৩. আসৰক্খযসুত্তৰণ্ণনা
১০২. ততিযে জানতোতি জানন্তস্স. পস্সতোতি পস্সন্তস্স. যদিপি ইমানি দ্ৰেপি পদানি একত্থানি, ব্যঞ্জনমেৰ নানং, এৰং সন্তেপি ‘‘জানতো’’তি ঞাণলক্খণং উপাদায পুগ্গলং নিদ্দিসতি. জাননলক্খণঞ্হি ঞাণং. ‘‘পস্সতো’’তি ঞাণপ্পভাৰং উপাদায. দস্সনপ্পভাৰঞ্হি উপাদায ঞাণসমঙ্গী পুগ্গলো চক্খুমা ৰিয পুগ্গলো চক্খুনা রূপানি, ঞাণেন ৰিৰটে ধম্মে পস্সতি. অথ ৰা জানতোতি অনুবোধঞাণেন জানতো. পস্সতোতি পটিৰেধঞাণেন পস্সতো. পটিলোমতো ৰা দস্সনমগ্গেন পস্সতো, ভাৰনামগ্গেন জানতো. কেচি পন ‘‘ঞাততীরণপহানপরিঞ্ঞাহি জানতো, সিখাপ্পত্তৰিপস্সনায পস্সতো’’তি ৰদন্তি. অথ ৰা দুক্খং পরিঞ্ঞাভিসমযেন জানতো, নিরোধং সচ্ছিকিরিযাভিসমযেন পস্সতো. তদুভযে চ সতি পহানভাৰনাভিসমযা সিদ্ধা এৰ হোন্তীতি চতুসচ্চাভিসমযো ৰুত্তো হোতি. যদা চেত্থ ৰিপস্সনাঞাণং অধিপ্পেতং, তদা ‘‘জানতো পস্সতো’’তি পদানং হেতুঅত্থদীপনতা দট্ঠব্বা. যদা পন মগ্গঞাণং অধিপ্পেতং, তদা মগ্গকিচ্চত্থদীপনতা.
আসৰানং খযন্তি ‘‘জানতো, অহং ভিক্খৰে, পস্সতো আসৰানং খযং ৰদামী’’তি (ম. নি. ১.১৫; সং. নি. ৩.১০১; ৫.১০৯৫) এৰমাগতে সব্বাসৰসংৰরপরিযাযে ‘‘আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তি’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ১.৪৩৮) চ সুত্তপদেসু আসৰানং পহানং অচ্চন্তক্খযো অসমুপ্পাদো খীণাকারো নত্থিভাৰো ‘‘আসৰক্খযো’’তি ৰুত্তো. ‘‘আসৰানং খযা সমণো হোতী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৪৩৮) ফলং.
‘‘পরৰজ্জানুপস্সিস্স, নিচ্চং উজ্ঝানসঞ্ঞিনো;
আসৰা তস্স ৰড্ঢন্তি, আরা সো আসৰক্খযা’’তি. (ধ. প. ২৫৩); –
আদীসু নিব্বানং.
‘‘সেখস্স সিক্খমানস্স, উজুমগ্গানুসারিনো;
খযস্মিং পঠমং ঞাণং, ততো অঞ্ঞা অনন্তরা;
ততো অঞ্ঞাৰিমুত্তস্স, ঞাণং ৰে হোতি তাদিনো’’তি. (অ. নি. ৩.৮৬; ইতিৰু. ৬২) –
এৰমাগতে ইন্দ্রিযসুত্তে ইধ চ মগ্গো ‘‘আসৰক্খযো’’তি ৰুত্তো. তস্মা যথাৰুত্তনযেন জানন্তস্স পস্সন্তস্স অহং অরিযমগ্গাধিগমং ৰদামীতি ৰুত্তং হোতি. নো অজানতো নো অপস্সতোতি যো পন ন জানাতি ন পস্সতি, তস্স নো ৰদামীতি অত্থো. এতেন যে অজানতো অপস্সতোপি সংসারসুদ্ধিং ৰদন্তি, তে পটিক্খিপতি. পুরিমেন ৰা পদদ্ৰযেন উপাযো ৰুত্তো, ইমিনা অনুপাযপটিসেধো. সঙ্খেপেন চেত্থ ঞাণং আসৰক্খযকরং, সেসং তস্স পরিক্খারোতি দস্সেতি.
ইদানি যং জানতো যং পস্সতো আসৰক্খযো হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৰে, জানতো’’তি পুচ্ছং আরভি. তত্থ জাননা বহুৰিধা. দব্বজাতিকো এৰ হি কোচি ভিক্খু ছত্তং কাতুং জানাতি, কোচি চীৰরাদীনং অঞ্ঞতরং, তস্স ঈদিসানি কম্মানি ৰত্তসীসে ঠত্ৰা করোন্তস্স সা জাননা ‘‘মগ্গফলানং পদট্ঠানং ন হোতী’’তি ন ৰত্তব্বা. যো পন সাসনে পব্বজিত্ৰা ৰেজ্জকম্মাদীনি কাতুং জানাতি, তস্সেৰং জানতো আসৰা ৰড্ঢন্তিযেৰ. তস্মা যং জানতো যং পস্সতো আসৰানং খযো হোতি, তদেৰ দস্সেন্তো আহ ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তিআদি. তত্থ যং ৰত্তব্বং চতুসচ্চকম্মট্ঠানং, তং হেট্ঠা যোনিসোমনসিকারসুত্তে সঙ্খেপতো ৰুত্তমেৰ.
তত্থ পন ‘‘যোনিসো, ভিক্খৰে, ভিক্খু মনসি করোন্তো অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৰেতী’’তি (ইতিৰু. ১৬) আগতত্তা ‘‘ইদং দুক্খন্তি যোনিসো মনসি করোতী’’তিআদিনা অত্থৰিভাৰনা কতা. ইধ ‘‘ইদং দুক্খন্তি, ভিক্খৰে, জানতো পস্সতো আসৰানং খযো হোতী’’তি (ম. নি. ১.১৫; সং. নি. ৩.১০১; ৫.১০৯৫) আগতত্তা ‘‘ইদং দুক্খন্তি পরিঞ্ঞাপটিৰেধৰসেন পরিঞ্ঞাভিসমযৰসেন মগ্গঞাণেন জানতো পস্সতো আসৰানং খযো হোতী’’তিআদিনা নযেন যোজেতব্বং. আসৰেসু চ পঠমমগ্গেন দিট্ঠাসৰো খীযতি, ততিযমগ্গেন কামাসৰো, চতুত্থমগ্গেন ভৰাসৰো অৰিজ্জাসৰো চ খীযতীতি ৰেদিতব্বো.
গাথাসু ৰিমুত্তিঞাণন্তি ৰিমুত্তিযং নিব্বানে ফলে চ পচ্চৰেক্খণঞাণং. উত্তমন্তি উত্তমধম্মারম্মণত্তা উত্তমং. খযে ঞাণন্তি আসৰানং সংযোজনানঞ্চ খযে খযকরে অরিযমগ্গে ঞাণং. ‘‘খীণা সংযোজনা ইতি ঞাণ’’ন্তি ইধাপি আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং. তেন পহীনকিলেসপচ্চৰেক্খণং দস্সেতি. এৰমেত্থ চত্তারিপি পচ্চৰেক্খণঞাণানি ৰুত্তানি হোন্তি. অৰসিট্ঠকিলেসপচ্চৰেক্খণা হি ইধ নত্থি অরহত্তফলাধিগমস্স অধিপ্পেতত্তা. যথা চেত্থ জানতো পস্সতোতি নিব্বানাধিগমেন সম্মাদিট্ঠিকিচ্চং অধিকং কত্ৰা ৰুত্তং, এৰং সম্মপ্পধানকিচ্চম্পি অধিকমেৰ ইচ্ছিতব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘ন ত্ৰেৰিদং কুসীতেনা’’তি ওসানগাথমাহ.
তত্থ ন ত্ৰেৰিদন্তি ন তু এৰ ইদং. তুসদ্দো নিপাতমত্তং. বালেনমৰিজানতাতি মকারো পদসন্ধিকরো. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো – ইদং সেক্খমগ্গেন অসেক্খমগ্গেন চ পত্তব্বং অভিজ্ঝাকাযগন্থাদিসব্বগন্থানং পমোচনং পমোচনস্স নিমিত্তভূতং নিব্বানং ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তিআদিনা চত্তারি সচ্চানি যথাভূতং অৰিজানতা ততো এৰ বালেন অৰিদ্দসুনা যথা অধিগন্তুং ন সক্কা, এৰং কুসীতেন নিব্বীরিযেনাপি, তস্মা তদধিগমায আরদ্ধৰীরিযেন ভৰিতব্বন্তি. তেনাহ ভগৰা ‘‘আরদ্ধৰীরিযস্সাযং ধম্মো, নো কুসীতস্স’’ (দী. নি. ৩.৩৫৮).
‘‘আরম্ভথ নিক্কমথ, যুঞ্জথ বুদ্ধসাসনে;
ধুনাথ মচ্চুনো সেনং, নল়াগারংৰ কুঞ্জরো’’তি. (সং. নি. ১.১৮৫; নেত্তি. ২৯; মি. প. ৫.১.৪);
ততিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.