২. মহাকস্সপত্থেরৰত্থু
উয্যুঞ্জন্তীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো মহাকস্সপত্থেরং আরব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে সত্থা রাজগহে ৰুট্ঠৰস্সো ‘‘অদ্ধমাসচ্চযেন চারিকং পক্কমিস্সামী’’তি ভিক্খূনং আরোচাপেসি. ৰত্তং কিরেতং বুদ্ধানং ভিক্খূহি সদ্ধিং চারিকং চরিতুকামানং ‘‘এৰং ভিক্খূ অত্তনো পত্তপচনচীৰররজনাদীনি কত্ৰা সুখং গমিস্সন্তী’’তি ‘‘ইদানি অদ্ধমাসচ্চযেন চারিকং পক্কমিস্সামী’’তি ভিক্খূনং আরোচাপনং. ভিক্খূসু পন অত্তনো পত্তচীৰরাদীনি করোন্তেসু মহাকস্সপত্থেরোপি চীৰরানি ধোৰি. ভিক্খূ উজ্ঝাযিংসু ‘‘থেরো কস্মা চীৰরানি ধোৰতি, ইমস্মিং নগরে অন্তো চ বহি চ অট্ঠারস মনুস্সকোটিযো ৰসন্তি. তত্থ যে থেরস্স ন ঞাতকা, তে উপট্ঠাকা, যে ন উপট্ঠাকা, তে ঞাতকা. তে থেরস্স চতূহি পচ্চযেহি সম্মানসক্কারং করোন্তি. এত্তকং উপকারং পহায এস কহং গমিস্সতি? সচেপি গচ্ছেয্য, মাপমাদকন্দরতো পরং ন গমিস্সতী’’তি. সত্থা কির যং কন্দরং পত্ৰা নিৰত্তেতব্বযুত্তকে ভিক্খূ ‘‘তুম্হে ইতো নিৰত্তথ, মা পমজ্জিত্থা’’তি ৰদতি. তং ‘‘মাপমাদকন্দর’’ন্তি ৰুচ্চতি, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.
সত্থাপি চারিকং পক্কমন্তো চিন্তেসি – ‘‘ইমস্মিং নগরে অন্তো চ বহি চ অট্ঠারস মনুস্সকোটিযো ৰসন্তি. মনুস্সানং মঙ্গলামঙ্গলট্ঠানেসু ভিক্খূহি গন্তব্বং হোতি, ন সক্কা ৰিহারং তুচ্ছং কাতুং, কং নু খো নিৰত্তেস্সামী’’তি? অথস্স এতদহোসি –‘‘কস্সপস্স হেতে মনুস্সা ঞাতকা চ উপট্ঠাকা চ, কস্সপং নিৰত্তেতুং ৰট্টতী’’তি. সো থেরং আহ – ‘‘কস্সপ, ন সক্কা ৰিহারং তুচ্ছং কাতুং, মনুস্সানং মঙ্গলামঙ্গলট্ঠানেসু ভিক্খূহি অত্থো হোতি, ত্ৰং অত্তনো পরিসায সদ্ধিং নিৰত্তস্সূ’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি থেরো পরিসং আদায নিৰত্তি. ভিক্খূ উপজ্ঝাযিংসু ‘‘দিট্ঠং ৰো, আৰুসো, ননু ইদানেৰ অম্হেহি ৰুত্তং ‘মহাকস্সপো কস্মা চীৰরানি ধোৰতি, ন এসো সত্থারা সদ্ধিং গমিস্সতী’তি, যং অম্হেহি ৰুত্তং, তদেৰ জাত’’ন্তি. সত্থা ভিক্খূনং কথং সুত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা ঠিতো আহ – ‘‘ভিক্খৰে, কিং নামেতং কথেথা’’তি? ‘‘মহাকস্সপত্থেরং আরব্ভ কথেম, ভন্তে’’তি অত্তনা কথিতনিযামেনেৰ সব্বং আরোচেসুং. তং সুত্ৰা সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, তুম্হে কস্সপং ‘কুলেসু চ পচ্চযেসু চ লগ্গো’তি ৰদেথ, সো ‘মম ৰচনং করিস্সামী’তি নিৰত্তো. এসো হি পুব্বে পত্থনং করোন্তোযেৰ ‘চতূসু পচ্চযেসু অলগ্গো চন্দূপমো হুত্ৰা কুলানি উপসঙ্কমিতুং সমত্থো ভৰেয্য’ন্তি পত্থনং অকাসি. নত্থেতস্স কুলে ৰা পচ্চযে ৰা লগ্গো, অহং চন্দোপমপ্পটিপদঞ্চেৰ (সং. নি. ২.১৪৬) অরিযৰংসপ্পটিপদঞ্চ কথেন্তো মম পুত্তং কস্সপং আদিং কত্ৰা কথেসি’’ন্তি আহ.
ভিক্খূ সত্থারং পুচ্ছিংসু – ‘‘ভন্তে, কদা পন থেরেন পত্থনা ঠপিতা’’তি? ‘‘সোতুকামাত্থ, ভিক্খৰে’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. সত্থা তেসং, ‘‘ভিক্খৰে, ইতো কপ্পসতসহস্সমত্থকে পদুমুত্তরো নাম বুদ্ধো লোকে উদপাদী’’তি ৰত্ৰা পদুমুত্তরপাদমূলে তেন ঠপিতপত্থনং আদিং কত্ৰা সব্বং থেরস্স পুব্বচরিতং কথেসি. তং থেরপাল়িযং (থেরগা. ১০৫৪ আদযো) ৰিত্থারিতমেৰ. সত্থা পন ইমং থেরস্স পুব্বচরিতং ৰিত্থারেত্ৰা ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, অহং চন্দোপমপ্পটিপদঞ্চেৰ অরিযৰংসপ্পটিপদঞ্চ মম পুত্তং কস্সপং আদিং কত্ৰা কথেসিং, মম পুত্তস্স কস্সপস্স পচ্চযেসু ৰা কুলেসু ৰা ৰিহারেসু ৰা পরিৰেণেসু ৰা লগ্গো নাম নত্থি, পল্ললে ওতরিত্ৰা তত্থ চরিত্ৰা গচ্ছন্তো রাজহংসো ৰিয কত্থচি অলগ্গোযেৰ মম পুত্তো’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৯১. ‘‘উয্যুঞ্জন্তি সতীমন্তো, ন নিকেতে রমন্তি তে;
হংসাৰ পল্ললং হিত্ৰা, ওকমোকং জহন্তি তে’’তি.
তত্থ উয্যুঞ্জন্তি সতীমন্তোতি সতিৰেপুল্লপ্পত্তা খীণাসৰা অত্তনা পটিৰিদ্ধগুণেসু ঝানৰিপস্সনাদীসু আৰজ্জনসমাপজ্জনৰুট্ঠানাধিট্ঠানপচ্চৰেক্খণাহি যুঞ্জন্তি ঘটেন্তি. ন নিকেতে রমন্তি তেতি তেসং আলযে রতি নাম নত্থি. হংসাৰাতি দেসনাসীসমেতং, অযং পনেত্থ অত্থো – যথা গোচরসম্পন্নে পল্ললে সকুণা অত্তনো গোচরং গহেত্ৰা গমনকালে ‘‘মম উদকং, মম পদুমং, মম উপ্পলং, মম কণ্ণিকা’’তি তস্মিং ঠানে কঞ্চি আলযং অকত্ৰা অনপেক্খাৰ তং ঠানং পহায উপ্পতিত্ৰা আকাসে কীল়মানা গচ্ছন্তি; এৰমেৰং খীণাসৰা যত্থ কত্থচি ৰিহরন্তাপি কুলাদীসু অলগ্গা এৰ ৰিহরিত্ৰা গমনসমযেপি তং ঠানং পহায গচ্ছন্তা ‘‘মম ৰিহারো, মম পরিৰেণং, মমূপট্ঠাকা’’তি অনালযা অনুপেক্খাৰ গচ্ছন্তি. ওকমোকন্তি আলযালযং, সব্বালযে পরিচ্চজন্তীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
মহাকস্সপত্থেরৰত্থু দুতিযং.