৮. সঙ্ঘভেদসুত্তৰণ্ণনা
১৮. অট্ঠমে একধম্মোতি কতরোযং সুত্তনিক্খেপো? অট্ঠুপ্পত্তিকো. তত্রাযং সঙ্খেপকথা – দেৰদত্তো হি অজাতসত্তুং দুগ্গহণং গাহাপেত্ৰা তস্স পিতরং রাজানং বিম্বিসারং তেন মারাপেত্ৰাপি অভিমারে পযোজেত্ৰাপি সিলাপৰিজ্ঝনেন লোহিতুপ্পাদকম্মং কত্ৰাপি ন তাৰতা পাকটো জাতো, নাল়াগিরিং ৰিস্সজ্জেত্ৰা পন পাকটো জাতো. অথ মহাজনো ‘‘এৰরূপম্পি নাম পাপং গহেত্ৰা রাজা ৰিচরতী’’তি কোলাহলং অকাসি, মহাঘোসো অহোসি. তং সুত্ৰা রাজা অত্তনা দীযমানানি পঞ্চ থালিপাকসতানি পচ্ছিন্দাপেসি, উপট্ঠানম্পিস্স নাগমাসি. নাগরাপি কুলং উপগতস্স কটচ্ছুভত্তম্পিস্স নাদংসু. সো পরিহীনলাভসক্কারো কোহঞ্ঞেন জীৰিতুকামো সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্চ ৰত্থূনি যাচিত্ৰা ‘‘অলং, দেৰদত্ত, যো ইচ্ছতি, সো আরঞ্ঞিকো হোতূ’’তিআদিনা (পারা. ৪০৯; চূল়ৰ. ৩৪৩) ভগৰতা পটিক্খিত্তো তেহি পঞ্চহি ৰত্থূহি বালং লূখপ্পসন্নং জনং সঞ্ঞাপেন্তো পঞ্চসতে ৰজ্জিপুত্তকে সলাকং গাহাপেত্ৰা সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৰাৰ তে আদায গযাসীসং অগমাসি. অথ দ্ৰে অগ্গসাৰকা সত্থু আণায তত্থ গন্ত্ৰা ধম্মং দেসেত্ৰা তে অরিযফলে পতিট্ঠাপেত্ৰা আনযিংসু. যে পনস্স সঙ্ঘভেদায পরক্কমন্তস্স লদ্ধিং রোচেত্ৰা তথেৰ পগ্গয্হ ঠিতা সঙ্ঘে ভিজ্জন্তে ভিন্নে চ সমনুঞ্ঞা অহেসুং, তেসং তং দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায অহোসি.
দেৰদত্তোপি ন চিরস্সেৰ রোগাভিভূতো বাল়্হগিলানো মরণকালে ‘‘সত্থারং ৰন্দিস্সামী’’তি মঞ্চকসিৰিকায নীযমানো জেতৰনপোক্খরণিতীরে ঠপিতো পথৰিযা ৰিৰরে দিন্নে পতিত্ৰা অৰীচিম্হি নিব্বত্তি, যোজনসতিকো চস্স অত্তভাৰো অহোসি কপ্পট্ঠিযো তালক্খন্ধপরিমাণেহি অযসূলেহি ৰিনিৰিদ্ধো. দেৰদত্তপক্খিকানি চ পঞ্চমত্তানি কুলসতানি তস্স লদ্ধিযং ঠিতানি সহ বন্ধৰেহি নিরযে নিব্বত্তানি. একদিৰসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, দেৰদত্তেন সঙ্ঘং ভিন্দন্তেন ভারিযং কম্মং কত’’ন্তি. অথ সত্থা ধম্মসভং উপগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে সঙ্ঘভেদে আদীনৰং দস্সেন্তো ইমং সুত্তং অভাসি. কেচি পন ভণন্তি ‘‘দেৰদত্তস্স তপ্পক্খিকানঞ্চ তথা নিরযে নিব্বত্তভাৰং দিস্ৰা সঙ্ঘভেদে আদীনৰং দস্সেন্তো ভগৰা অত্তনো অজ্ঝাসযেনেৰ ইমং সুত্তং দেসেসী’’তি.
তত্থ একধম্মোতি একো অকুসলো মহাসাৰজ্জধম্মো. লোকেতি সত্তলোকে. উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতীতি এত্থ ভেদসংৰত্তনিকেসু ভণ্ডনাদীসু সঙ্ঘে উপ্পন্নেসুপি ‘‘ধম্মো অধম্মো’’তিআদীসু অট্ঠারসভেদকরৰত্থূসু যস্স কস্সচি দীপনৰসেন ৰোহরন্তেসুপি তত্থ রুচিজননত্থং অনুস্সাৰেন্তেসুপি অনুস্সাৰেত্ৰা সলাকায গাহিতাযপি সঙ্ঘভেদো উপ্পজ্জমানো নাম হোতি, সলাকায পন গাহিতায চত্তারো ৰা অতিরেকা ৰা যদা আৰেণিকং উদ্দেসং ৰা সঙ্ঘকম্মং ৰা করোন্তি, তদা সঙ্ঘভেদো উপ্পজ্জতি নাম. কতে পন তস্মিং সঙ্ঘভেদো উপ্পন্নো নাম? কম্মং, উদ্দেসো, ৰোহারো, অনুস্সাৰনা, সলাকগ্গাহোতি ইমেসু হি পঞ্চসু সঙ্ঘস্স ভেদকারণেসু কম্মং ৰা উদ্দেসো ৰা পমাণং, ৰোহারানুস্সাৰনসলাকগ্গাহা পন পুব্বভাগাতি.
বহুজনাহিতাযাতিআদীসু ০.মহাজনস্স ঝানমগ্গাদিসম্পত্তিনিৰারণেন অহিতায, সগ্গসম্পত্তিনিৰারণেন অসুখায, অপাযূপপত্তিহেতুভাৰেন অনত্থায. অকুসলধম্মৰসেন ৰা অহিতায, হিতমত্তস্সপি অভাৰা সুগতিযম্পি নিব্বত্তনককাযিকচেতসিকদুক্খায উপ্পজ্জতীতি সম্বন্ধো. দেৰমনুস্সানন্তি ইদং ‘‘বহুনো জনস্সা’’তি ৰুত্তেসু উক্কট্ঠপুগ্গলনিদ্দেসো. অপরো নযো – বহুজনাহিতাযাতি বহুজনস্স মহতো সত্তকাযস্স অহিতত্থায, দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকঅনত্থাযাতি অত্থো. অসুখাযাতি দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকঅসুখত্থায, দুৰিধদুক্খত্থাযাতি অত্থো. অনত্থাযাতি পরমত্থপটিক্খেপায. নিব্বানঞ্হি পরমত্থো, ততো উত্তরিং অত্থো নত্থি. অহিতাযাতি মগ্গপটিক্খেপায. নিব্বানসম্পাপকমগ্গতো হি উত্তরিং হিতং নাম নত্থি. দুক্খাযাতি অরিযসুখৰিরাধনেন ৰট্টদুক্খতায. যে হি অরিযসুখতো ৰিরদ্ধা তং অধিগন্তুং অভব্বা, তে ৰট্টদুক্খে পরিব্ভমন্তি, অরিযসুখতো চ উত্তরিং সুখং নাম নত্থি. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘অযং সমাধি পচ্চুপ্পন্নসুখো চেৰ আযতিঞ্চ সুখৰিপাকো’’তি (দী. নি. ৩.৩৫৫; অ. নি. ৫.২৭).
ইদানি ‘‘সঙ্ঘভেদো’’তি সরূপতো দস্সেত্ৰা তস্স অহিতাদীনং একন্তহেতুভাৰং পকাসেতুং ‘‘সঙ্ঘে খো পন, ভিক্খৰে, ভিন্নে’’তিআদিমাহ. তত্থ ভিন্নেতি নিমিত্তত্থে ভুম্মং যথা ‘‘অধনানং ধনে অননুপ্পদীযমানে’’তি (দী. নি. ৩.৯১), ভেদহেতূতি অত্থো. অঞ্ঞমঞ্ঞং ভণ্ডনানীতি চতুন্নং পরিসানং তপ্পক্খিকানঞ্চ ‘‘এসো ধম্মো, নেসো ধম্মো’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিৰদনানি. ভণ্ডনঞ্হি কলহস্স পুব্বভাগো. পরিভাসাতি ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ ৰো অনত্থং করিস্সামা’’তি ভযুপ্পাদনৰসেন তজ্জনা. পরিক্খেপাতি জাতিআদিৰসেন পরিতো খেপা, দসহি অক্কোসৰত্থূহি খুংসনৰম্ভনা. পরিচ্চজনাতি উক্খেপনিযকম্মকরণাদিৰসেন নিস্সারণা. তত্থাতি তস্মিং সঙ্ঘভেদে, তন্নিমিত্তে ৰা ভণ্ডনাদিকে. অপ্পসন্নাতি রতনত্তযগুণানং অনভিঞ্ঞা. ন পসীদন্তীতি ‘‘ধম্মচারিনো সমচারিনো’’তিআদিনা য্ৰাযং ভিক্খূসু পসাদনাকারো, তথা ন পসীদন্তি, তেসং ৰা সোতব্বং সদ্ধাতব্বং ন মঞ্ঞন্তি. তথা চ ধম্মে সত্থরি চ অপ্পসন্নাৰ হোন্তি. একচ্চানং অঞ্ঞথত্তন্তি পুথুজ্জনানং অৰিরুল়্হসদ্ধানং পসাদঞ্ঞথত্তং.
গাথাযং আপাযিকোতিআদীসু অপাযে নিব্বত্তনারহতায আপাযিকো. তত্থপি অৰীচিসঙ্খাতে মহানিরযে উপ্পজ্জতীতি নেরযিকো. একং অন্তরকপ্পং পরিপুণ্ণমেৰ কত্ৰা তত্থ তিট্ঠতীতি কপ্পট্ঠো. সঙ্ঘভেদসঙ্খাতে ৰগ্গে রতোতি ৰগ্গরতো. অধম্মিযতায অধম্মো. ভেদকরৰত্থূহি সঙ্ঘভেদসঙ্খাতে এৰ চ অধম্মে ঠিতোতি অধম্মট্ঠো. যোগক্খেমা পধংসতীতি যোগক্খেমতো হিততো পধংসতি পরিহাযতি, চতূহি ৰা যোগেহি অনুপদ্দুতত্তা যোগক্খেমং নাম অরহত্তং নিব্বানঞ্চ, ততো পনস্স ধংসনে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞতো সংহতট্ঠেন সঙ্ঘং, ততো এৰ এককম্মাদিৰিধানযোগেন সমগ্গং সহিতং. ভেত্ৰানাতি পুব্বে ৰুত্তলক্খণেন সঙ্ঘভেদেন ভিন্দিত্ৰা. কপ্পন্তি আযুকপ্পং. সো পনেত্থ অন্তরকপ্পোৰ. নিরযম্হীতি অৰীচিমহানিরযম্হি.
অট্ঠমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.