১. রাধত্থেরৰত্থু

নিধীনংৰ পৰত্তারন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো আযস্মন্তং রাধত্থেরং আরব্ভ কথেসি.

সো কির গিহিকালে সাৰত্থিযং দুগ্গতব্রাহ্মণো অহোসি. সো ‘‘ভিক্খূনং সন্তিকে জীৰিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা অপ্পহরিতকং করোন্তো পরিৰেণং সম্মজ্জন্তো মুখধোৰনাদীনি দদন্তো অন্তোৰিহারেযেৰ ৰসি. ভিক্খূপি নং সঙ্গণ্হিংসু, পব্বাজেতুং পন ন ইচ্ছন্তি. সো পব্বজ্জং অলভমানো কিসো অহোসি. অথেকদিৰসং সত্থা পচ্চূসকালে লোকং ৰোলোকেন্তো তং ব্রাহ্মণং দিস্ৰা ‘‘কিং নু খো’’তি উপধারেন্তো ‘‘অরহা ভৰিস্সতী’’তি ঞত্ৰা সাযন্হসমযে ৰিহারচারিকং চরন্তো ৰিয ব্রাহ্মণস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা, ‘‘ব্রাহ্মণ, কিং করোন্তো ৰিচরসী’’তি আহ. ‘‘ভিক্খূনং ৰত্তপটিৰত্তং করোন্তো, ভন্তে’’তি. ‘‘লভসি নেসং সন্তিকা সঙ্গহ’’ন্তি? ‘‘আম, ভন্তে, আহারমত্তং লভামি, ন পন মং পব্বাজেন্তী’’তি. সত্থা এতস্মিং নিদানে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৰা তমত্থং পুচ্ছিত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, অত্থি কোচি ইমস্স ব্রাহ্মণস্স অধিকারং সরতী’’তি পুচ্ছি. সারিপুত্তত্থেরো ‘‘অহং, ভন্তে, সরামি, অযং মে রাজগহে পিণ্ডায চরন্তস্স অত্তনো অভিহটং কটচ্ছুভিক্খং দাপেসি, ইমমস্সাহং অধিকারং সরামী’’তি আহ. সো সত্থারা ‘‘কিং পন তে, সারিপুত্ত, এৰং কতূপকারং দুক্খতো মোচেতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তে, ‘‘সাধু, ভন্তে, পব্বাজেস্সামী’’তি তং ব্রাহ্মণং পব্বাজেসি. তস্স ভত্তগ্গে আসনপরিযন্তে আসনং পাপুণাতি, যাগুভত্তাদীহিপি কিলমতি. থেরো তং আদায চারিকং পক্কামি, অভিক্খণঞ্চ নং ‘‘ইদং তে কত্তব্বং, ইদং তে ন কত্তব্ব’’ন্তি ওৰদি অনুসাসি. সো সুৰচো অহোসি পদক্খিণগ্গাহী. তস্মা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানো কতিপাহেনেৰ অরহত্তং পাপুণি.

থেরো তং আদায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা নিসীদি. অথ নং সত্থা পটিসন্থারং কত্ৰা আহ – ‘‘সুৰচো নু খো, সারিপুত্ত, তে অন্তেৰাসিকো’’তি. ‘‘আম, ভন্তে, অতিৰিয সুৰচো, কিস্মিঞ্চি দোসে ৰুচ্চমানে ন কুদ্ধপুব্বো’’তি. ‘‘সারিপুত্ত, এৰরূপে সদ্ধিৰিহারিকে লভন্তো কিত্তকে গণ্হেয্যাসী’’তি? ‘‘ভন্তে, বহুকেপি গণ্হেয্যমেৰা’’তি. অথেকদিৰসং ধম্মসভায কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘সারিপুত্তত্থেরো কির কতঞ্ঞূ কতৰেদী, কটচ্ছুভিক্খামত্তং উপকারং সরিত্ৰা দুগ্গতব্রাহ্মণং পব্বাজেসি. থেরোপি ওৰাদক্খমো ওৰাদক্খমমেৰ লভী’’তি. সত্থা তেসং কথং সুত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি সারিপুত্তো কতঞ্ঞূ কতৰেদীযেৰা’’তি ৰত্ৰা তমত্থং পকাসেতুং –

‘‘অলীনচিত্তং নিস্সায, পহট্ঠা মহতী চমূ;

কোসলং সেনাসন্তুট্ঠং, জীৰগ্গাহং অগাহযি.

‘‘এৰং নিস্সযসম্পন্নো, ভিক্খু আরদ্ধৰীরিযো;

ভাৰযং কুসলং ধম্মং, যোগক্খেমস্স পত্তিযা;

পাপুণে অনুপুব্বেন, সব্বসংযোজনক্খয’’ন্তি. (জা. ১.২.১১-১২) –

ইমং দুকনিপাতে অলীনচিত্তজাতকং ৰিত্থারেত্ৰা কথেসি. তদা কির ৰড্ঢকীহি পাদস্স অরোগকরণভাৰেন কহং অত্তনো উপকারং ঞত্ৰা সব্বসেতস্স হত্থিপোতকস্স দাযকো একচারিকো হত্থী সারিপুত্তত্থেরো অহোসীতি এৰং থেরং আরব্ভ জাতকং কথেত্ৰা রাধত্থেরং আরব্ভ, ‘‘ভিক্খৰে, ভিক্খুনা নাম রাধেন ৰিয সুৰচেন ভৰিতব্বং, দোসং দস্সেত্ৰা ওৰদিযমানেনপি ন কুজ্ঝিতব্বং, ওৰাদদাযকো পন নিধিআচিক্খণকো ৰিয দট্ঠব্বো’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৭৬. ‘‘নিধীনংৰ পৰত্তারং, যং পস্সে ৰজ্জদস্সিনং;

নিগ্গয্হৰাদিং মেধাৰিং, তাদিসং পণ্ডিতং ভজে;

তাদিসং ভজমানস্স, সেয্যো হোতি ন পাপিযো’’তি.

তত্থ নিধীনন্তি তত্থ তত্থ নিদহিত্ৰা ঠপিতানং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদিপূরানং নিধিকুম্ভীনং. পৰত্তারন্তি কিচ্ছজীৰিকে দুগ্গতমনুস্সে অনুকম্পং কত্ৰা ‘‘এহি, সুখেন জীৰনূপাযং দস্সেস্সামী’’তি নিধিট্ঠানং নেত্ৰা হত্থং পসারেত্ৰা ‘‘ইমং গহেত্ৰা সুখেন জীৰা’’তি আচিক্খিতারং ৰিয. ৰজ্জদস্সিনন্তি দ্ৰে ৰজ্জদস্সিনো ‘‘ইমিনা নং অসারুপ্পেন ৰা খলিতেন ৰা সঙ্ঘমজ্ঝে নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি রন্ধগৰেসকো চ, অঞ্ঞাতং ঞাপনত্থায ঞাতং অনুগ্গহণত্থায সীলাদীনমস্স ৰুদ্ধিকামতায তং তং ৰজ্জং ওলোকনেন উল্লুম্পনসভাৰসণ্ঠিতো চ. অযং ইধ অধিপ্পেতো. যথা হি দুগ্গতমনুস্সো ‘‘ইমং গণ্হাহী’’তি তজ্জেত্ৰাপি পোথেত্ৰাপি নিধিং দস্সেন্তে কোপং ন করোতি, পমুদিতো এৰ হোতি, এৰমেৰ এৰরূপে পুগ্গলে অসারুপ্পং ৰা খলিতং ৰা দিস্ৰা আচিক্খন্তে কোপো ন কাতব্বো, তুট্ঠেনেৰ ভৰিতব্বং, ‘‘ভন্তে, মহন্তং ৰো কম্মং কতং, ময্হং আচরিযুপজ্ঝাযট্ঠানে ঠত্ৰা ওৰদন্তেহি পুনপি মং ৰদেয্যাথা’’তি পৰারেতব্বমেৰ. নিগ্গয্হৰাদিন্তি একচ্চো হি সদ্ধিৰিহারিকাদীনং অসারুপ্পং ৰা খলিতং ৰা দিস্ৰা ‘‘অযং মে মুখোদকদানাদীহি সক্কচ্চং উপট্ঠহতি, সচে নং ৰক্খামি, ন মং উপট্ঠহিস্সতি, এৰং মে পরিহানি ভৰিস্সতী’’তি ৰত্থুং অৰিসহন্তো ন নিগ্গয্হৰাদী নাম হোতি. সো ইমস্মিং সাসনে কচৰরং আকিরতি. যো পন তথারূপং ৰজ্জং দিস্ৰা ৰজ্জানুরূপং তজ্জেন্তো পণামেন্তো দণ্ডকম্মং করোন্তো ৰিহারা তং নীহরন্তো সিক্খাপেতি, অযং নিগ্গয্হৰাদী নাম সেয্যথাপি সম্মাসম্বুদ্ধো. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘নিগ্গয্হ নিগ্গয্হাহং, আনন্দ, ৰক্খামি, পৰয্হ পৰয্হ, আনন্দ, ৰক্খামি, যো সারো সো ঠস্সতী’’তি (ম. নি. ৩.১৯৬). মেধাৰিন্তি ধম্মোজপঞ্ঞায সমন্নাগতং. তাদিসন্তি এৰরূপং পণ্ডিতং ভজেয্য পযিরুপাসেয্য. তাদিসঞ্হি আচরিযং ভজমানস্স অন্তেৰাসিকস্স সেয্যো হোতি, ন পাপিযো ৰড্ঢিযেৰ হোতি, নো পরিহানীতি.

দেসনাপরিযোসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

রাধত্থেরৰত্থু পঠমং.