৩. কুণ্ডলকেসিত্থেরীৰত্থু

যো চ গাথাসতং ভাসেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কুণ্ডলকেসিং আরব্ভ কথেসি.

রাজগহে কির একা সেট্ঠিধীতা সোল়সৰস্সুদ্দেসিকা অভিরূপা অহোসি দস্সনীযা পাসাদিকা. তস্মিঞ্চ ৰযে ঠিতা নারিযো পুরিসজ্ঝাসযা হোন্তি পুরিসলোলা. অথ নং মাতাপিতরো সত্তভূমিকস্স পাসাদস্স উপরিমতলে সিরিগব্ভে নিৰাসাপেসুং. একমেৰস্সা দাসিং পরিচারিকং অদংসু. অথেকং কুলপুত্তং চোরকম্মং করোন্তং গহেত্ৰা পচ্ছাবাহং বন্ধিত্ৰা চতুক্কে চতুক্কে কসাহি পহরিত্ৰা আঘাতনং নযিংসু. সেট্ঠিধীতা মহাজনস্স সদ্দং সুত্ৰা ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি পাসাদতলে ঠত্ৰা ওলোকেন্তী তং দিস্ৰা পটিবদ্ধচিত্তা হুত্ৰা তং পত্থযমানা আহারং পটিক্খিপিত্ৰা মঞ্চকে নিপজ্জি. অথ নং মাতা পুচ্ছি – ‘‘কিং ইদং, অম্মা’’তি? ‘‘সচে এতং ‘চোরো’তি গহেত্ৰা নিয্যমানং পুরিসং লভিস্সামি, জীৰিস্সামি. নো চে লভিস্সামি, জীৰিতং মে নত্থি, ইধেৰ মরিস্সামী’’তি. ‘‘অম্ম, মা এৰং করি, অম্হাকং জাতিযা চ গোত্তেন চ ভোগেন চ সদিসং অঞ্ঞং সামিকং লভিস্সসী’’তি. ‘‘ময্হং অঞ্ঞেন কিচ্চং নত্থি, ইমং অলভমানা মরিস্সামী’’তি. মাতা ধীতরং সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তী পিতুনো আরোচেসি. সোপি নং সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তো ‘‘কিং সক্কা কাতু’’ন্তি চিন্তেত্ৰা তং চোরং গহেত্ৰা গচ্ছন্তস্স রাজপুরিসস্স সহস্সভণ্ডিকং পেসেসি – ‘‘ইমং গহেত্ৰা এতং পুরিসং ময্হং দেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি কহাপণে গহেত্ৰা তং মুঞ্চিত্ৰা অঞ্ঞং মারেত্ৰা ‘‘মারিতো, দেৰ, চোরো’’তি রঞ্ঞো আরোচেসি. সেট্ঠিপি তস্স ধীতরং অদাসি.

সা ততো পট্ঠায ‘‘সামিকং আরাধেস্সামী’’তি সব্বাভরণপটিমণ্ডিতা সযমেৰ তস্স যাগুআদীনি সংৰিদহতি, চোরো কতিপাহচ্চযেন চিন্তেসি – ‘‘কদা নু খো ইমং মারেত্ৰা এতিস্সা আভরণানি গহেত্ৰা একস্মিং সুরাগেহে ৰিক্কিণিত্ৰা খাদিতুং লভিস্সামী’’তি? সো ‘‘অত্থেকো উপাযো’’তি চিন্তেত্ৰা আহারং পটিক্খিপিত্ৰা মঞ্চকে নিপজ্জি, অথ নং সা উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘কিং তে, সামি, রুজ্জতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ন কিঞ্চি মে, ভদ্দেতি, কচ্চি পন মে মাতাপিতরো তুয্হং কুদ্ধা’’তি? ‘‘ন কুজ্ঝন্তি, ভদ্দে’’তি. অথ ‘‘কিং নামেত’’ন্তি? ‘‘ভদ্দে, অহং তং দিৰসং বন্ধিত্ৰা নিয্যমানো চোরপপাতে অধিৰত্থায দেৰতায বলিকম্মং পটিস্সুণিত্ৰা জীৰিতং লভিং, ত্ৰম্পি মযা তস্সা এৰ আনুভাৰেন লদ্ধা, ‘তং মে দেৰতায বলিকম্মং ঠপিত’ন্তি চিন্তেমি, ভদ্দে’’তি. ‘‘সামি, মা চিন্তযি, করিস্সামি বলিকম্মং, ৰদেহি, কেনত্থো’’তি? ‘‘অপ্পোদকমধুপাযসেন চ লাজপঞ্চমকপুপ্ফেহি চা’’তি. ‘‘সাধু, সামি, অহং পটিযাদেস্সামী’’তি সা সব্বং বলিকম্মং পটিযাদেত্ৰা ‘‘এহি, সামি, গচ্ছামা’’তি আহ. ‘‘তেন হি, ভদ্দে, তৰ ঞাতকে নিৰত্তেত্ৰা মহগ্ঘানি ৰত্থাভরণানি গহেত্ৰা অত্তানং অলঙ্করোহি, হসন্তা কীল়ন্তা সুখং গমিস্সামা’’তি. সা তথা অকাসি.

অথ নং সো পব্বতপাদং গতকালে আহ – ‘‘ভদ্দে, ইতো পরং উভোৰ জনা গমিস্সাম, সেসজনং যানকেন সদ্ধিং নিৰত্তাপেত্ৰা বলিকম্মভাজনং সযং উক্খিপিত্ৰা গণ্হাহী’’তি. সা তথা অকাসি. চোরো তং গহেত্ৰা চোরপপাতপব্বতং অভিরুহি. তস্স হি একেন পস্সেন মনুস্সা অভিরুহন্তি, একং পস্সং ছিন্নপপাতং. পব্বতমত্থকে ঠিতা তেন পস্সেন চোরে পাতেন্তি. তে খণ্ডাখণ্ডং হুত্ৰা ভূমিযং পতন্তি. তস্মা ‘‘চোরপপাতো’’তি ৰুচ্চতি. সা তস্স পব্বতস্স মত্থকে ঠত্ৰা ‘‘বলিকম্মং তে, সামি, করোহী’’তি আহ. সো তুণ্হী অহোসি. পুন তায ‘‘কস্মা, সামি, তুণ্হীভূতোসী’’তি ৰুত্তে তং আহ – ‘‘ন ময্হং বলিকম্মেনত্থো, ৰঞ্চেত্ৰা পন তং আদায আগতোম্হী’’তি. ‘‘কিং কারণা, সামী’’তি? ‘‘তং মারেত্ৰা তৰ আভরণানি গহেত্ৰা পলাযনত্থাযা’’তি. সা মরণভযতজ্জিতা আহ – ‘‘সামি, অহঞ্চ আভরণানি চ তৰ সন্তকানেৰ, কস্মা এৰং ৰদেসী’’তি? সো, ‘‘মা এৰং করোহী’’তি, পুনপ্পুনং যাচিযমানোপি ‘‘মারেমি এৰা’’তি আহ. ‘‘এৰং সন্তে কিং তে মম মরণেন? ইমানি আভরণানি গহেত্ৰা ময্হং জীৰিতং দেহি, ইতো পট্ঠায মং ‘মতা’তি ধারেহি, দাসী ৰা তে হুত্ৰা কম্মং করিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

‘‘ইদং সুৰণ্ণকেযূরং, মুত্তা ৰেল়ুরিযা বহূ;

সব্বং হরস্সু ভদ্দন্তে, মং চ দাসীতি সাৰযা’’তি. (অপ. থেরী ২.৩.২৭);

তং সুত্ৰা চোরো ‘‘এৰং কতে ত্ৰং গন্ত্ৰা মাতাপিতূনং আচিক্খিস্সসি, মারেস্সামিযেৰ, মা ত্ৰং বাল়্হং পরিদেৰসী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

‘‘মা বাল়্হং পরিদেৰেসি, খিপ্পং বন্ধাহি ভণ্ডিকং;

ন তুয্হং জীৰিতং অত্থি, সব্বং গণ্হামি ভণ্ডক’’ন্তি. –

সা চিন্তেসি – ‘‘অহো ইদং কম্মং ভারিযং. পঞ্ঞা নাম ন পচিত্ৰা খাদনত্থায কতা, অথ খো ৰিচারণত্থায কতা, জানিস্সামিস্স কত্তব্ব’’ন্তি, অথ নং আহ – ‘‘সামি, যদা ত্ৰং ‘চোরো’তি গহেত্ৰা নীযসি, তদাহং মাতাপিতূনং আচিক্খিং, তে সহস্সং ৰিস্সজ্জেত্ৰা তং আহরাপেত্ৰা গেহে করিংসু. ততো পট্ঠায অহং তুয্হং উপকারিকা, অজ্জ মে সুদিট্ঠং কত্ৰা অত্তানং ৰন্দিতুং দেহী’’তি. সো ‘‘সাধু, ভদ্দে, সুদিট্ঠং কত্ৰা ৰন্দাহী’’তি ৰত্ৰা পব্বতন্তে অট্ঠাসি. অথ নং সা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৰা চতূসু ঠানেসু ৰন্দিত্ৰা, ‘‘সামি, ইদং তে পচ্ছিমদস্সনং, ইদানি তুয্হং ৰা মম দস্সনং, ময্হং ৰা তৰ দস্সনং নত্থী’’তি পুরতো চ পচ্ছতো চ আলিঙ্গিত্ৰা পমত্তং হুত্ৰা পব্বতন্তে ঠিতং পিট্ঠিপস্সে ঠত্ৰা একেন হত্থেন খন্ধে গহেত্ৰা একেন পিট্ঠিকচ্ছায গহেত্ৰা পব্বতপপাতে খিপি. সো পব্বতকুচ্ছিযং পটিহতো খণ্ডাখণ্ডিকং হুত্ৰা ভূমিযং পতি. চোরপপাতমত্থকে অধিৰত্থা দেৰতা তেসং দ্ৰিন্নম্পি কিরিযং দিস্ৰা তস্সা ইত্থিযা সাধুকারং দত্ৰা ইমং গাথমাহ –

‘‘ন হি সব্বেসু ঠানেসু, পুরিসো হোতি পণ্ডিতো;

ইত্থীপি পণ্ডিতা হোতি, তত্থ তত্থ ৰিচক্খণা’’তি. (অপ. থেরী ২.৩.৩১);

সাপি চোরং পপাতে খিপিত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘সচাহং গেহং গমিস্সামি, ‘সামিকো তে কুহি’ন্তি পুচ্ছিস্সন্তি, সচাহং এৰং পুট্ঠা ‘মারিতো মে’তি ৰক্খামি, ‘দুব্বিনীতে সহস্সং দত্ৰা তং আহরাপেত্ৰা ইদানি নং মারেসী’তি মং মুখসত্তীহি ৰিজ্ঝিস্সন্তি, ‘আভরণত্থায সো মং মারেতুকামো অহোসী’তি ৰুত্তেপি ন সদ্দহিস্সন্তি, অলং মে গেহেনা’’তি তত্থেৰাভরণানি ছড্ডেত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা অনুপুব্বেন ৰিচরন্তী একং পরিব্বাজকানং অস্সমং পত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘ময্হং, ভন্তে, তুম্হাকং সন্তিকে পব্বজ্জং দেথা’’তি আহ. অথ নং পব্বাজেসুং. সা পব্বজিত্ৰাৰ পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং পব্বজ্জায কিং উত্তম’’ন্তি? ‘‘ভদ্দে, দসসু ৰা কসিণেসু পরিকম্মং কত্ৰা ঝানং নিব্বত্তেতব্বং, ৰাদসহস্সং ৰা উগ্গণ্হিতব্বং, অযং অম্হাকং পব্বজ্জায উত্তমত্থো’’তি. ‘‘ঝানং তাৰ নিব্বত্তেতুং অহং ন সক্খিস্সামি, ৰাদসহস্সং পন উগ্গণ্হিস্সামি, অয্যা’’তি. অথ নং তে ৰাদসহস্সং উগ্গণ্হাপেত্ৰা ‘‘উগ্গহিতং তে সিপ্পং, ইদানি ত্ৰং জম্বুদীপতলে ৰিচরিত্ৰা অত্তনা সদ্ধিং পঞ্হং কথেতুং সমত্থং ওলোকেহী’’তি তস্স হত্থে জম্বুসাখং দত্ৰা উয্যোজেসুং – ‘‘গচ্ছ, ভদ্দে, সচে কোচি গিহিভূতো তযা সদ্ধিং পঞ্হং কথেতুং সক্কোতি, তস্সেৰ পাদপরিচারিকা ভৰাহি, সচে পব্বজিতো সক্কোতি, তস্স সন্তিকে পব্বজাহী’’তি.

সা নামেন জম্বুপরিব্বাজিকা নাম হুত্ৰা ততো নিক্খমিত্ৰা দিট্ঠে দিট্ঠে পঞ্হং পুচ্ছন্তী ৰিচরতি. তায সদ্ধিং কথেতুং সমত্থো নাম নাহোসি. ‘‘ইতো জম্বুপরিব্বাজিকা আগচ্ছতী’’তি সুত্ৰাৰ মনুস্সা পলাযন্তি. সা গামং ৰা নিগমং ৰা ভিক্খায পৰিসন্তী গামদ্ৰারে ৰালুকরাসিং কত্ৰা তত্থ জম্বুসাখং ঠপেত্ৰা ‘‘মযা সদ্ধিং কথেতুং সমত্থো জম্বুসাখং মদ্দতূ’’তি ৰত্ৰা গামং পাৰিসি. তং ঠানং উপসঙ্কমিতুং সমত্থো নাম নাহোসি. সাপি মিলাতায জম্বুসাখায অঞ্ঞং জম্বুসাখং গণ্হাতি, ইমিনা নীহারেন ৰিচরন্তী সাৰত্থিং পত্ৰা গামদ্ৰারে ৰালুকরাসিং কত্ৰা জম্বুসাখং ঠপেত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ ৰত্ৰা ভিক্খায পাৰিসি. সম্বহুলা গামদারকা জম্বুসাখং পরিৰারেত্ৰা অট্ঠংসু. তদা সারিপুত্তত্থেরো পিণ্ডায চরিত্ৰা কতভত্তকিচ্চো নগরা নিক্খন্তো তে দারকে জম্বুসাখং পরিৰারেত্ৰা ঠিতে দিস্ৰা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুচ্ছি. দারকা থেরস্স তং পৰত্তিং আচিক্খিংসু. ‘‘তেন হি দারকা ইমং সাখং মদ্দথা’’তি. ‘‘ভাযাম, ভন্তে’’তি. ‘‘অহং পঞ্হং কথেস্সামি, মদ্দথ তুম্হে’’তি. তে থেরস্স ৰচনেন সঞ্জাতুস্সাহা তথা কত্ৰা মদ্দন্তা জম্বুসাখং উক্খিপিংসু. পরিব্বাজিকা আগন্ত্ৰা তে পরিভাসিত্ৰা ‘‘তুম্হেহি সদ্ধিং মম পঞ্হেন কিচ্চং নত্থি, কস্মা মে সাখং মদ্দথা’’তি আহ. ‘‘অয্যেনম্হা মদ্দাপিতা’’তি আহংসু. ‘‘ভন্তে, তুম্হেহি মে সাখা মদ্দাপিতা’’তি? ‘‘আম, ভগিনী’’তি. ‘‘তেন হি মযা সদ্ধিং পঞ্হং কথেথা’’তি. ‘‘সাধু কথেস্সামী’’তি.

সা ৰড্ঢমানকচ্ছাযায পঞ্হং পুচ্ছিতুং থেরস্স সন্তিকং অগমাসি, সকলনগরং সঙ্খুভি. ‘‘দ্ৰিন্নং পণ্ডিতানং কথং সুণিস্সামা’’তি নাগরা তায সদ্ধিংযেৰ গন্ত্ৰা থেরং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. পরিব্বাজিকা থেরং আহ – ‘‘ভন্তে, পুচ্ছামি তে পঞ্হ’’ন্তি. ‘‘পুচ্ছ, ভগিনী’’তি. সা ৰাদসহস্সং পুচ্ছি, পুচ্ছিতং পুচ্ছিতং থেরো ৰিস্সজ্জেসি. অথ নং থেরো আহ – ‘‘এত্তকা এৰ তে পঞ্হা, অঞ্ঞেপি অত্থী’’তি? ‘‘এত্তকা এৰ, ভন্তে’’তি. ‘‘তযা বহূ পঞ্হা পুট্ঠা, মযম্পি একং পুচ্ছাম, ৰিস্সজ্জিস্সসি নো’’তি? ‘‘জানমানা ৰিস্সজ্জিস্সামি পুচ্ছথ, ভন্তে’’তি. থেরো ‘‘একং নাম কি’’ন্তি (খু. পা. ৪.১) পঞ্হং পুচ্ছি. সা ‘‘এৰং নামেস ৰিস্সজ্জেতব্বো’’তি অজানন্তী ‘‘কিং নামেতং, ভন্তে’’তি পুচ্ছি. ‘‘বুদ্ধপঞ্হো নাম, ভগিনী’’তি. ‘‘ময্হম্পি তং দেথ, ভন্তে’’তি. ‘‘সচে মাদিসা ভৰিস্সসি, দস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি মং পব্বাজেথা’’তি. থেরো ভিক্খুনীনং আচিক্খিত্ৰা পব্বাজেসি. সা পব্বজিত্ৰা লদ্ধূপসম্পদা কুণ্ডলকেসিত্থেরী নাম হুত্ৰা কতিপাহচ্চযেনেৰ সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি.

ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘কুণ্ডলকেসিত্থেরিযা ধম্মস্সৰনঞ্চ বহুং নত্থি, পব্বজিতকিচ্চঞ্চস্সা মত্থকং পত্তং, একেন কির চোরেন সদ্ধিং মহাসঙ্গামং কত্ৰা জিনিত্ৰা আগতা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে, ‘‘ভিক্খৰে, মযা দেসিতধম্মং ‘অপ্পং ৰা বহুং ৰা’তি পমাণং মা গণ্হথ, অনত্থকং পদসতম্পি সেয্যো ন হোতি, ধম্মপদং পন একম্পি সেয্যোৰ. অৰসেসচোরে জিনন্তস্স চ জযো নাম ন হোতি, অজ্ঝত্তিককিলেসচোরে জিনন্তস্সেৰ পন জযো নাম হোতী’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –

১০২. ‘‘যো চ গাথাসতং ভাসে, অনত্থপদসংহিতা;

একং ধম্মপদং সেয্যো, যং সুত্ৰা উপসম্মতি.

১০৩. ‘‘যো সহস্সং সহস্সেন, সঙ্গামে মানুসে জিনে;

একঞ্চ জেয্যমত্তানং, স ৰে সঙ্গামজুত্তমো’’তি.

তত্থ গাথাসতন্তি যো চ পুগ্গলো সতপরিচ্ছেদা বহূপি গাথা ভাসেয্যাতি অত্থো. অনত্থপদসংহিতাতি আকাসৰণ্ণনাদিৰসেন অনত্থকেহি পদেহি সংহিতা. ধম্মপদন্তি অত্থসাধকং খন্ধাদিপটিসংযুত্তং, ‘‘চত্তারিমানি পরিব্বাজকা ধম্মপদানি. কতমানি চত্তারি? অনভিজ্ঝা পরিব্বাজকা ধম্মপদং, অব্যাপাদো পরিব্বাজকা ধম্মপদং, সম্মাসতি পরিব্বাজকা ধম্মপদং, সম্মাসমাধি পরিব্বাজকা ধম্মপদ’’ন্তি (অ. নি. ৪.৩০) এৰং ৰুত্তেসু চতূসু ধম্মপদেসু একম্পি ধম্মপদং সেয্যো. যো সহস্সং সহস্সেনাতি যো একো সঙ্গামযোধো সহস্সেন গুণিতং সহস্সং মানুসে একস্মিং সঙ্গামে জিনেয্য, দসমনুস্সসতসহস্সং জিনিত্ৰা জযং আহরেয্য, অযম্পি সঙ্গামজিনতং উত্তমো পৰরো নাম ন হোতি. একঞ্চ জেয্যমত্তানন্তি যো রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানেসু অজ্ঝত্তিককম্মট্ঠানং সম্মসন্তো অত্তনো লোভাদিকিলেসজযেন অত্তানং জিনেয্য. স ৰে সঙ্গামজুত্তমোতি সো সঙ্গামজিনানং উত্তমো পৰরো সঙ্গামসীসযোধোতি.

দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

কুণ্ডলকেসিত্থেরীৰত্থু ততিযং.