহাতুণ্ডিলং দাতুং ন সক্কোমি. চূল়তুণ্ডিলং পন গণ্হথা’’তি আহ. ‘‘কহং সো’’তি? ‘‘অযং এতস্মিং গচ্ছেতি, সদ্দমস্স দেহী’’তি. ‘‘আহারং ন পস্সামী’’তি. ধুত্তা মূলেন একং ভত্তপাতিং আহরাপেসুং. মহল্লিকা তং গহেত্ৰা দ্ৰারে ঠপিতং সূকরদোণিং পূরেত্ৰা দোণিসমীপে অট্ঠাসি. তিংসমত্তাপি ধুত্তা পাসহত্থা তত্থেৰ অট্ঠংসু. মহল্লিকা ‘‘তাত, চূল়তুণ্ডিল, এহী’’তি তস্স সদ্দমকাসি. তং সুত্ৰা মহাতুণ্ডিলো ‘‘এত্তকং কালং মম মাতরা চূল়তুণ্ডিলস্স সদ্দো ন দিন্নপুব্বো, মংযেৰ পঠমং সদ্দাযতি, অৰস্সং অজ্জ অম্হাকং ভযং উপ্পন্নং ভৰিস্সতী’’তি অঞ্ঞাসি. সো কনিট্ঠং আমন্তেসি ‘‘তাত, মম মাতা তং পক্কোসতি, গচ্ছ তাৰ জানাহী’’তি. সো গচ্ছা নিক্খমিত্ৰা ভত্তদোণিসমীপে তেসং ঠিতভাৰং দিস্ৰা ‘‘অজ্জ মে মরণং উপ্পন্ন’’ন্তি মরণভযতজ্জিতো নিৰত্তিত্ৰা কম্পমানো ভাতু সন্তিকং আগন্ত্ৰা থম্ভিতুং নাসক্খি, কম্পমানো পরিব্ভমি. মহাতুণ্ডিলো তং দিস্ৰা ‘‘তাত, ত্ৰং অজ্জ পন পৰেধসি পরিব্ভমসি, পৰিসনট্ঠানং ওলোকেসি, কিং নামেতং করোসী’’তি পুচ্ছি. সো অত্তনা দিট্ঠকারণং কথেন্তো পঠমং গাথমাহ –

৮৮. ‘‘নৰছন্নকেদানি দিয্যতি, পুণ্ণাযং দোণি সুৰামিনী ঠিতা;

বহুকে জনে পাসপাণিকে, নো চ খো মে পটিভাতি ভুঞ্জিতু’’ন্তি.

তত্থ নৰছন্নকেদানি দিয্যতীতি ভাতিক, পুব্বে অম্হাকং কুণ্ডকযাগু ৰা ঝামভত্তং ৰা দিয্যতি, অজ্জ পন নৰছন্নকং নৰাকারং দানং দিয্যতি. পুণ্ণাযং দোণীতি অযং অম্হাকং ভত্তদোণি সুদ্ধভত্তস্স পুণ্ণা. সুৰামিনী ঠিতাতি অয্যাপি নো তস্সা সন্তিকে ঠিতা. বহুকে জনেতি ন কেৰলঞ্চ অয্যাৰ, অঞ্ঞোপি বহুকো জনো পাসপাণিকো ঠিতো. নো চ খো মে পটিভাতীতি অযং এৰং এতেসং ঠিতভাৰোপি ইদং ভত্তং ভুঞ্জিতুম্পি ময্হং ন পটিভাতি, ন রুচ্চতীতি অত্থো.

তং সুত্ৰা মহাসত্তো ‘‘তাত চূল়তুণ্ডিল, মম কির মাতা এত্থেৰ সূকরে পোসেন্তী নাম যদত্থং পোসেতি, স্ৰাস্সা অত্থো অজ্জ মত্থকং পত্তো, ত্ৰং মা চিন্তযী’’তি ৰত্ৰা মধুরেন সরেন বুদ্ধলীল়ায ধম্মং দেসেন্তো দ্ৰে গাথা অভাসি –

৮৯. ‘‘তসসি ভমসি লেণমিচ্ছসি, অত্তাণোসি কুহিং গমিস্সসি;

অপ্পোস্সুক্কো ভুঞ্জ তুণ্ডিল, মংসত্থায হি পোসিতাম্হসে.

৯০. ‘‘ওগহ রহদং অকদ্দমং, সব্বং সেদমলং পৰাহয;

গণ্হাহি নৰং ৰিলেপনং, যস্স গন্ধো ন কদাচি ছিজ্জতী’’তি.

তত্থ তসসি ভমসীতি মরণভযেন উত্তসসি, তেনেৰ কিলমন্তো ভমসি. লেণমিচ্ছসীতি পতিট্ঠং ওলোকেসি. অত্তাণোসীতি তাত, পুব্বে অম্হাকং মাতা পটিসরণং অহোসি, সা অজ্জ পন নিরপেক্খা অম্হে ছড্ডেসি, ইদানি কুহিং গমিস্সসি. ওগহাতি ওগাহ, অযমেৰ ৰা পাঠো. পৰাহযাতি পৰাহেহি, হারেহীতি অত্থো. ন ছিজ্জতীতি ন নস্সতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – তাত, সচে মরণতো তসসি, অকদ্দমং পোক্খরণিং ওতরিত্ৰা তৰ সরীরে সব্বং সেদঞ্চ মলঞ্চ পৰাহেত্ৰা সুরভিগন্ধৰিলেপনং ৰিলিম্পাতি.

তস্স দস পারমিযো আৰজ্জেত্ৰা মেত্তাপারমিং পুরেচারিকং কত্ৰা পঠমং পদং উদাহরন্তস্সেৰ সদ্দো সকলং দ্ৰাদসযোজনিকং বারাণসিং অজ্ঝোত্থরিত্ৰা গতো. সুতসুতক্খণেযেৰ রাজউপরাজাদযো আদিং কত্ৰা বারাণসিৰাসিনো আগমংসু. অনাগতাপি গেহে ঠিতাৰ সুণিংসু. রাজপুরিসা গচ্ছে ছিন্দিত্ৰা ভূমিং সমং কত্ৰা ৰালুকং ওকিরিংসু. ধুত্তানং সুরামদো ছিজ্জি. পাসে ছড্ডেত্ৰা ধম্মং সুণমানা অট্ঠংসু. মহল্লিকাযপি সুরামদো ছিজ্জি. মহাসত্তো মহাজনমজ্ঝে চূল়তুণ্ডিলস্স ধম্মদেসনং আরভি. তং সুত্ৰা চূল়তুণ্ডিলো ‘‘ময্হং ভাতা এৰং ৰদেতি, অম্হাকঞ্চ ৰংসে পোক্খরণিং ওতরিত্ৰা নহানং, সরীরতো সেদমলপৰাহনং, পুরাণৰিলেপনং হারেত্ৰা নৰৰিলেপনগহণঞ্চ কিস্মিঞ্চি কালে নত্থি, কিং নু খো সন্ধায ভাতা মং এৰ মাহা’’তি পুচ্ছন্তো চতুত্থং গাথমাহ –

৯১. ‘‘কতমো রহদো অকদ্দমো, কিংসু সেদমলন্তি ৰুচ্চতি;

কতমঞ্চ নৰং ৰিলেপনং, যস্স গন্ধো ন কদাচি ছিজ্জতী’’তি.

তং সুত্ৰা মহাসত্তো ‘‘তেন হি কনিট্ঠ ওহিতসোতো সুণাহী’’তি বুদ্ধলীল়ায ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –

৯২. ‘‘ধম্মো রহদো অকদ্দমো, পাপং সেদমলন্তি ৰুচ্চতি;

সীলঞ্চ নৰং ৰিলেপনং, তস্স গন্ধো ন কদাচি ছিজ্জতি.

৯৩. ‘‘নন্দন্তি সরীরঘাতিনো, ন চ নন্দন্তি সরীরধারিনো;

পুণ্ণায চ পুণ্ণমাসিযা, রমমানাৰ জহন্তি জীৰিত’’ন্তি.

তত্থ ধম্মোতি পঞ্চসীলঅট্ঠসীলদসসীলানি তীণি সুচরিতানি সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মা অমতমহানিব্বানন্তি সব্বোপেস ধম্মো নাম. অকদ্দমোতি রাগদোসমোহমানদিট্ঠিকিলেসকদ্দমানং অভাৰেন অকদ্দমো. ইমিনা সেসধম্মতো ৰিনিৰত্তেত্ৰা নিব্বানমেৰ দস্সেতি. ‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, ধম্মা সঙ্খতা ৰা অসঙ্খতা ৰা, ৰিরাগো তেসং ধম্মানং অগ্গমক্খাযতি, যদিদং মদনিম্মদনো পিপাসৰিনযো আলযসমুগ্ঘাতো ৰট্টুপচ্ছেদো তণ্হক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বান’’ন্তি (অ. নি. ৪.৩৪; ইতিৰু. ৯০) হি ৰুত্তং, তদেৰ দস্সেন্তো, তাত চূল়তুণ্ডিল, অহং নিব্বানতল়াকং ‘‘রহদো’’তি কথেমি. জাতিজরাব্যাধিমরণাদীনি হি তত্থ নত্থি, সচে মরণতো মুঞ্চিতুকামো, নিব্বানগামিনিং পটিপদং গণ্হাতি. উপনিস্সযপচ্চযৰসেন কির বোধিসত্তো এৰং কথেসি.

পাপং সেদমলন্তি তাত চূল়তুণ্ডিল, পাপং সেদমলসদিসত্তা ‘‘সেদমল’’ন্তি পোরাণকপণ্ডিতেহি কথিতং. তং পনেতং একৰিধেন পাপং যদিদং মনোপদোসো, দুৰিধেন পাপং পাপকঞ্চ সীলং, পাপিকা চ দিট্ঠি, তিৰিধেন পাপং তীণি দুচ্চরিতানি, চতুব্বিধেন পাপং চত্তারি অগতিগমনানি, পঞ্চৰিধেন পাপং পঞ্চ চেতোখিলা, ছব্বিধেন পাপং ছ অগারৰা, সত্তৰিধেন পাপং সত্ত অসদ্ধম্মা, অট্ঠৰিধেন পাপং অট্ঠ মিচ্ছত্তা, নৰৰিধেন পাপং নৰ আঘাতৰত্থূনি, দসৰিধেন পাপং দস অকুসলকম্মপথা, বহুৰিধেন পাপং রাগো দোসো মোহোতি এককদুকতিকাদিৰসেন ৰিভত্তা অকুসলা ধম্মা, ইতি সব্বম্পেতং পাপং ‘‘সরীরনিস্সিতসেদমলসদিস’’ন্তি পণ্ডিতেহি কথিতং.

সীলন্তি পঞ্চসীলং দসসীলং চতুপারিসুদ্ধিসীলং. ‘‘ইদং, তাত, সীলং চতুজ্জাতিগন্ধৰিলেপনসদিস’’ন্তি ৰদতি. তস্সাতি তস্স সিলস্স গন্ধো তীসু ৰযেসু কদাচি ন ছিজ্জতি, সকললোকং পত্থরিত্ৰা গচ্ছতি.

‘‘ন পুপ্ফগন্ধো পটিৰাতমেতি, ন চন্দনং তগ্গরমল্লিকা ৰা;

সতঞ্চ গন্ধো পটিৰাতমেতি, সব্বা দিসা সপ্পুরিসো পৰাযতি.

‘‘চন্দনং তগরং ৰাপি, উপ্পলং অথ ৰস্সিকী;

এতেসং গন্ধজাতানং, সীলগন্ধো অনুত্তরো.

‘‘অপ্পমত্তো অযং গন্ধো, য্ৰাযং তগরচন্দনং;

যো চ সীলৰতং গন্ধো, ৰাতি দেৰেসু উত্তমো’’তি. (ধ. প. ৫৪-৫৬);

নন্দন্তি সরীরঘাতিনোতি তাত চূল়তুণ্ডিল, ইমে অঞ্ঞাণমনুস্সা ‘‘মধুরমংসং খাদিস্সাম, পুত্তদারম্পি খাদাপেস্সামা’’তি পাণাতিপাতং করোন্তা নন্দন্তি তুস্সন্তি, পাণাতিপাতো আসেৰিতো ভাৰিতো বহুলীকতো নিরযসংৰত্তনিকো হোতি, তিরচ্ছানযোনি…পে… পেত্তিৰিসযসংৰত্তনিকো হোতি, যো সব্বলহুকো পাণাতিপাতস্স ৰিপাকো, সো মনুস্সভূতস্স অপ্পাযুকসংৰত্তনিকো হোতীতি ইমং পাণাতিপাতে আদীনৰং ন জানন্তি. অজানন্তা –

‘‘মধুৰা মঞ্ঞতি বালো, যাৰ পাপং ন পচ্চতি;

যদা চ পচ্চতি পাপং, বালো দুক্খং নিগচ্ছতী’’তি. (ধ. প. ৬৯) –

মধুরসঞ্ঞিনো হুত্ৰা –

‘‘চরন্তি বালা দুম্মেধা, অমিত্তেনেৰ অত্তনা;

করোন্তা পাপকং কম্মং, যং হোতি কটুকপ্ফল’’ন্তি. (ধ. প. ৬৬) –

এত্তকম্পি ন জানন্তি.

‘‘ন তং কম্মং কতং সাধু, যং কত্ৰা অনুতপ্পতি;

যস্স অস্সুমুখো রোদং, ৰিপাকং পটিসেৰতী’’তি. (ধ. প. ৬৭);

ন চ নন্দন্তি সরীরধারিনোতি তাত চূল়তুণ্ডিল, যে পনেতে সরীরধারিনো সত্তা, তে অত্তনো মরণে আগচ্ছন্তে ঠপেত্ৰা সীহমিগরাজহত্থাজানীযঅস্সাজানীযখীণাসৰে অৰসেসা বোধিসত্তং আদিং কত্ৰা অভাযন্তা নাম নত্থি.

‘‘সব্বে তসন্তি দণ্ডস্স, সব্বে ভাযন্তি মচ্চুনো;

অত্তানং উপমং কত্ৰা, ন হনেয্য ন ঘাতযে’’তি. (ধ. প. ১২৯);

পুণ্ণাযাতি গুণপুণ্ণায. পুণ্ণমাসিযাতি পুণ্ণচন্দযুত্তায, মাসং ৰা পূরেত্ৰা ঠিতায. তদা কির পুণ্ণমাসী উপোসথদিৰসো হোতি. রমমানাৰ জহন্তি জীৰিতন্তি তাত চূল়তুণ্ডিল, মা সোচি মা পরিদেৰি, মরণস্স নাম তে ভাযন্তি, যেসং অব্ভন্তরে সীলাদিগুণা নত্থি. মযং পন সীলাচারসম্পন্না পুঞ্ঞৰন্তো, তস্মা অম্হাদিসা সত্তা রমমানাৰ জহন্তি জীৰিতন্তি.

এৰং মহাসত্তো মধুরেন সরেন বুদ্ধলীল়ায ধম্মং দেসেসি. মহাজনকাযা অঙ্গুলিযো ফোটেসুং, চেলুক্খেপা চ পৰত্তিংসু, সাধুকারসদ্দপুণ্ণং অন্তলিক্খং অহোসি. বারাণসিরাজা বোধিসত্তং রজ্জেন পূজেত্ৰা মহল্লিকায যসং দত্ৰা উভোপি তে গন্ধোদকেন ন্হাপেত্ৰা গন্ধাদীহি ৰিলিম্পাপেত্ৰা গীৰাসু মণিরতনানি পিল়ন্ধাপেত্ৰা ঘরং নেত্ৰা পুত্তট্ঠানে ঠপেত্ৰা মহন্তেন পরিৰারেন পটিজগ্গি. বোধিসত্তো রঞ্ঞো পঞ্চ সীলানি অদাসি. সব্বে বারাণসিৰাসিনো চ কাসিরট্ঠৰাসিনো চ পঞ্চ সীলানি রক্খিংসু. মহাসত্তো নেসং পক্খদিৰসেসু ধম্মং দেসেসি, ৰিনিচ্ছযে নিসীদিত্ৰা অড্ডে তীরেসি. তস্মিং ধরমানে কূটড্ডকারকা নাম নাহেসুং. অপরভাগে রাজা কালমকাসি. মহাসত্তো তস্স সরীরপরিহারং কারেত্ৰা ৰিনিচ্ছযে পোত্থকে লিখাপেত্ৰা ‘‘ইমং পোত্থকং ওলোকেত্ৰা অড্ডং তীরেয্যাথা’’তি ৰত্ৰা মহাজনস্স ধম্মং দেসেত্ৰা অপ্পমাদেন ওৰাদং দত্ৰা সব্বেসং রোদন্তানং পরিদেৰন্তানঞ্ঞেৰ সদ্ধিং চূল়তুণ্ডিলেন অরঞ্ঞং পাৰিসি. তদা বোধিসত্তস্স ওৰাদো সট্ঠি ৰস্সসহস্সানি পৰত্তি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে সো মরণভীরুকো ভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি.

তদা রাজা আনন্দো অহোসি, চূল়তুণ্ডিলো মরণভীরুকো ভিক্খু, পরিসা বুদ্ধপরিসা, মহাতুণ্ডিলো পন অহমেৰ অহোসিন্তি.

তুণ্ডিলজাতকৰণ্ণনা ততিযা.

[৩৮৯] ৪. সুৰণ্ণকক্কটকজাতকৰণ্ণনা

সিঙ্গীমিগোতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো আনন্দত্থেরস্স অত্তনো অত্থায জীৰিতপরিচ্চাগং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু যাৰ ধনুগ্গহপযোজনা খণ্ডহালজাতকে (জা. ২.২২.৯৮২ আদযো) ধনপালৰিস্সজ্জনং চূল়হংসমহাহংসজাতকে (জা. ১.১৫.১৩৩ আদযো) কথিতং. তদা হি ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, ধম্মভণ্ডাগারিকআনন্দত্থেরো সেক্খপটিসম্ভিদাপ্পত্তো হুত্ৰা ধনপালকে আগচ্ছন্তে সম্মাসম্বুদ্ধস্স জীৰিতং পরিচ্চজী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি আনন্দো ময্হং জীৰিতং পরিচ্চজিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে রাজগহস্স পুব্বপস্সে সালিন্দিযো নাম ব্রাহ্মণগামো হোতি. তদা বোধিসত্তো তস্মিং গামে কস্সকব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৰা তস্স গামস্স পুব্বুত্তরায দিসায একস্মিং গামখেত্তে করীসসহস্সমত্তং কসিং কারেসি. সো একদিৰসং মনুস্সেহি সদ্ধিং খেত্তং গন্ত্ৰা কম্মকারে ‘‘কসথা’’তি আণাপেত্ৰা মুখধোৰনত্থায খেত্তকোটিযং মহন্তং সোব্ভং উপসঙ্কমি. তস্মিং খো পন সোব্ভে একো সুৰণ্ণৰণ্ণো কক্কটকো পটিৰসতি অভিরূপো পাসাদিকো. বোধিসত্তো দন্তকট্ঠং খাদিত্ৰা তং সোব্ভং ওতরি. তস্স মুখধোৰনকালে কক্কটকো সন্তিকং আগমাসি. অথ নং সো উক্খিপিত্ৰা অত্তনো উত্তরিসাটকন্তরে নিপজ্জাপেত্ৰা গহেত্ৰা খেত্তে কত্তব্বকিচ্চং কত্ৰা গচ্ছন্তো তত্থেৰ নং সোব্ভে পক্খিপিত্ৰা গেহং অগমাসি. ততো পট্ঠায খেত্তং আগচ্ছন্তো পঠমং তং সোব্ভং গন্ত্ৰা কক্কটকং উক্খিপিত্ৰা উত্তরিসাটকন্তরে নিপজ্জাপেত্ৰা পচ্ছা কম্মন্তং ৰিচারেসি. ইতি তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিস্সাসো দল়্হো অহোসি.

বোধিসত্তো নিবদ্ধং খেত্তং আগচ্ছতি, অক্খীসু চ পনস্স পঞ্চ পসাদা তীণি মণ্ডলানি ৰিসুদ্ধানি হুত্ৰা পঞ্ঞাযন্তি. অথস্স খেত্তকোটিযং একস্মিং তালে কাককুলাৰকে কাকী অক্খীনি দিস্ৰা খাদিতুকামা হুত্ৰা কাকং আহ – ‘‘সামি, দোহল়ো মে উপ্পন্নো’’তি. ‘‘কিং দোহল়ো নামা’’তি? ‘‘এতস্স ব্রাহ্মণস্স অক্খীনি খাদিতুকামাম্হী’’তি. ‘‘দুদ্দোহল়ো তে উপ্পন্নো, কো এতানি আহরিতুং সক্খিস্সতী’’তি. ‘‘ত্ৰং ন সক্কোসী’’তি অহম্পেতং জানামি, যো পনেস তালস্স অৰিদূরে ৰম্মিকো, এত্থ কণ্হসপ্পো ৰসতি. ‘‘তং উপট্ঠহ, সো এতং ডংসিত্ৰা মারেস্সতি, অথস্স অক্খীনি উপ্পাটেত্ৰা ত্ৰং আহরিস্সসী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা ততো পট্ঠায কণ্হসপ্পং উপট্ঠহি. বোধিসত্তেনপি ৰাপিতসস্সানং গব্ভগ্গহণকালে কক্কটকো মহা অহোসি. অথেকদিৰসং সপ্পো কাকমাহ ‘‘সম্ম, ত্ৰং নিবদ্ধং মং উপট্ঠহসি, কিং তে করোমী’’তি. ‘‘সামি, তুম্হাকং দাসিযা এতস্স খেত্তসামিকস্স অক্খীসু দোহল়ো উপ্পজ্জি, স্ৰাহং তুম্হাকং আনুভাৰেন তস্স অক্খীনি লভিস্সামীতি তুম্হে উপট্ঠহামী’’তি. সপ্পো ‘‘হোতু, নযিদং গরুকং, লভিস্সসী’’তি তং অস্সাসেত্ৰা পুন দিৰসে ব্রাহ্মণস্স আগমনমগ্গে কেদারমরিযাদং নিস্সায তিণেহি পটিচ্ছন্নো হুত্ৰা তস্সাগমনং ওলোকেন্তো নিপজ্জি.

বোধিসত্তো আগচ্ছন্তো পঠমং সোব্ভং ওতরিত্ৰা মুখং ধোৰিত্ৰা সিনেহং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৰা সুৰণ্ণকক্কটকং আলিঙ্গেত্ৰা উত্তরিসাটকন্তরে নিপজ্জাপেত্ৰা খেত্তং পাৰিসি. সপ্পো তং আগচ্ছন্তং দিস্ৰাৰ ৰেগেন পক্খন্দিত্ৰা পিণ্ডিকমংসে ডংসিত্ৰা তত্থেৰ পাতেত্ৰা ৰম্মিকং সন্ধায পলাযি. বোধিসত্তস্স পতনঞ্চ কক্কটকস্স সাটকন্তরতো লঙ্ঘনঞ্চ কাকস্স আগন্ত্ৰা বোধিসত্তস্স উরে নিলীযনঞ্চ অপচ্ছাঅপুরিমং অহোসি. কাকো নিলীযিত্ৰা অক্খীনি তুণ্ডেন পহরি. কক্কটকো ‘‘ইমং কাকং নিস্সায মম সহাযস্স ভযং উপ্পন্নং, এতস্মিং গহিতে সপ্পো আগচ্ছিস্সতী’’তি সণ্ডাসেন গণ্হন্তো ৰিয কাকং গীৰাযং অল়েন দল়্হং গহেত্ৰা কিলমেত্ৰা থোকং সিথিলমকাসি. কাকো ‘‘কিস্স মং সম্ম, ছড্ডেত্ৰা পলাযসি, এস মং কক্কটকো ভিয্যো ৰিহেঠেতি, যাৰ ন মরামি, তাৰ এহী’’তি সপ্পং পক্কোসন্তো পঠমং গাথমাহ –

৯৪. ‘‘সিঙ্গীমিগো আযতচক্খুনেত্তো, অট্ঠিত্তচো ৰারিসযো অলোমো;

তেনাভিভূতো কপণং রুদামি, হরে সখা কিস্স নু মং জহাসী’’তি.

তত্থ সিঙ্গীমিগোতি সিঙ্গীসুৰণ্ণৰণ্ণতায ৰা অল়সঙ্খাতানং ৰা সিঙ্গানং অত্থিতায কক্কটকো ৰুত্তো. আযতচক্খুনেত্তোতি দীঘেহি চক্খুসঙ্খাতেহি নেত্তেহি সমন্নাগতো. অট্ঠিমেৰ তচো অস্সাতি অট্ঠিত্তচো. হরে সখাতি আলপনমেতং, অম্ভো সহাযাতি অত্থো.

সপ্পো তং সুত্ৰা মহন্তং ফণং কত্ৰা কাকং অস্সাসেন্তো অগমাসি. সত্থা ইমমত্থং দীপেন্তো অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –

৯৫. ‘‘সো পস্সসন্তো মহতা ফণেন, ভুজঙ্গমো কক্কটমজ্ঝপত্তো;

সখা সখারং পরিতাযমানো, ভুজঙ্গমং কক্কটকো গহেসী’’তি.

তত্থ কক্কটমজ্ঝপত্তোতি কক্কটকং সম্পত্তো. সখা সখারন্তি সহাযো সহাযং. ‘‘সকং সখার’’ন্তিপি পাঠো, অত্তনো সহাযন্তি অত্থো. পরিতাযমানোতি রক্খমানো. গহেসীতি দুতিযেন অল়েন গীৰাযং দল়্হং গহেসি.

অথ নং কিলমেত্ৰা থোকং সিথিলমকাসি. অথ সপ্পো ‘‘কক্কটকা নাম নেৰ কাকমংসং খাদন্তি, ন সপ্পমংসং, অথ কেন নু খো কারণেন অযং অম্হে গণ্হী’’তি চিন্তেত্ৰা তং পুচ্ছন্তো ততিযং গাথমাহ –

৯৬. ‘‘ন ৰাযসং নো পন কণ্হসপ্পং, ঘাসত্থিকো কক্কটকো অদেয্য;

পুচ্ছামি তং আযতচক্খুনেত্ত, অথ কিস্স হেতুম্হ উভো গহীতা’’তি.

তত্থ ঘাসত্থিকোতি আহারত্থিকো হুত্ৰা. অদেয্যাতিআদিযেয্য, ন-কারেন যোজেত্ৰা ন গণ্হীতি অত্থো.

তং সুত্ৰা কক্কটকো গহণকারণং কথেন্তো দ্ৰে গাথা অভাসি –

৯৭. ‘‘অযং পুরিসো মম অত্থকামো, যো মং গহেত্ৰান দকায নেতি;

তস্মিং মতে দুক্খমনপ্পকং মে, অহঞ্চ এসো চ উভো ন হোম.

৯৮. ‘‘মমঞ্চ দিস্ৰান পৰদ্ধকাযং, সব্বো জনো হিংসিতুমেৰ মিচ্ছে;

সাদুঞ্চ থূলঞ্চ মুদুঞ্চ মংসং, কাকাপি মং দিস্ৰ ৰিহেঠযেয্যু’’ন্তি.

তত্থ অযন্তি বোধিসত্তং নিদ্দিসতি. অত্থকামোতি হিতকামো. দকায নেতীতি যো মং সম্পিযাযমানো উত্তরিসাটকেন গহেত্ৰান উদকায নেতি, অত্তনো ৰসনকসোব্ভং পাপেতি. তস্মিং মতেতি সচে সো ইমস্মিং ঠানে মরিস্সতি, এতস্মিং মতে মম কাযিকং চেতসিকং মহন্তং দুক্খং ভৰিস্সতীতি দীপেতি. উভো ন হোমাতি দ্ৰেপি জনা ন ভৰিস্সাম. মমঞ্চ দিস্ৰানাতি গাথায অযমত্থো – ইদঞ্চ অপরং কারণং, ইমস্মিং মতে অনাথং নিপ্পচ্চযং মং পৰড্ঢিতকাযং দিস্ৰা সব্বো জনো ‘‘ইমস্স কক্কটকস্স সাদুঞ্চ থূলঞ্চ মুদুঞ্চ মংস’’ন্তি মং মারেতুং ইচ্ছেয্য, ন কেৰলঞ্চ জনো মনুস্সো, তিরচ্ছানভূতা কাকাপি মং দিস্ৰা ৰিহেঠযেয্যুং ৰিহেসেয্যুং মারেয্যুং.

তং সুত্ৰা সপ্পো চিন্তেসি ‘‘একেনুপাযেন ইমং ৰঞ্চেত্ৰা কাকঞ্চ অত্তানঞ্চ মোচেস্সামী’’তি. অথ নং ৰঞ্চেতুকামো ছট্ঠং গাথমাহ –

৯৯. ‘‘সচেতস্স হেতুম্হ উভো গহীতা, উট্ঠাতু পোসে ৰিসমাৰমামি;

মমঞ্চ কাকঞ্চ পমুঞ্চ খিপ্পং, পুরে ৰিসং গাল়্হমুপেতি মচ্চ’’ন্তি.

তত্থ সচেতস্স হেতূতি সচে এতস্স কারণা. উট্ঠাতূতি নিব্বিসো হোতু. ৰিসমাৰমামীতি অহমস্স ৰিসং আকড্ঢামি, নিব্বিসং নং করোমি. পুরে ৰিসং গাল়্হমুপেতি মচ্চন্তি ইমঞ্হি মচ্চং মযা অনাৰমিযমানং ৰিসং গাল়্হং বলৰং হুত্ৰা উপগচ্ছেয্য, তং যাৰ ন উপগচ্ছতি, তাৰদেৰ অম্হে দ্ৰেপি জনে খিপ্পং মুঞ্চাতি.

তং সুত্ৰা কক্কটকো চিন্তেসি ‘‘অযং একেনুপাযেন মং দ্ৰেপি জনে ৰিস্সজ্জাপেত্ৰা পলাযিতুকামো, ময্হং উপাযকোসল্লং ন জানাতি, অহং দানি যথা সপ্পো সঞ্চরিতুং সক্কোতি, এৰং অল়ং সিথিলং করিস্সামি, কাকং পন নেৰ ৰিস্সজ্জেস্সামী’’তি এৰং চিন্তেত্ৰা সত্তমং গাথমাহ –

১০০. ‘‘সপ্পং পমোক্খামি ন তাৰ কাকং, পটিবন্ধকো হোহিতি তাৰ কাকো;

পুরিসঞ্চ দিস্ৰান সুখিং অরোগং, কাকং পমোক্খামি যথেৰ সপ্প’’ন্তি.

তত্থ পটিবন্ধকোতি পাটিভোগো. যথেৰ সপ্পন্তি যথা ভৰন্তং সপ্পং মুঞ্চামি, তথা কাকং পমোক্খামি, কেৰলং ত্ৰং ইমস্স ব্রাহ্মণস্স সরীরতো সীঘং ৰিসং আৰমাহীতি.

এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা তস্স সুখসঞ্চারণত্থং অল়ং সিথিলমকাসি. সপ্পো ৰিসং আৰমিত্ৰা মহাসত্তস্স সরীরং নিব্বিসং অকাসি. সো নিদ্দুক্খো উট্ঠায পকতিৰণ্ণেনেৰ অট্ঠাসি. কক্কটকো ‘‘সচে ইমে দ্ৰেপি জনা অরোগা ভৰিস্সন্তি, ময্হং সহাযস্স ৰড্ঢি নাম ন ভৰিস্সতি, ৰিনাসেস্সামি নে’’তি চিন্তেত্ৰা কত্তরিকায উপ্পলমকুল়ং ৰিয অল়েহি উভিন্নম্পি সীসং কপ্পেত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেসি. কাকীপি তম্হা ঠানা পলাযি. বোধিসত্তো সপ্পস্স সরীরং দণ্ডকে ৰেঠেত্ৰা গুম্বপিট্ঠে খিপি. সুৰণ্ণকক্কটকং সোব্ভে ৰিস্সজ্জেত্ৰা ন্হত্ৰা সালিন্দিযগামমেৰ গতো. ততো পট্ঠায কক্কটকেন সদ্ধিং অধিকতরো ৰিস্সাসো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেন্তো ওসানগাথমাহ –

১০১. ‘‘কাকো তদা দেৰদত্তো অহোসি, মারো পন কণ্হসপ্পো অহোসি;

আনন্দভদ্দো কক্কটকো অহোসি, অহং তদা ব্রাহ্মণো হোমি সত্থা’’তি.

সচ্চপরিযোসানে বহূ সোতাপন্নাদযো অহেসুং. কাকী পন গাথায ন ৰুত্তা, সা চিঞ্চমাণৰিকা অহোসীতি.

সুৰণ্ণকক্কটকজাতকৰণ্ণনা চতুত্থা.

[৩৯০] ৫. ময্হকজাতকৰণ্ণনা

সকুণো ময্হকো নামাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো আগন্তুকসেট্ঠিং আরব্ভ কথেসি. সাৰত্থিযঞ্হি আগন্তুকসেট্ঠি নাম অড্ঢো অহোসি মহদ্ধনো. সো নেৰ অত্তনা ভোগে ভুঞ্জি, ন পরেসং অদাসি, নানগ্গরসে পণীতে ভোজনে উপনীতে তং ন ভুঞ্জতি, বিলঙ্গদুতিযং কণাজকং এৰ ভুঞ্জতি, ধূপিতৰাসিতেসু কাসিকৰত্থেসু উপনীতেসু তানি হারেত্ৰা থূলথূলসাটকে নিৰাসেতি, আজানীযযুত্তে মণিকনকৰিচিত্তে রথে উপনীতে তম্পি হরাপেত্ৰা কত্তররথকেন গচ্ছতি, সুৰণ্ণচ্ছত্তে ধারিযমানে তং অপনেত্ৰা পণ্ণচ্ছত্তেন ধারিযমানেন. সো যাৰজীৰং দানাদীসু পুঞ্ঞেসু একম্পি অকত্ৰা কালং কত্ৰা রোরুৰনিরযে নিব্বত্তি. তস্স অপুত্তকং সাপতেয্যং রাজবলং সত্তহি রত্তিদিৰসেহি রাজকুলং পৰেসেসি. তস্মিং পৰেসিতে রাজা ভুত্তপাতরাসো জেতৰনং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা নিসিন্নো ‘‘কিং, মহারাজ, বুদ্ধুপট্ঠানং ন করোসী’’তি ৰুত্তে ‘‘ভন্তে, সাৰত্থিযং আগন্তুকসেট্ঠিনো নাম কালকতস্স অস্সামিকধনে অম্হাকং ঘরে আহরিযমানেযেৰ সত্ত রত্তিদিৰসা গতা, সো পন এতং ধনং লভিত্ৰাপি নেৰ অত্তনা পরিভুঞ্জি, ন পরেসং অদাসি, রক্খসপরিগ্গহিতপোক্খরণী ৰিযস্স ধনং অহোসি, সো একদিৰসম্পি পণীতভোজনাদীনং রসং অননুভৰিত্ৰাৰ মরণমুখং পৰিট্ঠো, এৰং মচ্ছরী অপুঞ্ঞসত্তো কিং কত্ৰা এত্তকং ধনং লভি, কেন চস্স ভোগেসু চিত্তং ন রমী’’তি সত্থারং পুচ্ছি. সত্থা ‘‘মহারাজ, ধনলাভো চ, ধনং লদ্ধা অপরিভুঞ্জনকারণঞ্চ তেনেৰ কত’’ন্তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বারাণসিসেট্ঠি অস্সদ্ধো অহোসি মচ্ছরী, ন কস্সচি কিঞ্চি দেতি, ন কঞ্চি সঙ্গণ্হাতি. সো একদিৰসং রাজুপট্ঠানং গচ্ছন্তো তগরসিখিং নাম পচ্চেকবুদ্ধং পিণ্ডায চরন্তং দিস্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘লদ্ধা, ভন্তে, ভিক্খা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ননু চরাম মহাসেট্ঠী’’তি ৰুত্তে পুরিসং আণাপেসি ‘‘গচ্ছ, ইমং অম্হাকং ঘরং আনেত্ৰা মম পল্লঙ্কে নিসীদাপেত্ৰা অম্হাকং পটিযত্তভত্তস্স পত্তং পূরেত্ৰা দাপেহী’’তি. সো পচ্চেকবুদ্ধং ঘরং নেত্ৰা নিসীদাপেত্ৰা সেট্ঠিভরিযায আচিক্খি. সা নানগ্গরসভত্তস্স পত্তং পূরেত্ৰা তস্স অদাসি. সো ভত্তং গহেত্ৰা সেট্ঠিনিৰেসনা নিক্খমিত্ৰা অন্তরৰীথিযং পটিপজ্জি. সেট্ঠি রাজকুলতো পচ্চাগচ্ছন্তো তং দিস্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘লদ্ধং, ভন্তে, ভত্ত’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘লদ্ধং মহাসেট্ঠী’’তি. সো পত্তং ওলোকেত্ৰা চিত্তং পসাদেতুং নাসক্খি, ‘‘ইমং মে ভত্তং দাসা ৰা কম্মকরা ৰা ভুঞ্জিত্ৰা দুক্করম্পি কম্মং করেয্যুং, অহো ৰত মে জানী’’তি অপরচেতনং পরিপুণ্ণং কাতুং নাসক্খি. দানঞ্হি নাম তিস্সো চেতনা পরিপুণ্ণং কাতুং সক্কোন্তস্সেৰ মহপ্ফলং হোতি.

‘‘পুব্বেৰ দানা সুমনা ভৰাম, দদম্পি ৰে অত্তমনা ভৰাম;

দত্ৰাপি ৰে নানুতপ্পাম পচ্ছা, তস্মা হি অম্হং দহরা নমিয্যরে. (জা. ১.১০.৯৫);

‘‘পুব্বেৰ দানা সুমনো, দদং চিত্তং পসাদযে;

দত্ৰা অত্তমনো হোতি, এসা যঞ্ঞস্স সম্পদা’’. (অ. নি. ৬.৩৭; পে. ৰ. ৩০৫);

ইতি, মহারাজ, আগন্তুকসেট্ঠি তগরসিখিপচ্চেকবুদ্ধস্স দিন্নপচ্চযেন বহুং ধনং লভি, দত্ৰা অপরচেতনং পণীতং কাতুং অসমত্থতায ভোগে ভুঞ্জিতুং নাসক্খীতি. ‘‘পুত্তং পন কস্মা ন লভি, ভন্তে’’তি? সত্থা ‘‘পুত্তস্স অলভনকারণম্পি তেনেৰ কতং, মহারাজা’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.