৯. তণ্হাসুত্তৰণ্ণনা
৫৮. নৰমে তণ্হাযনট্ঠেন তণ্হা, রূপাদিৰিসযং তসতীতি ৰা তণ্হা. ইদানি তং ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘কামতণ্হা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ পঞ্চকামগুণিকো রাগো কামতণ্হা. রূপারূপভৰেসু ছন্দরাগো ঝাননিকন্তি সস্সতদিট্ঠিসহগতো রাগো ভৰৰসেন পত্থনা চ ভৰতণ্হা. উচ্ছেদদিট্ঠিসহগতো রাগো ৰিভৰতণ্হা. অপিচ পচ্ছিমতণ্হাদ্ৰযং ঠপেত্ৰা সেসা সব্বাপি তণ্হা কামতণ্হা এৰ. যথাহ –
‘‘তত্থ কতমা ভৰতণ্হা? সস্সতদিট্ঠিসহগতো রাগো সারাগো চিত্তস্স সারাগো – অযং ৰুচ্চতি ভৰতণ্হা. তত্থ কতমা ৰিভৰতণ্হা? উচ্ছেদদিট্ঠিসহগতো রাগো সারাগো চিত্তস্স সারাগো, অযং ৰুচ্চতি ৰিভৰতণ্হা. অৰসেসা তণ্হা কামতণ্হা’’তি (ৰিভ. ৯১৬).
ইমা চ তিস্সো তণ্হা রূপতণ্হা…পে… ধম্মতণ্হাতি ৰিসযভেদতো পচ্চেকং ছব্বিধাতি কত্ৰা অট্ঠারস হোন্তি. তা অজ্ঝত্তরূপাদীসু অট্ঠারস, বহিদ্ধারূপাদীসু অট্ঠারসাতি ছত্তিংস, ইতি অতীতা ছত্তিংস, অনাগতা ছত্তিংস, পচ্চুপ্পন্না ছত্তিংসাতি ৰিভাগতো অট্ঠসতং হোন্তি. পুন সঙ্গহে করিযমানে কালভেদং অনামসিত্ৰা গয্হমানা ছত্তিংসেৰ হোন্তি, রূপাদীনং অজ্ঝত্তিকবাহিরৰিভাগে অকরিযমানে অট্ঠারসেৰ, রূপাদিআরম্মণৰিভাগমত্তে গয্হমানে ছল়েৰ, আরম্মণৰিভাগম্পি অকত্ৰা গয্হমানা তিস্সোযেৰ হোন্তীতি.
গাথাসু তণ্হাযোগেনাতি তণ্হাসঙ্খাতেন যোগেন, কামযোগেন, ভৰযোগেন চ. সংযুত্তাতি সম্বন্ধা, ভৰাদীসু সংযোজিতা ৰা. তেনেৰাহ ‘‘রত্তচিত্তা ভৰাভৰে’’তি. খুদ্দকে চেৰ মহন্তে চ ভৰে লগ্গচিত্তাতি অত্থো. অথ ৰা ভৰোতি সস্সতদিট্ঠি, অভৰোতি উচ্ছেদদিট্ঠি. তস্মা ভৰাভৰে সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠীসু সত্তৰিসত্তচিত্তাতি. এতেন ভৰতণ্হা, ৰিভৰতণ্হা চ দস্সিতা. ইমস্মিং পক্খে ‘‘তণ্হাযোগেনা’’তি ইমিনা কামতণ্হাৰ দস্সিতাতি ৰেদিতব্বা. তে যোগযুত্তা মারস্সাতি তে এৰংভূতা পুগ্গলা মারস্স পাসসঙ্খাতেন যোগেন যুত্তা বদ্ধা. রাগো হি মারযোগো মারপাসোতি ৰুচ্চতি. যথাহ –
‘‘অন্তলিক্খচরো পাসো, য্ৰাযং চরতি মানসো;
তেন তং বাধযিস্সামি, ন মে সমণ মোক্খসী’’তি. (সং. নি. ১.১৫১; মহাৰ. ৩৩);
চতূহি যোগেহি অনুপদ্দুতত্তা যোগক্খেমং, নিব্বানং অরহত্তঞ্চ, তস্স অনধিগমেন অযোগক্খেমিনো. উপরূপরি কিলেসাভিসঙ্খারানং জননতো জনা, পাণিনো. রূপাদীসু সত্তা ৰিসত্তাতি সত্তা.
‘‘খন্ধানঞ্চ পটিপাটি, ধাতুআযতনান চ;
অব্বোচ্ছিন্নং ৰত্তমানা, সংসারোতি পৰুচ্চতী’’তি. –
এৰং ৰুত্তং খন্ধাদীনং অপরাপরুপ্পত্তিসঙ্খাতং সংসারং গচ্ছন্তি, ততো ন মুচ্চন্তি. কস্মা? তণ্হাযোগযুত্তত্তা. জাতিমরণগামিনো পুনপ্পুনং জননমরণস্সেৰ উপগমনসীলাতি. এত্তাৰতা ৰট্টং দস্সেত্ৰা ইদানি ৰিৰট্টং দস্সেতুং ‘‘যে চ তণ্হং পহন্ত্ৰানা’’তি গাথমাহ. সা হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা সুৰিঞ্ঞেয্যাৰ.
নৰমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.