৩০. চন্দাভত্থেরৰত্থু
চন্দং ৰাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো চন্দাভত্থেরং আরব্ভ কথেসি.
তত্রাযং অনুপুব্বী কথা – অতীতে একো বারাণসিৰাসী ৰাণিজো ‘‘পচ্চন্তং গন্ত্ৰা চন্দনং আহরিস্সামী’’তি বহূনি ৰত্থাভরণাদীনি গহেত্ৰা পঞ্চহি সকটসতেহি পচ্চন্তং গন্ত্ৰা গামদ্ৰারে নিৰাসং গহেত্ৰা অটৰিযং গোপালদারকে পুচ্ছি – ‘‘ইমস্মিং গামে পব্বতপাদকম্মিকো কোচি মনুস্সো অত্থী’’তি? ‘‘আম, অত্থী’’তি. ‘‘কো নামেসো’’তি? ‘‘অসুকো নামা’’তি. ‘‘ভরিযায পনস্স পুত্তানং ৰা কিংনাম’’ন্তি? ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চা’’তি. ‘‘কহং পনস্স ঠানে গেহ’’ন্তি? ‘‘অসুকট্ঠানে নামা’’তি. সো তেহি দিন্নসঞ্ঞায সুখযানকে নিসীদিত্ৰা তস্স গেহদ্ৰারং গন্ত্ৰা যানা ওরুয্হ গেহং পৰিসিত্ৰা ‘‘অসুকনামে’’তি তং ইত্থিং পক্কোসি. সা ‘‘একো নো ঞাতকো ভৰিস্সতী’’তি ৰেগেনাগন্ত্ৰা আসনং পঞ্ঞাপেসি. সো তত্থ নিসীদিত্ৰা নামং ৰত্ৰা ‘‘মম সহাযো কহ’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘অরঞ্ঞং গতো, সামী’’তি. ‘‘মম পুত্তো অসুকো নাম, মম ধীতা অসুকা নাম কহ’’ন্তি সব্বেসং নামং কিত্তেন্তোৰ পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমানি নেসং ৰত্থাভরণানি দদেয্যাসি, সহাযস্সাপি মে অটৰিতো আগতকালে ইদং ৰত্থাভরণং দদেয্যাসী’’তি অদাসি. সা তস্স উল়ারং সক্কারং কত্ৰা সামিকস্স আগতকালে ‘‘সামি, ইমিনা আগতকালতো পট্ঠায সব্বেসং নামং ৰত্ৰা ইদঞ্চিদঞ্চ দিন্ন’’ন্তি আহ. সোপিস্স কত্তব্বযুত্তকং করি.
অথ নং সাযং সযনে নিসিন্নো পুচ্ছি – ‘‘সম্ম, পব্বতপাদে চরন্তেন তে কিং বহুং দিট্ঠপুব্ব’’ন্তি? ‘‘অঞ্ঞং ন পস্সামি, রত্তসাখা পন মে বহূ রুক্খা দিট্ঠা’’তি. ‘‘বহূ রুক্খা’’তি? ‘‘আম, বহূ’’তি. তেন হি তে অম্হাকং দস্সেহীতি তেন সদ্ধিং গন্ত্ৰা রত্তচন্দনরুক্খে ছিন্দিত্ৰা পঞ্চ সকটসতানি পূরেত্ৰা আগচ্ছন্তো তং আহ – ‘‘সম্ম, বারাণসিযং অসুকট্ঠানে নাম মম গেহং, কালেন কালং মম সন্তিকং আগচ্ছেয্যাসি, অঞ্ঞেন চ মে পণ্ণাকারেন অত্থো নত্থি, রত্তসাখরুক্খে এৰ আহরেয্যাসী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি ৰত্ৰা কালেন কালং তস্স সন্তিকং আগচ্ছন্তো রত্তচন্দনমেৰ আহরতি, সোপিস্স বহুধনং দেতি.
ততো অপরেন সমযেন পরিনিব্বুতে কস্সপদসবলে পতিট্ঠিতে কঞ্চনথূপে সো পুরিসো বহুং চন্দনং আদায বারাণসিং অগমাসি. অথস্স সো সহাযকো ৰাণিজো বহুং চন্দনং পিসাপেত্ৰা পাতিং পূরেত্ৰা ‘‘এহি, সম্ম, যাৰ ভত্তং পচতি, তাৰ চেতিযকরণট্ঠানং গন্ত্ৰা আগমিস্সামা’’তি তং আদায তত্থ গন্ত্ৰা চন্দনপূজং অকাসি. সোপিস্স পচ্চন্তৰাসী সহাযকো চেতিযকুচ্ছিযং চন্দনেন চন্দমণ্ডলং অকাসি. এত্তকমেৰস্স পুব্বকম্মং.
সো ততো চুতো দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা একং বুদ্ধন্তরং তত্থ খেপেত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে রাজগহনগরে ব্রাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তি. তস্স নাভিমণ্ডলতো চন্দমণ্ডলসদিসা পভা উট্ঠহি, তেনস্স চন্দাভোত্ৰেৰ নামং করিংসু. চেতিযে কিরস্স চন্দমণ্ডলকরণনিস্সন্দো এস. ব্রাহ্মণা চিন্তযিংসু – ‘‘সক্কা অম্হেহি ইমং গহেত্ৰা লোকং খাদিতু’’ন্তি. তং যানে নিসীদাপেত্ৰা ‘‘যো ইমস্স সরীরং হত্থেন পরামসতি, সো এৰরূপং নাম ইস্সরিযসম্পত্তিং লভতী’’তি ৰত্ৰা ৰিচরিংসু. সতং ৰা সহস্সং ৰা দদমানা এৰ তস্স সরীরং হত্থেন ফুসিতুং লভন্তি. তে এৰং অনুৰিচরন্তা সাৰত্থিং অনুপ্পত্তা নগরস্স চ ৰিহারস্স চ অন্তরা নিৰাসং গণ্হিংসু. সাৰত্থিযম্পি পঞ্চকোটিমত্তা অরিযসাৰকা পুরেভত্তং দানং দত্ৰা পচ্ছাভত্তং গন্ধমালৰত্থভেসজ্জাদিহত্থা ধম্মস্সৰনায গচ্ছন্তি. ব্রাহ্মণা তে দিস্ৰা ‘‘কহং গচ্ছথা’’তি পুচ্ছিংসু. সত্থু সন্তিকং ধম্মস্সৰনাযাতি. এথ তত্থ গন্ত্ৰা কিং করিস্সথ, অম্হাকং চন্দাভস্স ব্রাহ্মণস্স আনুভাৰসদিসো আনুভাৰো নত্থি. এতস্স হি সরীরং ফুসন্তা ইদং নাম লভন্তি, এথ পস্সথ নন্তি. তুম্হাকং চন্দাভস্স ব্রাহ্মণস্স কো আনুভাৰো নাম, অম্হাকং সত্থাযেৰ মহানুভাৰোতি. তে অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তা ‘‘ৰিহারং গন্ত্ৰা চন্দাভস্স ৰা অম্হাকং ৰা সত্থু আনুভাৰং জানিস্সামা’’তি তং গহেত্ৰা ৰিহারং অগমংসু.
সত্থা তস্মিং অত্তনো সন্তিকং উপসঙ্কমন্তেযেৰ চন্দাভায অন্তরধানং অকাসি. সো সত্থু সন্তিকে অঙ্গারপচ্ছিযং কাকো ৰিয অহোসি. অথ নং একমন্তং নযিংসু, আভা পটিপাকতিকা অহোসি. পুন সত্থু সন্তিকং আনযিংসু, আভা তথেৰ অন্তরধাযি. এৰং তিক্খত্তুং গন্ত্ৰা অন্তরধাযমানং আভং দিস্ৰা চন্দাভো চিন্তেসি – ‘‘অযং আভায অন্তরধানমন্তং জানাতি মঞ্ঞে’’তি. সো সত্থারং পুচ্ছি – ‘‘কিং নু খো আভায অন্তরধানমন্তং জানাথা’’তি? আম, জানামীতি. তেন হি মে দেথাতি. ন সক্কা অপব্বজিতস্স দাতুন্তি. সো ব্রাহ্মণে আহ – ‘‘এতস্মিং মন্তে গহিতে অহং সকলজম্বুদীপে জেট্ঠকো ভৰিস্সামি, তুম্হে এত্থেৰ হোথ, অহং পব্বজিত্ৰা কতিপাহেনেৰ মন্তং গণ্হিস্সামী’’তি. সো সত্থারং পব্বজ্জং যাচিত্ৰা উপসম্পজ্জি. অথস্স দ্ৰত্তিংসাকারং আচিক্খি. সো ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুচ্ছি. ইদং মন্তস্স পরিকম্মং সজ্ঝাযিতুং ৰট্টতীতি. ব্রাহ্মণাপি অন্তরন্তরা আগন্ত্ৰা ‘‘গহিতো তে মন্তো’’তি পুচ্ছন্তি. ন তাৰ গণ্হামীতি. সো কতিপাহেনেৰ অরহত্তং পত্ৰা ব্রাহ্মণেহি আগন্ত্ৰা পুচ্ছিতকালে ‘‘যাথ তুম্হে, ইদানাহং অনাগমনধম্মো জাতো’’তি আহ. ভিক্খূ তথাগতস্স আরোচেসুং – ‘‘অযং, ভন্তে, অভূতং ৰত্ৰা অঞ্ঞং ব্যাকরোতী’’তি. সত্থা ‘‘খীণাসৰো ইদানি, ভিক্খৰে, মম পুত্তো চন্দাভো, ভূতমেৰেস কথেতী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৪১৩. ‘‘চন্দংৰ ৰিমলং সুদ্ধং, ৰিপ্পসন্নমনাৰিলং;
নন্দীভৰপরিক্খীণং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণ’’ন্তি.
তত্থ ৰিমলন্তি অব্ভাদিমলরহিতং. সুদ্ধন্তি নিরুপক্কিলেসং. ৰিপ্পসন্নন্তি পসন্নচিত্তং. অনাৰিলন্তি কিলেসাৰিলত্তরহিতং. নন্দীভৰপরিক্খীণন্তি তীসু ভৰেসু পরিক্খীণতণ্হং তমহং ব্রাহ্মণং ৰদামীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
চন্দাভত্থেরৰত্থু তিংসতিমং.