৪০. দেৰহিতব্রাহ্মণৰত্থু
পুব্বেনিৰাসন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো দেৰহিতব্রাহ্মণস্স পঞ্হং আরব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে ভগৰা ৰাতরোগেন আবাধিকো হুত্ৰা উপৰাণত্থেরং উণ্হোদকত্থায দেৰহিতব্রাহ্মণস্স সন্তিকং পহিণি. সো গন্ত্ৰা সত্থু আবাধিকভাৰং আচিক্খিত্ৰা উণ্হোদকং যাচি, তং সুত্ৰা ব্রাহ্মণো তুট্ঠমানসো হুত্ৰা ‘‘লাভা ৰত মে, যং মম সন্তিকং সম্মাসম্বুদ্ধো উণ্হোদকস্সত্থায সাৰকং পহিণী’’তি উণ্হোদকস্স কাজং পুরিসেন গাহাপেত্ৰা ফাণিতস্স চ পুটং উপৰাণত্থেরস্স পাদাসি. থেরো তং গাহাপেত্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা সত্থারং উণ্হোদকেন ন্হাপেত্ৰা উণ্হোদকেন ফাণিতং আলোল়েত্ৰা ভগৰতো পাদাসি, তস্স তঙ্খণেযেৰ সো আবাধো পটিপস্সম্ভি. ব্রাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘কস্স নু খো দেয্যধম্মো দিন্নো মহপ্ফলো হোতি, সত্থারং পুচ্ছিস্সামী’’তি সো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা তমত্থং পুচ্ছন্তো ইমং গাথমাহ –
‘‘কত্থ দজ্জা দেয্যধম্মং, কত্থ দিন্নং মহপ্ফলং;
কথঞ্হি যজমানস্স, কথং ইজ্ঝতি দক্খিণা’’তি. (সং. নি. ১.১৯৯);
অথস্স সত্থা ‘‘এৰরূপস্স ব্রাহ্মণস্স দিন্নং মহপ্ফলং হোতী’’তি ৰত্ৰা ব্রাহ্মণং পকাসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৪২৩. ‘‘পুব্বেনিৰাসং যো ৰেদি, সগ্গাপাযঞ্চ পস্সতি;
অথো জাতিক্খযং পত্তো, অভিঞ্ঞাৰোসিতো মুনি; (সং. নি. ১.১৯৯);
সব্বৰোসিতৰোসানং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণ’’ন্তি.
তস্সত্থো – যো পুব্বেনিৰাসং পাকটং কত্ৰা জানাতি, ছব্বীসতিদেৰলোকভেদং সগ্গঞ্চ চতুব্বিধং অপাযঞ্চ দিব্বচক্খুনা পস্সতি, অথো জাতিক্খযসঙ্খাতং অরহত্তং পত্তো, অভিঞ্ঞেয্যং ধম্মং অভিজানিত্ৰা পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানিত্ৰা পহাতব্বং পহায সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকত্ৰা ৰোসিকো নিট্ঠানং পত্তো, ৰুসিতৰোসানং ৰা পত্তো, আসৰক্খযপঞ্ঞায মোনভাৰং পত্তত্তা মুনি, তমহং সব্বেসং কিলেসানং ৰোসানং অরহত্তমগ্গঞাণং ব্রহ্মচরিযৰাসং ৰুত্থভাৰেন সব্বৰোসিতৰোসানং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু. ব্রাহ্মণোপি পসন্নমানসো সরণেসু পতিট্ঠায উপাসকত্তং পৰেদেসীতি.
দেৰহিতব্রাহ্মণৰত্থু চত্তালীসং.
ব্রাহ্মণৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ছব্বীসতিমো ৰগ্গো.
নিগমনকথা
এত্তাৰতা সব্বপঠমে যমকৰগ্গে চুদ্দস ৰত্থূনি, অপ্পমাদৰগ্গে নৰ, চিত্তৰগ্গে নৰ, পুপ্ফৰগ্গে দ্ৰাদস, বালৰগ্গে পন্নরস, পণ্ডিতৰগ্গে একাদস, অরহন্তৰগ্গে দস, সহস্সৰগ্গে চুদ্দস, পাপৰগ্গে দ্ৰাদস, দণ্ডৰগ্গে একাদস, জরাৰগ্গে নৰ, অত্তৰগ্গে দস, লোকৰগ্গে একাদস, বুদ্ধৰগ্গে নৰ, সুখৰগ্গে অট্ঠ, পিযৰগ্গে নৰ, কোধৰগ্গে অট্ঠ, মলৰগ্গে দ্ৰাদস, ধম্মট্ঠৰগ্গে দস, মগ্গৰগ্গে দ্ৰাদস, পকিণ্ণকৰগ্গে নৰ, নিরযৰগ্গে নৰ, নাগৰগ্গে অট্ঠ, তণ্হাৰগ্গে দ্ৰাদস, ভিক্খুৰগ্গে দ্ৰাদস, ব্রাহ্মণৰগ্গে চত্তালীসাতি পঞ্চাধিকানি তীণি ৰত্থুসতানি পকাসেত্ৰা নাতিসঙ্খেপনাতিৰিত্থারৰসেন উপরচিতা দ্ৰাসত্ততিভাণৰারপমাণা ধম্মপদস্স অত্থৰণ্ণনা নিট্ঠিতাতি.
পত্তং ধম্মপদং যেন, ধম্মরাজেননুত্তরং;
গাথা ধম্মপদে তেন, ভাসিতা যা মহেসিনা.
সতেৰীসা চতুস্সতা, চতুসচ্চৰিভাৰিনা;
সতত্তযঞ্হি ৰত্থূনং, পঞ্চাধিকা সমুট্ঠিতা.
ৰিহারে অধিরাজেন, কারিতম্হি কতঞ্ঞুনা;
পাসাদে সিরিকূটস্স, রঞ্ঞো ৰিহরতা মযা.
অত্থব্যঞ্জনসম্পন্নং, অত্থায চ হিতায চ;
লোকস্স লোকনাথস্স, সদ্ধম্মট্ঠিতিকম্যতা.
তাসং অট্ঠকথং এতং, করোন্তেন সুনিম্মলং;
দ্ৰাসত্ততিপমাণায, ভাণৰারেহি পাল়িযা.
যং পত্তং কুসলং তেন, কুসলা সব্বপাণিনং;
সব্বে ইজ্ঝন্তু সঙ্কপ্পা, লভন্তু মধুরং ফলন্তি.
পরমৰিসুদ্ধসদ্ধাবুদ্ধিৰীরিযপটিমণ্ডিতেন সীলাচারজ্জৰমদ্দৰাদিগুণসমুদযসমুদিতেন সকসমযসমযন্তরগহনজ্ঝোগাহণসমত্থেন পঞ্ঞাৰেয্যত্তিযসমন্নাগতেন তিপিটকপরিযত্তিপ্পভেদে সাট্ঠকথে সত্থুসাসনে অপ্পটিহতঞাণপ্পভাৰেন মহাৰেয্যাকরণেন করণসম্পত্তিজনিতসুখৰিনিগ্গতমধুরোদারৰচনলাৰণ্ণযুত্তেন যুত্তমুত্তৰাদিনা ৰাদীৰরেন মহাকৰিনা পভিন্নপটিসম্ভিদাপরিৰারে ছল়ভিঞ্ঞাপটিসম্ভিদাদিপ্পভেদগুণপটিমণ্ডিতে উত্তরিমনুস্সধম্মে সুপ্পতিট্ঠিতবুদ্ধীনং থেরৰংসপ্পদীপানং থেরানং মহাৰিহারৰাসীনং ৰংসালঙ্কারভূতেন ৰিপুলৰিসুদ্ধবুদ্ধিনা বুদ্ধঘোসোতি গরূহি গহিতনামধেয্যেন থেরেন কতাযং ধম্মপদট্ঠকথা –
তাৰ তিট্ঠতু লোকস্মিং, লোকনিত্থরণেসিনং;
দস্সেন্তী কুলপুত্তানং, নযং সদ্ধাদিবুদ্ধিযা.
যাৰ বুদ্ধোতি নামম্পি, সুদ্ধচিত্তস্স তাদিনো;
লোকম্হি লোকজেট্ঠস্স, পৰত্ততি মহেসিনোতি.
ইতি তেৰীসাধিকচতুসতগাথাপঞ্চাধিকতিসতৰত্থুপটিমণ্ডিতা
ছব্বীসতিৰগ্গসমন্নাগতা ধম্মপদৰণ্ণনা সমত্তা.
ধম্মপদ-অট্ঠকথা সব্বাকারেন নিট্ঠিতা.